장음표시 사용
111쪽
humoris in glandulas, &cutim Cor-igni ; vel scilicet vitio sanguinis , poris depontione, num inde impu ilymphae ,& liquoris nervorum miniarum adhuc illud remaneat; idque abime a recrementis repurgati; vel imexcretionibus coniicere satagit, un-ipedita per poros cutis perspiratione, de omnino repurgatum possit tuto vel denique earumdem glandularum pleniori cibo nutriri; sin secus, pur- vitio, quae nimirum nec excipiant, gare prius expediat, mox alere, nec deducant, nec bene permeantes iuxta regulas superius traditas. succos repurgent, aut emendent. Neque vero de Angina intelligen- Meminit autem Hippocrates biliodus est Aphorismus, ut male pleriq;lsarum hic solummodo excretionum, interpretantur. Etenim si de ea, qMinon quod a reliquis aliis excremen- musculorum nutturis, & lancium torum vitiis illas affici non contin-: inflammatio est, sermonem Hippo-igat, sed quia in acutis aegritudini-icrates instituisset, non plane de con-ibus hujus generis excrementa ple valescentibus ex Abscessu, sed de om- rumque excitari solent; suippe que 'nino morbosis Corporibus ageret; a- acriorem sanguinis constitutionem, deoque male fuisset adjectum: Si& inflammabilesti naturam consero sanis similas, tutum es Corpus quuntur, unde febres aestitosae, filis; nutrire. Igitur de Abscessibus ad oris amarities , dolor, vigilia. &glandulas faucium, & eolli, itemque consimilia symptomata exoriuntur . de tumoribus erumpentibus ad cu- Cum itaque excreta ista maIa sunt. tim omnino loquutus est. Et qui lam totum corpus adhuc infectum de iteratis observationiblis est con er- nunciant, nec sufficienter ex abscestum, solere glandulas tum internas,lsibus fuisse repurgatum, ideoque tum subtercuraneas, quibus uni vcr- tuto nutriri non poste, nisi fuerit om-V. Hipp. sum sere Corpus refertum est, ininino ab inquinamentis detersum ,&cuhὸui plerisque qgritudinibus vitiari,ilia note vacuatrones miles sanis habean-
reliquorum omnium viscerunt asscia tu . H. Π . - ora:
ctiones prompte subire , quod vasa ' Sub excretii ibus autem, quas quaecumque tum sanguinem ,& ner- inspiciendas vult Hippocrates, non vorum liquorem, iter lympham de-isolum, quae per alvum, sed etiam
ducentia, in se exci piant, & mode- quae per vias urinae, aliosque ductus rentur, unde harum male affectarum fiunt , comprehenduntur ; unde- causa plerumque accidit aegrotare, cumque enim illae prodeant, corpo- vel aegritudinum crises per abscessus ris statum designant. admittere. Quamobrem non imme- Notantur pariter hic tubercularito Hippocrates tumefactarum ade- speciatim extrinsecus apparentia, lianum, & tuberculorum in habitu cet consimilibus tumoribus sere sem- Corporis prodeuntium exemplo per interiora quoque afficiantur. A speciatim hic usus est ; qui pipe humo- natome quippe pluries observatum res quicumque per vasa Corporis est, tumores in collo, & faucibus excurrentes in ipsas deducuntur, ibi- erum entes occupasse primum Meque commiscentur, atque ab impu- senterium, Pancreas, aliaque Vliaritatibus repurgantur. Hinc triplici. cera adenosa, ut in Variolis quosque de causa nedum faucium glandulas, Maccidit; quamobrem non mirum si,
sed cunctas propemodum contingit ob consensum partium per glandu- aegrotare, indeque tubercula progi- las, putaverint plerique ab ipsis be
112쪽
ne, vel male affectis de totius habitudine judicium ferri posse. Frustra igitur eiusmodi tubercula tollere adnituntur, qui toti sunt in lituris , t tionibus, Sc emplastris adhibendis,
cum tamen oporteat internis medicamentis concretos ibidem hum res ditat vere, & extenuare, repurgatis quoque a sanguine, caeteriri; utilibus humoribus , quae retenta
sunt, excrementis. In hunc sane usum valde conferunt prae caeteris , adhuc purgantibus Antimonium diaphoreticum, Sanguis hircinus, Cornu Cervi, Spermaciti, Nitrum fixum, extractum hyperici, pulvis Viperarum, & omnia salia volatilia, quibus scilicet, & diaphoresis,& diu- resis facile possit promoveri.
ubi Fames , laborandum non es.
das cautiones reficiendorum Corporum, atque hoc Aphorismo docet, non esse simul, convalescet
tibus potissimum, iniungenda inediam, & laborem, cum Natura duplicem evacuationem ferre nequeat; unde ait: ubi fames , laborandum non esi s vel ut vertere visum est aliis tibι Corpus inedia conficitur , vclconfectum eD , laborare non debet. Quamvis autem de fame solum videatur loquutus, tacite tamen ut monet in comment. GaIen. ) caetera quoque inanientia subintellecta v
luit , ut proinde hujus sententis summa sit, duplici simul evacuatione
nunquam utendum, ne vires dissolvantur , & Natura omnino succumbat, cum alias ex eodem Hippocrate doceamur, magnum studium habendum esse , praesertim in aegrintantibus, λrtem servare virtutem. Atque hinc sane non leve argumentum sumere licet ad redargue dos eos, qui ex Hippocrate cum praecipiant victum valde tenuem, &quandoque etiam tenuissimum , in morbis acutis, iteratas tamen phlebotomias , aliasque evacuationes praescribere non verentur, magno virium dispendio. At vero prude ter hic Galenus admonet: Sanis non
sunt praecipienda exercitia simul, σinedia, neque etiam ἰ aegris aliquis
vehementior motus adhibendus, undeum cibι abstinentia , neque sanguinem mittere oportet, neque citara vomitum , neque purgare, neque
multa uti friGione, neque in uni versum aliquo forti motu, vel Comporis alteratione: In taιibus squiadem motibus omnibus, ubi eibus δε-
futurus sit, vires disioIυuntur , sise aegrotent, sive etiam sani o
homines. Hactenus Galenus. Verum non quemcuinque motum,
laborem vocat, sed qui lassitudinem inferat: etenim solent Medici simplicem motum, ab exercitio, & labore,
distinguere , ac per sudorem, &lassitudinem dimetiri ; & quidem levem Corporis agitationem, motum appellant; cum sudore, & anhelitu, exercitium ι laborem denique , ad lassitudinem, & defatigationem usque deductum. Hoc autem loco specialius videtur notatus Labor, quo nimirum Corpora vitium disependium patiuntur, inras plurimum licet credere inedia resolutas. Modo per laborem sanguis citatior redditur, ac tenuior, qui profecto taci lime expirat per Imros Corporis, eadem occasione patentiores, unde sudores etiam affluentius emanant,
universaque sere membra fatiscunt. niam vero famis mentio ab
Hippocrate facta est, iure posset quis dubitare, de qua fame exp
113쪽
nendus ille sit. Et sane eum de Convalescentibus reficiendis agat , famem potitas naturalem intelligere fas est, cuius nimirum causa sollicitamur ad exquirenda alimenta. Α-lias enim meminimus, a succis quia busdam acid acribus Ventricus ossi rius proritari, cum is vacuus esis alimenta vero ingesta dissolvi, cum est repletus. Cumque per laborem sanguis potenter extenuetur,&vires langueant, si fortasse e vacuo
Ier famem Ventriculo nil possituggeri, quod sanguinem, & vires
reficere queat, profecto ex languore nimio totum Corpus grave vitae periculum subiret. Verumtamen famem idem Auctor eonsuluit solum in humidioribus temperaturiS . 7. hor. 9.
ousque autem Vita, summa eum inedia, &absque ullo cibo, ac potu, sustineri queat, jam diu quaesi- tum est apud Medicos. Et licet ab Hippocrate scriptumst de Carnibus, seu de Principiis , non anter septimum diem illam esse exitialem;&Plinius lib. II. cap. q. adhuc ultra undecimum plerolque durasse reserat rexperimentis nihilominus innumeris observatum ab aliis est, etiam ad menses integros , atque ad annos, incolumem fuisse productam. At quamvis id factum crediderim in quibusdam ex peculiari Corporum,
di succorum constitutione, sorte etiam non sine eorumdem vitio, atque aegrimonia r in caeteris tamen universim non diutius Vitam naturaliter prorogari posse, ut sine cibo, ac potu hebdomadas transcendant, vix induci possum, ut credam, si potissimuin succi ciborum ditatutionibus destinati, & Ventriculus in suis operibus bene se habeant. In multis Animalibus expertum se fatetur Clarissimus Redius infit quadragesimudiem dumtaxat perduratam; veruin- tamen Homines, beneque valentes,
ipse existimaverim , haud dissiculter quartumdecimum transilire posse; quin de post octavum bulimon
incurrere, quo nec amplius deinde famescant, nec cibum capiant, illumque fortasse assumptum, vel per vim inditum, nec retineant, nec conficiant, ut aliquando observavi. Qui ergo referuntur ad plures menses, Nannos sine ullo cibo vixisse, praeter naturam plane affecti , in succis Ventricust , & intestinorum ditat ventibus, vitium aliquod passi sunt; unde
ad cibos exquirendos minime sollicitarentur. iad & sanguis pariter ejusmodi sane constitutionis fieri potest, ut vel minimum, vel nihil admodum extenuetur, & absumatur,
aeque ac animalibus iis accidit, quae per hyemem in latibulis degunt absque cibo. Viscerum quoque, & membrorum textura plurimum in idipsum confert, si non tam laxa, ac tenuis sit, ut celeri consumptioni subiiciatur: etenim quibus cutis densior est, nec facile perspirationi patet, leviorem plane patiuntur corporis ditatutionem. Simile quid acciditiis, qui ingenti timore, ac vehementi moestitia correpti, omni pene ciborum desiderio destituuntur , Scinediam ad plures dies sufferunt. Qua ratione crediderim , quamobrem nonnulli sub aedificiorum ruina ad hebdomadas supervixerint:
pleraeque volucres intra nives seme-ltri spatio immobiles persistant, sed
adhuc in vita perdurent. Porro in his, impedita perspiratione , sanguis non dimatur, ideoque nec novo pabulo eget, ut continenter reficiatur. Quamquam &Aer ipse sive inspiratus, sive per po Scutis, aut aliter exceptus , potest in aliquibus ita sanguinem temperare, ut sine
114쪽
evidenti consumptione, is diutius
perennet; 8c sicut peculiares quaedam Aeris constitutiones solent quihusdam talem famem excitare , ut pluries in die cibum sumere cogantur; ita exadverso aliae poterunt, incertis saltem habitudinibus corporum , illam obtundere , ut queant absque cibis in longum tempus p e durare; Cuius forte constitutionis fuit ille, quem memorat Olympiodorus ex Aristotele solo Aere, S Sole
sustentatum. Hinc non omnino fabulosum putandum est, quod scribit
ho lib. t s. destu orbis: ad extremos sines India ab Oriente cirea fontem Gavis A morum gentemfine ore, halitu tantam liventem , od Me, quem naribus trahunt , nullum illis cibum, nullumque po tum e odore etiam plurimos sibi vitam prorogasse, posteritati traditum, ut de Democrito Laertius, & de Η mero, qui ejus vitam descripsit, memorant. Refert quoque Xiphilinus ex Dione, Britannos cibum parare consuevisse, qui ad unius labet quantitatem sustatus, & famem,&sitim penitus inhiberet. Feruntur & Indi
beneficio cujusdam herbae, ea ipsis dictae, ac ore gestatae, famem distinsis repellere e quod etiam a Scythis
factitatum meminit Matthiolus in Praefatione ad Dioscor. Caeterum in aliis, qui diutius cibis caruisse narrantur, vel impostura locum habuit, vel virtus Divina praeluxit.
Ubi Cibus praeter naturam plus ingenius est, his morbum facit r- ostendit autem sanatio. MEdiocritatem omnino servandam esse iii Natura certissimum est apud omnes , presertim
vero in alimentorum sumptione, ut
propterea superioribus Aphorisinis dixeris idem Hippocrates: Non satietas , non fames , nec quidquam aliud , quod modum Natura excesserit , bonum . Nunc vero Cibi
quantitatem in Convalescentibus praescribens, nocuum inouit esse cibum praeter naturam ingestum, quoniam morbum facit, ut patet ex iulius sanatione. Dixit autem prater naturam , sive ut alii legunt, uItra Natura exigentiam , ut nimirum
designaret cibi ingesti quantitatem mensurandam esse , peculiari cujusvis Corporis constitutione: qui enim quantitas uni indebita, & excedens videtur, alii erit naturalis, & co sentanea ; quamobrem habendus semper est respectus ad aetatem, Pr priam Constitutionem, exercitia, incolatum, in ciborum administra
Sed & praeter naturam explicari quoque potest, prout vires gravat,
dc Ventriculum plus iusto replet: concoquentis quippe Ventriculi vis limitata est, & succi ejusdem non
omnem ciborum copiam ditatuere queunt, sicuti nec certa aquae stygiae quantitas illimitatam metallorum molem diluere, de erodere valet. Forte quoque dixerit praeter naturam , habito respectu ad eorumdem qualitatem , conditionemque. Siquidem multa sunt, quae pravitate
solum nocent, &san uinem, ac vi scera coinquinant, si tamen nroderate sumantur innocua fiunt: extra modum vero, omnino infensa evadunt . inamquam consuetudo in his plurimum valet. Quoniam vero Hippocrates inquit, ex cibo praeter naturam plus ingesto Morbum fieri, non Mortem, adeoque admittere sanationem; indo
115쪽
II 2 rosecto deducere possumus, exces-um dumtaxat cibi assumpti illum
hic notare voluisse ; sive autem ex-eessiis sit relatus ad cibum selito abundantiorem , ut de tamina quadam idem Auctor in epidemiis testatur, qirae ii ratius pasta, quo die Judicata fuerat, recidit ; sire ad vim,
facilitatemque Ventriculi , etiam moderatam elusdem quantitatem exacte conficere nequeuntis, cum
multum, & paucum ad aliquid reserantur, parum intererit. Nam&importunus, & insuetus, & imprς-
paratus, & crudus, atque nec debito ordine, nec convenienti modo iumptus cibus, nedum convalescentibus, sed etiam sanis nocuus, &periculosus esse solet. Cibus pros Eo, inquit idem Hippocrates Dein homs vincit Naturam , incit
morbum , Quare quocumque modo Naturam superet, praeter naturam
erit, atque adeo Morbum faciet. od denique ex cibo praeter naturam plus ingesto morbus Oriatur , subdit Hippocrates ostendere san tionem, nulla tamen mentione facta de morbi specie, aut de ejusdem sanatione. Fortasse voluit subintelligendas aegritudines ex cruditate , quam sere omnes morbi consequit ossunt, nisi etiam eamdem praegresam aegritudinem, & graviorem, ex
indigestis, corruptisque cibis, redire
existimaverit; aut etiam morbi nomine abusus, damnum, atque detrimentum indefinite exeresserit. Sanationem vero per vomitum, aut dejectionem, vel per inediam, implicite
complexus est: etenim mala ex cibis uberioribus, vel infestis orta, quam citius vomitu, aut exacta diaeta corriguntur. Quod si interiores corporis ductus subierint, & viscera, ac sanguinem infecerint, nonnisi alexi- pharinacis curabuntur. Caeterum a
cibis abundantius ingestis, depravatis , aut corruptis, praeter cruditate ς, proficiscuntur obstructiones, tum
res, alvi profluvia, Cholerat, colici dolores, febres, idque genus alia, &peiora mala. Si praeterea cacochymiti sint , seu in salubres, malique succi, etiam febres pestilentes oriri consueverunt, itemque vertigines, sIncopes, Lethami, Amplexiae, aliaeque pernicio, aegritudines, quas memorat Galenus, praesertim libro de cibis boni, re mali succi . Quamobrem si ex his morbi provenerint, pro ill
rum ratione varia, diversimode quoque tractandi erunt.
Eorum, quae universm,quelaeiter nutriunt, veloces quoque sunt
SIc habet vulgata lectio Leoniceni, ut proinde sensus istius Aphorio
misit: eorum, quae universim, hoc est secundum totam substantiam, &velociter nutriunt, veloces quoque fieri residuorum excretiones. At aliis arridet ἀθραωσ, non universim, sed aflatim, seu non sensim, exponere , adeoque Aphorismum ita interpretari, quod ea, quae abundantem, &celerem suggerunt nutrientem substantiam, celerem quoque patiantur
Quod velox nutritio velocem quoque excretionem referat, suaderi ex
eo potest, quia sicut se habet digestio ad nutritionem, ita se habebit secretio, ac distributio ad evacuationemrmodo si velox facta est nutritio, v lox quoque designabitur absoluta d, gestio, ac distributio, adeoque e
pulsio. At qua ratione universim, seu ais tim
116쪽
tim nutrientia celerem subeant evacuationem , non bene intelligi potest, cum pleraque nutriant , & abundanter, nec tamen celeriter evacuantur:
sic carnes melius, & abundantius nutriunt, quam olera, cum tamen ista facilioris sint, &celerioris excreti nis; multa alia, ut spondyli, Locustae, Astaci, tardius plane concoquuntur, mox vero in intestinum tenue delapsa statim ventrem movere solent , &plusquam ratio exigat, egeri. ova insuperficilis, & citae dicuntur coctionis, naultumque nutrire , cum tamen robustum quid habeant, & insent, ut dicitur a.dediata; Quin&Galenus ipse multa alia in hunc locum congerit, quibus Hippocratis effatum non levibus videatur implexum difficultatibus. Sed tamen ipse crediderim, v luisse hic Hippocratem indicare , quod alia phrasi dixerat in lib. de alimento , cibum, scilicet, qui di culter transimulatur, aegrὸ consumi, qui mero facilὸ alteratur,er apponitur, abstimi etiam faciιὸ . Cum enim refectio virium celerrime habeatur a vino, vinique spiritu, aut a rebus con similem naturam participantibus , profecto quemadmodum ista velociter restaurant, ita velociter quoque sua tenuitate ditatuuntur. Alimenta pariter tenuiorein substantiam nacta, & labilis appositionis, celeris etiam sunt difflationis,adhuc per poros Cutis perspiratione. Contra vero succum sortita crassiorem, compactioremque , sicuti dissicilius inventriculo ditatuuntur, ita tardius in succum nutritium transmutantur, 3 usque partibus apponuntur, atque pari ratione serius absumuntur,& perspirant. Caeterum hoc Aph ii simo censuit Hippocrates generale quoddam documentum tradere, quo sciamus, quibus alimentis oporteat Toeeti OP.Med: Tom. II.
aegros, &convalesceritet reficere,&quibus indiciis utiliora internoscamus. At vero a liquiditate, & mollitie ciborum fallax judicium sumitur facilis, de citae resectionis, nam si vini spiritum excipias, ipsumque vinum, reliqua propem uum omnia non atque cunctis conferunt, nec pari m do se habent, cum non deunt, qui melius, promptiusque restaurentur solidioribus, quam mollioribus ciabariis.
Acutorum Morborum non omnino sunt certae praenunciationes ausSalutis, aut Mortis
INter alias morborum divisiones , notissima illa est, qua alii acuti,
alii Chronici dicuntur; cumque acuti ob citam eorumdem solutionem , intra breve tempus de aegrotantis vita decernant, cujus eventus praesagitio ab ignominia plerumque Medicos vinclicae, ne tamen exinde multum faciles in praedicendo illi sint ,
idcirco accuratissimus Hippocrates, ut quorumdam conjectorum impudentiam , arrogantiamque reprimat,
qui etiam a prima die se jactant morborum exitum praenunciare, hic monet , non omnino certas esse, & infallibiles acutorum morborum vel ad salutem, . vel ad mortem praedicti
nes. Hinc idem Hippocrates lib. 2. praedict. postquam hos derisit, subdit: Consulo autem, ut quam prudentissimὸ agant, tism in reliqua arte, tum in huiusmodi praediction bus, illius probὸ memores, quodsi cui successerit praedictio, is aptid aegrotum tutelligentia praeditum in admiratione fuerit; si veris quis aberrarit, supra hoc, quod od is habetur , fortasὸ etiam insanire videbitur ;
117쪽
quapropter subest , ut cum alias omnes , tum has praedictiones prudenter faetant, quamquam sanὸ audiam,o' videam, neque iudicaro rectὸ h mines ea, qua dicuntur, ac ni in
Quinam autem acuti morbi dicendi sint, alias a nobis est ostensum . Equidem simul breves, ac symptomatum magnitudine, & vehementia
elati esse debent; etenim febres Ephemerae dictae, quamvis brevissimqsint, ob desectum tamen symptomatum graviorum, acutae minime dicuntur ; sed & nec Hydrops, Empyema , Tabes, aliaeque aegri tudines vehementissimis , pemiciosissimisque
symptomatis conjunctae acutae nominantur, quia breves non sunt. Quamobrem merito notavit Hippocrates Caphor. 7. morbos acutos statim extremos afferre labores.
Unde praeterea Morbis accidat acute laedere, & aegrotantes affligere, prosecto a partis affectae praestantia,& a vitiosi humoris conditione deducere licet. A partis praestantia quidem, nam haec diu molestiam, gravemque noxam sustinere non potest; qua ratione Apoplexiae, Lethargi , Phrenitides, Syncopes, Palpitati
nes, ob cerebri, & cordis cum vita necessitudinem, non multum protrahuntur. A noxii humoris natura vero, qui plerumque in acutis aegritudinibus sanguini insensus vitae conservandae ineptum illum reddit, sive quod dissolvat, & corrumpat, sive quod cogat, aut aliter inficiat, ut
solutus, concretus , effoetusve nequeat tandem motum cordis tueri.
Haec plane damna saepenumero eveniuntae degenerantibus, inversis,corruptilque fermentis viscerum, quibus sanguis permeans inficitur. Quoniam vero Morbi quicumque, inchoant, augescunt, consistunt, &declinant, nedum inter initia de illorum exitu certo praesagire nequimus, verum etiam fallax judicium, & incerta praedictio erit, quousque exacte non constiterint,coeperinisue declinare e cum enim nondum devicti, pugnantem causam in corpore latentem adhuc habent, vitae possunt
insidias moliri, & ob agendi rapiditatem quacumque de causa momento temporis permutantur, & symptomata, quae remitti visa sunt, denuo exasperantur, immo quandoque
Hujus incertitudinis causam referunt fere communiter Interpretes in Humorum peccansium mobilitatem,
tenuitatemque; quoniam scilicet facile ii de loco in locum feruntur , dc quascumque corporis partes pervadunt, ut propterea chronici Morbi aerassis humoribus progeniti, cum lente procedant, soleant facilius, tutiusque suturi eventus indicia prodere. At potius petenda videtur causa a motu particularum in sanguine, caeterisque liquoribus fermentescentium; etenim donec sermentatio per. severaverit, & in depressionem, secretionemque non desierit, quae sola salutarem exitum aegrotantibus praenunciat, morbus iple in ancipiti est: quandoquidem in coagulationem , aut resolutionem abire potest. Adaectum est non omnino: ne Medici prorsus desperent de prognosi;
cum caeteroqui magnam laudem exinde consequi soleant , testimonio
ejusdem Hippocratis primo prognost.
Quare, ut quis rationabiliter coniiciat de successu aegrotantium, docuit Gal.3.de Cri .d. acd tria haec respicere debere, ad Ideam Morbi, ad Magnitudinem, di ad Morem: nempe cujus generis aegritudo sit, quae symptomata illam comitentur, & num a benignis, vel malignis succis ortum
118쪽
ducat. Perpendat etiam sagax Medicus naturae vires, an validae , vel imbecillae sint, & quidem examinando singulas corporis operationes , Animales, Vitales, & Naturales . Ab his namque bene, vel male se habentibus ,levius, graviusque, probabiliter cuiuscumque Morbi eventum conlectabit. Subditur in stiper, non omninosunt certa praenunciationes . Medicina siquidem tota conjecturalis est , &universa conjecturis inhaeret; quamobrem primo aphre. r. judicium fallax dicitur. Et Celsus lib. a. p.6. inquit:
Spes eius interdum frusratur, σmoritu aliquis, de quo Medicusδε- curus primo fuit . Attamen non sunt ex hoc omnino parvitaciendae ejusmodi conjecturae; nam etsi aliquando fallant, saepe tamen collimant. Unde idem Celsus. Sed e Isagnen Medicinae Mes, quae multo sepios, perque multo Fures aegrotos prodes. Postremo quamvis meminerit Hi p. pocrates salutis dumtaxat,& Mortis, sub his nihilominus aliae in Morbis
mutationes comprehenduntur , ut proicide non modo cauti simus in praesagiendo salutis, aut mortis eventu, ve runt etiam Omnium accidentium, & mutationum, quae inmorborum decursu contingere possiant. Notavit autem speciatim acutOS ,
quibus prae brevitate, & impetu, facilior accidit mutatio. At vero ch nici, cum in longius protrahantur , nec tam subitam motionem subeant. nec sine alicujus visceris affectu divexent , certiora, & firmiora signa imminentis quandoque interitus proserunt.
Quibus Iuvenibus alous humecta est, iosnesentibus exsecatur. Quibus vero iuvenibus alvus sc- eas, iis senescentibus humecta-
tias, sicut& pleraque sere om nia an observationibus, atque experimentis potius deduxerit, quam rationibus conquisierit, vel ex hoc liquere potest Aphorismo, in quo ex plicando tandiu Interpretes allab
rant, certam, constantemque rationem exquirentes a vario aetatum rem
peramento, sicciori, aut humidiori; cum tamen exinde Oporteret invertere illarum temperaturas, &siccis senibus humidam , humidis adolescentibus siccam temperiem asciscere, adversus omnium veterum placi
ta . Sed & nec tam facile humiditas Juvenibus posset affngi, ut qua de causa lubriciorem alvum aliquando sortiantur, ratio posset indicari, qui tamen communi voto calidi sicci statuuntur. Hinc fortasse Galenus in Commentario huic argumento nonnsus, longiorem, dixit, rem hanc exigeresermonem, it aut liber integer necesaris stfuturus: Qua quam de intemperata, aut labefactata facultate Retentrice,& Attractrice ventriculi, atque Nepatis, multa etiam comminiscantur. Vemmia men recte postremo conclud it: atum autem ad usum artis attinet ,
non adiiciatur. Quamvis ergo res dissicilis expli-eatu videatur, si tamen ea, quae ad ciborum confectionem , ditatuti nemque, atque ad excrementorum
119쪽
alvi secretionem, sunt alibi a nobis
memorata, hic in memoriam revocentur, prosecto causae ejusmodi permutationis in aetatum varietate rationabilius quaeri poterunt. Ciborum dissolutionem , atque utilium ab inutilibus partibus secretionem, promovent potissimum confluentes succi illi e Pancreate per Vvirlangi ductum, e Cysti sellea percholidochum in In testina : debent autem ita hi natura esse comparati ,
ut alter alterum nec mole, nec conditione praevaleat, aut exuperet. Si vero felleus humor fortasse praecellat,& acrior, tenuiorque sit, alvus lubricior redditur; at contra adstrictior fit, si praepolleate Pancreate deductus. Mandoque etiam serosus humor, quid potu, & humidis cibis derivat, totus sere in Intestina delahitur, & cum lacibus commiscetur ad alvi lubricitatem; aliquando vero maiori ex parte ad renes percolatur,&ad vesicam; unde urina copiosior fit , alvus vero siccior evadit. Quamobrem experimur in urinae profluviis ventrem constipari, & iaces durissimas excerni; Hinc dicebat Hippocrates e multa urina profuso pau-σamsigniscat dejectionem. Cum itaque in Iuvenibus bilis abundantior gignitur, suaque viset
acritate volatili, qua Pancreatis succum temperet, & moderetur, Prosecto venter laxior fit; Secus vero, ubi illa parcior fuerit, aut austerior. Sic quoque a varia conditione succi pan- creatici acidioris, vel salsioris, fluxilioris , aut consistentioris, variabit Intestinorum repurgatio. Hinc quo- tira selleus humor austeritate alvum in Iuventute constipat, succedente Senectute aquosior redditus eamdem delaxat. Idipsum paretrate, &c pia evenit, quibus nimiriun diversimode afficitur, ac permutatur confluens alter succus pancreaticus; ut
proinde egestiones excrementorum ex In testinis varient pro eorumdem succorum varia affectione, Permutationeque . Constat autem experimento plurimum infringi Pancreatis liquorem a Felleo acriori, & volatili ;sicut contra illum augescere, & exaltari , ubi hic hebes, & effoetus evaserit. Multum etiam in hanc rem valet habitudo lactearum venarum , an non parteschyli puriores admittant,
vel respuant. Inde enim non raro accidit, iaces diminui, & obdurari, vel contra multiplicari, & humescere rquod etiam ex urina parciori, aut abundantiori superius cum HipP
Constat praeterea, selleum hum rem plurimum ad alvi exonerationem conserre, ut propterea peria sum sit plerisque, non alia de causa Pueros solito lubriciorem alvum habere, nisi quia iaces congerunt multabile saturas: quamquam Helmontius in Pylori, & sermentorum ventriculi mutationem ejusmodi varietatem refert, quippe qui creditur Rectoron nium operationum, praesertim n turalium. Quod autem mutationes ejusmodi, aetatum varietate, contingant , plane liquet, cum & coctiones, nutricationes, secretionesque pro aet tum diversitate, diversimode hab antur: quo etiam fit, ut saepenumero,
qui in juventute graciles fuerant, in aetate consistenti, & senili pingumstant; &qui juvenes obeso fuerant
corpore, Procedente aetate gracilescant: Atqui obesorum alvi plerumque laxiores esse solent. Pro Coronide tandem advertere
oportebit, quod etiam notavit Galenus hoc loco, hunc Aphorismum non simpliciter,& absolute esse intelligendum, sed magna ex parte, collatis
120쪽
invicem aetatibus, ut deducitur ex An. 13. huius, ubi nonnisi comparate in eamdem sere sententiam concessit. Sed & eadem victus ratione servata, sub eodem Coeli statu, & cum eisdem exercitiis, nullaque interea
per aetates aegritudine suborta, qua viscerum fermenta immutaverit,eius modi perinutationes alterne contingent. Si quis enim, inquit Galenus,rn iuventute Alexandrinorum victu uteretur, sal sutens cibis, O porris, Z humque stiperbibens; in senectute Dero nihiι horum assumeret, lentem autem estaret, re vinum ausurum potaret, quo pacto diceremus hujus hominis deumones aetatis ratione permutariλ δε qui iniuventute lentibus vesceretur, ρο me- Ditis, vinum austerum potaret; in senectute autem victu uteretur
Alexandrinorum, atque ita cum victu excretiones mutaret, non rectὸ
ex deiectionibus iudiciu ecerimus. Sed eum omnia alia, non solum qua ad cibos attinent, paria agentur, σdejectiones commutabuntur , tunc
rectum flet judicium de his, quae ab Hippocrate in Me 'bori o dicuntur. Hactenus Galenus. Idipsum ex regionibus, exercitiis, medicamentorum usu, atquα ex contracta aliqua viscerum naturalium aegritudine, ut
de hypochondriaca assectione experimur, intelligendum est.
APHORISMUS XXI. Famem Vini potio solvit. Non eam hic vult Galenus solvi
ex vini potione famem, quae Naturalis dicitur, & quae ex longa inedia, vel alvi profluvio, fluxu sanguinis, aut aliqua alia, facta est, evacuatione ; sed quam caninam vocant,
cum insedabili ciborum appetentiarizel o PDd Tomo II. conjunctam. Huic appetitui canino adiicere licet Lupinum quoque, NPicaceum,quo potissimum utero ge rentes afficiuntur, res omnino inure extraneas appetentes, & quem Plinius gravidarum Malaciam nuncupat. Addunt alii Bulimon sed revera Buli mos est affectus ille sync oticus, quia fame quidem incipit ,
sed non habet eam amplius adjunctam,ut idem Galenus interpretatur. At quamvis ad famem morbosam curandam Galenus id exponate nil tamen vetat, quin etiam naturalem a
Vini potione solvi posse arbitremur;
immo cum superius de reficiendis convalescentibus Hippocrates meminerit, probabilius videtur in illorum gratiam fuisse hunc Aphorismum adjectum, quippe qui a morbis vindic ti sponte solent avidius famescere . Hi vero si jejuni meracum vinum p tent, procul dubio famem solvunt ,
unde alimentum capere nequeunteS, deinceps refici non possunt. Constat autem experimento, etiam sanos,beneque se habentes ab epoto vino, illico delaxari, & ciborum fastidium incurrere, si illud dulce simul, & g nerosum jejuno stomacho assumant. Atque hac eadem ratione fit, ut male se habeant, qui instante Gae, ac
ventriculo cibis vacuo, aquam a dentem bibunt, qua nimirum non
solum fames ipsa desinit, sed etiam
sermentum ciborum confectioni a dictum di luitur, & extenuatur , non sine gravioris mali periculo.Cunctis quoque notum est, voraciores solere esse abstemios, & hydropotas, citiusque cibos conficere,quam cenΟ-
potae; Ramobrem Hippocrati aquaedax dicitur. Sed quamvis ad quamcumque famem compescendam vinum videatur aptissimum, praesertim merum,Scgenerosum, dicitur tamen praestan-