Compendium logices, a Jo. Henrico Schellenbauero ..

81쪽

γo De Directione.

cussa sve per Rhetoricae lenocinia, sive cupIdine utilitatis. 2. Sensius oppido fallaces sunt, nisi luminis rationalis manudactione Sc examinentur Sc applicentur. Fama Veritati nocet, nisi probh munita contra credulitatem.

III Examinarida sunt omnia pensiculate, nihilque non cognitum M inexaminatiam

Si enim basis, hoe est Idea. nutet, si rena perspectam. non habeat, qui a sensus, qui discursus eidem queat in aedificari ξ Unde quae obscui h noscuntur , dubium perpetuu n procreant, Sc conti- am formidinem oppositi Erroris.

IV. In Objecto considerando clara es istincta ab obscuris Se confusis sedulo M fideliter sejungenda int.

Ali 4 conceptus ob mixturam obscuri nunquam erit de

V. In rebus a materia abstractis consideratio purgari debet studiosissime a Phan-

inquinamentis.

Summa haec miseria est turbatae cognitionisi Inde nais scitur eo usu intellectioniS, Sc catena errois rum, tanto magis emcacium, si in axiomata evaluerint, N. recutas sententias. v. g Spiritus cognoscitur per modum subtilissima extensonis. Hinc quidam e Patribus Ecclesiae, Angelis, inad & DEO corpus amnκ erunt Praesentia Spiritus per modum impletionis alicuius Oatii: Luκ per modum qualitatis , cum ejus esse AGITATIO &c. Et talia infinita.

XI. Interest humanae societatis doctri

82쪽

Dam de insciatione idearum in Logicis ex-

Fit haud raro ex impressione per sensus externos fa- ta,ut, fi unum istorum obiectorum quae simul exhibita fuerunt, menti se objiciat, reliquorum quoque objectorum imagines, & ideae

statim recurrant. lmo, si impressio vehementior sit, e minimi haud, raro Objecti repraesentatione similis statim affectus excitatur. Cpeterum, vel conjunguntur, associantur, iaconnectuntur ideae, quae coniungi debebant e .el, quae nullam sua natura habent coii exio nem, adeoque conjungi, Sc associari non debebant. Haec Dosterior con junctio vel si arbitrio Ffladio hominum ; vel Casu. Illa manat

ex educatione,vel conversatione,vel propensione, ubi ina recyrrente idea, altera vel plures ultro sese menti osserunt. Haec vero foris tuito licet facta , saepe ita vehemens est , ut unius, etiam minimi obiecti idea recurrent e, reliquorum etiam objectorum imas ineS men ii repraesententur. Illicis facile ratis reddiatur, cur nobis vel persona aliqua, vel tempus, vel sc locus, aliave obiecta grata sint, vel adversa. Nempe prima recurrit idea, pristinumque movet affectum e. g. uno verbo molesto vel ingrato eX citatum. Docet,quantum e. g. in educatione liberorum a prima mea dependeat Lohitas, dum v. c. severus Praeceptor nimio rigore discentium animos ab se reddit alienos; quando. liberis ideae non coniunge Ddae tanquam coniunctae imprimuntur. Vide infra

VII. Inquirendum statim in REI M E

sinitionem H divisionem.

Hoc valet praecipiis, si dς re absente & sensibus non obvia sermo sit, aut ah altero nobis loea xei

83쪽

cuiusvis nunquam percepta debeat imprimi. Quae definitio docet, quid sit commune cum aliis rebus iam cognitis in illa re, quid foramiae differentia eonstitutivum. Divi ioni debetiar purgatio nominis, ne ad ineptam spetiem stibillo nomine contentam a cogitante adplicetur. Angustiora enim millies sunt nomina rebus i s. Lltriusque autem & definitioniae, Sediu Oniae requisita enucleabuntur inferius in METHODo.

VIII. Externae adpellationi,svh definitioni nominali, inolitaeve persuasioni nunquam est temere fidendum.

Neutri enim ex his tuid fides adhibetur, cum ut plurimum nomenclationes rerum ab arbitrio penEcaeeo pendeant; Nec persuasto multitudinis sit argumentum Veritatis.

IX. Diligentia solers adhibendη est, Ut adcuratam bt distinctam rei, praesertim dif

ficilis. cognitionem obtineamUS.

Ad id opus est r. Sapientum in illa re informatione, legendo, audiendo, eXperiendo. a Scruttianio sagaci intellectus, COMΡARANDO rem cum aliis rebus Sc trutinando, quibus in momentis conveniant A disconveniant. Elima tione iudicii per praxin, Sc disciplinas illud imprimis acuentes. q. Longa desxione menistis in rem eandem , aut saepius repetita.

X. Nunquam a motu, quantitate, dura

tione aliisque externis recte petitur Idea

mee enim valde communia sunt, & licet singulariter modificentur, Essentiam Rei non constituunt. Quanquam dissileri nemo debeati

84쪽

Lib. I.

debeat, a Motuums utari modiscationeygnum peti luculentum, quatenus corpus a corpore, animal ab animali differat : A multis enim majus in materiatis discrimen haud statuitur,quam diver umprincipium motus in sensus incurrentis.

XI. Quae sensibus exempta sunt, Sc mera inresiectione perficiuntur, sic cognosci de

hent, Ut animUm collocent in tranquis . Tranquillitas illa, indicium perceptae Veritatis nascitur T. ex eo, si nihil etiam studio quaesiitum adpareat, quod dubium mo- Vere queat. Σ. Si idea cum aliis snibus apte cohaereat& harmonicὸ conspIret. 3. Si in terminis ad effecta, adjunua, consiecu tionem &c. rei pertinentibus nullum deprehendatur contradiit ionis vestigi..um. Vid. Lib. u. c. I 4.

XII. Nemo habet Ideam claram Rei,quae existere non post, aut REI impossibilis.

Sic nemo Centaurum clare percipit. Est enim contradictio in adjecto.

XIII. PASSIONIBUS nihil est pestiteri.

tius ad corrumpendas Ideas.

Passiones autem sunt Ira, odium, amor, metias, reverentia, spes &c. In contentio e raro obtinetur Verum , obfuscatur potius studio vincendi. Unde qui rectas Ide :as

85쪽

formare velit , pacatam examen instituat; in Verba Magistri non juret. XIV. Utrum alter alterius Meam feliciter assequutus sit, infacto consistit, non reiussus meritate, Hoc est: propterea res Meae mea non responsiet UT VERAE, quod alterius, Umi doctissimi, sensa meae menti fideliter impresserim. Hinc Error pestilens i meritates in opinionibcis& Ideis aliorum, qui Sapientes Putantur, consistere . non rebus ipsis, a quovis ad suam mentem debita & secura cogitatione transferendiS.

- XU. Universalium facilior est perceptio, veluti etiam Objecti incomplex; M simplicita,) quam singularium.

Collem enim ex pluribus inferiorum exemplis iauniformibus dissicilius fallit & fallitur.

XVI. Ideam objecti complexi construere qui velit, partium priUS ideam elaboret. ι

βic qui Solu Ideam velit habere, habeat prius Ignis Iuminis, caloris, corporis &c.

, FINIS LIBRI PRIMI.

86쪽

MBER SECUNDUS.

DE DEFINlTIONE ET PARTIBUS

ENUNCI RTIONIS. I. Quid e 9 Enuntiatio ΤΠ Nunciatio est Oratio assirmans vel ne- gans aliquid de aliquo. Uti

Liberalitas es Pinus. Avaritia non est mistus.' Quemadmodum prima meniis operatio Ideas fuscipit & fabricat, atque per eas rem c gnoscit: Ita vocamussecandam operationem, quae Ideam cum Mea conjungit vel disjungit, pro cuius- Iibet Ideae harmonia seu di sponantia. Illud ossicium mentis Enunciationem adpellant, quia, quod in animo elaboratum est , aliorum gratia Sermone

propalamus. Oratio autem simplex alia est Enunciativa, sive Lutea, alia Non enunciativa sive non Logica. Oratio Ε neminlisa est Assirmatio alicujus de aliquo, vel negatio alicu-

87쪽

De Εnunciatione. ius at aliquo, verE vel falsu. de quo infra. Sic mens

comparans inter se Petrum Sc currere, vel cursum Cum Petro componit, iudicando : Petrus non currit. Et haec dicitur Enunciatio. Oratio verti Non - Εnunciativa est, quae nihil amrmat, vel negat, adeoque veritas aut faΙstas ei non inest. Tales sunt Orationes tum Grammatica, quae sensum non absolvunt. Ut:

Qui cupit optatam vita contingere metam-ῖBernuis seden/ undilute Taghatin- tum Rhetoricae Amectiva. nimirum I. Optativae. Utro mihi praeteritos referat si Iupiter annos

3. Imperativae. Ut: Fac hoc, o vives.

3. Deprecativae. Utr

Ηae 8c similes orationes, quia nihil affrmant veI neagant, ex Pomoerio Orationum Logicarum merito ex cluduntur, nisi in Enunciati vaS transformentur. Quod fieri potest in Grammaticis : sensum complendo ; in Rhetorieis, Subjectum Sc Praedicatum rectum substituen. do. e. g. Ego opto, ego voco, procipis, interrogo, depre. cor, uitae.

2. Quae sunt Partes Enilntiationis ΤSubjectum M Praedicatum. Equidem vulgo Subjectum S Predicatum di

cuntur partes materiales, di Extrema, copula pari

88쪽

Lib. ILformalis: sed minus commode.Nam quemadmodum Anima & Corpus sunt partes hominiS, non autem ranio. Ita Copulam pro parte nemo habere potest, ctam per eandem Idea praedicati cum illa Subjecti jungatur, &haec per illam qnasi aduetur.

Puod est Subjeorum Enunciationis 'De quo aliquid enUnciatur. ut, Iustitia diuodes Praedicatum Enuntiations 'Quod enunciatur de aliquo. Ut,

Virtus.

hellum & Predicatum , ex doctrina deaeerminis libro x. cap. x. adductis, aliud est. I. Finitum vel Ionitum.

Ut: Leo est Animal. Non Leo es Animal. Leo est non Mimal. Non leo est non Animal. Id est, omne id, quod non est Leo, & omne

aliud, quam animal. Omnes hae Enunciationes affirmativa sunt. Prima est affirmativa finita simpliciter. Secunda est Assirmativa de Subjecto infinito 3 Tertia, de praedicato in nito. Quare , de Subjecto , Pradicato infinito.

a. In Incomplexum Se Complexum. Ut, Coelum peribit, Coelum S Terra peribunt. Augustinis est Philosophus.

89쪽

De Enunciatione. Augustinus es Philosophus, Theologus. stat credit, salvatur.

Qui credit o baptizatus est, est Aius S

Mres vitae aeterae. . In Parum & Mixtum, sive Syncategorema te assectum. Ut, . Equus currit. Equus currit velociteri, DE IS est adorandus, . Solus Deus est adorandus; Christus est mortUUS, Christus, qua homo, est mortuus.

Hue pertinent omnia adiuncta nominum M verborum, sive Subiecti& Praedicati, explicantia, restringentia, diminuentia, alienantia &c. tit: /AEthiops est albus - qua dentu. Populus iste honorat me Iabii Nulli credunt ad tempus. Dies extremus veniet tanquam laqueus. Homo, qui est rationalis, est risibilis. Jonathan adamavit Davidem, ut corsuum. Omnis Homo est peccator a natura Sce.

Saepe autem contingit, ut Subiecto & praedierto nihil manifeste admisceatur , quod tamen debet subintelligi. V. g.

Omnis ex DEO natus vincit mundum. adde, quatenus es quamdiu Sc quia est ex DEO nat M. qui petit, accipit. Scit. qui petit infide Sc no. mine Christi. Johannes neque edit neque bibit i scit. cum

90쪽

Lib. II. 79luae est copuia 'Verbum SubstantivUm Sum, quo Praedicatum de Subjecto enunciatur, explicite, vel implicite.) Ut,

Justitia es Virrus. Homo sapit, id est. Homo est aptem. .

Vel Homo cunit, i. e. est currens. Nota. I. Copulam Sum, Es, Est, in

praeterito & futuro prolatam,) denotare CONJUNUilUNEM duarum Idearum sive conceptuum aliquid eXprl- mentium e quae vel Mentiatu est vel Extrae nitalis ue-Cundum ac Idea praedicati cum illa Subsciui Ia. iaspὲι-ctiusve cohaeret. II. Per illam Unionem Praedicatum Quasi forma fit, seu actus formatu Subiecthsub quo comi- cieratur. V. E. Homo est Uus. i. e. habet psittam tan- Quam formam. Ill. In propositionibus Myentuuibus seu identiciae REPETITUR quidem in praedicato, quod est iu subiecto. v. g. homo est Ammal rationaιe seu cogitans. cc. hoc tamen fit diverso respectuti Conceptu Cutilii Subiecto sit Confusius, in praedicato explicitus re asinuis. Ex his cognoscitur vi Oppositorum, quid Suunctiυ sive Negatis sit, quae Ideam ab Idea separat.

Tuo plex es Enunciato Logisa ZEnunciatio Logica alia est Imperfecta, alia Perfecta. Persecta est , quae ex Subecto se Praicato, in Caseu recto , per Herbumsubstantivum s expressum v et implicitum ) secundu

naturale judicandi lumen, unitis, categorice

aliquid am/nciat, a lirmat, vel negat. bo Persessa vero est, quae aliter se habet: Tales Imperfectae surit.