장음표시 사용
171쪽
v. g. Si quis dicati Litera ItaIica mentiuntur. Quis adeb emotae mentis est , ut omneS mentiri statuat: sed praematteas intelligit, A quidem illas , quae prosigationem Gasiorum amunciais
VI. Nunquam praeeipiti, sed deliberato animo procedendum est ad examen alicujus
momentosae Propositionis. scitantiam aut vasti Error , , aut consuetudo, aut passionis impetus, aut rei credibilitas in rebus minoris momenti excusat. v. g. Si orto gravi incendio nuncietur, a 'not homines somno sepultos interiisse et facile creditur mendacio.
VII. Amrmatio, vel Negatio nunquam ad plura debet extendi, quam permittat claritas cognitionis, aut rei, aut consuetu inis.
Seilicet, si de assens vel dissensu ratio rigorosa da ri debeat, nec ex alieno iudicio deprompta. . In Moralibus nempe cum luris possit esse cera ea scientia, A consermis voluntati Legislatoris. In sinis tamen ut plurimhm testimonio nititur iudex, es mera tartitudine Morali.Ita etiam Medici signis morbi non semper evidentibus superstruunt curationem certam,& essi.
Curitas REI datur, quae nullo dubio apud conscientiam obnoxia est i Splendere Solem in meridie, arbores habere ramos lac. corpus nostrum anima moveri. eONSEcuTIONIS voeatur, ubi res in se noneVidenter cognoscitur, esse tamen debere,ex aliis adjacentius judicaturr ut calculus inosin
172쪽
nitorum; Demonstrationes auathematic cogenistes, sed non evidentes, nisi ob Artem.
Vlli: Curari debet, nepraejudisio quodam
mens obnubilemr, elare nos rem perspicere, quam vix per transennam hactenus videmus. .
Praejudicia oriuntur l. Ex Hypothes assen- .sus Sc dissensus olim adhibiti, sed temerὶ, nec j explorat . a. Ex nimia veneratione & studio auctoritatis. 3. Ex facto lubrice nimis persuaso, cui magna veritas debeat superstruic Sie in Physicis fallacia nonnunquam Experimenta fiunt, aliis experimentis refutanda. 4. Ex sensuum ludibrio. Ac.
IX. Falsi suspicio procreatur , si
x. Sapientium plurimi a nobis dissentiant. I. Si animus dubitationibus, S scrupulis VeXetur. 3. plus obfnri, quam lucidi sit in ideis. 4. Mensu refluum inquinamentis, Spraejudiciis non satis purgata sit. s. Si dissentientibus paucis, iisque laude sapientiae praevalentibus, maxima pars hominum aliquid assirmet. 6. Si rationem reddere non possumns, sive a Judicio sive ab expe-vientia depromptam. 7. Si credibile a certo recte non discriminatur, &, quod ossicio inquirendi veri diligentissime functi non simus , propria conscientia nobis succenset.
X. Falsi tamen indicium non est, quod
nexum, vel disordiam terminorum capere nequeamus.
173쪽
Saepe absurda videntur, quae non pint, idque .es ob ingenii, iudiciive hebetudinem ; vel terminorum aliam atque diversam acceptionem p. vel ob lucem rationis . coeco quodam praejudicio, & errore praestructam ; vel ob principii cognoscendi dete lum: v. g. Revelationis in propositione e nrgo parit &e. Contingere etiam potest, ut ideae iisdem terminis substantes a d .restis diveo de fabricentur, hoc cum effectu ent Petri conceptus, & Ideae sibi invicem conciIiari nequeant: possint autem Hieron)mi. Quo o servato multae disputationum inuti- . lium lites intermo-
174쪽
GENERE. Auid est Argumentatio; Argumentatio est oratio, in qua aliquid ex aliquo consequitur.
Ex orationibus Manciativis fit oratio arguis mentativa, sive Argumentatio : Argumentatio a. dicitur ab arguere, quia Unum arguit alterum per medium , quod argumentum dicitur. Ejus partes sunt Antecedens, & Consequens. Id quod infert aliquid, dicitur Antecedens r u quod in
f ertur ex aliquo, dicitur Consequens. uper quod inferis tur aliquid, dicitur Medium; quoa continetur in Anteia cedente, non in Consequente. Forma est ipse consequentia. sve Illatio Consequentis ex Antecedente, quae exprimitur particula lisgis, ta quae similem vim habent. Antec. Homo eri rationalis. Medium RConseq. Homo est Disciplinae capax. Auomplex est Argumentatio t
alia es Perfecta, qua Syllogisimas die Mur ι alia imperfecta, ut, Inductio, Exemplum
175쪽
Quid est Syyogismus 'Syllogismus est Argumentatio , in qtra ex duabus Praemissis legitimh positis necessario insertur Conclusio. Ut
O. animal 'tit. o. homo est animal. E. O. homo sentit.
1. Syllogismus gr. , vox est Mathemat ea, significans Computationem, eine Mitrumst. συλλογιζώta, summi rea 'tetiun. Conrenientissimh ad Logicam tra- traducitur. ἐν Memip. Sap. 8, Sicut enim ex auobus, vel pluribus numeris notioribus colligitur tertius minus notus , qui in istis virtute
Ital ex duabus enunciationibus notioribus infertur Conclusio minus nota, 8c quae erat in quaestione. Ut, Homo est animal. Petrus est homo. E.
a. Duae Ρrami dicuntur duae Enunmationes quae Conclusioni praemittuntur , & ex quibus Concluso insertur, nimirum Propositio MMor 8c Minori, Leeitime posita dicuntur praemissae, quae secundiunfiguras, Γ modos dispositae sunt' ad Veritatem conseia ejt Vis infertur Concluso ex praemi sis , non semper necesDate consequentis sive Materiae , sed late Consequentia sive forma, vel vi di virtute illius Di-
176쪽
spositionis, qua Consequens non potest non sequi e Antecedente Sic Verh concludo non quidci rationae blateriae, at vi formae.
Hὶe repeti debet observatio generalis sup. lib. II. cap. x. statim ab initio, ubi, quid de modis Luicis sentiendum sit, paucissimis verbis indigitatum est. Nemo igitur in malam rapiet partem, si pondera memoriae nimis molesta, nihilque profutura,vel resecamus, vel ad pauciora verba redigimus , magno futuro Tyronibus leva
Ι. Vero Antecedente verum debet esse ConsequenS.
Ex vero enim non nisi Verum colligitur. At
II. Falso Antecedente non itatim falsum est consequenS.
Ex Falso enim verum sequi potest, vi puta forina.ut Omnis Asimus habet pennas. Omnis Alauda es vinus. E. Omnis Alauda habet pennas. Unde
lli. Vero Consequente non statim vorum est Antecedens. At IV. Falso Consequente falsum etiam est
Falsum enim non nisi ex falso coIligitur
V. Contradictorium Consequentis debet repugnare Antecedenti.
Atilis Consequentia erit vitiosa, i d est, nulla, eπ gr. Nomo es animai, L. Homo o Apsus. contradictorium
177쪽
MATERIA ET FORMA SYLLOGISTICA.
d id in quovis S gogismo maxime attenis dendum tme DUO: poRMA M MATERIA. 'tiid est Forma Syllam mi eFOEMA Syllogismi dicitur Artificiose Pamtium Sysiogisimi Dispositio. id est Materiae MATERIA est specialis partium dispositarum χυλ habitudo, nexus, assinitas,& proportio. Hine Syllogismus Abstractus, & Formalis diei.
tur. in quo tantum artificium Logicum conmderatur, nulla vero certae materiae ratio habetur; Concretus autem, S Materialis Syllogismus dicutur, in quo specialis Terminorum,& Proposito. num natura consideratur. Quaeritur itaque de FO ALI cde ΜATEMALIaaccur infra Cap. 1. quoin
178쪽
uomodo dividitur Systogismus Formalis e In Simplicem Sc CompositUm. Simplex est, qui Propositionibus simplicibus.
Compostus, qui una vel duabus Compositis eo stat. De hoc iusta cop. s. Principia Syllogismi Formalis simplicis laterna sunt Materia, sive Partes Syllogismi integrantes; di Forma, sive Dispositio Partium Syllogismi.
Cujus principium directivum est Dictum de omni Sc Niallo : Et Canon ille tritus: Qua sunt eadem uni tertio , sunt etiam eadem intersa.
Si A. est B. Sc B. est C. etiam C. erit A. Sc vicissim.
Qua sisnt Partes Sysio fimi Simplicis 3 ves Termini: Major, Minor la Medius: res Propositiones . Major, Minor, ia Comcluso,
Observ. r. Termini sunt materia, sive partes Syllogismi remotae. Propositiones autem sunt materia, Vel partes propinqua. Syllogismus enim proxime resolvitur in Propositiones, Propositio. nes Uero in terminos, ex quibus constant. Rumque absolute, & extra respectum ad Syllogis-OIm Enunciationes vocantur, illae respectu Syll giis i vocantur PropWitiones. II. Ex tribus Terminis sunt tres Propostiones: quia quilibet terminus bis ponitur. Nimirum, Major & Minor semel ponuntur in Praemissis, &semel in C nelusione; Medius vero Terminus bis ponitur in Praemissis, semel sic. in Majore, di semia
179쪽
,εo De Syllogismo. . . dimes in Minore Propositione ; nunquam vero ita Conclusione. 1ll. Terminus Major & Minor vocantur etiam uno nomine Extrema; item Extremam Majas, re tremum Minus.1V. Major Terminus est Praedicatum Contioonis, ex fimit cum Medio Termino majorem Pro- φtionem. Minor Terminus es Subjectum Conclusonis, S facit cum Medio Minorem Propotionem. Medius Ierminus est, qui semel cum ΡraedicatoConis clusionis connectitur in Maiore; Semel comSub-aecto Conclusionis in Minore. taque Causa, PROPTER QUAM Praedicatum de Subiecto in Conis
clusione affirmatur,vel negatUr.
V. Major ergo Proposito dicitur. quando Praedicatum Conclusionis cum Medio Termino conis nectitur: Dicitur etiam simpliciter Proposito. nor , quando Subjectum Conclusionis cum Meia diaermino connectitur:dieitur etiam Assumptum. Concin , cum Praedicatum, quod erat in Quaestione, de Subjecto assirmatur, vel negatur.
Qua est Forma Partium SMIogismi tFigurae M Figurarum Modi. uid est Figura Systogistica 3 Figura est Dispositio Medii cum Extremis.' Quid est Modus 'siogisticus 'Modus est Dispositio Propositionum secundum Quantitatem, bc Qualitatem.
180쪽
Prima, Secunda, Sc Tertia Figura dicitur, non tantum ratione ordinis, sed etiam ratione Dignitatist quia in Priama omnia genera Probationum locum habent, & danis tur in ea Conclusimnes univiersales, N. Particulares, tam A mativa, quam Negativa. Unde etiam optima est. In Seeunda dantur etiam Universales L Particulares, sed Negativa tantEm. In Tertia dantur quidem A mali. sed nullae lisiversales. Quarta figura est prima in versa: quae usum habet, sed Tyronibus iam non expli
Suae est Prima Figura 'In qua Medius Terminus Maiori subjicitur , M de Minore Τermino praedicatur.
Medius -- Major Minor Medias Minor -- Major, Quae es Deunda Figura '