Bernardini Gomesii Miedis ... De vita & rebus gestis Jacobi 1. regis Aragonum, cognomento expugnatoris. Libri 20. ..

111쪽

cederent. dum Regnorum divisiqnem Catalani nimbigre tulerunt . Veruntanae iudices, et qu*d eos occulta potius qua loque , clitam pliblica iti tabellis expre sta caussa moueat;vel quod in causis regiis, pro maiori bono Regni barbitratu, quam legibus vii magis expediat; quado certum eii spim minime, indicta caussa, iudicaturos; tandem inserta sententiae Regis confessione, siue protestatione, pronuntiarunt ess e locum diuortio, eoque non obstanter,

Alfonsum Iacobi dc Leonorae filium, verum ac legitimum patris esse successorem. Qua lataiatque ab omnibus comprobata sententia confirmatisque Leonora oppidis, atq. urbibus, quae in dotem illi antea constituta fuerunt ; eandem in Castellam pretiosa supeblactile,auroque Sc gemmis donatam ad suos remisit. At vero Rex Tarraconem reuersus est prastituto die Kaledarum Mais, quo omnes terra marique conuenturi erant ad Balearicum bellum ineui dum. Cui rei magnam operam nauauit Rex, ibique mansitusque ad mensem Septembrem,quoad uniuersa classis in portum conueniret. Igiturexercitu atque proceribus Tarracone congregatis, Rex denuo Antistitesque& proceres, quacunq. in couentu Barcinonensi acta de pacta fuerant de diuisione spoliorum , oppidori que,ac territori j,ab hostibus acquirendorum, approbarunt modo ui ex Aragonia sequebatur Regis exercitum proceres, similibus ulti auxiliis . paribus quoque predimiis , ac spoliorum diuisionibus potirentur. Fuerunt quoque superioribus arbitris additi Barcinonensisse Gerundensis Episcopi; necnon Bernardus Campanius praefectus Mirauetesis,qui erat in his Regnis magni Magistri Te-plariorum vicarius. Postremo quoniam parum erat Christianos milites, praesertim contra infideles hostes, scutis, telisque paratos ac armatos esse, nisi animis armaretur,sacratae crucis insigni, Christiano more,cunctos Rex insigniri curauit. Idque ut solennius fieret,Ilerdam cum magna parte procerum concessit ubi in frequentissimo conuentu,Rex dc proceres cruce insigniti,atque sacrς militiae auctoramento deuincti fuere ab eodem babi nenii legato, qui Turias na tunc Romam reuertebatur.Quibus peractis,R ex Tamraconem ad Balearicam maturandam expeditionem remigrauit.

112쪽

s II MI ED IS, AR CHI DIACONI

eestii IACOBI primi Regis Aragonum . .

i LASSE c I v. nauium partim in portum Salonia

congregata,partim aperto mari e regione Tarraconis , de Canadrili j oppidi distributa: eaque simul de frumentaria referta re, 3c commeatu, omnique a mamentorum genere munita: quod ea, quae usui sunt,non aedificandis modo , sed armandis de muniendis classibus abunde Catalonia suppeditet, Rex protinus uniuersam recense ri, ac prout ordine dii posita d nauigandum esset, una Sc exercitum lustrari iussit. Erant autem nauium magnae onerariae viginti qui noue, longae duodecim , reliquae, de sineculatoria, de actuariae . ad celeritatem nauigandi: aliaeque paulo latiores & humiles ad onera, Sc multitudinem iumentorum transportandam perplures, quae omnes eundem numerum confecere, praeter lintres, de sic phas innumerabiles, quae longis, atque magnis nauibus subseruire solent. Militum vero utriusque armaturae multitudo, quamquam nulli bi expressa; tamen, ut coni jci potest, ex eius in Insulas appulsu&recensione, peditum ad quindecim millia ; equitum ad mille quingentos peruenisse creditur: exceptis auxiliariis. qui e Genua, eque Massilia , dc uniuersa prouincia, cum naui maxima, alq. munitissima Narbonensi, alijsque circum maritimis getibus sese, quae exercitui adiunxerant.Cuius gubemadae classis prefectura, Rai mundo Pliomani o Barcinonensi, viro cum pernobili , strenuol tum naualium rerum peritissimo,demadata fuit. . autem primari j viri Regem sequuti sunt, eicitae multam utilemq. operam pribuere, ut refert Actotius , aliique scriptores, numerantur in

113쪽

tur in primis Episcopus Barcinonensis, vir non minus splendore generis, quam pietate, litterarum scie otia , &sanctitate morum insignis,cum Guillermo Raimundo Mon cada,&alijs sui quoque generis . Tum & Nunnius Sanctius Ruscinonis, Consuentis, ac Ceretaniae Comes; &cum eo plerique alii Cataloniae Barones: quinde Rat mundus Moncada Comes Benearnensis , cum lecti a sima quadringentorum equitum cohorte,caeterique utriusque Reni ex ipso iuuentutis flore delecti nobiles. Itaque paratis omnius prestituto die, sacris de more confectis, ac ut Christiana pietas,tamque sancta erpeditio postulabat, eodem ministrante Epi piscopo , Regi ac proceribus diuino Christi corpore communicato, cuncti naues conscendemiat. Iamque signo dato, sic e portu soluerunt, ut scilicet nauis Nicolai Bonetij Barcinonensis, quae amamentis, atque celeritate cateris praestabat, qua dc vehebatur Benearnensis, antecederet; altera Carrocii, de quo postea postrema sequeretur: triremibus in medio constitutis, ut nauibus ante& post sequentibus,subsidio esse possent. Itaque leni flante vento, tametsi nondum satis confirmato, tamen prae proficiscendi cupi-Hitate, sub ipsiuin matutinum crepusculum vela ventis data fuere. Rege quidem, qui expeditissima Mompellerieusium triremi vehebatur, ultimo e portu soluente I ut mille tunc e mediterraneis aduentantes milites actuariis exceptos nauigijs secum afferret. Quem protinus sequuta sunt, quae aperto mari resedisse nauigia diximus. Igitur magna cum alacritate, atque optima de euentu spe nauigantibus illis, contentoque cursu Balearium maiorem petentibus , cum iamiamque in eius conspectu essent subito sese ventus Euronotus, qui saepe in eo transitu flare consueuit, magno impetu classi opposuit, eam ue in diuersa distraxit, atque cursum institutum inhibuit. Vnde commotum mare naves , i plosque potissimum vectores usqueadeo conflictauit; ut nonnulli de progressu, deque vita desperarent; atque triste profectionis omea' ex tempestate accipientes, de reditu in continentem cogitarent. Qum etiam milites,qui mare nunquam intrarant, atque tempestatis insolentes erant, fluctuum agitatione & conflictu expauescentes admodum Deo &Virgini matri sese vere,& ex animo commeG a dabant:

114쪽

Ioo Liber

dabant: mireque recordatione scelerum compuncti , prostrato dc afflicto animo, Deo quod nunquam sic tota mente fecerant)litabant: non enim a sacrificio abest Regio testante Vale) spiritus conflictatus; quod fractum, atque contritum cor Deus nunquadespiciat. Is quippe sacer, atque omnino salutaris est fructus, qui excipitur ex marina tempestate, nam ea quidem, non modo sana-do corpori utilis est,uomitione, ut lolet, omnem e vetriculo bilem excernens; sed ab intimo quoque animo impietatem omnem expectorat; meliusque subinde quisque in utroque, quod aiunt, homine beneficio tempestatis, mari quam terra curatur. Non ergo triste atque infaustum, sed quam optimum capiendum est omen ex marina tempestate quae omnibus cu corporis, tum animi mombis profligatis nauigantes 5c Deo gratiores,dc ad susceptum prosequendum facinus longe animosiores reddit. Itaque impediente vento , ne portum tenerent; nauarchi de naucleri triremis Regiae consilium fuit, ut tempestatati cederent; atque in continente remigarent esse quidem, ineunte hyeme, tempestatem maxime timendam,& secutam post eam tranquillitatem ad nauigandii constantiorem existere. At vero Rex nequaquam reditum probauit, considerate animaduertens milites in terram emistos fastidio maris illico in diuersa abituros;ideoque esse progrediendum; atque a Deo profectionis suae Duce,breui tranquillitatem speradam. Vnde triremi sua plenissimis intenta velis, praetoriam Benearnensis nauem consecutus,eique praecurrens, seipse ducem classi praebuit. Verum tepestate inualescente usqueadeo, ut Regis triremis, quae sua antecessione maiores maris impetus sustinebat, saepe tota pene fluctibus operiretur: tandem ad occasum solis, tum Euro noto remittente,tum Circio prospere ad portum tenendum flante,

nubilosa dissipata procella est, ac sese classis uno fere tempore in conspectum uniuersae Insulae dedit: fuereque portus Pollentiae. Sollaris ,&Almarauichi , ut inquit Rex, Vistincte cogniti . Est enim uniuersa insula in formam quadrati redacta: quatuor constans angulis, totidem praecipuis coeli partibus respondentibus. Quorum primum efficit Palumbamae portus, eique Calubraria obiecta Insula parua, non quia colubros gignat; paucos enim alit,

115쪽

Sextus. ior

sed quia serpentis speciem praeseseri,sic dicta qua quid en occasus

respicitur. Alterum est, caput Salinarii cui obiiciuntur Capraria,Cunilaria Insulae , ac vergunt ad meridiem . Inter quod &Palumbariam medio fere in cursu urbs maior amplissimo portu patens interponitur. Tertium conficit caput petra ad Orientem situm. Quartum vero turri sancti Vincenti j designatur, cui septentrionalis plaga opponitur. Estque altera fere totius I nsulae pars,ta- etsi montosa admodu, de asperrima, pastionibus atq. sponte nascetibus olivetis fertilissima. Altera vero,inlatissimi planissimum , campu explicata: permultisq. oppidis, pagis,& villis ac luburbanis

culta: cuius ager natura perbonus, diligentia etiam'cultura me .lior, omnium mundi feracissimus habetur: de quo mox plura dicemus . Cum igitur in portum Possentiae,quae paululum ad ortum declinat, Prorae nauium intenderent; subito sese ventus Aquilo, prouincialem dicunt, ingessit, qui denuo classis cursum inhibuitide quia Polletiam, illo flante minime tenere poterant, necesse fuit classem in portum Palumbaria longe tutiorem reflectere . Qui. portus vergit ad occasum,&ab urbe, Maiorica vulgo dicta,que in

. siile Metropolis est,triginta distat passuum millibus. Itaque secundo vento, I egia triremis, plenis velis in illum deducta est ;ac uniuersa etiam classis paulo post ingressa: Rege quidem feliciter die Veneris,qui erat aa Kaledas Septembris, ut eius refert historia, in Insula peciem ponente.Vbi pro incolumitate classis ne una quidein tanta tempestate amissa nauicula) immortales immortali Deo, eiusque sacrosancta Mariae matri gratiaeab illo actae fuere, aliaque sacra per Antistitem Barcinonensem fieri decreta. Insequenti die, iussuq egis, Nunnius Sanctius , de Raimundus Moncada cum singulis triremibus urbem versus littora omnia legerunt pomtus collustrarui sicubi tutusesset militibus e nauibus egressus. Veruneq. securius,quam in proximu portu sanctae Pontiae,qui taetsi o casum respicit, paulo tame versus meridie inclinat s visum est classem posse invehi proptereaquod in Palumbaria valde magna Sarracenoru,& armata manus cofluxerat, quae militu egressum omnino impediebat. Interea cu dies esset dominica, iussu Regis, in amchoris suere,ad radices Pataleonis excelsi motis,qui pr ruptus est,

G i atque

116쪽

Liber

atque e regione Insulae Columbaria positus: quae Insula suo quin

obiectu, Palumbariae portum tutiorem esticiti curauitque Rex ut quamprimum ex labore tempestatis omnes reficerentur. Ibi er go de his, quae a sarracenis in urbe fierent, quaeve praepararentur ad eius propugnationem, certior est factus a sarraceno quodam, qui e Palumbam, sese in mare proiecerat; ac verius classem e nautans,magna contentione vocis, mari adhuc fluctuante, Regis coLloquium petebat , quo protinus scapha in Regiam triremem sub uecto cum esset Catalanae linguae gnarus renunciauit, sarracenum decem millia in ulteriore parte montis prope Palumbarium esse collocata ut Christianis occurrerent,atq. egressu eos portu prohiberent ac insuper in Regem oculos intendens adiecit. Bono te animo Rex esse volo; ventura enim est Insula in tuam potestatem: Ita quippe fore augurata est mea mater, quae magicis instructa artibus omnium Insularium habetur sapientii sima : quin & attestor Gliam sarracenorum armatorum triginta septem millia in Insula cotineri equitum vero leuis armatura quinq. millia. Proinde adhoth tor, ut quam possis citissime portum teneas, exercitumque in te ram emittas in maturatione quippe tibi sita victoria est; antequam

subsidium Tunetanum tibi, tui saue illam e manibus eripiat. Que Rex ob laetum nuncium, euangelijs datis, manere quidem apud se iussit: quo postea in bello fuit exploratore , atque interprete v-sus fidelissimo. Igitur noctu de secunda vigilia , cum nauesina choris essent,Rex cum duodecim triremibus littori appropinquauit; praeparatis lintribus d scaphis ad excipiendos milites, equos.& iumenta in littus emittenda. Qui cum a Sarracenis, qui erant in montibus conspecti fuere, quamprimum quinque millia eorum magno, ut solent, clamore edito, in nostros impetum facientes, egressum impediebant. Sed triremium tanta fuli proras in hostes dirigendi contentio; atque missilibus inde tormentis illorum impetum sustinendi vis, ut locus fuerit Christianis inlittus exeundi. Ex quibus primipilusiquidam Bernardus Ruidemaius primus

terram tenuit, prolatoque vexillo,signum dedit; quem secuta mutilitudo militum viriliter sese in littus effudit, illiusque iussu, opponetibus sese agmini hostium cohortibus, equi de armameta impune

117쪽

e lucta fuere. Hunc ergo secuti milites sexcenti in hostes irrueriit, adeoque strenue pugnatum est, ut illos in fugam coniecerint, ait toto Pantaleonino monte , qgi portui imminet potiti fuerint, locumque diligenter munierunt, ut in eo tanquam in specula collo. cati, terra marique oculis collustrarent uniuersa. Quo facto mire

exhilaratus Rex primipilum collaudauit, qui postea Bernardi Argetona dictus est,atque ob felices eius militares progressus, finito bello, oppido & territorio sanctae Pontiae ipsum, & successores donauit Quo simul temporemunius & Raimundus Moncada, quin etiam templi magister, cum Gilaberio Cruillo, & cl. equitibus in

terram exiere,conspeelantibus ipsos eminus sarracenis, nec tameexitu prohibentibus. Ouom stuporem admiratus Rai mundus. cuad eos propius accederet; neque tamen dimoueri loco ipsos, net

instrui ad pugnandum videret , signo dato suis, paucos illos esse,

atque fugitiuos,exclamans,impetum in eos fecit,acerrimeq. insectatus est. Sarraceni vero Raimundi vim ferre non valentes sese fugae mandarunt. Quos insequentes Christiani, ex eis mille & qui gentos, ut historia refert occiderunt, eaque singulari victoria ovates in portum rediere. De qua re tametsi vehementer laetatus Rex fuit eosq mire laudauit; tamen egre ferens,quod primo,ac tam in signi prato minime interfuisset ipse; dum iubet eos cibum capere,ac curare corpora, sequeti die iub auroram, tacitus cum viginti Aragonensibus equitibus interiora Insulae petens, in eam partcni deductus est,ubi fuerat paulo ante praelium commissum: indeque

prospectis quadringentia sarracenis peditibus, qui in acesiuitate

montis conititerant, aciem in eos direxit. Qui ubi cognouere, seese visos in eminentiorem collem traijcere coeperunt. Sed protianus quasi venatione conspecta, Rex ad suos; maturate, inquit, coamilitones, ut abeuntes feras illas intercludamus. In quos illo dimce inuecti, octuas inta ex eis trucidarunt. Verum ne ex leuisa racenorum fuga,nullave repugnantia, ignavos, atque inertes Baaleares fuisse colligamus , commemorandum profecto valentissumi Balearis sarraceni, hoc ipso in conflictu, factum enarremus. Cum enim Rex leorsum cum tribus dumtaxat equitibus infautum quendam incidisset, occurrit unus sarracenus pedes, lancea

118쪽

scutoque,ae Caesaraugustana casside armatus . Cui Rex,ut sese dederet imperatu conuersus ille,in Regem vibrare lancea, ac cu omnibus acerrime pugnare coepit. Ex quibus Ioannes Lobera Ara gonensis, ad eum propius accedens, a sarraceno lancea transfixo equo deturbatus est: verum subito erigens se Lobera districto ense mminenti sarraceno restititi atque a iociis accurrentibus,nolens se ille Regi ullo modo dedere, contrucidatus fuit,eiusque te uicibus abscisum caput in castra allatu . Itaque obeunte Sole Rex ad suos reuersus summa cum alacritate & acclamatione ab omniabus exceptus fuit: atque intellecta interemptione sarracenorum,

illius praesertim, cuius caput hastae infixum, in vultu robur indica bat ; propter parem hesterna victoriam, magna illi gratulatio se

m est. Interea RexGuius iuuenilis animi impetus,ipiaque vincendi cupiditas, ardorem mentis ad gloriam vehementer inflammabant , audiens Reta igum II egem,urbe cum exercitu excelsisse. atque in montibus vertari, mire gestiebat praelium cum illo committere:utpote quo superato,aut fuso,extenuatis urbanorum virutas facile sibi foret breui urbem cum uniuersa Insula expugnare. Quamobrem ut suis iter ad urbe aperiret, tumultuantibus castris; neque se ad horam fere uno certo in loco continentibus, pugnas hinc inde cum obuijs quibusque Sarracenis committens,victorias quoque quasi venari videbatur: adeoque in has erat inteius, ut nulla neq. de frumentaria re, neq. de commeatu esset cura pressus: ex

uo exercitus subita opprimi fame coepit: donec idem classis prae

ectus Plicamanius, cui frumentandi cura demadata erat,cibariis. quae mari conuecta supererant, exercitum eousque alit, quoad pagani Insulae,ut depopulationem agrorum redimerent, frumen tum, aliaque omnia sponte, atque in magna copia exercitui suppeditarunt. Caeterum de nauibus, quae in anchoris erant, prope promontorium Porraciae, Austro expositum, trecenti equites exieraunereque ab eorum exploratoribus conspecta agmina, iustusque exercitus Balearici Regis,qui Sole occidete, in mole Portopineo, qui mari prominet, atque urbi,ut diximus, proximus est apparuerant. De qua re Latro nobilissimus Aragonesis eques, alaeq. equitum p fectus, illico Regem certiorem iecit. Quo audito,Rex Be

119쪽

Sextus. IOS

Marnensem,& Nunnium,aliosque proceres praesto esse,aciemq. instrui iussit. Sequenti vero die,confectis sacris, quibus quotidie mane Rex intererat,atque curatis corporibus, consilium habitum est, magnaque superducendis agminibus orta dissensio inter B nearnensem Rai mundum Moncad am,& ipsum Nunnium: vno- quoque tanquam pugnandi percupido, se in primo agmine coli cari exposcente . Quae controuersia diutius protracta, in caussa fuit,ut ex seruis, decal ibus legio collecta, nullo ordine, neque duce expectato, magno impetu in hostes ferretur. Quibus abeuntibus,Rex equa vectiis,unoque tantum equite Roca fortio Catalano comitante, praecurrens, eos iussit consistere, nec Benearnesis& Rai mundus,tum & Emporitanus Comes, cum lectissimis suae, cognationis equitibus una irent. Qui non expectato Numio, dupraecipites feruntur; ac du ex eo, quod in monte hostiu castra collocata vident, nequaquam ipsos tam propinquos sibi adesse putat, ex insidijs, ab ulteriore parte montis prodeutes illi, elato clamore, nostros ex improuiso adoriuntur, fuitque crueia utrinque pugna commissa. Seci Emporitano,&Teptirijs militibus in castra, aciem dirigetibus ut hostes diuideret: Benearnensi autem de Raimudo, sinistrum cornu hostium quod valde consertum erat, aggrediem tibus, usqueadeo utrinque contentiose pugnatum est, ut ter a nostris illorum acies repressi a fuerit, totiesque ab ipsis etiam repulsa nostra proptereaquod ij, prae multitudine hostium sparsi, divisiq. pugnarent, neque alij alijs subsidio esse possent. Sed rursum, Christianorum acie inclinante, Benearnensis&Raimudus,conglobato agmine,impetum in eam partem fecerunt, ubi acrius pugnabatur quo protinus eorum animoso aggressia, redintegratum prasu fuit Verum cum integri militessarracenis fessis succederent, nubiumque nostris contra mitteretur subsidium, perturbatis ordinibus, tanta fuit hostium in ipsos concursio, ut cum magna ill tum strage gloriosissime dimicantes, tandem ambo conciderint; una cumugonibus Metaplanio, & Degsario bellicosisiimis proceribus Catalanis , necnon & octo alijs strenuis equitibus ex perinsigni Moncadarum familia cum plerisque alijs,partim occisis,pa

120쪽

1os Liber

da facta atque sublatis Christianorum vexillis j sese in m6ntem fabi castra potuerant,cum magna suorum amissione receperiit. Sed Benearnensis, & Rasmudi interitus nostris perquam fuit acerbus. Interea Rex veniens in eum locum, quo se tenebamunius, eiusq.

agmen ingressus, ad Petrum Cornelium, Simenium Vrream, dcc liuerium Thermensem Gallum, equite nobilissimum, qui tum Gallia exulabat,atq. equitatui praeerat,mandata dedit, ut cum vnia uerso equitatu, primo agmini, quod Balearici exercitus impetum sustinebat, sese immiscerent; quod visa prope esset Christianoarum acies inclinare.Quo peracto,Rex paucis sibi luctis equitibus, clim in eum locum ubi pugna inita fuerat primus peruenisset o uiam ei fuit Guillermus Mediona Catalamas e pugna excedens. rescisis labi js, ac vultu suffuso sanguine, ictu lapidis aduersum os funda vulneratus quem ubi cognouit Rex, obligato eius vulnere; hoc non tanti esse, dixit,quin eius inclyta virtus tali potius vulnere reviresceret; quod audiens Guillermus, ut erat forti ac excelso animo, illico in confertos hostes sese pugnans immisit, neque amplius visus fuit. At vero Rex iuuenili exardesces bili, ignorato penitus tristi prati j successu eorum,qui primi agminis erant, cum eisdem equitibus per accliuem montem, ubi commissa pugna sutarat,ascendit; quem protinus secuti fuere sub vexillo Nunnij, Roudanus Lainus,& Guillermus Regis Nauari ae nothus, cum septuaginta leuis armaturae equitibus; qui cum in verticem montis peruenissent,conspecta ibi lati campi planitie hostes partim susos di

spersosque,partim intra tentoria contentos, minime tamen pugnae intentos viderunt nisi quod ex apice Regii ut apparebat, taberna

culi,vexillum candido purpureo'. colore distin uim pedebat, de quo regij equites, qui de sinistro successu pr iij primi agminis non nihil praesenserant, neque Regi Indicauerant, male suspicati sunt. Igitur in hostium conspectum Rex veniens, vidensq. ipsos disperios ac imparatos,aggredi gestiebatiatque impetum fecisset,nisi euNunnius,5r alii apprehensis equi habenis continuissent eiq. vehementer exprobassent tam ardentem animi impetum,c camq; vincendi cupiditate, quibus necesse erat, se suosque cu uniuerso excescitu in summas angustias,ruinasq. ni teperaretradducere. Iniciei Cisbera