장음표시 사용
51쪽
alo De Praedicamentis. PS Iaa. ut, Semita. corpus, Mathematice taIe,sidie Corpulentia, est Quantitas ιο a, lata Dpr funda. ut, cibus, Conus.
Exemplum de pertica & Semitis datur , non ad ἀκρίβειἀν Mathematicam, cum nullam omnino Iati tudinem, sispersicies nullam profunditatem habere de heat , sed ad captum puerorum. De reliquo Tempus es Loeum ad Quantitatis Praedicamentum referunt, illud quidem ad longitudinem e hunc ad latitudinem, quatenus Locus consideratur, ut Superficies, Tempus, ut extensum per Successionem. De quo alibi docetur.
Multitudo ut, Numerm M Oratio. Multitudo est,cujus partes Communi Termino non copulantur, sed a se invicem siecreratat atq; sejuncta. ut fl numerum in partes dividas, tot sunt partes a se invicem discretae, quot unitates.
Numerus aecipitur vel in abstracto, & dicitur Fum Tus Numerans, estque Ens rationis; vel in Concreo dieitur Numerus Numeratus , estque Ens per AcedenR Orati, vel consideratur secundum numerum Ssaba rum, Sc sic ad numerum pertinet; vel secundumἈtuan
litatem Sc tractum ρyllabarum, Sc sic est ens rationis; vel secundum sonum, & sic ad Qualitatem spectat.
I. Quantitati nihil est contrarium. Pe se .
sed 1. Qualitatish. Qualitas enim est 'sceptibilis c 1 tra Tietatis, non quantitas, quae in extensione colisisti od ditionis Sc imminutionis capace , quod fit ni Mnepartium auiseparatione. Sic linea lineae per se uia est contraria, ted linea alba contrari' est nigrae. a. Relatis Sic magnum opponitur parvo, id est, quantum cunexcessu illius, quod exceditur.
52쪽
ωlI. Quantitas non recipit magis la minus 'sed majus Se minus. Icatis se minus dicunt
intensionem A remissionem quoad gradus, Sc spectant ad Qualitatem ; Majus S minus vero dicunt extenficiis inem & diminutionem, quoad Sc pertinent ad Quantitatem. t .
III. Secundum Quantitatem dicitur aliquid aequale Vel inaequale.
AEqualitas quidem & inaequalitas sunt Relativa, sed sundamentum est ex Quantitate. Sic homo bicubitus ina- qualis est tricubitali. CAPUT VII.
Rid es Qualitas Τ ualitas est Accidens, quo Substantia apta est ad agendum vel patiendum. Ut,
Pietas, Sapientia, doctrina. Aliae enim qualitates actionem notant, ut Calor in igne. Aliae phsionem , ut corruptibilitas. Sic tamen intellige psonem, ne dolorem concipias, sed id quod astionem quamcunque suscipere & ferre
Ouot sunt genera sinalitatum Z Guatuor: I. Potentia Sc Impotentia n,
tUralis. a. Dispositio St Habitus. Qual, tas patibilis la passio. 4. Forma Se FigUra.
Quamvis haec quatuor iuga fint, non differunt C s tamcin
53쪽
tamen specim sed gradu, vel duratione, vel diverso respeactu tantum: Ne ciuid clicatur de inpulsicientia enumera. ιionis.
r. Quid est Potentia Naturalis' Potentia est qualitas innata, qua Substantia ad agendum vel patiendum magis redditur idonea ut, bona Adoles ευφb
Potentia judicandi , dicendi, videndi 8c sic porro. Quorsum per analogium reseruntur potentiae mora les, ut: ius authulandi per alteriuS hortum et jus occupandi haereditatem: ius prinac gemiturae.
Ouid es Impotentia Naturalis 3
Impotentia est qualitas innata, qua Substantia ad agendum Vel patiendum miniis redditur idonea. Ut, dura Indoles α puta J
Impotentia non dicitur hic absolute pro non-potentia; sed respective , pro minori potentia. Sic visus usu est perfectior, homo homine aptior, promptior Sc selicior ad thu-dia , ad poesia , ad oratoriam , ad aliquam artem Sce. Sic Lams , ane natura agilior, Sc proclivior est ad cursum, ataven. sionem Scc. lager agro est fertilior, arbor arbore &c. Propter naturalem potentiam a Crati vel temperamento Compositi oriundam , sortiorem vel debi. lioren .
et. Quid est Dispositio. Dispositio est qualitas, perliciens poten
tiam M impotentiam naturalem inchoative. Ut, Imperfecta cognitio Logicae s Ars in et
Quid est Habitus ΤHabitus est qualitas, perliciens potentiam
Sc impotentiam naturalem consummative.
54쪽
tl t, Persecra cognitio Logicae s Ara in Magn
Dispositio est assectio quaedam imperfecta &inchoata ; Hahitus vero , perfecta & covummata. Unde HABITUS id proprie habet, di sirmiter Subjecto suo inhaereat, sitque disculter mobilis. vel permutabilis contrario: D IS POSITIO vero Subiecto infirmiter inhaeret, & est facile mobilis, levique de causa permretabilis contrario. Sic Logica in Tirone est dispositive , in Magistro tualiter
Caeterum quivis intelligit , quod initia non aequipolleant complemento es difficilius euelli arborem annosam, es radicibus altis liperentem, Quam Irondem vix terrae commissam . in Spiritualibuς repente quis sit malus, ex dolcto spiritualitur caecus , ex bono perversas ει vicissim. e gr. Aiamus, Saulus &- Paulus. Etiam mori thorum vi repente deficit memoria, robur, agilitas.
eterum est habitus vel infusus , vel proprio Iabore adquiyitus, vel mixtus. Rursus vel corporis vel animi, & quoad animum vel practicus, qui voluntatem vel perficit, vel corrumpit, ut virtus aut vitium: vel theo reticus, qui intellectum in cognitione pei ficit,. in operatioue acuit, ut scientia dc Sapientia, quae Se voluntatem attingit.
3. Quid est qualitas Patibilis 3 Patibilis est qualitas afficiens potentiani
cognoscitivam, Vel appetitivam constantervi
ut rubedo ex temperamento orta.
ηid est PQRO 'Passio est qualitas , afficiens potentiam
55쪽
De Praedicamentis. cognoscitivam vel appetitivam transitorie.
/ Passo hic non opponitur Atalani, ut in Quinto Pra dicamento, ubi dicit receptionem formae; sed Qualita ti Patibili, quatenus haec assicit constanter , illa leviter tantum & breviter. Sic in Sanguineis rubedo, in Chole- meis pallor est patibilis Qualitas ; Contra rubed' in Cholericis,gc Pallor in Sanguineis est passio. Thim Patibiis Iis autem qualitas quam Passio assiciunt velfensum, ut, Sapor,odor. &c. vel Appetitum, ut, amor, odium 8cc. Brevitere sunt objecta sensuum tam externorum ut color, sapor &c. quam internorum, Omnesque affectus, qui reperiuntur in appetitu sensitivo, amor, ira, misericordiaι
quid est Forma es FiguralForma M Figura est species rei exterior,
a determinatione materiae M qUantitatiS orta, ut, species vel σgies poculi aurei. Haee species Qualitatis nihil aliud est, quam
supersciaria rei species, quae, quatenUS eX determinatione materiae oritur, Forma; quatenus ex determinatione Quantitatis , Figura dieitur, Id e1t,
OBSERVATIO ad Magistros. - Possunt haec a docente breviter, ac facilibus exemplis roooni. ostendi inprimis heie decet ab quantum aifferant Habitus Theoretici & Practici, m ieria morales. b) Virtutem non tam ex habitu, quae sudio&ppγε scoli debere. Impotentiam labore & conatu indefesso panis Bis ad DKUΜ preeitas frangi debere. 8cc. d uuid sint volentiae mox les, ut jura vel congenita, vel adquisita.
56쪽
I. Secundum Qualitates Substantia Sub stantiae est I. Contraria. 2. Simiais, vel disia mitis. 3. Magis Vel miniss taliS. Sic T. Mus est contrarius impio , propter pietatem Mimpietatem. 2. Ovum Maccharo est simile Propter albedinem. 3. Aqua aqua est magis vel minus calida. II. Dispositio via est ad Habitum, sed in diversiis rebus dispar.
Facite vergit ad habitum inclinatio vitiosa; Sed in bono dissicillime confirmamur, & asper est ad mrtutem cais Pieridam gradus. Hinc omni contentione allaborant Pin ingenia, ut a labe scelerum immunia ad βοIidam μ.rtutem, A contra seductiones obfirmatam grassentur.
Quid est Relatio ΤRelatio rie est Accidens, quo unum primo ad aliud refertur. se di
Relatio dividitur in Relationem Reatim re Rationis, Relatio Realis est, cum aliquid refertur ad aliud citramentis fictionem; talis est Relatio inter Patrem S R-lium, Praeceptorem S Discipulum, Album S Album Ste. Rationis est, cum aliquid resertur ad aliud per mentis fi-
57쪽
Dionem. Talis est Relatio inter Pav um S A ' soltim Gentium, inter latus dextrum S sinistrum in Colutian.t 8 c. Relatio RE ALIS alia clicitur decundum Esse , Si eit inter illa , quorum unum primo ad aliud resiertur resti cit aliud, ut pure terminum, ita, ut LIno Relatorum existente alterum eoexistat. Alia Secundum Dici & eltunister illa, quorum unum respicit aliud, non ut pure terminum; nec, uno existente , alterum necessirio coexi
stit. Sic Paternitas nihil est, nisi purus respectus gignentis ad genitum. At Scibile primo est res absoluta, Geinde involvit respectum ad Iesentiam. Pater 8c Filius necessario cGexistunt ; at scibile potest esse, etiamsi non sit scientia; visibile, eriam si non fit visustic. Relatio hecundum Esse Dici alia est Praedicametentalis, alia Transcendentalis. Relatio Praedicamentalis est, quae fundatur in Accidente. Talis Relatio eli inter Praec captorem dc Diici purum, qm a fundatur in potentia informandi. Transscendentalis, cuius fundamentum non est Accidens. Talis Relatio est inter Creatorem Sc Creatu min, luia fundatur in potentia Creandi, quae realiter est ipsa Eilentia DEI. De Relationibus Masticis inter Peris lanas Divinas agunt Theologi.
Quid es Relatum ρQuod refertur ad aliud. Ut, Praeceptor. Quid es cirrelatum λAd quod refertur aliquid. ut , Disju
Ex quibus constituitur Relatio ZEx Fundamento M Termino. Quodnam est Fundamentum Relationis 3 A quo incipit Relatio. Ut Nathara, qu
tenus informans.' Informatio enim est id, propter quod Nathan habet
58쪽
entitatem, ut Scholastici loquuntur, neque confitere nisi in ordinatione unius rei ad. aliam, quae varii est generis, nullumque ens datur in universo, quod infinitas χεσεις noli sustineat. Sic Vermi culus in caseo habet relationem ad D Eum tanquam Creatorem, ad casemutanquam Jubjectum, ad semetia seu ovulum tauisquam principium, ad patremfamilias , tanis quam pos estorem , ad mensam , tanquam locum &c. Huc refersis ossicia, quantitates,ce.g. ulnam 8c palmuin ejusdem longit uuinis actiones, habitus, Sc talia infinita, quae ad aliud ordinantur. Tantum lio a interest in Relationibus, ut quaedam ab inventione Scιusu ingenii pendeant, quaedam Anatu a,con ditio , motu, ossicio,scopo , operatione ipsius
Tei. Haec autem omnia ex usu aestimanda sunt.
Quis est Terminus Relationis 3
In quo finitur Relatio. Ut, Salomo quate
Fundamentum Sc Terminus nihil aliud sunt, quam sis -- fecundum rationem fundandi considerata. Sic Nathan, quatenus actu informat, vel informavit; Salomo , quatenus actu informatur, vel informatus est, reseruntur ad invicem, ut Fundamentum S Terminus: Ita ut ratio fundandi, vel fundamentum Relationis proximum in Nathane sit informatio activa', in Salomone palsiΥa, sive Ivformationis Receptio.
Quotvlicia sunt Relata 3 Duplicia: Naturalia M Positiva.
Quae sunt Relata Naturalia Z ...
59쪽
De Praedicamentis. inventionem ordinatis. ω,Relatio inter Pa.
erem se fluum s Avum M Nepotem; Fratremo fratrem, Fratrem Sc Sororem: Inter similia, dismilia; aequalia, qualia vc. Quae μηt Relata Positiva Quae fundantur in hominum instimio. sc. actionibus, o ciis, a mortalium ordinatione profectis, qualia sunt opscia, officia Civilia, Ecclesiastica, oeconomicae item artium Variarum ad commoda humani generis inventarum. Caeterum Relatio dis-quiparantiae diversis designata nominibus ) est inter Recem se Subditum: Pastorem
8c Auditorem; ΘοUmnia Sponsam; Emptorem & Venditorem . Tutorem, de Pupillum; Statuam, Sc personam,
cui erecta est statua. Relatio aequiparantiae est eos Inister, qui idem utrimque habent nomen: ut Vicinus,Collega, Commilito, Frater.
Id est, posito uno Relatorumformaliter in esse relationis ponitur Sc alterum. Ut, posito Domino, ponitur servus i& posito servo, ponitur Dominus. Sic latet, qua Homo, prior est Filio; sed qua Pater, simul est cum Filio. . Unde non laquitur , utrumque relatorum necessariis existere debere. Nam v. g. maritus etIam Te fertur ad defunctam conjugem. .
II. Cognito uno RelatorUm, cognoscitur-alterum. Qui no vii filium, novit etiam Patrem Ioh. 8, 18.) ut cognito , sacum esse
60쪽
Quid est Actio Actio diiu Thuiu est Accidens, quo fa
cilitas Substantiae activa in actum deduci- r. Ur, Calefactio , ambulatis , locutio. Est vel transiense quae in alio extra agen-xem terminatur; ut loqui cum alio: vel immanens , Ut loqui, audire cum seipso. Quae distinctio confundi non debet cum distin-
one inter actionem externam, ut: enunciare, & internam, ut: cogitare.
Quid est Pagio ZPassio Perden est Accidens, quo Facultas Substantiae passiva in actum dedu-
CitUr, sive exercetur. Ut, Calesitio. Actio & Passio non sunt duo Accidentia, sed tinius Accidentis diversi res inas v. g. Calafastio. quatenus progreditur ab igne, dicitur, Astio; qu tenus recipuar in aqua, dicitur Passo.
Obsere. In Substantia operante tria concurrere. δυναρον, sive potentiam Sc facultatem agendiesuam vocant Actum primum. a. υἰργειαν, sive ipsam actionem, a Substantia, mediante agendi facultate editam , quae proinde Actus secundus dicitur. γημα. sive opus, quod ad operationem vel actum secunctum conisquitur.