장음표시 사용
361쪽
magis in praeteritum laudaverit, tanto facilius probabit morbo
esSe mutatos. Reus, quotiens causa patietur, debebit esse 31 in defensione moderatus, quia sere ira et concitatio furori sunt similia. Omnibus his commune est, quod rei non semper defensione facti sed excusatione ac venia frequenter utuntur. Est enim domestica disceptatio, in qua et semel peccaγῆ e et per errorem et levius, quam obiiciatur, absolutioni nonnuli quam sufficit. Sed alia quoque multa controversiarum genera in qua-32litatem cadunt. Iniuriarum: quanquam enim reus aliquando fecisse negat, plerumque tamen haec aclio facto atque animo continetur. De accuSalore constituendo, quae Miudicia divinationes vocantur: in quo genere Cicero quidem, qui mandantibus sociis Verrem accusabat, contra eos, qui eum defendebant, hac usus est divisione, spectandum, a quo maxime agi velint ii, quorum de ultione quaeritur, a quo minime Velit is, qui accusatur. Frequentissimae M tamen hae sunt quaestiones, uter maiores causas habeat, uter plus industriae aut virium sit allaturus ad accusandum, uter id si de meliore facturus. Tutelae praeterea: in qu 035 iudicio solet quaeri, an alia de re quam de calculis cognosci oporteat, an fidem praestare debeat tantum non etiam consilium et eventum. Cui simile est male gestae procurationis, quae in soro negotiorum gestorum: nam et mandati actio est. Praeter haec finguntur in scholis et inscripti ma-36leficii, in quibus aut hoc quaeritur, an inscriptum sit; aut hoc, an maleficium sit: raro utrumque. Male gestae legationis apud Graecos et Veris causis frequens, ubi iuris loco quaeri solet, an omnino aliter agere, quam mandatum sit, liceat, et quousque sit legatus: quoniam alii in renuntiando sunt: ut in Heio, qui testimonium in Verrem dixerat post perlatam legalionem. Plurimum tamen est in eo, 37 quale sit factum. Rei publicae laesae. Hinc moventur quidem illae iuris cavillationes: Quid sit rem publicam laedere 7 et, laeserit an non profuerit 7 et, ab ipso an propter ipsum laesa sit. in sacto tamen plurimum inest. Ingrati quoque. In quo genere quaeritur, An is, cum quo agitur, acceperit beneficium Τ Quod raro negandum est: ingratus
362쪽
M. FAB. QUINTILIANIM est enim, qui negat. Quantum acceperit' an reddiderit 3 an protinus, qui non reddidit, ingratus sit 3 an potuerit reddere 7 an id, quod exigebatur, debuerit 7 quo animo sit 3 Simpliciores illae iniusti repudii, sub qua lege controversiae illud proprium habent, quod a parte accusantis defensio
39 est et defendentis accusatio. Praeterea, cum quis rationem mortis in Senatu reddit, ubi una quaestio est iuris, An is demum prohibendus sit, qui mori vult, ut se legum actionibus subtrahat: cetera qualitatis. Finguntur et testamenta, in quibus de sola quaeratur, ut in controverSia,
quam supra exposui, in qua de parte patrim0nii quarta, quam pater dignissimo ex filiis reliquerat, contendunt philosophus. medicus, Orator. Quod idem accidit, si orbae nuptias indicant pares gradu, et si inter propinquos de idoneo
40 quaeratur. Sed nec omnes mihi persequi materias in animo est, tingi enim adhuc possunt: nec Omnes earum quae Silo nes, quia positionibus mutantur. Hoc tantum admiror, Flavum, cuius apud me Summa est auctoritas, cum artem Scho Iae tantum c0mponeret, tam anguste materiam qualitatis ter
43 Quantitas quoque, ut dixi, etiamsi non semper plerumque tamen eidem subiacet, seu modi est seu numeri
Sed modus aliquando constat aestimatione facti, quanta sit culpa, quantumve beneficium: aliquando iure, cum id in controversiam venit, qua quis lege puniendus vel h0noran-42dus sit. Stuprator decem milia dare debeat, quae poena huic crimini constituta est: an, quia stupratus se Su Spendit, capite puniri tanquam causa mortis 3 Quo in genere saliuntur, qui ita dicunt, tanquam inter duas leges quaeratur.
Nam de decem milibus nulla controversia est, quae nec pe 63tuntur. Iudicium redditur, an reus causa sit mortis. In Coniecturam quoque eadem species cadit, cum, perpetu0 an quinquennali sit exilio multandus, in controversiam Venerit.
An prudens caedem commiserit quaeritur. Illa quoque, quae 4 ex numero ducitur, pendet ex iure: An Thrasybulo triginta praemia debeantur' et, Cum duo sui es pecuniam abstulerint, separatim quadruplum quisque an duplum debeat J Sed hic quoque lactum aestimatur, et tamen ius ipsum pendet ex quali lute.
363쪽
DE IURlDICIALI QUALIΤATE. V. Qui neque secisse se negabit neque aliud esse, quod fecerit, dicet neque factum defendet, necesse est in suo iure consistat: in quo plerumque actionis est quaestio. Ea 2 non Semper, ut quidam putaverunt, iudicium antecedit, qua-Ita sunt praetorum curiosa consilia, cum de iure accusatoris ambigitur: sed in ipsis frequentissime iudiciis versatur. Est Enim duplex eius disceptationis condicio, quod aut intentio aut praescriptio habet controversiam. Ac suerunt, qui praescriptionis statum sacerent, tanquam ea n0n iisdem omnibus, quibus ceterae leges, quaestionibus conlineretur. Cum eX3 praescriptione lis pendet, de ipsa re quaeri non est neceSS . Ignominioso filius praescribit: de eo solo iudicatio est, an Iiceat 3 Quotiens tamen poterimus, efficiendum est, ut de re quoque iudex bene gentiat: sic enim iuri nostro libentius indulgebit: ut in sponsionibus, quae ex interdictis sunt, etiamsi non proprietatis est quaestio sed tantum possessionis:
tamen non 80lum possedisse nos Sed etiam n0Strum possedisse, docere oportebit. Sed frequentius etiam quaeritur de 4 intentione. Vir fortis optet, quod rotet. Nego illi dandum, quidquid optaverit: non habeo praescriptionem, sed tamen
voluntate contra Vesba praescriptionis modo utor. In utroque autem genere status iidem sunt.
Porro lex omnis aut tribuit aut adimit aut punit aut 5 iubet aut vetat aut permittit. Litem habet aut propter se
ipsam aut propter alteram, quaestionem aut in scripto aut in voluntate. Scriptum aut apertum est aut obscurum aut
umbiguum. Quod de legibus dico, idem accipi volo de te-6stameniis, pactis, stipulationibus omni denique scripto: idem
de voce. Et quoniam quattuor eius generis quaestiones vel status lacimus: singulos percurramus.
SCRIPTUM ΕΤ V0LUNΤAS. VI. Scripti et voluntatis frequentissima inter consulios quaestio est, et pars magna cnntroversi iuris hinc pendet: quominus id in scholis accidere mirum est, ubi etiam ex industria fingitur. Eius genus unum est, in quo et de
364쪽
M. FAB. QUINTILIANI 2 scripto et de voluntate quaeritur. Id tum accidit, cum est in lege aliqua obscuritas. In ea aut uterque suam interpretationem conlirmat, adversarii subvertit: ut hic, Fur quadruplum sol ut. Duo surripuerunt pariter decem milia; petuntur ab utroque quadragena ς illi postulant, ut vicena conferant. Nam et act0r dicit, hoc esse quadruplum, quod petat, et rei hoc, qu0d 0sserant; voluntas quoque utrinque 3 defenditur. Aut, cum de altero intellectu certum est, de altero dubium: Eae meretrice natus ne contionetur. Quaetilium habebat, prostare coepit: prohibetur adolescens contione. Nam de eius filio, quae ante partum meretrix suit, certum est: an eadem huius causa sit, dubium est, quia 4 ex hac natus est, et haec meretrix est. Solet et illud quaeri, quo reseratur, quod scriptum est, Bis de eadem re ne sua clio; id est, hoc bis ad actorem an ad actionem 3 Haec ex
Alterum genus est ex manifesto; quod qui solum viderunt, hunc statum plani et voluntatis appellarunt. In h0c al-5 tera pars scripto nititur altera voluntate. Sed contra scriptum tribus generibus occurritur. Unum est, in qu0 ipso patet, semper id servari non posse: Liberi parentes alant aut rinciantur; non enim alligabitur insans. Hic erit ad alia transitus, et divisio, Num quisquis non aluerit 7 num 6 hier Proponunt quidam tale genus c0ntroversiarum, in quo nullum argumentum est, quod ex lege ipsa peti possit, sed de eo tantum, de quo lis est, quaerendum sit. Peregrinus, si murum ascenderit, capite puniatur. Cum hostes murum ascendi3sent, peregrinus eos depulit; pelitur ad sup-7plicium. Non erunt hic separatae quaestiones, An quisquis 3 an hic Τ quia nullum potest asserri argumentum contra Scriptum vehementius eo, quod in lile est: sed hoc tantum, Anne Servandae quidem civitatis causal Ergo aequilate et voluntate pugnandum. Fieri tamen potest, ut ex aliis legibus eXempla ducamus, per quae appareat, semper Alari scripto 8 non posse, ut Cicero pro Caecina secit. Tertium, cum in
ipsis verbis legis reperimus aliquid, per quod probemus, aliud legumlatorem voluisse, ut in hac controversia: 0vinocis cum ferro deprehen3us fuerit, ulligetur. Cum anulo
365쪽
ferreo inventum magistratus alligavit. Hic quia est verbum in lege deprehensus, satis etiam significatum Videtur, non contineri lege nisi noxium serrum. Sed ut, qui voluntate nitetur, scriptum, quotiens pote-9rit, infirmare debebit: ita, qui scriptum tuebitur, adiuvare se etiam voluntate temptabit. In testamentis et illa accidunt, ut voluntas manifesta sit, scriptum nihil sit: ut in iudicio Curiano, in quo nota L. Crassi et Scaevolae suit contentio. Substitutus heres erat, si postumus ante tutelae annos de-10 cessisset. Non est natus. Propinqui bona sibi vindicabant. Quis dubitaret, quin ea voluntas fuisset testantis, ut is non nato filio heres esset, qui mortuo 7 sed non scripserat. Id 1l quoque, quod huic contrarium est, accidit nuper, ut esset scriptum, quod appareret scriptorem noluisse: Qui sestertium nummum quinque milia legaverat, cum emendaret, sub- Iatis sestertiis nummis, argenti pondo posuit, quinque milia manserunt. Apparuit tamen, quinque pondo dari voluisse, quia ille in argento legato modus et inauditus erat et id credibilis. Sub hoc statu generales sunt quaestiones, Seripto Illan voluntate standum sit, Quae suerit scribentis voluntas: tractatus omnes qualitatis aut coniecturae, de quibus satis dictum arbitror. LEGES C0NTRARIAE. VII. Proximum est de legibus contrariis dicere, quia inter omnes Artium scriptores constitit, in Antinomia duos esse scripti et voluntatis status: neque immerito: quia, cum lex legi obstet, utrinque contra scriptum dicitur, et quaestio est de voluntate: in utraque id ambigitur, an utique illa lege sit utendum. Omnibus autem manifestum e St, nun-2 quam esse legem legi contrariam iure ipso: quia, si di-Versum ius esset, alterum altero abrogaretur: sed eas casu collidi et eventu. Colliduntur autem aut pares inter se, ut si optio irrannicidae et viri sortis comparentur, utrique data, quod velit pelendi potestate: hic meritorum, temporis, praemii collatio est: aut secum ipsae, ut duorum sortium, duorum tyrannici-3darum, duarum raptarum, in quibus non potest esse alia. 3.
366쪽
quaestio, quam temporis, utra prior sit: aut qualitatis, utra iustior sit petitio. Diversae quoque leges confligunt aut 4 similes. Diversae, quibus etiam citra adversam legem contradici possit, ut in hac controversia: Magistratus ab arce ne discedat; vel alia nulla obstante quaeri potest, Vir fomtis an, quidquid optarit, accipere debeat. Et in magistratu multa dicentur, quibus scriptum expugnatur: si incen-5 dium in arce fuerit, si in hostes decurrendum. Similes, contra quas nihil opponi potest nisi lex altera: Tyrannicidae imago in gymnasio ponatur; contra, Mulieris imago in gymnasio ne ponatur. Mulier tyrannum occidit. Nam neque mulieris imago ullo alio casu poni potest nec tyrannici-6 due ullo alio casu summoVeri. Impares sunt, cum alteri multa opponi possunt alteri nihil, nisi quod in lite est: ut cum rir fortis impunitatem desertoris petit. Nam contra legem viri sortis, ut supra ostendi, multa dicuntur: adversus desertores scripta n0n potest nisi optione subverti. 7 Item consessum ex utraque parte ius est aut dubium. Si consessum est, haec sere quaeruntur: Utra lex potentior rad deos pertineat an ad homines 3 ad rem publicam an ad privatos 7 de honore an de poena Τ de magnis rebus an de 8 parvis 3 permittat an vel et an imperet Τ Solet tractari et, utra sit antiquior, et velut potentissimum, utra minus perdat; ut in desertore et viro sorti, quod illo non occiso lex tota tollatur; occiso, sit reliqua viro sorti alia optio. Plurimum tamen est in hoc , Utrum fieri sit melius atque aequius: de quo 9 nihil praecipi nisi proposita materia potest. Si dubium: aut alteri aut invicem utrique de iure sit controversia, ut in retali: Patri in silium, patrono in libertum manus iniectio sit; liberii heredem sequantur. Liberti silium quidam fecit heredem: invicem petitur manus iniectio; et patronus negat, ius patris illi suisse, quia ipse in manu patroni fuerit. 10 Duplices leges sicut duae colliduntur: ut Nothus ante legitimum natus, legitimus sit; post legitimum, tantum civis. Quod de legibus, idem de senatusconsultis dictum: quae Si aut inter se pugnent aut obstent legibus, non tamen aliud sit
eius status nomen. Diuiti oti by Coosli
367쪽
c0LLECΤIO. VIII. Syllogismus habet aliquid simile scripto et voluntati, quia semper pars in eo altera scripto nititur: sed hoc interest, quod illic dicitur contra scriptum hic supra scriptum: illic, qui verba defendit, hoc agit, ut fiat utique, quod Scriptum est: hic, ne aliud, quam scriptum est. Et nonnulla etiani cum finitione coniunctio. Nam saepe, si finitio infirma est, in syllogismum delabitur. Sit enim lex: Uenefica ca-2pite puniatur. Saepe secubanti amatorium dedit; eundem repudiavit; per propinquos rogata, ut rediret, non est reversa; suspendit se maritus. Mulier veneficii rea est. Fortissima est actio dicentis amatorium Venenum esse. Id erit finitio: quae si parum valebit: siet sγllogismus, ad quem, velut remissa priore contentione, Veniemus: An pr inde puniri debeat, ac si virum veneno necasset ΤΕrgo hic status ducit ex eo, quod scriptum est, id, 3 quod incertum est: quod quoniam ratione colligitur, ratiocinativus dicitur. In has autem sere species venit: An, quod semel ius est, idem et saepius 7 Incesti damnata et praecipitala de saro risit; repetitur. An, quod in uno, in pluribus 7 Qui duos uno tempore tyrannos occidit, duo praemia petit. An quod ante, et postea 3 Raptor profugit, rapta nupsit, reverso illo petit optionem. An, quod in toto, idem in parte 7 Aratrum accipere pignori non licet, vomerem accepit. An, quod in parte, idem in toto Τ Lanas evehere Tarento non licet, oves reaeit. In his syllogimus bet scripto nititur: non salis cautum esse dicit. Postulo, ut praecipitetur incesta; leae est; et rapta optionem petit, et in ove lanae sunt, similiter alia. Sed quia responderi pot- 6 est, Non est scriptum, ut bis praecipitetur damnata, ut quandoque rapta optet, ut tyrannicida duo praemia accipiat, nihil de vomere cautum, nihil de ovibus: ex eo, quod manifestum est, colligitur quod dubium est. Maioris pugnae est ex scripto ducere, qu0d scriptum non est. Oui patrem Occiderit, culeo insuatur: matrem occidit. Eae domo in ius educere ne liceat: eae tabemacido eduxit. In hoc 7 genere haec quaeruntur: An, quotiens propria lex non est,
368쪽
simili sit utendum Τ an id, de quo agitur, ei, de quo scriptum
est simile sit 3 Simile autem et maius est et par et minus. In illo priore, an satis lege cautum sit 3 an, etsi parum cautum est, hac sit utendum ' In utroque de Voluntate Iegumlatoris. Sed de aequo tractatus potentissimi. AMPHIBOLIA, ID EST AMBIGUITAS.IX. Amphiboliae species sunt innumerabiles, adeo, ut philosophorum quibusdam nullum videatur esse Verbum, et quod non plura significet: genera admodum pauca. Aut enim vocibus accidit singulis aut coniunctis. Singula asserunt errorem, cum pluribus rebus aut hominibus eadem appellatio est ομωνυμία dicitur), ut Gallus,
avem an gentem an nomen an fortunam corporis significet,
incertum est: et Aletae, Telamonius an 0rlei filius. Verba 3 quoque quaedam diversos intellectus habent, ut cerno. Quae ambiguitas plurimis modis accidit. Unde fere lites, praecipue ex testamentis, cum de libertate aut etiam de hereditate contendunt ii, quibus idem nomen est: aut, quid sit legatum,4 quaeritur. Alterum est, in quo alia integro verbo significatio est alia diviso, ut ingenua et armamentum et Corvinum; ineptae sane cavillationis, ex qua tamen Graeci controversias ducunt: inde enim αυλητρὶς illa Vulgata, cum quaeritur, Utrum aula, quae ter ceciderit, an tibicina, Ri c 5 ciderit, debeat publicari. Tertia est ex compositis, ut siquis corpus suum inculto loco poni iubeat, circaque m0numentum multum agri ab heredibus in tutelam cinerum, ut 6 solent, leget, sit litis occasio cultum. Sic apud Graecos contendunt Aέων et Πανταuων, cum scriptura dubia est, bona omnia Aέοντι an bona IIανταχέοντι relicta sint. In coniunctis plus ambiguitatis. Fit autem per ca-
7 Aio te, Aeacida, Romanos vincere pone. Per collocationem, ubi dubium est, quid quo reserri oporteat, ac frequentissime, cum id, quod medium est, utrinque possit trahi, ut de Troilo Vergilius, Lora tenens tamen Hic, utrum teneat tamen lora, an, quamVis teneat, tamen 8 trahatur, quaeri potest. Unde controversia illa, Testamento
369쪽
INST. ORATOR. LIB. VII, 9. quidam, iussit poni statuam auream hastam tenentem. Quaeritur, statua hastam tenens aurea es Se debeat, an hasta esse
aurea in statua alterius materiae 3 Fit per stexum idem magis: Ouinquaginta ubi erant centum inde occidit Achilles.
Saepe, utri duorum antecedentium sermo subiunctus sit, in9 dubio est: unde et controversia, Heres meus uaeors meae dare damnas esto argenti, quod elegerit, pondo centum. Uter eligat, quaeritur. Verum id, quod ex his primum est, mulatione casuum, sequens divisione verborum aut translatione emendatur, tertium adiectione. Accusativi geminatione facta amphibolia 10 solvitur ablativo, ut illud, Lachetem audivi percussisse De- nean, fiat, a Lachete percussum Demean. Sed ablativo ipsi, ut in primo diximus, inest naturalis amphibolia. Coelo
decurrit apertor utrum per apertum coelum, an cum apertum esset. Divisio respiratione et mora constat: statuam, 11
deinde auream hastam; vel statuam auream, deinde hastam. Adiectio talis est, argentum, quod elegerit ipse, ut heres intelligatur: vel ipsa, ut uxor. Adiectione facta amphibolia, qualis sit, Nos flentes illos deprehendimus, detractione solvetur. Pluribus verbis emendandum, ubi id, i 2 qu0d, quo reseratur, dubium est, et ipsum est ambiguum. res meus dare illi damnas esto omnia sua. In quod genus incidit cicero loquens de C. Fannio. Is soceri instituto , quem, quia cooptatus in Augurum collegium non erat, non admodum diligebat; praesertim cum ille Q. Scaevolam sibi minorem natu generum praetulisset. Nam sibi et ad socerum referri et ad Fannium potest. Productio 13 quoque scripto et correptio in dubio relicta causa est ambiguitatis, ut in hoc, Cato. Aliud enim ostendit brevis secunda syllaba casu nominativo, aliud eadem syllaba producta casu
dativo aut ablativo. Plurimae praeterea sunt aliae Species, quas persequi nihil necesse est. Nec reseri, quo modo sit lacla amphibolia aut quo re-I4 solvatur. Duas enim res significari manifeStum est, et, quod ad scriptum vocemve pertinet, in utramque partem par eSt. Ideoque frustra praecipitur, ut in hoc statu vocem ipsam adn0Stram partem conemur vertere. Nam, si id sieri potest,
370쪽
15 amphibolia non est. Amphiboliae autem omnis erit in his quaestio: aliquando, uter sit secundum naturam magis sermo: semper, utrum sit aequius; utrum is, qui scripsit ac dixit, voluerit. Quarum in utramque partem satis ex his, quae de coniectura et qualitate diximus, praeceptum est. DE PRAEDICTORUM STATUUM COGNAΤIONE. X. Est autem quaedam inter hos status c0gnatio. Nam et in finitione, quae sit voluntas n0minis, quaeritur, et infrilogismo, qui secundus a finitione status est, quia speci tur, quid voluerit scriptor; et contrarias leges duos esse scripti et voluntatis status apparet. Rursus et finitio quodammodo est amphibolia, cum in duas partes diducatur im2 tellectus nominis. Scriptum et voluntas habet in verbis iuris quaestionem, quod idem antinomia petitur. Ideoque omnia haec quidam scriptum et voluntatem esse dixerunt, alii inscripto et voluntate amphiboliam esse, quae saeit quaestionem. Sed distincta sunt. Aliud est enim obscurum ius aliud 3 ambiguum. Igitur sinitio in natura ipsa n0minis quaestionem habet generalem, et quae esse etiam citra complexum causae p0ssit: scriptum et voluntas de eo disputat verbo, quod est in lege, sγllogismus de eo, quod non est. Amphiboliae lis in diversum trahit, legum contrariarum ex diverso pugna est. Neque immerito et recepta est a doctissimis haec disserentia et apud plurimos ac prudentissimos durat. DE VI DISP0SlTIONIS.
Et de hoc quidem genere dispositionis, etiamsi non
5 omnia, tradi tamen aliqua potuerunt. Sunt alia, quae, nisi proposita, de qua dicendum est, materia, viam docendi non praebeant. Ν0n enim causa universa in quaestiones ac l0cos diducenda est, sed hae ipsae partes habent rursus ordinem suum. Nam et in prooemio primum est aliquid et secundum ac deinceps, et quaestio omnis ac locus habet suam dispo-6 sitionem ut theses etiam simplices. Nisi sorte satis erit dividendi peritus, qui controversiam in haec diduxerit, An omne praemium vir0 sorti dandum sit, an ex privato: Annuptiae, an eius, quae nupta sit, an haec Τ deinde, cum suerit