장음표시 사용
21쪽
Primuserit de Protegomenis Zialecticae. Secundus te prima,ct secunda operatione intestem nempὸ de Ditissone, O 'Desin tione a. Reliqui sequentes erunt omnes de tertia operatione inuigrictus; nempe de 'Discursu; hoc ordine Tertim, uuartus, ct . uintus erunt de materia conssciendi Discursum: Ita vi bio Tertius sit de N omine, Uerbo, ct Signis; quia ex his, qu si ex quibusdamprimis elementis consscitur Dyὶ fus. iGartus de Praedicatione quae ex Nomine, st Verbo consatur.
intus de Propositione; quia in i a stat et A pRedicationis O ex qua bene dis offla consurgit piaea Disumus. Sextus de ratione mali Discursus,o de ij quae 'Discursum
22쪽
r D. nomino Diatictica. diamur,quid sit Dialectica ex no x Do ipsas utilirare, ct messia minis ethymologia breuiter vitate. . dendum est. Diatictrea ergo ves An sitfeientia, ct qualia. a nomine incipiamus uicta eL De subieeIo Dialectica. quin D sputatrix; quia dialectibcae munus est de omni re proba-
Dialacticae. Cap.I. nes scientiae mas conciusones disserendo, ac disputando pro VONIAM bene; est enim scire, cui ex Phi-i n id incu- losopho colligitur rem per cau-bit omnis iam disserendo cognoscere λ quo labor, S in pacto quaelibet scientia Dialectidustria no- ca nominari pytest : Quia ta-stra,vi bre. men Logica sola rectum disserenuem , laci- di modum tradit, de de omnibus lemq. Dei, probabiliter disseris ; ideo no- ac Seraph. men Dialecticae ad ijsiam artem, Doctoris auxilio ad omnes scie- quς est omni u Scientiarum M tias capessendas adi tum aper i a Nitra , n erito translatum est. mus. Ideo a Dialectiva auspican Quo fit , ut Dialecticae nomentes, antequam vice rius prure non sit proprium huius primae
23쪽
facultatis,sed potius appropriatum; merito tamen ratione iam supra allata. Dicitur enim illud nomen proprium alicui uri quod illi soli competit: illud vero a P propriatum, quod, licet pluribus conueniat; uni tamen Propter
nientiam attribuitur: ut colligis tur ex S. Bon .in Opulculo, cui ti '' tutus est Declaratio terminoruTheologiae. a. Ex quo sequitur, Discursum, quem nomen Dialecticae importat, di signincat, non ita proprie Logicae conuenire, quinci aliis scient ijs competat: so Iam tamen Logicam discursi uana
appellars ; quia ipsa sola per se
circa Discursum versatur tanquam circa proprium obiectum.
Qui discursus non est aliud, qua quaedam regula deducendi unam rem ex alia ; quae deductio licet possit fieri solo lumine naturae cuilibet potentix intellectivae a primordio suae creationis indi-ro; S appellatur Discuisus naturalis i quia tamen sola natura non sufficit ad omnem veritate disserendo sine errore colligendam i ideo inuentae sunt aliquae regulae, per quas in fallibiliter potentia intellectiva veritatem rei disterendo colligit, S hic discursus regulis Dialecticae ordinatus appellatur scientificus, ta artia-cialis non ea solum ratione, quia arte,& indu stria comparatur, sed
etiam S magis, quia est artiti. ciose per regulas ordinatus. 3. Ex quo duplici discursu naturali scili et, di scientifico orta est illa diuisio Logicς in naturae lem, arti ficialem,cle qua Arist. Arist.
I Rher. l. Logica naturalis est qusda habilitas potetiae intelle ct iug naturaliter indita, per qua ex cognitis apta est venire in cognit Onem rerum incognitarum. Logica velo artificialis est habitus quibuSdam regulis artificio. se dispositus , ita disponens in tellectum, ut certo, & facile pocsit de quacunque re ratiocinando veritatem inuestigare. Voc tur etiam haec facultas Logica a Logos , P grsce est sermo ; quia est scientia de sermone. Ut bene ait beraphicus in opusculo deis. . principio Sacrae Jcripturae.
De utilitate,' necessitate Dialectica'. Cap. II.
ue hoc nomen, Di Elica, signicet. Supet rest, ut aliquid de eius utilitare,ac necessitate paucis dicamus. triino ergo olaicctic mad omnem v critatem in eniendam maxime prodesse, nemo est,
qui ignoret: Quippe cum intelisl ectus humanus ' ultis ignorantis tunc bris deting atur,ta quod
peius es V propter peccatum phantassicis, ut Plurimum, ima isgmationibus, de carnalibus de si .cerijs in sua obiecta nimis mise-
24쪽
rabilirer protrahatur; nisi aliquat dinas, & disponit regula,& ratione dirigatur; ne- 3. Dialectica ergoI cuius εις cesse suit,aliquam reperiri arte, i lius munus est, rectam dii serendi
quae tenebras ignorantiae fugan- rationem tradere, atque ex notis,' ' d. 3,ad veritatis luce ipsum per- miro quodam ordine ad incogniduceret,& viam veritatis osten i ta ratiocinando , perueniendideret Hec autem ars prosecto methodum docere, metuo appelest Uialectica,quae naturalem po latur Ars artium , S. Scientia' tentiam perficiendo,cerrum dis- scientiarum ; qua aperta omnes serendi modum tradit. aliae aperiuntur, ει qua clausa. Σ. Non modo autem utilem, clauduntur di omnis enim scien-
sed necessariam quoq.esse Dia- tia indiget Logica, ad suas argu- Iecticam quis q. fateri cogetur; si mentationes, & demonstratio- perspiciat, in quot errores in di- nes recte conficiendas, in quibus es lab.intur homines circa rerii tota vis sciendi per discursuin
veritates inquirendas I a quibus posita elli Qui discursus, quate- erroribus se ipsos facile expedi nus ab alijs scienti js ad suas veret, si Dialecticas institutiones, ritates demonstrandas adhibe regulasq. possiderent. Quocirca tur,dicitur Logica utens : Logi , ii merito a vetultioribus Philoso- ca vero docens, quatenus certis phis tanqliam oraculum certum regulis est a Logica ordinatus.
habebatur, Di lecticam esse Ia- Nihil est ergo homini,qui essen-miain , per quana ad Veritatem tialiter rationalis est, S discur occultam intratur ,& ad occul- suus,utilius Logica; quae docentiora, & remotiora veritatis sa- do rectum rationandi modum. cra inenta aditus releratur. Eata, humanum intellectum ad natu etiam de causa dicitur instru- ratem suam perlactionem mirimentum scientiarum, sine quo fice extollit. alie scientiae exiguo sunt e motu . q. Quia ergo omnium scien mento, Sutilitati. Sicut enim tiarum,maxime autem Dialecti- substantia naturalis sine instru cae, est veritatem rerum inquir mento in su as operationes exire re, inquirendo inuenire, inuen
no potest, ita intellectus sine Lo tam diligere,& toto cordis asse gica . di hoc instrumento obic- ctu tueri. Ideo, qui scientijs va ctum veritatis non potest attin. cat, illud in primis curare debui, gere. Dicitur autem instrumen- ne propriss animi passionibustum aliarum scientiarum, quate- moueatur; quia adeo intellectunus materiam ipsarum,qua una- perturbant, ut ipsam veritatem quaeq. scientra lassicienter abun- nequaquam videre possit. Debet
dat, recta sorma syllogistica or- praeterea magis suam opinione
25쪽
veritati accomodare,quam rem, cuius veritatem inquirit, in sua opinionem trahere. Non debet ulterius prεceps in suas sententias irruere; sed, more sapientu, sepe ac sae pius mente reuoluere, quae de ore statuit proserre. Ad haec secundum sententiam Phi- Arist. losophi I. Metaph. cap. I. debet studere, ut quantum fieri potest,
saltem in uniuersali acquirat, &quo difficiliora, di ab hominum
sensu remotiora cognouerit, eo
magis sapientiae nomine dignus
toto conatu studere debet, ut Deum timeat, & eius praecepta custodiat; ubi enim est timor Domini,ibi vera sapientia. Discat ergo unusquisque, ubi sit timor Domini; quia simul cognoscet, ubi sit sapietia, quae requie . 3 scit in ore timentis Deum.Vnde merito Lactantius Firmianus, neminem verE sapientem lare testatur, nisi veri Dei cultum, ac religionem colat,ipsi obediat, ac eius praecepta cordis affectu re
I 'U Vo nobis sunt in meo senti capite breuiter expediendar Primum, an Logiis ea sit scientis Secundum, qualis
sit Quo ad primum it mirum est,
quanta sit inter Dialecticos coti itrouersia. Nos in hac difficultate , sicut & in alis s , ea vitantes, quae a plerisq. eruditissimis viris longo verborum anfractu circunferuntur, paucis quesitum resolvemus. Nam ex his, quae insta de scientia propriE dicta enarrabimus,quid de hac re iudicandum sit, nullo negotio inferro
licet a, 3 Caeterim illud in primiseensuerim admonendum i cum
propterea notitia aliqua dicatur scientia, quia demonstrat esseis ctus per causam, si naturam rei spectemus, nullam esse rem uno fortasse excepto Deo quae non sit scientificς obnoxia cognitioni. Siquidem miliares in rerum natura existit,quae suam non habeat causam, a qua in esse con si uatur; siue illa res spectet ad Dialecticam,sive ad quamcunq. aliam Scientiam,vel Arte.Quare in scientijs venandis non natura rerum attendenda est,sed modus procedendi. Si namque notitia procedat per causam, Scientiae nomine digna erit; sin vero per signa,& coniecturas, non scien istia,sed aut opinio, aut quippiam simile appellabitur. Scientia a tem procedit per causam, pro
hando passiones de subiecto, &alia huiusmodi. Etsi enim scientia non probet, aut quid sit subiectum, aut quid significet; sed
Λrissi di alijs inferius ex propo, ari
26쪽
sito declarabitur; nilo ininus alia multa de subiecto demonstraruexem p .causa, Logica supponit
esse discursum , & quid diicursus
nomine designetur, sed demonstrat, discursum recte conclude re, necessaraci demonstrare, probabiliter probare, Sc. His praelibatis. 3 Asserimus cum S. Bon. de M ' Reduct. artium ad Theol. & de principio Sacrae Scrip t. Logicam
quia demonstrative procedit, diassertiones suas per causam probat; ex syllogiiso enim,u.g. de monstrativo scientificam inserri conclusionem quia ex primis,&indemonstrabilibus procedit,ita
certum est, ut ulterius demonis Mari nequeat. Non est autem neceste, ut scientia omnes suas conclusiones icientifice probet; alioquin nulla daretur scientia , sed sufficit, ut eas tantummodo
demonstret, quae per se ad obiectum illius spectant. Verb.grδ . quod Physica scientisce probet,
motum corporis naturalis ad proprium locum esse naturalem:
S ad rem nostram , ut Logica sit scientia , satis superq. est, si de monstret duos discurius esse ortimo S, dccte concludere,&c. re
liqua vero, quae per se non spectant ad obiectum, probabiliter. 4 Secundo . Omnis scientisca notitia innititur Dialecticae, .c e tanquam sundamento; quoniam tundatur m aiscursu: atqui ina- possibile est ignobisius esse ignobilioris, S incertius sundamen tum certioris. Ergo Logica vel est scientia,vel aliqua certior,&nobilior notitia,qua sit scientia. Consi matur ι quia , si Logica non procedit scientificE, imposis sibile est humanum intellectum
aliquam acquirere notitiam discursiuam. Probatur. Nam cer
titudo huius phylosophicae conaclusionis v. g.Corpus m Iutur naturaIιter,non tam pendet ex co
gnitione causae illius naturalis motus, quam ex illatione sciemtiscas puta, hoc corpus constat
natura, ergo mouetur naturalia
ter. Vnde omnis quidem effectus ut diximus est demonstrabilis ; quia necessario propriam sui ipsius vendicat causam,at verrὶ a quopiam demonstrari non poterit, si discursum dialecticoruignorauerit. s Confirmatius fit. Nam aut modus, quo intialectus ducitur per discursum in notitiam alicuius conclusionis physicae, v. g. est scientificus, aut non : Si scientificus, ergo discursus gicus est scientificus, ergo & Logica est scientia. Si non est scientificus , ergo potest contingere
error circa cognitionem illius conclusonis I ergo tandem cognitio illius conclusionis non eriti scientia; citis longe sit ascientia omnis erroris iuspicio: Ergo, si reeulae Dialecticae non sunt scienti fieae, nulla allia scien . tia
27쪽
tra probare poterit Icientifice cogantur. Idipsum eoIligitur ea
suas conclusiones I cum discur . proρortione dialecticae ad pr. sus ad venandas ipsas cogniti dentiam, quae est prima virtutines assumptus subiacere possit sicut enim prudentia , quae est errori , di falsitati. Istaec omnia mensura, ct regula virtutum:, a pulcherrimo declarantur exem- qua ratio virtutis in ipsas deis
plo ex mysterijs fidei ducto. scendit, non potest non esse vir-6. Si quis enim elit probare ius; sic Logica non potest non per S. cripturam, aliquid esse esse scientia. Hanc ipsa firmiori de fide; non satis est, si Scriptu nititur sundamento; puta naturam Sae.adducat erum nece se rae δε experientiae. Quandoqui-sario supponendum est, de fide dem, Aristotele teste, tunc unuse esse locum adductum, uiptura qui'. scire arbitratur, cum re. esse Canonica. Nam, uino est. de causam cognoscite ergo Diale' fide, illam esse canonic*m S in cticus discursus ab uniuerso ho pturam, nulla conclusio Pe qam minum ccetu suae testimonium probata erit de fide, ut patet: certitudinis habet. quia responderi poteritinon esse 2 Sie autem asserimus, Logis Canonicam illam Scriptμ-- cam esse scientiam, ut tamen nuram . Etenim, si non est de fide, negemus, esse etiam . modum,aut v .g. Euangelium S, Lucε G instrumentum sciendi; cum im-Canonicum, nullum erit argu mo ut optime ait ubi supra S. mentum ex eo petitum ad pro- Bonaud magis sit modus sciedi, bandum, alia e se dei fide . Rati o quam scientia. Vnde simul horum omnium eth quia sanda- v trunque habet; ut videlicet sementum non est firmum ἔ ergo scientia. & modus sciendi, etsi neque ea, quae illi nituntur magis hoc . . Quin inde potiusdem modo,si Logica,quae est om Logicam scientiam, vel cert inonium scientiarum fundamentu, Litiam scientia certiorem habennon est scientia, nullus discursus dam esse inferimus I ne modus, a Logica petitus erit scientifi- quo scientia procedit, nutare decus, atque adeo nulla concl*sio prelies datqr. Eatenus autem di scientifice deducta: Ergo Logi- citur modus sciendi; quatenusca est scientiain fundamentum tradit certas regulas cognoscenscientiarum , cum reliquq scis'. di res pert causas,quod fit per dutiae suarum veritatem conclusio scursum v c obiective mare, num dialectico discursui concre quain inm4hitar modus sciendiditam habeant. Adeo ut, si Logi. denominatur: quia ipsa non est cus discursus possit falsitati esse formgli ter, quo scimus . nisi Se obnoxius,alia omnia claudieare spectu sci obiecti . di quatenus
28쪽
est scientia; sed instrumentaliter,& obiective;quatenus obiectum ipsus,nempe discursus est,
quo aliae scientiae instrumentaliter utuntur. Quod vero Oppo
nunt aliqui Logicam scilicet non esse sui gratia, ac proinde non esse proprie scientiam;quia scientia proprie dicta est sui gratia, nullius momenti est: nam negatur , Logicam non esse gratia sui, quanquam etiam est gratia aliorum; id quod innuere voluit Seraphicus inquiens, sic esse scientiam , ut magis sit modus
sciendi, & si quidem Logica ob
hanc causam non e stet scientia,
neque Metaphysica esset scientia I nam di Metaphysica est era
tia aliorum , quanquam adhuc magis Logica, quia est omnium scientiarum prima et esse autem gratia sui , aut alterius hic non accipitur, sicut sumitur, cum diiscitur scientia speculativa esse gratia sui , practica vero secus. Logica ergo est gratia sui in ordine ad proprium obiectum visc, seu ut est docens;gratia vero aliorum,ut est utens ; vel gratia sui,qua scientia; gratia aliorum, qua instrumentum δi vi modus sciendi. Atque hinc etiam patet, nil esse, quod ali; obijciunt, sci- Iicet non esse scientiam, quia est instrumentum sciendi; nam alio ter est scientia, aliter instrumen
quia tota est ordinata in id, tax
quorundam notitia in aliorum veritatem deducat. Id trimque est munus dialectici dii cursus, ut ex aliquibus notis ad incognitorum notitiam perducat; Ee hoc est Logicq intentum, ut cer tum scilicet modum praescribat, quo veritas cuiusque rei sine errore quaeri inueniri possit. Nee obstat, Logicam esse directivam operation si intellectus, quia non dirigit eas circa ali quod opus,sed potius circa ipsa veritatem; ut colligo ex S. Bon.
isupra; nam'ideo iudicium dirigit, ut in iudicando error circa veritatem non contingat. Nec itidhm obstat, esse instrumentu;q niam non est thstrumentum operandi, sed strendi. Quo vero
huiusce veritas conelutionis at
accipe talemetestulam,ex qua fit cit e dignoscerε poteris,quamam sit scientra speculativas di quae pridiea; vidici licet quoties er-λ' dimanalis ex habitas carenti Usalfitas intellectus ista intellectu praecise , verita
lique soli opponitur,habitus it
laeesseatur speculatritus,& non priuilicus: v.g. quia crror , qui
continpit ex ignorantis Philosophile, versatur Area'salfitate niihtes lectus, S est in solo inrelleis
ideo Philosophia erit hEbi tus speculatrius . Quod si es ornon sit solum salsitas is i sed magis dese Melaea opus
29쪽
opus; scientia erit practica: ut qui errat in medicando. non ta tum fallitur in cognitione, quantum in opere; ideo Medicina est practica. Ratio est, quia spe uia tituas habitus versatum circa obiectum speculabiles practicus vero circa operabile. Quod si ad practicam scientiam consti tuendam satis esset,scientiam dirige re intellectum circa veritatem,
quaelibet scientia esset practica; cum quaelibet dirigat potentiam intellectivam circa actus sui obiecti .idi circa notitiam veritatis , Ut patet. Ηἴc quippe est necessitas habituli, de qua ubestrius in Metaphys. ut nimirum pote nitς circa actus sui obiecti
regulenturial δ alia tricia i 9 Tandem dicimus, Logicam nam scientiam totalem,idest unicum habitum respicientem discursum ex pluribus habitibsis partialibus constitutum; itara
men,Vt unitas non consequatist praecise ex unitate obiecti, cum
potius ex se sit una atque imbis, de circa unum ioblectum vineatur; etenim st quaeraturi quare: sit unum obieci im, Opor rebit redire ad unam scientiamὲci dicere, quia una est sciemita
o ita de Doctores Mirea hanc quaestionem de obiecto Lagies . Nos dinostro breuitatis
proposito non recedentes , Pau cis, quid de hac re sentiamus,aperiemus . Primo autem admone
mus,eos,qui alicui scientiς operam nauare incipiunt,non pcisse, quod sinsubiectum it Iius scien Atiae cognoscere;donec illam studio,ac labore perceperint: siquidem illud est subiectum, de quo per se.tractauina scientia; quod profecto ignorandi, qui necdum illi scientiae: manu admouerunt: unde fit, ut in fine illius scientiae perfectius cognouerint, quod sit subiectum illius,quam in princi pio nosse potuerint.:Qx Subiectum igitur, viano minis usu incipiamus, mu Itiis ridm sumi, omnis concordat Philosophorum auctoritas. Suis hiectum enim primo dicitur id, de quo superius praedicatur,quo pacto Arist.cap. a.de Ante praediis camentis ait. Ruadam destibi Eo dieamur, ideri subriantia secunda de prim di omninosu-pemia inferioribus . Secundus mstus pro altero termino propos sonis, ut curri dicimr. PHt ι Ym ramo, Petrus est subie- , ctu Tertio dicitur subiectum id, iquod alteri subiicitur inhςrenti; ut substantia dicitur subiectum accidentium. Quarto pro eo, quod subest mutationi substan-ltiali, quomod6 passim in Phytasa materi alappellatur a philosopho. Prima subiectum mutatio νm . Ultimo,subiectum dicitur id,
30쪽
eirca quod Ctrfatur aliqua sei nfra perse; & idem est, quod obiectum. domateria circa quam,qu modo hic a nobis proprie vlur patur, quando quaerimus, quod se subiectum Logicae, cuius su biecti, ει obiecti naturam, diui,siones, di conditiones alibi tam uiter, ac diliacide, ut credimus, explicabimus, quae propterea nunc supponuntur. Quibus sup
positis: 3 Asserendum primo, subiectum materiale: Logicae esse V oces omnes ad discursum ordio biles. Probatur,quia Logica ac cipit, es considerat , quaecunque sunt ad discursum ordinabilia: hae autem sunt voces, capiendo voces non materialiter pro sonno literarum,sed formali ter. Dixi in assertione voces, cte. Ostenderem,inon voees solium
praecise , sed voces significUtes esse materiale obiectum; hae quippe sole possunt ad discursum Or
dinari, ut patetiDixi etiam,voces, quoniam tota intentios Diale Oim versatur cirea sermonenti ut henc ait S. Bonau.opus de re ducti artium; Son quidem viser
mo est simpliciteriti praeci se, sed ut est serino significativus rerua& expressivus . Vt idem S. Doctor in I .dis. 4 I. q. vltima in c*
- Ex quo apparet si Logicam nec esse de vocibus praeci eumrahae discussui aptae non in iniuntur, nec de rebus PIaeci u
eadem ratione , sed de vocibus significantibus . Etenim ad diseserendum assumuntur voces significantes, non res significatae.
Exempli gratia; Homo suscipitur a Dialectico ad suum discunsum conficiendum, non ivn est vox materialis, neque vires est; sed ut est vox formalis significa. tiua. Vnde haec propositio: Ho ano ris animal, conflatur ex vocabu&signi licantibus per se, de similiter totus discursus . Atque hanc sculgi lux , aliter pertinere Vocca ad Lo uni liter ad Physicum, aut alium scientificum nam ad Logicum per se ad Phyosicum ut summum per accidens. ins Astarendum iucundo , sia biectum sormale ultimatum esse ipsum discursum artificialem,seus ut ali)s verbis vin ratiocina. tionem , di tertiam i ta vit in amintellectus operatione ad persuadendum ordinatam . Probatur conclusio. Quia quicquid ita'ctatur in Logica ordinatur ad di scursum persuasivum, seu ratio. cinationem: propositiones scili
cet figurae Syllogisti cs, de finitio, diuisio,& tandem reliqua omnia non ob aliud tractantur in Logi cmuam in ordine ad discursum; non quidem quemcunque , sed dialecticum,ci persuasivum eter go discursus est subimum, Sc. Vide Seraphicum fer. I. de lumi