De principum valetudine tuenda commentatio

61쪽

tum confert Cibi simplicita S , cur non etiam conseret ad eandem conservandam. His adjici potest, quod stomachi fermentum tantarum Virium esse nequit , ut tot ac tam diveris naturae ingesta cibaria dissolvat quin unum citi US , alterum tardiuS concoquat , aliud vero

nullo modo , ea prorSuS ratione , qua Videmus quaedam menstrua , uti aquas forteS metalla quaedam dis oluere , & alia intacta relinquere. Hoc idem quoque de vinorum diversitate sentiendum , quae ex variis regionibuS deserri solent ad ornandas , & exhilaranda SPrincipum mensas , observatum est enim di-Versa Vinorum genera epota , quamViS non in magna quantitate subitam ebrietatem induxisse , tumultuantur enim intus assumpta , non secus ac loca , & nationes unde fuerunt deducta ; non levem quoque noxam experiumur , cum ab uno vini genere , & unius loci ad aliud, licet in eodem loco natum, sit transitus , quod pariter annotaVit Hippocrates , nam ad aliquot dies noxam aliquam persentumus , antequam Stomachus illi assuescat. Multiplex itaque, ac dis Ormis cibi, ac potus Varietas , ea est potissimum , quae Principum sanitati bellum indicit. Siquid enim

62쪽

admirandi , & portentos in genere Animalium , Piscium , Terrae, Maris, uspiam apparet, illico alicujus Principis mensae destinatur,& dono mittitur, sic magnus ille Rhombus ,& admirandae magnitudinis , qui in Adriaco captus est , & cs bam onerabat , piscato

Tum nemo inter sua S CapturaS niamCrare ausus

est , Domitiano itaque missus est , ad cujus spectaculum in concilium Vocati sunt Proce res , quorum alii ajebant, Piscem illum capi voluisse , ut Principis mensam decoraret, alii peregrinam hanc belvam , grande omen esse

magni , & clari Triumphi, alii requiri ad fabricandam patinam novum Prometheum , ad quem Rhombum alludens Juvenalis cecinit' idquid conspicimin pulcbrumq;ex squ0re toto est, Res fisci est ubicumque natat donabitAT ergo

Hac in re equidem ibit magna Gesarum intemperantia in Coenis , quibus varia indebant nomina, quales fuerunt coenae Augusti, & Vitellii, nomine dodecatheos appellatae, in quarum una Augustus, & COnVivae, Deorum, Dearumque habitu discubuere , ac inter ipsos Augustus pro Apolline Ornatus est visus, quod convivium, licet in secretiori Palatii parte factilin, Vulgus latere non potuit, nam cum eo tempore

63쪽

abligurisse ; ridenda sane convivia, in quibus ubi sub vestibus Deorum , tot diversis cibOrum generibus ventrem infarcirent , cum ambrosita , & nectare tantumodo victitarent Dii,

imo interdum una potione tantum essent Contenti . Sic de supremo Deorum Martialis lusit Juppiter ambrosia satur e', nunc neξlare vivit. Ab hujusmodi autem vanitate, longe prosecto absunt nostra hac aetate Principum mensae , attamen cum singulari apparatu instructae fere semper appareant , ac persaepe in publico conspectu , non adeo facile est , ut quis licet sobrius sibi temperet ; quin ex epularum novitate aliquid delibando sanitati injuriam

aliquam inferat. Temperet igitur stibi Princeps a satietate ciborum non minus , quam a multiplici varietate , & aequo animo patiatur Medici ad Principis sui salutem excubantis morositatem, si infeliciori valetudinis statu aliquid moneat , quod gustus jucunditati non bene sapere videatur i Non omnino placet vulgatum illud Celu. Santis bomo , qui θ' bene valet, ρο ρα

64쪽

spontis est , nullis obligare se Aebet legibus , ac ne

que Medico , neqκe iatralipta aegere ; largiamur id verum esse in privatis hominibus , at non in Principe , cujus bona valetudo publicae felicitatis magnum est praesidium , adversa vero multa S aerumnas comites habet. Id unum autem ad parcitatem , M simplicitatem victus

servandam , deberet sufficere , quod saniores , & longaeviores esse soleant, qui frugalem, & sobriam vitam ducunt, quam qui lautam. Cujus rei argumentum esse possunt veteres Heremicolae , qui herbarum radicibus ,& palmarum fructibus victitantes , vitam ad integrum seculum producebant, veluti de Pau- Io Heremita , & Antonio Abbate refert Ditivus Hieronymus. Hujusmodi quoque exemplum viderunt posteriora haec secula in Clariusimo Viro Ludovico Cornario, Patritio Ven t , qui cum a vita nimis lauta , idem sibi fatum , quod fratres suos in primaevo aetatiS fore sustulerat , imminere adverteret, ad sObriam vitam transeundo , fortiS.fanus , integer corporis & animi viribus , pancratice , ut dici solet, vixit, ut nonagesimum sextum annum agens, elegantissimum libellum conscripserit De vitae sobriae commodis , dignum

sane,

65쪽

sane , qui commentariis illustretur , quod , si quid otii mihi dabitur, forsitan exequi in aniamo est.

Qualia porro , ad id, quod expetitur debeant esse cibaria , qua Mensura , qua HO-ra , quo ordine sint assumenda , neminem sο- re crediderim, qui certis possit definire legibus, tam varia sunt alimenta , tam Varia temperam.nta , Corporum babitus , diversis Regiones , & consuetudines , A quaedam idiosincrasar, ut vocant, specificae quaedam proprietates, ut experientia potius , quam Scriptores sint consulendi. Ad cujusque igitur Sthomacum est provocandum , ille enim aequissimus est Judex , ea idcirco alimenta quae facile coquuntur , quae promptam habent diadosim , & Corpus bene nutriunt, illa caeteris sunt praeserenda . Signum itaque bonitatis cibi, saltem in genere erit BonitaS coctionis .ae prompta nutritio. In hanc rem animadversione digna sunt Lucretii Carmina Nec multum refert quo victu Corpκs olatur, Dumodo quod capias concoctum diderepsis Artubus, oe Stomamn bi bumectuservare tenore Plurima apud Scriptores de re cibaria exta ne monumenta , quare solum ea pertingam, quae F a ad

66쪽

ad rem meam faciunt , & quae ad Principum

valetudinem tuendam mihi videbuntur magis accommoda ; sed hac de re in sequenti Capite. Primum itaque ad tuendam valetudinem cavendum erit a satietate , quae obstructi otium parens est , & morborum nutrix, sicuti etiam ab altero extremo, a nimia Ciborum parcitate, ne corpus debito alimento fraudetur , non ideo tamen velim , ut alimenta capiantur in pondere , numero, & mensura, sed ea moderatione , ut Stomachus gravamen , & distentionem non sentiat , sed perope inter illecebras , & gratos sapores , quibus gustu S per-Cellitur , graVitatem non advertimuS , nisi postquam e mensa surrexerimus. Hanc dissicultatem justa mensura cibos capiundi, docte non minus, quam eleganter adnotavit D. At bustinus Libro 4 contra Julianum hiS verbiS.am vero cum ad Wism ventrem fuerit nec Lariae voluptatis , per qgam reficimus C0rpus, qMis verbis explicet ; quemadmodum nos modum n

cessitatis fentire non sinat , θ' ipsium limitem procurandae Salutis , si qua ad ut delectabilia rapiendo abscondat , ct transeat putantibus nobis satis non esse , quod satis est , dum libenter ejus provocationi s .iscimur , existimantibus

67쪽

nox adbuc agere negoti Vin vasetudinis , eum Camus potias vo&ptatis ; is nescit crepiditas ubi fianiatrer necessitas.

CAPUT V.

Cibaria , qκse ad bonam valetudinem sunt minis apta, Principibus magis resisti esse; de cibis priamin, oe secrendae mense qMaedam adnotantur ;qi id sit apti l Hippocratem, carnes e se ι ves ad stateram, qt id apud Aristis

lem vinum et bicum.

40d vulgo dici consuevit , nimirum

quod perseepe meliora videamuS, & d '' deteriora sequamur, id in conviviis omnibus , & potitiimum in Principum mensis

magis usuVenit , Cibaria etenim quae aptiora

sunt ad valetudinem tuendam , M utiliores succos praestant, fere neglectui sunt, & alia exotica , & peregrina , ac dissicilis coctio nis , seu pravi succi magis a petuntur, & exquiruntur. Panis cibuS Omnium communis , si quasdam ferinas gentes in extremo Septentrione excipias , quas Ictiophagos vocant , qui piscibus victitant , in Principum mensiIS locum

68쪽

ligine factus , parum de illo degustant Principes , & quandoque sol im mollior illius pars

ad extergendos inunctoε digitos inservit. HOC tamen in omnibus conviviis laute , & opipare instructis , in quibus abundent opsonia , exiguum panis absumitur , sic quando Servator noster quatuor fere hominum millia septem panibus hordeaceis , & quinque piscibus saturavit , illius discipuli de panis fragmentis duodecim collegerunt cophinos , nulla de pi-s ibus mentione facta. In mensis itaque Principum , levem habent gratiam dona laboratae Cereris , non ita Bachi Ρomonae , & venatriciS Deae munera. Panis igitur ex laudabili tritico bene fermentatus , subactuS , ac rite coctus , firmum & vitale alimentum praestat magiS, quam quodcumque aliud cibi genus , itaut eo solo, & aqua

possint vivere homineS .

Satis est populis MViragile, cereAge,ajebat Lucanus. Sic Juvenalis quoque panem; F circenses, ubi enim populi frugibus, & spectaculis abundant, uti Olim populus Romanus , felicem vitam degunt. Sic vidimus hoc

anno,

69쪽

anno, quanta Catam,tate toto pene pressa fuerit Europa ob annona charitarem , quam

algidissima hyemis constitutio , cui nullam aliam similem priora secula viderunt, invexit, frugibus radicitus exustis . Hinc nulla cura bonos Principes magis fatigavit , quam , ut

quolibet praetio fruges aliunde exquirerent , quibus subditos suos , tanquam filios pascerent. LocuS egregius extat apud Hippocratem in primo Epid. Imbecilliora cibaria brezem et itum babent; locum hunc subobscurum egregie interpretatur Vallesus , ut uno quidem modo

pro debilioribus cibis intelligendi sint ii , qui

sint facilis coctionis , quia iacultati comutanti parum resistant , & hujusmodi cibos brevem vitam habere , quia parum maneant in corpore , cum uti ex Aphorismo , Eorum ,

qHoc vela iter nutriunt , veloces qκ0qge sunt ex re i0nes , altera Vero interpretatione , quod

imbecilliora cibaria brevem vitam habeant, nimirum quod paucum alimentum pro stando brevitatem quoque vitae praestent. 1 anem itaque laudatissimum succum humanis corporibus iuggerere , qui ob similitudinem partibus apponatur , & firmiter adhaereat , ac propterea ad ianitatem , & longaevitatem multum conferata

70쪽

serat consentiunt Gmnes. His licet adjicere panem. bene coctum , qualis est nauticus, corruptioni non esse tam facile obnoxium , sicuti caetera alimenta , Veluti carnes pisces,& fructus. Panis ad longum tempuS asservatus non putrescit , & vim nutriendi retinet,

Panis ergo, Quem primum, & Communem homu

num victum, & etiam apud primos parentes in usu fuisse deducunt nonnulli ex illo Ecclesiastici: Initium vitae bominis, aqra, panis, ves

mentWH , caeteriS alimentis praeferendus est,& intermiscendus , quare non immerito Verula inius panem ciborum firmamentum appellabat. Salubre consilium itaque fuerit Principibus , ut pane vescantur rite parato , illum bene permansum , & salivali fermento imbutum cibis intermiscendo, cum aliqua quidem proportione ad reliqua edulia , non ea ta-mVH , quam e cogitavit M. Ficinus de Sit diosortum Sanitate tuenda Libro secundo . P.

nis , ajebat ille . esto di i is ad potum , tri-pses ad carnes , Padruplu, ad pisices , ingeniose quidem , sed hujusmodi legibus arctari non decet eum , qui bene Valeat , & suae spontis sit , quales sunt Principes. Augustus perfusum frigida panem pro potione in stiti su mere solebat ;