장음표시 사용
81쪽
respondeat , ut subinde conferreilata sunt, denotantur praecipue il- possit. Tacite ergo reprehendit, utilorum species, conditio, & natura. observat Fuchsus, stultam Uulgi, ac Quin in graeco Codice scribitur imperitorum Medicorum opinio- quod exponitur a Sannem, qui in evacuationibus copiamictorio, ut inde modus, locus, &dumtaxat eorum, quae excernuntur, tempus Opportunum , cum aliis con-
expendunt, parunt de aliis solliciti: ditionibus ad bonam, salutaremque
Sunt enim quaedam medicamenta, evacuationem requisitis, designen- quae&noxios, & innoxios simul hu-itur, quemadmodum etiam adnota- mores plerumque educunt, & ali-irunt Cardanus , & a Ueiga. Hi nequando etiam alibilem substantiam proinde est dicere, si talia eiiciantur, extenuant, & carnes eliquant. Igitur qualia conveniunt, ac si illi humores, irrisione digni sunt, qui magnopere qui morbum faciunt, egerantur, &admirantur, quamobrem quis tar linsuper tempore opportuno, praeviaret, postquam oppido multa delece- coctione, per loca conserentia, atq; rit; quasi vero ita fuerit natura com- cirra ullam Symplomatum superve- aratum, ut aliud quid, nisi vitiosus nientium molestiam. Ab his etenim umor, per cathartica educi ne- evacuationibus praesto erit salutaris queat. eventus , unde Morbus desinat, &Praetereundum autem non est, consistentibus viribus aeger sufferat. quod in graeco Codice habetur rat Sed quamvis, cogente necessitate,
χωρisma quod non senificat deie- ut omnino causamOIbi educatur, via , . mones, sed quamcumque evacua- que aa animI derectionem evacuan--.Metiationem, ut prae caeterisadvertunt Fu- dum consulere videatur Hippocra-chsius, & Cenomanus; Unde con-ites , atque illi adhaereat Galenus ;gruentius legendum soret iuxta in- prudentius tamen utrique adversa-terpretationem Jani Comarii: Qugitur Averroes 2. UMI. cap. 8. atque prodeunt, seu excernuntur, non tribus argumentis evacuationem
multitudine animare oportet , sedlquamcumque , & praesertim Sangui- quandiis prodeant , qualia oportee,inis, d lipothymiam usque,vituperat. Ο Deilὸ .gre ferat. Quamvis spe- Medicus, is inquit, Naturam recte
elatius deiectiones, sive per alvum e- operantem debet imitari: at haec regestiones sub hoc nomine compre- ω operans nunquam ad animi de se-hendantur, veluti illae, quae frequen-actionem educit; quare nec Medicustius eveniunt, atque vulgo plausibi-ieamdem tentare audebit . Medicilius commendari solent . praeterea intentio in Curationibus Erunt igitur quaecumque evacua- esse solum debet, superfluum, atquetiones , ac cujuslibet medicamentisinutile evacuaret modo per evacua- ope, commendabiles , si ejusmodistionem ad lipothymiamusque, ne- sint, ut per eas peccantes humores dum superfluum, & inutile, sed utile, egerantur, recuperandae salutis er-i&necessarium inanitur, unde omni-go. Et licet in vulgata latina tradu- no nocua censenda est. Postremo Mectione legatur: Sitalia deiiciantur,sdicum oportet, ut nedum aegrorum qualia eonveniunt, ut videantur saluti, verum etiam vitae tuitioni qualitates solummodo humorum de- prospiciat; atqui evacuatio usque ad lignari; nihilominus iuxta ea, quae iniani idesectionem non est cum vitae
82쪽
79 discrimen addueit, igitur prorsus
evitanda. Hinc communiter Arabes, cum ipsorum principe Avicenna , Contendunt, meliorem, tutioremq; esse parcam,sed iteratam,quam semel actam, & immoderatam quamcum;
Sunt, qui pro Galeno dicant, netItiquam ab eodem commendari languinis detractionem ad lipothymiamusque in quacumque indiscriminatim aegritudine; sed solum in febribus ardentissimis,in vehementissimis doloribus, & in maximis inflammationibus , ut idem mei Auctor memorat in commentario hujus Apborismi r quibus addidit Montanus febrem synocham: quamquam haec ad ardentes quoque referatur,ide differsebrca .a.&a.de Cri .eap.6. At non ideo isti Averrois argumentis
satisfaciunt. Cautius ergo te gerunt nostris temporibus, qui ad tantam evacuationem nunquam deveniunt,
excusiantque Hippocratem, Pippe qui faciendam tantum dixit, si Vertoleraverit; minime vero illam vires sustinent, quae facile concidunt, nostra praesertim aetate,propter Corporum, & Regionum laxitatem. dsi idem Hippocrates 'borismo δε-
eundo bufus inspicere oportere dixit Regiones, Anni tempus, & 2Etates in evacuationibus, sane& hic aeque horum, atque status Corporum habendam esse rationem voluisse credendum, ut luculenter edocuit .deratione vict. I9. Sed&Cardanus, nec de evacuatione pervenae sectionem quacumq; de causa praescribendam, sed per alvum solum;nee insuper de vera animi desectione loquutum Hippocratem, arbitratur: chamobrem in his omnibus Galenum reprehendit mentem Hippocratis perperam interpreta
tum . Qum non loquatur de missione Sanguinis , deducit ex priori parte Aphorismi, ubi de dejectionibus primum agere est aggressus: Quare rationi consentaneum videtur de illis quoque continuasse sermonein, cum de evacuationes per alvum, immo per quos etiam Corporis ductus, accidant non raro usque ad animi defectionem; unde m Coacis praenotionibus dixerat: liquida alis egestiosusn , seis vi, scontingat,
malas: altera enim vigilias, altera
existationem facit. od insuper
nec de syncope, aut lipothymia strictim sumpta, sed de vulgari illo animi deliquio , quod superpurgati ae- ori sine magno periculo incurrere lolent, intelli pelidus sit, colligit ex
adjunais verbis: Si aeger po t ferre: Pomodo enim ipse subdit Fadoirium defectum Mer deducatur, ferre potuise diei δεθιbit Quod denisue tres casus a Galeno recensiti demittendo sanguine ad limthymiamusque falsi quoque sint, probate 3c primo de missione sanguinis in febribus ardentissimis, inteIlLgat Galenus ardent mam febrem, iris aflava biis DGam , aberrat toto, ut riunt, coelo: hoc enim esset scelerata manu hominem interscere. Sin autem de ea, quae fit a sanguin , adhuc generale praeceptum non es , mein veliUteste , 9.Art. γ.ubi de duobus aegris narrat, quibus secta vena. ab aliis Meditas exsistati nunquam amplius revixerunt . In secundo casu pbtegmonis, vetipso tesse, muι-
to minus convenissectio vena, cum dieat tantum esse relinquendum
isanguinis , O virium, ut absis si concoqui possit. In tertio casti, ini dolore Coli, vel Renum lapidis, sad exsolutionem sanguinem mittat, feretrumlubeat ae rri Medicus, σCarni e emi vim testetur. Nec excujant verba illa: adhibita distinctione:
83쪽
ctione: Nam in dolore ColUπλpurgatio talis eadem die occidit. Sed ut uini melius es, ut expositione hae bori morum a Galeno facta relicta , ad illius libros de Arte eurandite conferas, hie enim aut toties aberiarat , auis nolis hoc verbum admittere , tot praebet aberrandi eistisas , ut omnino latronis si propter paucula verba ,seu abillo malὸ scripta, seuposterius temporum vitio corrupta oeu a nobis perperam intellecta, tot insontrum vitam in manifestum perrculum voeare. Haec de Galeni expositione Cardanus. Hinc concludere nobis licebit, voluisse hoc Aphorismo Hippocratem in evacuationibus arte promovendis Medicos admonere, ne illas ab humorum multitudine aestiment con- cibiles, Ied si talia educantur, qualia pro sallite aegrotantis prodire debent, facileque ab aegro seruntur; scilicet, ut qui morbum facit humor, excernatur, & vires ejuscemodi evacuationem facile tolerent. Quod si vires tam validae non sint,ut humores multitudine quoque peccantes semel educendos non sufferant, portus ad illarum tolerantiamexpediet sensim, S iterato purgare, quam ad animi defectionem aegrum deducere ; nisi i uue vero usque ad anxietatem , labefactioncmsue illam, quae post ingentes evacuationes subsequi solet, Hippo
In aetitis morbis raris, O in prine piis, medicinis purgantibus uti conoenit, γ hoc cum praemeditatione faciendum.
praecedenti Aphorismo expurgari permittitur, etsi coctio nulla appareat, atque acutae plerumque aegritudines ejuscemodi molesta anxietudine stipantur ; de his propterea speciatim nunc admonet HippocrateS , qua ratione, quo tempore, dc. quibus cum cautionibus purgantia medicamenta sint exhibenda.
De chronicis autem qgritudinibus non meminit, vel quia φθ XXIIallas comprehensas voluit, si fortasse ab humorum multitudine, & copia sint progenitae; vel quia sub illarum initia
Peccans materia neque concocta, di
secreta esse potest, neque tam facile turgere solet; ideoque minime ade-3 vacuationem est prompta: Unde in 'illis semper ut habet Galenus, Opor tet expectare coctionem ; In acutis autem solummodo inter initia con venire saepius videtur catharticum , ob majus, quod exinde imminet, vitet periculum; proinde de his specialius sententiam protulit, sed adeo angu- .stis finibus coercitam,ut nonnisi raro, & maxima cum circumspectione, ac praemeditatione illud exhibendum esse decreverit. Caeterum adhuc in chronicis , si cum multitudine humorum , atque veluti orgasmo conjungantur, Ut non raro Quartanis
febribus accidit, etiam sub initia illas catharticis aggredi licebit; sin mimis per inferiora, per superiora saltem, prout humor facilius per unam, quam per alteram viam educi posse videbitur, juxta illius impetum,& inclinationem, aut etiam patientis promptitudinem. Quinam autem sint morbi acuti, cunctis liquet, & alibi explicatum est. At quodnam illorum principium hic sumendum sit, quaeri potest: etenim Galenus r. de Crisbus cap.9.6c
tripliciter sumi posse testatur, vel pro primo insultu , vel pro primis tribuS diebus , vel quousque cruditas in
84쪽
humoribus perleverat, sine ullo coinctionis signo. Cum autem ratio eu gandi in principiis morborum, citra coctionem, desumatur ex imminenti vitae periculo, quod ab humoribus impetentibus timetur; sane quo citius catharticum exhibebitur, eo conducibilius erit, juxta documentum ejusdem Hippocratis q. b. IO. Quare Galenus hic exponit, principium sumendum pro primo die, vel non ultra secundum, ne scilicet agendi occasio, quae in his praeceps adinὐ- dum esse solet, praetermittatur. Sed quid eli, quod cum praemedi ratione faciendum esse dicaONempe quia ex medicamentis purgantibus lurimum Natura divexatur, d istraliturque ab opere coctionis, quod
summopere necessarium est ad expulsionem causet morbi ficet,unde spes salutis affulget . Porro quae magni momenti sunt, magna quoque circumspectione egent,& nonnisi maturo judicio examinanda: atqui in mor- Cons. ad bis nihil estpericulosum magis,inquit
U. Ualis Seneca,quam immatura medicina:Et
--s-ςpi ante ipsum Plato, tum solum permittendam censuit, cum summa necessi. tas urgeret; aliter autem nullo modo. Quae vero oporteat Medicum praemeditari, antequam purgans medicamentum exhibeat, licet hic non memorentur, colliguntur tamen ex
aliis tum Hippocratis , tum Galeni
monimentis , quae reducuntur ad
quinque capita generaliora, spectantia AEgrotum,Morbum, Medicamentum, Humorem turgentem purgandum, & VireS. AEgrotus nec Puer, nec Senex sit: a.Apho terque enim facile ab evacuationi-ςψirm- 'us concidit: ille quidem ob promp-. tam carnium dissolutionem, hic vero
ob virium languorem. Non sit insuper obnoxius Cardialgiar, Leipothyiniae, caeterisque similibus affectioni-T ozeti Op. Med: Tom.IL' bus, in quas plane ex purgante medicamento laberetur. Excipit quoq;
Galenus eos, qui multa cruditate laborant; qui tenaces, ac crassos cibos
assumpserunt; & quibus hypochon-dria distenta, atque inflata sunt, aut supra modum calida, & aestuosa; dc hoc ipso in loco aliqua est viscerum inflammatio: hi siquidem haud quaquam purgationes ferunt. Quod etiam confirmat I. de humor. comm. 2.&Ia. Alibi etiam cavet his, quibus alvus adstricta nimis est, aut Venter languet, pravusque victus in usu fit in Huc etiam pertinent utero gerentes, stomacho imbecilles, nuper a cibo repleti, lubriciorem alvum ,&eruda δ' deiicientem sortiti, atrophia affecti, Inlueti, Rauciloqui, Lienosi,Αsthma- in epist. tici, Icterici, sicca Tum laborantes, Stranguria vexati, atque haemorrhagiis obnoxii,aliique similes,quos Omnino purgandos vetat idem Hippocrates, ejusque interpres Galenus pluribus in locis. Morbus non sit cum inflammatione viscerum, praesertim imi Ventris ex
Metb. cap. II. neque cum se-bre copulatuS, ex eodem in commhu us Aph. neque cum obstructione, aut dolore vehementi; nec in tem- 'pore aestivo, aut nimis algido. Medicamentum Morbo, & Causae quo , morbificae respondeat oportet,sitque iaconvenienter correctum,& praepara- do . tum, gratum, ac jucundum tum Si
macho , tum Palato; itemque experimentis comprobatum, atque decentidosi exhibitum.
Humor turgens,ut citra molestiam educatur,in alvum versat, atque ductus expeditos inveniat. Si namauehumores aliorsum inclinent, quam ad Intestina,pharmacum anceps erita Unde Hippocrates de rat.vi y.M. turgentes humores purgandos con
85쪽
inquit, impurgatos finito, ut in Pericle, Metone, Muliere morosa, Vimine Larissaea, aliisque, in quibus licet
turgerent humores, quia tamen ad alvum non vergebant, medicamento purgante protrudere non est ausus: quippe Medicum oportet Naturae motum consectari,& adjuvare; minime vero diitrahere, aut impedire. Siraeteret Corpus crudis, crassisque umoribus abundet ,a cathartico abstinendtim, ut monet hic Galenus:
nam nos, inquit, ista antea paramus, cism quempiam sumus purgaturi. Et quamvis cum turgent 1 non datur facultas istapraeparandi; tamen quis fortὸ arripiat occasonem propinandi melicratum , in quo de
coctum sit aliquid bris si, vel ore
legii με quid huiusmodi im habens
Denique viribus debilibus , purgans medicamentum inhibetur 7. metbacap. . Sicut pariter languente aliquo viscere, praesertim imi ventris: etenim commoti a cathartico humores in debilem illam partem potius ferrentur, quam in alvum, non sine periculo ingentis alicujus tumoris . Haec itaque omnia praemeditari, &circumspicere oportebit, antequam Pharmacum praescribatur. Sed &rempus quoque opportunum, &modus, & habitudo, ac sorma Medicamenti similiter erunt consideranda, ut tutior, & jucundior, quo fieri possit,illius exhibitio succedat. At unde est, quod tam accurata, &diligens inquisitio praecipiatur ab Hippocrate pro usu medicamenti urgantis , in acutis aegritudinibus
ub initia, etiamsi materia turgeat Galenus in comm. circumspectumiuisse Hippocratem ait, in ejusmodi purgationibus, quoniam non minimum imminet perieulum in morbo aeuto malὶ uti purgante medicamento; cumomnia idoneris snt potentia ealida. Alibi etiam, dubium inquit esse eventum Medicamenti pumgantis: nam alii difficulter purgari solent, alii, modica potione ebibita, copiosὰ evacuantur; unde comparatur lapillo in mare projecto. Alibi
etiam universum Corpus turbare, agitareque ait: Et alibi naturam sa-P- Opere veneni; quippe infensium, molestumque est partibus ejusdem uni- vessis ; etenim sanguinem attenuat, carnes eliquat, sementa omnia depravat, Ventriculum subvertit, &nauseam movet, Intestina proritat, tormina ,&erosiones creat, sitim, Scaestum affert, viscera delaxat, spiritus dissipat, motum Cordis, &arteriarum perturbat, & alia plurima incommoda excitat; ut propterea dixerit Celsus lib.8.cap. Io. Omnem medicinam solutivam mali succi esse, de Ventriculo inimicam; cui assentitur Serapio, rationem addens: cum enim, inquit, non aliter alvus subducatur, nisi prius ad Ventriculum, contractis humoribus,ac demum expressis; necesse est ipsum , & hum rum qualitate, & motuum diversitate, non parum laedi, ac etiam temperamentum solvis cujus etiam signa sunt fastidium subseouens , antecedens plerumque nausea, malus sapor in ore, quem tandem extrema comitatur satis . Galenus pariter, mi omnium laxantium innocentimmum Serum esse dixit, mellis tamen,& salis societate corrigit s. h.64.3c neque ab his, flatus, quos excitat, discutiuntur. Si igitur innocentissimum medicamentum non omnino vitio. caret, quid de aliis vehementioribus dicendum erit Sane concludere portebit cum eodem Galeno s. de piis.wedic facul. paria esse in purgantibus detrimenta adiumentis,im
86쪽
mo aliquando majora, veluti ex ad- lversis inflicta. Jure optimo ergo His pocrates hic docet, raro medicinis purgantibus uti oportere, & nonnisi
maxima cum praemeditatione:& GMlenus in commentario subdit: Quare majorem oportet ex noxiorum humorum evacuationesieri utilitatem,
quam id quod necessario consequi
tur) ex purgantibus medicamentis detrimenitim: babebitur autem major utilitas ,s absque molesta omnis infestans, ac mois nos humor sis
Animadversione quoque dignum videtur, quod adnotat idem Galenus lib. quos, quibus, O' quando
purgare conveniat, in malum cedere purgans medicamentum, cum suum evacuandi opus rite non exerit: &quidem vel ob peculiarem aegri naturam, vel quia tenue nimis, di exiguum fuit: Faeces etiam obduratae, & n aliquo intestino detentae, atque exiccatae, quae propterea clystere prius erant emolliendae,ac subducendae,evacuationem prohibent, & non raro interturbant; itemque commoti antea humores, in ductus urinarios vergentes, unde catharticum medicamentum in alvum ducere nequeat: interdum quoque, quod id in nutrimentum abeat, vel invertatur, atque in alienam degeneret naturam;immo quandoque transeat in perniciem, &commutetur in venenum.
Ob peculiarem aegrotantium constitutionem non raro accidit, ut assumpta medicamenta nihil evacuent sorte quia succidissolutionibus destinati diluunt , & infringunt eorum vim,atque efficaciam;cumque medicamenta purgantia irritando plerumque subducant, si Brtasse a se mentis Ventriculi, & intestinorum
retundantur,atque extenuentur, v
tis non respondent. Hac ratione experimur cathartica, caeteroqui vi
lentissima , quibusdam liquoribus chimice praeparatis immeris , vim omnem purgandi amittere. Pari m do Spiritus, &Olea, aliaque hujus generis magisteria, Arte Chimicae medicamentis solventibus elicita, movendae alvo penitus sunt inefficaciar Constat autem assumpta quaevis medicamenta dissolvi quidem in Ventriculo,ibique primam actionem cum sermento ejusdem inire, unde anxietas,sitis, nausea, & quandoque etiam vomitus exoritur; sed evacuationem potissimum humorum in intestinis gracilibus moliri, ex sermentatione nabita cum succo Pancreatico Felico, aliisque e glandulis intestinorum extillantibus . Rusmodi autem constitutionis plerosque novi, qui certa medicamentorum purgantium genera sic innoxie assumunt,&citra ullam ventris molestiam, aut evacuationem, ut pene dixeris illos aquam simplicem ebibisse. Quoties assumptum Catharticum,dosi,aut vi exiguum est relate adCo pus,& habitudinem assumentis,certe nihil , vel modice nimis operatur et quippe vincitur potius a praelatis luccis Ventriculi, &Intestinorum, atque adeo pricipitatione quadam, statim ad inferiora intestina dem batur, & cum faecibus commiscetur, ac prorumpit in flatus, vel etiam pervias urinae praeversus abigitur. Ab obduratis, densatisque lacibus non raro purgantis medicamenti a ctio impeditur; quinimmo gravia incommoda suboriuntur,insationis, doloris , vertiginis , & vomitus. Quamobrem recte monet Galenus,in his emolliendam antea alvum, subducendasque faeces esse, & postea Catharticum exhibendum. Atqui ex his nonnulli Volvulo mox correpti periere; alii ab inflammatione subor F a ta,
87쪽
ta, de alii a praecipiti virium casu maxima vitae discrimina passi sunt. Qui praeterea humores in urinae meatus sunt deducti, purgationi obicem saepissime ponunt, vel quod iam
excreti exuccum fere ventrem reliquerint; vel quod Naturam alio intentam ostendant; vel quod commotos a medicamento humores per easdem urinae vias conserant. Hinc solent vicissim hae due evacuationum species sibi mutuo reliagari,& altera
alteram, vel removet,vel diminuit. Sed & non raro epotum purgans medicamentum in nutrimentum a
bit, si praecipue ejus sit conditionis, ut alimentariam participet Libstantiam, quemadmodum sunt Poena, Casia, Manna,Uvae passar, marindi.
Compertum enim habemus, qui per aestatem Manna colligunt, principio quidem alvo turbari, deinde vero,a que in posterum nullam percipere
ventris commotionem, em illius libras integras assumant. Alia vero
genera Catharticorum in quibusdam Litem Corporibus solent inverti, &in alienam naturam transire, ex mutua commissione, actioneque, quam ineunt cum succis Intestinorum: debet enim assumptum Callharticum e-3us esse virtutis, & efficaciae, ut per actionem,fermentationemque initam cum succis Ventriculi, & Intestin rum, praevalentius consistat, quinimmo ceu in sui naturam commutatos succos selleum, & pancreaticum, acrius, & praecellentius adoriatur, ac
lacessat partes intestinorum sensibiliores, quae subinde irritatae, quadam
veluti corrugatione, contractioneq; utrosque protrudant,& reliquos omnes in iisdem ductibus stagnantes sine ullo discrimine depellant. At vero si inertes succi isti sint, ut sermentationem nequeant ingentem excitare,
aut contra praepotentes admodiunvincant, praecipitent, debellent pamticulas Catharticorum acriores, &mobiliores insuper retundant, aut figant, aliterve praevertant, nulla, vel levis inde purgatio suborietur. Fieri etiam potest, ut ex vi, impetu, atque energia tum assumpti Cathartici, tum dissolventium succorum, utriq;
infracti consistant, in praecipitati nem adacti, sicuti in quibusdam artificialibus liquoribus experimur. Acidum quoque,quod in succis predictis saepesaepius exorbitat, in causa est , ut
nonnunquam solutivae Medicinae i efficaces evadant: ab illo enim statilia demittuntur acriores, mobilioresque partes , unde iqertes, &eficetae istae subsistunet. Qua ratione crediderim difficillime purgari, etiam a vehementissimis catharticis, Hypochon-driacos, & Scorbuticos, quibus acidum, & multum, de praecellens inest,& Φpe etiam a naturali constitutione
devium ; ideoque sicuti innumers
illis accidunt symptomata Propem dum admiranda, ita in usu medicamentorum purgantium rara admodum obtingunt. Denique venenum aliquando evadit, &transit in perniciem; cum nimirum ex malo succorum apparatu evertitur, & corrumpitur in Ventriculo, tametsi sua natura lene illud sit, Se innocuum: quemadmodum enim cibi, ex mala Corporis habitudine, quandoque vertuntur in exitiosos humores, plane longupejus degenerare solent cathartica in deleteriam, & mortiferam conditionem ; quinimmo existimavit Asclepiades , ab assumptis purgan-iint. tibus medicamentis, perpetuo corrumpi humores Corporis, commutarique in eos , qui saepissime nedum olent excreti, sed reserunt pessimam , venenatamque naturam .
Hinc autem saepenumero evenit eva-
88쪽
mi liuper assumpta medicamenta ,
adeo immutata, Sc corrupta, ut praeter stomachi dolorem, anxietatem , subversionem , deliquium ,
afferant, cum egeruntur, Cesophagi ardorem, faucium& gutturis
attritum, redoleantque multigenas saporum , & colorum species. Si vero deorsum deposita in tenuibus intestinis cum sermentis eorumdem
malam subeant sementationem, a que per corruptionem degenerent in extraneam, dissentaneamque naturam , tunc inverso rerum ordine,
inficiunt nedum succos ipsos , &intestina divexant , verum etiam per partes saltem tenuiores, magisque volantes , circumgyrantem coinquinant sanguinem, unde damna ferme inemendabilia , veluti a
venenis illata exoriuntur . Λt qua ratione, Operae pretium erit hic mtiam breviter explicare. Varia Venenorum genera commode ad duas classes in universiam revocari possunt. Aut enim partibus solidis corporis insensa sunt, illasque vel ulcerant, vel mortificant; aut liquidis, hoc est humori-hus , advertantur , & potissimum sanguini vitae fomiti. Prioris generis multa sunt, prout diversae sunt
Partes, quae speciatim ab illis laedi solent; & quidem in Hominibus,c cum N pleraque certis quibusdam
solum Animalibus obesse videantur; caeteris vero vel innocua sint, vel etiam utiliae unde cicuta, quaeli minibus venenum est , cedit in alimentum Sturnis , & Asinis, sicuti Coturnicibus helleborum stupescit
Cerebrum ab opio ; coarctantur Fauces, & Guttur solano; lepore marino Pulmones. Coloc mihis nocua potissimum est Intestinis, & Veratrum Nervis . Cantharides sivei assumptae , sive admotae, Vesicam
Tozzi speciatim cruciant, & mictum Sanguinis provocant; atque id genus
alia plurima sunt, quae aliquibus partibus, iisque solidis potissimum
ad versantur. Ad hanc quoque classem sunt referenda Arsenicum, Su limatum, Auripigmentum, Sandaracha, aerugo, & Caustica quaecumque, quibus Fauces, & Uentriculum contingit ulcerari, ac inflammari, & quod pejus, gangrinam
incurrere. Posterioris vero generis sunt, quae sanguinem contagione labefactant, illumque vel dissolvunt, & in halitus extenuant, vel coagulant, & in grumos vertunt; sed utraque motui ineptum , & vitae inutilem reddunt . Eiusmodi plane sunt morsus ab Animalibus venenatis inflicti, Vipera, Scorpio, Phalangio , Stellione , Cane rabido . Plerique infusi liquores per venas, aut arterias idipsum efficiunt, uide Aqua Stygia, de oleo Tartari, de Spiritu Vitrioli, caeterisque, perbculum fecere Viri undequaque celeberrimi, atque de Re Medica op-ttae meriti. Constat autem ab ejusmodi Uenenis, vel inflictis, vel assumptis, insebum sanguinem, aut plus justo fluidiorem evadere, aut
concreseere in grumos, adeoque extincto, vel resolutu spiritu, inhabilem reddi motui Cordis, & Vitae
Atque hinc non omnia venena pari modo inficiunt, & enecant. Que dam enim, ut maleficam suam vim exserant , cum sanguine omnino
misceri debent, & si Hrtasse ore s
mantur , ac ventriculum petant,
qualiacumque illa sint, nullum damnum inserunt. Hoc pacto venena viperarum, & scorpionum si bibantur, vel ingerantur, non interimunt; at vero inflicta Hrore, &
89쪽
excitant assectus. Non semel etiam animicula venenosa sorte sortuna deglutita nil mali attulerunt: de quare multa referuntur exempla ab Auctoribus, sed praecipue ab Ephemeridum Germanicarum Collectori
fit unde fit, ut a certis venenis, certae solum, & peculiares partes afficiantur , reliquae non item p ut de cantharidibus praesertim, sive exterius admotis , sive intrinsecus assumptis, experimur, quod Vesicae
solum ossiciant. Sane aliunde congruentior ratio peti non potest, quam a consentanea, dc dissentanea actione, quam excitant cum fermentis, &poris partium, quas Pe vadunt . Porro Cantharides magnam ineunt sermentationem cum sero, & sale urinario, cujus causa tantam id contrahit acritudinem, ut Vescam nedum vellicet, & compungat , sed etiam corrodat, & mictum sanguinis inducat, qui deinde usu lactis sedatur. Ita pariter solanum suo succo adeo salivam crassam reddit, & tonsillas constipat ,
ac tumefacit, ut veluti strangulationem afferat, quae aceto mox di solvitur. Non tamen hinc inficiabor, venena illa, quae inflammationem , ulcerationemque in Ventriculo pariunt,
si interiora vasa, & sanguinem pertingant, vitiare quoque illum , &vel ex luere, vel coagulare. Ο servatum quippe est in venenatis
mato, non semel venam Cavam ascendentem, & auriculam' Cordis dexteram, cum adjunctis valvulis, erosas apparuisse , a circulante v neno, una cum insecto chylo, &sanguine. A Cicuta autem, Nappello , Mandragora , Hyoscyamo adeo infringuntur succi Ventriculiditat ventes, & Intestinorum, ut etiam adjacentes partes hebetent, ac mortificent, indeque pariter praeterfluentem sanguinem inficiant, &tandem congelent.
Clare nunc ergo ex his liquere potest, cur ab aliquibus venenis febris, ardor, sitis , inquietudo; ab aliis vero frigus , languor, sopor exoriantur, aluue etiam magis in uno , quam in alio viscere: quoniam non aeque ab illis sanguis inficitur, neque parem fermenta Corporis depravationem , perturbationemque subeunt. Habitudo quoque, & te. tura membrorum plurimum sane in his valere potestr Quamobrem Cerebrum, suapte natura debilius,magis assici, & gravari ab Opio videmus, quo crassescens sanguis oneri partibus esse solet. Alibi autem a nobis est ostensum , succos Ventriculi, & Intestinorum, quamplurima, vel nullatenus, vel non bene
ditatuere posse, adeoque infringi.
turbari, & quandoque etiam cor rumpi . Cum itaque cathartica medicamenta ejusmodi plerumque sint constitutionis, ut, saltem in aliquibus Corporibus, Ventriculo, & dissolventibus liquoribus obsint, ob indebitam sermentationem , commoti ne ingenti excitata, totius Corporis oeconomiam turbant, & sanguinis motum pervertunt, unde postmodum naturam. venenorum , quibus quam proxime accedunt, induta , Vitae exitium Parant.
90쪽
Si qualia oportet purgari, purgentur , confert , e faciliberunt is contra , di ulter. ΜΙrum quam anxie studeant In
terpretes hunc Aphori sinum praecedentibus adnectere, eumque non fuisse inutiliter repetitum ;quemadmodum deduci videtur ex Galeno, qui illum existimat omnino contineri in Secundo, in quo haec ipsa verba leguntur . At ipse crediderim, alia ex causa fuisse ab Hippocrate denuo pronunciatum, quippe qui laconica dicendi methc O summe praecellens , nonnisi premente necessitate, piusquam semel idem repetere nunquam consuevit. Id hoc
autem illum fecisse , sive quod ibidesponte habitis, hic de arte promotis
tantum evacuationibus ; sive quod de evacuatione in communi eo loci , in hoc autem de purgationubus, quae fieri solent in principiis Morborum solum turgente materia; sive quod hoc ultimo Aphorismo
generaliter comprehensas omnes simul conditiones ad bonam evacuationem per quascumque vias Artis auxilio promovendam requisitas, atque adeo epilogi loco hic tandem relatas voluerit, non diutius morabor, cum non multum intersit, longius examinare