장음표시 사용
71쪽
Proponitur autem in illo oppo .ratum: oportere primum praeire eois tum occasio purgandi , bc tempusictionem Jubsequi vero discretionem, aptum egestioni vitiosorum hum io postea evacuationem. Et sane hic, rum, ut tuta, dc conveniens morbifi-iquae in nocentibus, & inutilibus hu-cae Causae propulsio succedat, absque moribus saepissime observatur, haud- ulla innoxii humoris evacuatione a quaquam a Calore, qui universalis equidem non semper humores nocuisopifex Coctionum statuiti ir, perfici evacuante medicamento utiliter e-ipotest, quippe qui in statu corporis ducuntur, cum primum concoqui , morboso evadit excedens, vel defi- deinde secerni, ac postremo debeant ciens, adeoque ineptus coctioni no- evacuari. At vero de purgatione Ope xiorum humorum peragendae, quae medica promovendanic agitur; ete- tamen potentior plerumque est po-nim cum antea sermo fuerit institu- tissimum in febribus, in quibus non ius de evacuatione sponte Naturae raro sponte sua morbosi humores inducta, sed imperfecte, quaeque a concoquuntur, atque ab utilibus se- Medico foret adiuvanda per loca creti per convenientia emissaria sen- conserenti quo scilicet humores ipsissim repurgantur. Subolevit fortasse vergerent, propterea hoc Aphoris- hoc Vallesio, qui propterea supermo ea solum obiicitur examinanda ,squartum Meteor.Aristotelis arbitra- quae omnino Mediciministerio pera- tus est, coctiones perfici potius in-gitur. Ne autem quis putaret quin trinseco calore, ac vi propria mistO- cumque morbi tempore licere Medi- rum, vel succorum, quam alieno , co morbos pursante medicamento nempe ventriculi, aut alterius visce- aggredi, praecipit Hippocrates, non- ris: quod pariter exissimarunt Horanili concocta convenire medicari , tius Augemus a. epistol. lib. Io. cap. I. non autem cruda, nec in principiis,I& Argenterius 3. Artis Med. comm. modo non turgeant. Quare genera- 38. eo praesertim argumento ducti, Iem regulam purgante dumtaxat me-iquod fructus ex arboribus decerpti, dicamento utendi, cum concoctiossponte sua concoquantur, ac matu- humorum praecesserit, excipit solum rentur, itemque interna vi Mustum in crudis turgentibus, quos tamen & in perfectum, generosumque vinum raro turgere dicit. commutetur. Atque hinc jure opti-
Arabes, aliique Barbari, coctio- mo melioris notae Philosophi, quamnem, in hominibus potissimum, con- coctionem veteres appellarunt, ma- templantur duplicem, pro dupliciiluerunt ditatutionem exsermcnta- eorumdem statu. Primam fieri ajunt, tione nuncupare , voce plane con mutatione alimenti in alibiles humo-igmentiori; quin & Galenus ipse co- res, atque in corporis nutricatum,utictionem cum secretione saepe con- cum ex cibo chylus, & ex chylo san-sfundere non est veritus, & alteramguis conficitur, ut is in aliti substan-Isine altera inveniri minime posse tetiam transeat. Alteram, mutationeistatus est 3. de naturalibusjacult. &noxiorum humorum, non tamen ut alibi.
nutriant, sed ut subacti, ac domiti , Hanc ergo coctionem ad opportu- immo etiam a salubribus secreti, fa- nam purgantis medicamenti exhibi-cilius possint per consueta emissaria tionem exquirit in hoc Aphorismo expurgarit quo spectat effatum illud l Hippocrates, ut exinde inutilium, &Medicorum ex Galeno antea memo- noxiorum dumtaxat humorum se-- quatur
72쪽
quitur evaeuatio, quique utiles sunt,iAverroes, qui acriter Avicennam redi salutares corpori, in suis vasis con- prehendit, asserentem tenuia consistant ad vitae sustentationem. Illi coqui, cum crassescunt: & ratio vi- propterea promovendae sedulo va-idetur, quoniam quo tenuior humoecandum, nec unquam ag8redi licere est, eo facilius purgante medicamen- Morbos purgantibus medicamentis,ito educitur: quippe propria tenuita-
nisi prius humores evacuandi dispo- te facile quotque ductus subire , &siti,&ad exitum parati fuerint, plu- pervadere potest, unde suapte naturaries animadvertit idem Auctor, sedipurgabitur; atque hinc Galenus ipse praesertim inquiens: Cor- ιib. I 'nuidi cap. II. flavae bilis evapora cum qui pia'; purgare volue- cuationem facilem esse scripsit, pi-rit , oportet fluida acere: quem te fluitae vero,&melancholiae aissicilem
tum exponens Galenus, ait quod pariter confirmans lib. quos, te uidum corpus , omnibus meatia quibus, o quand3 purgare con-bus quidem reseratis, humoribus v mniat, subditi inter initia morbi tero incisi, abstersis , atque extenua- nues, re aquosos humores evacuabis rtis , quis fuerit humor in corpore ubicrassi, re tenaces fuerint, quaeras us, ac glutinosas. Hinc duo vi- Ies suapte natura sunt pituita, εν
detur in universum exigere ad co- nigrabilis, concoctionem expectabis.ctionem, promptamque humorum Unde tenues, &aquosos humores ad purgationem, viarum scilic Et laxita- catharsim praeparatione, coctione-tem, & humorum extenuationem . que non egere, manifeste videtur in-Idipsum etiam edocet Iib. quos, qui-isinuare ; Experimenta nihilominus bus, o quandopurgare oportet, in- contraria suadent. quiens : oportet autem priusquam Ex his itaque deducere fas est , purgans exhibeamus medicamen-jaliam hic intelligi ab Hippocrate co- tum , crassos humores attenuare, te-ictionem, quam ut vulgo solant inter nacesque dissecare , meatus reclu- pretari, per mutuam qualitatum at-dere. At alii plura in humoribus con- temperationem, & quemadmodum osiderantes, plura quoque in praepa- ex Galeno de natural. Iacult. cap. lib. de
rationibus , coctionibusque deside-i7. definiendam putant: Alterationem οροῦ
rant, pro varia eorumdem conditio- in propriam ejus, quod nutritur,qua-ne. Et quidem humores cratas esse litatem. Ibi enim coctionem natura- attenuandos, tenaces incidendos , lem in statu salutis, per quam alimen- calidos restigerandos, Digidos calc- tum in nutricationem vertitur, sibi faciendos,& pari ratione alios ad na- tantummodo examinandam propo-turalem constitutionem reducendos fuit; non vero quae in statu morboso esse affirmant. Sed tamen de tenui- in humores evacuandos peragitur zbus humoribus controvertunt, quoide ea equidem specialius agens I .eρι pacto praeparandi, atque ad cocti idem comm.2.t--.3c2. derat. in I. in nem disponendi sint. Et Avicenna acut comm. q. . inquit, Concoctio-fen. I. q. tradi. I. cap. 7. illos, eadem nem haberi,Natura morbosas Causas
lege, vult crassiores e sciendos, dc levincente, atque ad expulsionem dicramento Gadeni lib. de eonnit. Artis sponente; cumque id calorificis, Mς. I9. qui jubet crassum,&lantum hu-idissolventibus tantummodo perfici morem esse attenuandum , tenuem possit, jure optimo proinde Alexan- vero densandum. At contrarius est der Trallianus M. I. e. IO. etiam bilio
73쪽
sum humorM per mediocriter cale- exigitur, quae nimirum eonserat, & lv. Gal.s. facientia, non vero per frigorifica toleretur, expectanda erit conco-
concoquendum esse docet: quod &ictio, idest dissolutio, & secretio modi.
e.f. at 3. Galenus ipse de compos medic.lbosorum humorum i salutaribus, ut , eonsi. per loca cap.II. admonet; etenimc iliis relictis, illi solummodo eduean-. a calorificis tantum, sed tempe-itur, & aeger absque ulla vivium noxa i ratis, non autem a frigorificis perfi-iin pristinum sanitatis itatum ei im- , - ' citur. Et licet ab his quoque aliquan- m: redeat. do emolumentum consequatur in Advertit autem Galenus in hoe affectibus biliosis dictis, ea tamen comm. 8c comm. 37.2. lib. hor. non non conferunt, quod coctionem pro- --umque medicamenti My-- moveant, sed quia servorem, ac utimiptione aere Hippocratem medica--lant, symptomata plane aegris mo- tionem nominare, sed talivocabulo
linissima; unde postmodum Naturasin Iola uti purgatione. Atqui ille hu-
melius possit morbosam Causam con- mor a purganti pharmaco commodo coquere, & superare: quemadmo-ipotest educi, qui concoctus, atque idum notavit etiam Actuarius tib Hab aliis secretus fuerit, non autem leompos medicam. agens de usu mu- crudu'& cum utilibus. ac salubribus sporum infrigidantium injebribus . commistus. At cur addidit, sConcoctio igitur ab Hippocrate movere non cruda λ Satis enim esse hic memorata erit solum dissolutio, videbatur affirmando dixisse, eoncs- iac Secretio inutilium humorum abicta medicari. Ut quid igitur opus utilibus,&praesertim a sanguine, eo fuit negantem adiicere dictionem pprorsus modo, quo in Musto, cum in Ansam proinde praebuit expositori- vinum persectum praevia sementa-ibus dubitandi quid per movere, quid-tione transit, experimur: sepositisique per non cruda, is intelligere etenim partibus inutilibus, &faecu- voluerit. lentis, veluti Naturae dissentaneis , Sanctorius existimat dictiones has Causa Morbi evicta dicitur,& conco-isuperfluas esse in Aphorismo latindcta. Iubet autem Hippocrates con- reddito; fuisse autem opportune ad- cocta esse medicanda, non cruda,ljectas in graeco Codice ad tollendam quoniam si ante ejusmodi dissolutio- ambiguitatem, & aequivocationem,nem, secretionemque, purgatio in-iquae continebatur in verbo Π, ονα , stitueretur, tum boni, tum mali hu-lquod potest significare cocta, Ze ma- mores Cathartico indiscriminatim tura; ideoque vult ita legendum esse leducerentur, vel boni tum, magis- Αphorismum: Matura medicari, suque fluentes, nugna cum virium ja- movere, deleta dictione, non cruda, ctura; Quod idem Hippocrates de tanquam superflua. Montanus non rat.viri.- nedum expresseinsinuat, cruda putat esse nomen indefinitum,
sed etiam rationem addens, subdit: comprehendens quidquid crudum nempὸ si ventrem moveris , urina non est; unde opinatur,voluisse Hirnon maturalitur, febrisque citra pocratem movenda esse non cruda , lsam sudorem, tum iudicationem in idest omnia praeter ea, quae cruda lismum tempus protrahetur. Cui sunt. Arbitrantur alii idem prorsu, lGalenus inhariens in comm. in eam- significare, movere non cruda, ac idem plane sententiam concedit. Ut medicari concoEya: fuisse autem his ligitur evacuatio accidat talis, qualis idem ab Hippocrate repetitum sub
74쪽
diversa phrasi, veluti effatum, ac d cumentum magni in Medicina m menti. Aliis cum Zecchio sic legere
placuit r concocta medicari, atque non movere cruda expediti cruda autem interpretantur quaecumque
concoctione transmutari possunt in substantiam alibilem, ut sertur esse pituita in venis contineri credita. Sed& visum est Marsilio Cagnato unive sam hanc sententiam invertere , ut sensus fiat, minime convenire concocta medicari, atque movere, sed cruda solum, quia concocta, uti e victa a Natura, sponte sua di fflantur,&egeruntur, sine ulla Medici opera. Sunt qui verbum movere exponunt pro minuere, seu uti medicamentis blande subducentibus, & lenientibus dictis, adeoque Aphorismum interpretantur : medicanda, seu purganda esse medicamentis eradicantibus, quae concocta sunt, movenda vero, seu diminuenda, quae adhuc cruda persistunt. Neque desunt, qui pro non crudis intelligunt semicocta, ut pr
pterea sententiam aphoristicam explicent de purgandis perfecte Concoctis, movendis vero, seu diminuendis crudis, seu semicoctis; Quin 1 chsius de crassis, bc frigidis humoribus dumtaxat interpretatur . Nonnulli apud Argenterium non crudos intelligendos existimant hum res insta sanguinem, qui nimirum per ulteriorem coctionem in sanguinem ipsum commutari possunt; sub ver, autem movere comprehendi Munt quodcumque genus medicamenti motum in corpore effcientis ι etiam perfrictiones, & cucurbitulas. Denique alii movere exponunt, sanguinem mittere, ut proinde sicuti concocta purgante medicamento ed cenda sunt , ita cruda moveri possint sanguinis 4etractione per venae s ctionem.
Sed tam variae, ac multae sunt hujus Aphorismi expositiones, ut mirum sit, quam mentem Hippocratis in alienos, differentesque sensus ex torqueant anxii isti Commentatores; cum tamen facillime pateat, voluisse illum concocta, idest ab utilibus humoribus secreta, catharticis medica mentis licere dumtaxat evacuari,mianime vero cruda, nondum dissisluta, nec seiuncta, sed simul cum salutariabus commista, ut propterea Aphortiamus legendus sit: Concocta medicari, atque movere convenit, non a
tem cruda: Quae expositio nedum g nuina Hippocratis est, ut deducitur exq. derat. victus' verum etiam' expremisissima Gaderat . desanit. tiaed. cai. 3. Quando corpora cis inquit abundant e dis humoribus, his nec sanguis mittendus, nec alvi dejectio, aut exercitatio, aut omnino motus, aut balneam adbibendum, quippὸ incisa vena bonum sanguinem emι tit , mrium , qui in primis maxim venis circοιων , ο' quod Mosent rium vocant , colligitur , in totum attrahis corptis; deiectio verbis taliabus, tormina,qerosiones creat,animique deliquia, cum eo, quod nec notatu quidpiam dignum educi quando cruda omnes Dcci pigri, aliua admotum ineptapropter era urinam,
frigiditatemque sunt; quis' , ιιι
etiam omnes angustas vias ob ruant, per γas id, quod medieamenἔum δε- iisit, ferri alvum debeat, atque
ita nec ipse educantur , Gadiis sint impedimentor id quod sanὸ Hire
erates illo oracutopraecavit; quo bre-- ὸ praecipit, concocta medicat
mento tentanda esse, non eruda. E demde causa nee exercitaye , nec omninis movere, sed nee lavare expedit eos, qui in primis vreus crudarum copiam habent , squidem omnes Monus motus succos illos in totum cor
75쪽
ρus agant. Servandi igitur hi sunt i sitit,&, nonnumquam soldm, pum
in Omm quiete, dandaque iras cibus,sgationem. Accedit, non bene inter potio, medicamentaquesunt, singu-sse convenire sententias Me, & Apho- D ejus generu, qua attenuent, dι -irismo 29. a. prolatas, si movere Mocent, consciant succorum crassDidiminuere, seu leviter purgare intel-tudinem, idque citra manifestum ca- ligatur: quod enim h ic in morborum lorem. EGιb. quos, quibus, σ quan-iprincipiis penitus inhibetur, ibi sua-do purgare convenit: Qui humoresidetur, & commendatur. iam aliqua in parte corporis consede. At quoniam sere communiter in rint, neque ullo alio auxilio, nequespraxi existimant, Hippocratem dam- purganti medicamento prius moven inasse solum purgantia medicamenta diiunt, quam concocti fuerint ; tunesinter morborum initia, quae suo tem- lenim G Naturam evacuationi adja-ipore vehementiora erant, ut Colm ltricem habebimus: quod etiam repe- cynthis, Scammonium, Helleborus, ltit in hujus Aphori mi commentario. quibus reipsa uti non licet, nisi post- 'Ex his itaque manifeste colligitur quam concocti s rerint humores ;quid pro intelligendum sit: neutiquam vero leviora , Casiam , Quippe non solum voluit Hippocra- Rosam , Manna, Rhabarbarum, sites purgandum non esse cruda, sed sortς illa novisset:operae pretium pro- nec aliud omnino medicamentum Pterea existimavi breviter hie etiam :quomodolibet movens, aut agitans examinare, an tuto liceat crudos hu- corpus, &humores, exhibendum ;imores e uisOdi medicamentorum
idcirco dixit, concoctione persisten- purgantium generibus aggredi, &te, & medicari, idest purgare, deieVacuare, eosque speciatim, qui cum lmovere, hoc est balneis, sudorificis, sanguine commisti indebitam seria lexercitiis, aliisque similibus uti posse; mentationem excitant, ac per eam lin crudis vero humoribus nil horum coctioni, secretionique subiiciuntur, lmovendum, aut tentandum: κιννειν ut plerumque in febribus evenit ,
namque verbum, ut acute observatiquippe illos, qui alicubi restagnant, Fuchsius, generatim omnia jam dicta & a sanguine sunt ieiuncti, neque co- auxilia excludit, quippe singula ali-ictionem, secretionemque admittere
qua ratione corpus commovent, Αt- possunt, ut Aqua in dropicis,acreque hinc perperam nonnulli expo- Serum in Arthriticis, retentre iaces nunt verbum movere reserendum eia in Colicis, procul dubio omni tem- se ad non cruda, adeoque intelligen-ipore educere expedit, & quocumque ldum de medicamento, non quidem medicamenti genere.
ut ipsi dicunt er sub verbo Et quidem iuxta Hippocratis, remedicari designato, sed de minuen- Galeni documenta non convenireres tum quia notaretur Hippocrates dicendum. Ille enim concocta solum imanifesta I autologia; nam medicari medicari, seu purgare oportere hoc leoncocta, demovere non cruda, in loco docet, cruda vero minime: M. iidem ferme recidunt; tum etiam quia do haec purgarentur usu horum ca- iGal. 2. de humor. comm. 2I. Verbum tharticorum lenientium, quae nedum V. Fueh. movere interpretatur evacuare per leviter solent evacuare, sed etiam
sudores, urinas, de similia, non vero non raro hypercatharsim inducere , Jli per purgantia diminuere. Et comm. cum praesertim dosi majori exhibenapiisi. 29. a. Aphor. venae sectionem expini turi Quare si inter initia morborum prolu-
76쪽
prohibentur Diuretica,Sudorifica,&alio quocumque modo moventia medicamenta, longe magis inhibita censenda erunt minuentia ista cathartica. Praeterea A. de rat. viri . in in principiis morborum, & materiae morbificae cruditate, licere dumtaxat uti clystere, ε non pharmaco docet; nam si ventrem
moveris , urina non maturabitur,
febrisque citratum sudorem, tum judicationem inlongunt tempus protrahetur. Ubi Galenus subdit: non quidem pharmaco, quia impediretur concoctio; igitur de leviori cathartico id pronunciatum fateri o- Portet, eo quod integre, & omnino
morbosam causam non educat: Si enim de evellente, & penitiis expurgante cathartico solummodo meminisset, concoctio haud per ipsum videretur posse impediri, cum subinde totus humor vitiosus ejus ope expulsum iri speraretur, ut recte etiam n tat Sanctorius hoc loco. Galenus insuper a. aphorcomm.9. commendans Hippocratis documentum de praeparandis corporibus ad humorum evacuationem, haec habet:
siquis extenuet, atque incidat cras Ps, o tenaces humores, qui in corpore sunt, meatus aperiat , per quos si transmittuntur , atque sit venia verbo is medicamentis , quae vim purgatoriam babent , tunc purgatio in omnibus rect procedit qui vero Ulud neglexerint , O' vomitus , atque alvi
subductionem procuraverint,in diffletles veniunt purgationesἰ, non sine torminibus aliquando, O quadam vertigine , fauidis multo, mala pulsu, imb/cillitate, o di cultate.
Oniam ex eodem a. de humorib. eomm. Iq. quae sunt incocta, sunt stabilia, & inlixa, itaut maxima cum
difficultate educi possint 3 quocirca
ob medicamenti violentiam colli- quationes exoriuntur, mali pulsus, vertigines, febres, & alia graviora symptomata. Amplius Φ apb comma a.docet: quo tempore a Causis morbumfacientibus Natura gravatur, re adest cruditas humorum, tune adiquid utiliter evacuari simpossibile. Ubi speciatim notanda
sunt verba illa, Natura gravatur, idest a multitudine, & ades cruditas humorum, scilicet in principio, tunc aliquid evacuari, hoc est leviter, si ve diminute purgari, est impos ile. Et q.-rat.υ H. in acut.q Stetit quies fvυat comonem,ita qu libet commotio coctionem impedite pharmaca autem maximam faciunt agitationem s unde re coctionibus
adoersantur , O vires quammaxi-mὸ atterunt. Et comm. 2prorrh. 38.
Alous in quovis morbo profluens, neAgnis coctionis, nihil Oat, is simplacidius adhuc promoveatur, praeter id, quod nihil iuvat, noxam etiam Uert. Si igitur non prodest, etiamsi sponte profluat, cur est, quod
juverit ab agitante medicamento Denique Mnm. 2 . huius ti ι sua ratione prosequitur, quam cautos esse oporteat medicos in exhibendis purgantibus medicamentis, ut pro
inde Hippocratem recte adjecisse
animadvertat, multa cum cautione,& praemeditatione licere iisdem uti inter qgritudinum initia, & quam se circumspectum manifestet in ejus modi purgationibus peragendis et
Neque enim, ait, perieulum minimum in morbo actito es malὸ uti
purgante medicamento. are maiorem oportet ex noxiorum humorum evacuatione fleri utilitatem,
quam id quod necessariis eo equitur ex purgantibus medicamentis
litat , s absquε molesta omnis im
77쪽
aemo lans humor ste euasus 3 ut vero hoc flat, primo oportet est Uerare , nunquid aeger id
neὸ se habeat ad hujusmoda tu et
tionem , nam quicumque multa cruditate laborant , vel qui tenaces, erassos cibos asumpserunt scuti etiam quibus Dpochondria distenta, atque inflata Iunt, aut supra modum calida, atque ignea exis uni, O hoe ipse in loco aliqua est viscerum inflammatio, omnes ii haud quaquamsunt νti adpurgationes. Haec uaque abesse oportet, o humores ,
xui paratos, hoc est tenues, re nuIIum lentorem participantes , ct aperta es foramina, pιν quae debet purgatio fleri , O' nullam habereo ructionem; nam o nos ista an- reaparamus, cium quempiam sumus purgaturi. Hactenus Galenus. His auctoritatibus non levia accedunt argumenta. Equidem impo tuna haec, etsi blanda purgantia, in principiis morborum exhibita, tonuiores silummodo humores,eosque non vitiosos, sed utiles , & plerumque etiam alibiles educunt, corpus
exagitant, coctionem interturbant, Naturam ab inecepto opere secretionis distrahunt, Uires instingunt, Stomacho refragantur, febrim, &stim augent, obstructione & qua doque etiam inflammationes pariunt, di, quod gravius, talem non raro sementis viscerum, & sanguini
commotionem, inversionemque a ferunt, ut dissolutionem is omnino subeat, aut, ςxsolutis tenuioribus particulis, per reliquas crassiores,
concretioni subiiciatur, summo cum Vitae periculo. Sed & experimenta quoque atte- santur, nulla esse medicamenta, quae diminuant solum, aut quae detergant, integreque expurgent, set, .i gantque peculiares humores ; cum omnia indifferenter unumquemquel educere, de parcius, & affluentius evacuare apta fint, si praesertim dosi
deficiant, vel excedant, & hoc, vel alio artificio fuerint praeparata, aut correcta. Constat siquidem, quae leviora creduntur, ut Rhabarbarum, Manna, Rosa, dosi adaucta, no nunquam hypercatharsim inducere,
nium, Helleborum, Colocynthidem Artis Chimiae industria tam exacte castigata, levem, & blandam alvi subductionem promovere; Quin &idem medicamentum pro varia cO porum constitutione modo copiosiores, modo pauciores dejectiones e citat, &nunc per superiora , nunc vero per inferiora movet; unde scite Hippocrates lib. de medicamentis purgantibus admonet, Medicamentorum purgantium res non ita se habere, quemadmodum vulgὸ putatur : eodem enim me amento purgantur, o non purgantur; quandoque vero alia purgat, quam qua purgare flet; aliquando nimium purgat; aequando ea, qua debet,
facit; quar/fleri non pot/st, ut quis
medicamentis cons s ea ιemere emhibeat . Et lib. da Natura Hominis rSi eidem homini idem pia macum quater in anno exhibueris; meme
qui ιm pituitoris a , mere autem
Autumno nigerrima evaeuabit . Quamobrem non video, unde isti habeant, quaedam cathartica medicamenta sibi proprios, de peculiares
humores educere , alia evellere, &radicitus extirpare, & nonnulla alia miti Purgare, ae leviter solum re
trem solvere, sive, ut ipsi dicunt, primos ductus corporis detergere, &inanire: Porro hac ratione nunquam
a purgantibus fallerentur: nunquam laua
78쪽
sam eorpora ab his laederentum nunquam hypercatharsis accideret: &tuto illorum usu cunctos morbos expellere liceret.
Sed, qui purgandi legem statim
ab initio planam, certamque sibi constituerunt per cathartica dumtaxat leviora, quod vehementiora nocua sint inter initia,cum concoctio in humoribus nulla apparet, &, ex eodem Hippocrate, materia morbifica omnino eruda est, adeoque infixa , & impacta, nec dum ab utilibus humoribus secreta, non vident, si crudi sucei haerentes , & infixi nequeunt medicamentis vehementioribus expurgari , qui fieri possit, ut
debilioribus educantur Certe vitiosos humores ne quidem attingent, sed alios ab his exagitabunt, & COGrumpent , non sine Ventriculi, &Intellinorum noxa I unde postm dum nausea, sitis , pulsus concitatior , aestuosior febris, caeteraque graviora mala exoriuntur. Sic pluries vidimus febrientes ab ejusmodi purgatiunculis, potissimum ex Manna, aut Casia, in maximum vitae discrimen deductos, cum tamen crederent nil unquam damni ex hujusmodi catharticorum generibus sibi accidere potuisse.
In summo praeterea errore, atque in maxima rerum ignoratione versantur, quicumque putant, blande subducentium medicamentorum usum Hippocratem, & Galenum latuisse . Siquidem luculenter percipiet, qui istorum Auctorum libros evolvere non gravabitur, eos habuisse in usu Beram, Fumariam, Mercurialem, Serum Lactis, Epithymum, Noem, idque genus alia, quorum beneficio ventrem Hlvere, & molliter humores, atque excrementa deiniicere consueverunt. Hac ratione
dis Filius usu Mercurialis pussi tus sertur 7. epidem. sicut etiam ibidem Filius Nicolai, & Andreas, atq; uxor Polemarchi a Belae succo. Et lib. de internis Uectionibus commendatur ad subpurgationem lac Afininum coctum, Bubulum, vel Caprinum: itemque succus Belae, & Brassicae ;necnon Serum caprinum cum melle,& sale, aut aut lac etiam Equinum decoctum . Pluries etiam sparsim is memorat, & praescribit Fumariam. Aloem, & Epithymum, &gummi Ammoniacum , quae leniter alvum solvere Observantur. Non dissimiliter Galenus leviora istiusmodi pu
gantia recenset, atque a catharticis vehementioribus seiungit: ut 3.meth. cap. y.8c lib.qπap. 1.3c Siclib.7.cap. II.&lib. II. cap . dclib. I 3. cap. Io. 5c clarius lib.Iq. cap.9. & alibi. Neque vero praetereundum videtur, quod Hippocrates 4. derat victi in acui. . vel ad deplendam humorum multitudinem, vel ad iuvandum Naturae motum vergentis in alvum, ante quintum Moroi diem purgandum suadet cathartico ex Mammo
nio ; ut vel hinc saltem discant, qui solum Manna, Casiam, Rosam,Violas adhibendia inter qgritudinum
initia contendunt, licere etiam Mo bos aggredi Scammonio, Helleboro, Antimonio, Mercurio convenienter
praeparatis, & justa dosi exhibitis icum revera nihilum differant in educendis, aut seligendis humoribus;
Et non raro damnum,quod a Manna, aut Casia, quae facile corrumpuntur,& ventrem inflant, inducitur, neutiquam i Scammonio rite , recteque correcto timere est: quinimmo Chia miae ope eo res in conficiendis medicamentis delata videtur, ut longe tutiora, & mitiora observentur Extracta, Resinae, Magisteria, quam sine ista,quae vulgo appellantur benedicta
79쪽
Verum. ut revertamur, unde di- apbM.LIO. illico medieari oportere gressi sumus: adjecit Hippocrates in etenim tardare malum est ι ne scilicet Aphorismo: Neque in principiis, uti ut commentatur ibidem Galenus nimirum ostenderet, non solum pur- l robur Corporis risiolvatur, m/gantia medicamenta exhibenda non l bris augeatur,o' ne in aliquod prin-
esse in augmento,&statu morborum, ' cipale membrum decumbant iι, qui in quibus ex eodem 2.aph. 29. melius per corpus vagantur humores. est quietem habere, nempe ab omni fit quam communem,& ratam jam
meoicamento abstinere; sed neque t fecerunt Scholae hanc Galeni exposi-
in principiis: principia autem com- tionem, evertere videtur detecta nu- plectuntur totum tempus cruditatisiper sanguinis, aliorumque humorum ex I. deerisibus cap.9. cum scilicetiCirculatio, perquam satis, superque nullum coctionis vestigium compa- constat, eos perenni motu per suaret. Et quamvis ci .2.apb.29.dicatur, vasa circumire, cunctaque membra
ineboantibus morbis I quid videturiCorporis pervadere . Quamobrem
movendum, move: de evacuati tumentes humores potius exponennibus solum per caeteros corporis di sunt, qui moventur quidem, sed ductus intelligendum, si necessitas i impetuosius, quam par est, per v urgeat, minime vero de purgatione j nas, & arterias excurrunt, atque truper alvum ope catharticorum, quae j las inaequaliter agitant, &in tum
omnino coctionem, secretionemque t rem attollunt, simulque multitudine, in humoribus evacuandis exigunt,uil& pravitate concitant, irritant, gra- feliciter operentur. Vant viscera, per quae transeunt; unde
Αt hanc generalem purgandi no spericulum suffocationis minantur,mam, excipit idem Hippocrates ininisi cito evacuentur. Quam sane sen- turgentibus humoribus, quos statim tentiam clarius videtur explicasse a principio sine ulla praevia coctioneiidem Galenus, sive ejus compilator
evacuari oportere animadvertit . OribasimS, lib.quos, quibus, O quanis Quamobrem quinam illi sint, &qualdo puetare conveniat,durri ait: Comconditione praediti, internosse ne-icitari, turgere humores dicuntur, cessum erit. cum motu vehementi agitantur, ae Galenus tum ibis, tum comm. Io lab uno loco ad aliud confluentes, in-
alibi, verbum turgere exmiter principia morbi hominem venit, loco moveri, & vagari, aitque xant, doloresque , ae titillationesese translatum ab Animalibus tum asserendo , aegrum quiescere non per gentibus ad humores s nam Acutiimittunt. Qim sit, ut aegrotantes in illa stare loco non possunt quodam-iturgentibus humoribus percipiant modo titillata, atque impulsa, con-idolores per viscera vaganteS, cumcisaque a passione ; sejhumoresiquadam oppressione,&anxietudine. plerumque in motu vehementiore , Equidem Orgasmus hic provenit ab atque transfluxu, ab una parte Mihumoribus, multitudine,& pravitate aliam in morbi principio hominem molestantibus , sed magis pertinere infestant, moventes, titillantes,o' videtur ad Viscera,quq lacessita pr quiescere non permittentes; sed cismipellunt, & illos veluti in sensos extru- ipse pariter moveantur, es trans-idere, atque exterminare adnitu fluant, tanto rotu de loco ad locum, tur: nisi enim a seipsis removerent ,
aegrum molestant . Hinc subditur quod affatim irruit, procul dubio in
80쪽
tumorem elata imminens Vitae perticulum assurrent.
Quoniam vero ejusmodi orgaiamus, sive impetens, & fluctuosus humorum motus raro accidit, quia raro sanguis cum adiunctis humoribus adeo multitudine turget, & gravat, ut venas,& arterias distendendo, re tumefaciendo , irruat in Viscera Corporis, propterea subdit Hippocrates ,plurimum vero non turgent, etsi in motu perpetuo sint, ne quis inde temere, atq; inconsiderate statima principio sub specie turgentis ii
moris ad purgans pharmacum deveniat . Raro etiam ita turgent, ut c thartico educi debeant, quippe qui non semper ad alvumvergunt. ΠΙ- obrem etsi humores turgerent in Critone, Herophonte,&Larissa calvo , non tamen fuere ab Hippocrate purgante medicamento educti; qu niam, ut colligitur ex Galeno . derat.victaeomm.6 . illi solum dejectione purgari possunt, qui ad Mesenterium, &Intestina impetum faciunt,
adeoque in alvum vergunt,ut ex conjuncto murmure coniici potest. Hinc prudenter monet Sanctorius,non esse exhibendum medicamentum purgans in turgente materia, nisi ea inclinationem habeat ad intestina, quo scilicet ferri videatur, juxta doctrinam ab eodem Hippocrate traditam Aphorismo superiori, ubi duo praecipiuntur observanda, pro recto medicamentorum usu; quorum alterum spectat ad noxii humoris inclinati nem , alterum ad loca convenientia. At nostris temporibus vagantes humores illico evacuare adnituntur,
saltem ad deplendam multitudinem, priusquam particularia viscera imperant , & alicubi decumbant cum vitae discrimine. Quod si fortasse vergere viderentur in vias urinae, aut in articulis, aliisque externis partibus, cum abscesserint, immorari, procul dubio in alvum ducere, & aliorsum
distrahere non liceret. Denique animadvertendum, aliquando aegrotantes summa inquietudine, &molestia assici, absque eo quod humores turgeant, & cum impetu vagentur: cum nimiriim praecordia aeuuant, &phlogosi, aut i flammatione corripiunturiunde gravis anxietas, ingens sitis, ardens se-bris, pervigilium, & aliqua in parte
dolor exoriuntur. In his plane purgans medicamentum mortiferum
omnino est. Idipsum tapest pius hypochondriacis accidere solet, cum in febres incidunt, quae illis sunt praecaeteris molestissimae.
Deiectiones non miatitudine sunt aestimandae,sedsi talia deiiciantur, qualia conveniunt , o' aegri faeiIὸ tolerant . Atque ubi usque ad annmi defectionem expedit ducere, faciendum in er possit tolerare.
ad primam uri partem, plurimum convenire cum secundo, in quod e;ectiones pariter commendavit Hippocrates eorum dumtaxat humorum, quos convenit evacuari, &aegri facile ferunt. Verum ibi de egestionibus meminit sponte Naturae habitis; hic vero de Arte promoti S: quoniam superiori Aphorismo dixerat concocta solum esse medicanda,& quidem ope medica, atque media camenti purgantis adminiculo .
Quamvis autem multum ex eo h mori S excernatur, non tamen semper ejusmodi evacuatio,ut decet,erit quandoquidem excretorum non
quantitas, sed qualitas, & natura inspicienda est, si ea sit, quae morbo