장음표시 사용
321쪽
AD LlB. XLII. Tl . I.' . EXPLOSIO POPV LARIS ERRORIS
NECESSARIA SENTENTIAE AD LIBELLUM CONFORMATIONE
De emoribus popularibus is genere, seculi nostri in iis revelandis felicitate.
Nulla est disciplina, nulla ars, quae erroribus popula
ribus non infestetur. Populares scilicet errores appello eos, Cuibus non ili de vulgo homines decipiuntur, seu qui universiali ciuodam contagio tantum non omneS infecerunt, atque au illos etiam, qui dOctiores & sapientiores videntur, pervaserunt. Regnant . uti modi error in theologia, regnant in medicina,
322쪽
gnant in hi floria, regnant in literatura, regnant in philosophia. Nec iurisprudentia nostra intacta mansit. Quinimmo olim ca his erroribus adeo si tuir, ut ii maximam eius partem effecerint, pauxillumque, quod sanum esIer, reliquerint. Quantulum enim erat, quod simum potuisset dici iis temporibus, quibus, ut Canus loquitur scut ant gyi adorabant idola pro diis, ita adυocati adorabant glossatores pro evangelistis, quibus iureconsulti pecorum ritu, si ita
loqui licet, sequebantur antecedentium gregem, eunte non quo eundum erat, sed quo ibatur. Imminutus quidem est deinde errorum horum numerus, deturbato Accursio 8c
exstincta glosi e tyrannide; sed imminutus saltem, non
sublatus. stemanserunt plurimi & ad nostram usque aetatem perrepserunt, tanta fionnulli felicitate, ut & lynceos subiblillimorum censorum oculos effugerin M constante com sensu pro veris A indubiis regulis venditati sint. Nostra demum, parentumque nostrorum aetas paulo sagacior albquos eorum retexit, facemque nobis accendit, ad quam demum, multa eX iis, quae nobis a maioribus tradita fuerunt, Cum recta ratione, Cum analogia iuris Pugnare, cognovimus. Profecto nonnulla,de quibus Veteres vel dubitare ninfas duxeruut, falsa esse, hodie tam aperte videmuS, ut mire-
muc etiam, potuisse ea unquam ab aliquo credi. Accidit igitur hodie multis priscis iurium interpretibus idem, quod tempore renascentium bonarum literarum scriptoribus albquot Latinis, quorum dictio suo seculo elegans habita est, 1eci qui Erasmi aetate vix inter Latine loquentes recipi. bantur. Vide Erasmum in Ciceroniano pag. 73. Idem, inquam, plurimis lCUS Veteribus accidit, quorum principia olim plenam fidem habuerunt, hodie exploduntur, exagitantur, ridentur. Multum itaque ICtis his, qui vulgo ob Periam novarum studium male audiunt, iurisprudentiam nostram debere sateor. Quamvis enim non omnia com- Qq a menis
323쪽
. MEDITAT. AD PANDECT. menta ipsorum probem, atque nonnunquam eos contradi- 'cenui studio abreptos cuncta veterum etiam bene dicta damnare animadvertam, tamen, dum cuncta accuratius eXaminant, in multis Verum, quod latuit, detegunt, & errores populareS revelant.
II. Opinio de necessaria sententiae cum libello conformitate
popularis Oγor 6LAd populares errores refero quoque communem opinimnem, qua, sententiam iudicis libello conformem esse debere, tradunt. Hanc regulam: sententia nulla est, nisi libello conformis sit; tironi mihi praeceptores mei incubrarunt, hanc eX compendiis iuris aci ediscendum mihi proepositis hausi, hanc in commentariis interpretum inveni, hanc mihi in trum deducto caussarum patroni, cum qui
bus disputo, quotidie occinunt, hanc iudices & ICti, qui
sententias ferunt, Vel concipiunt, inter rationes decidendi Ponunt. Atque tamen has ipsas sententias tam parum smpe libello respondere, animadverto, ut regula ista imbutus ab initio crediderim, sententiarum harum fabricatores prima iuris principia ignorare. Proposui dubium meum Praesidi, ICto, tam in tradendis genuinis iuris principiis, quam in detegendis popularibus erroribus summa cum laude ha-ctsnus versiam. Is vero non sustulit illud, sed auxit etiam, dum sancte assirmavit, se aliquando computum sententiarum, quas Variorum tribunalium A collegiorum adsessor elaboraverit, iniisse, & inter tria aut quatuor millia non bene ducentas invenisse, quae libello undique convenerint. Motus his regulam supra memoratam penitius inspexi Mexcussi. totamque illam erroneam esse, M vel ex LL. male
intellectis, vel praepostere applicatis profluxisse, tandem deprehendi. induxi ergo animum, istud qualicunque hoc
scripto ante omnium ponere ocul , quod ante me nem,
324쪽
nem incisth sciam. Iuvit institutum meum mirifice prie sies, atque inprimis exempla lententiarum M responibrum, qu epastin interspersi, suggessit ac suppeditavit. Originem eius erroris ad harbaros iuris Rumani commentatorcs refciri opor ei. Origo huius, sicut plerorumque aliorum errorum, ad ba baros lCtos, qui primi ius Romanum restitutum inopeis commentariis suis cons 'urcare coeperunt, referenda est. Hi inter cetera brocardiea, quibus tanquam nitidiS gemmis sua scripta distinxerunti hoc etiam uisui Xerunt: sei tentia libello debet esse conformis. Placuit id successot buS tantopere, ut parum de fundamento eius soliciti coim initim illud reciperent, atque porro uiscipulis traderent, hi vero tanquam pretiosissimum thesaurum susciperent, constantique successione ad mltra usque tempora te Varent. lnVenti etiam sunt, qui gemmam hane porro expolirent, hoc est, variis ampliationibus ti limitationibus exornarent. Et ne quis aliquid contra Lacrilegio ausiutentaret, anathema adiecerunt, nempe iudicem, qui regu- lam hanc negligeret, furuum fore, horrisono decreto san- Civerunt. Indicem auehorum omnium, qui regulam ipsam probarunt, anathemati subscripserunt, Mampliationes aut lumitationes renetierunt aut novas excogitarunt, nectere nec Volo, nec polsum, quum omnes omnino conspirare animadvertam, & ipse fere cohorrescam ad tot tantaque nomina, quae congesta sunt in Barbosae thesauro locupletato lib. II. ap. IO. axiom. s. in Martini proce*iι tit. δ a. vir. n. 92. 'q. Min eiusdem Anahaisforesibus ad h. l. quae tamen nec centesimam eorum, quta allegari poterant, partem esseiunt. IV.
Pugnat hic error cum iure naturae.
Interim famosi illius brocardici adoratores non dubitant ad
325쪽
' MEDITAT. ΛD PANDECT. iurium & legum auctoritatem provocare. Investigare igitur Oposset, num iuS reperiatur, quod regulam istam itabiliat. In iure naturae nihil, quod ad eam trahi possit, rediperio. iudiciaria potellas paternae potethiti accuratntime convenit, ut egregie monet potius de Iure bigi ac pestis Ith. I. ca Id. 2. At Vero, quiS non rideret patrem, qui, liberis suis invicem dissidentibus mutuasque sibi iniurias inferentibus, potestatem suam interponere, nisi imploratus, non auderet, aut imploratus nihil ex aequitate & animi sui lententia statueret, sed ad Verba eius, qui primus querelam detulerit, alligatus ultra procedere nollet, exspeetaretque tacitus, donec is, qui questus fuit, vel preces suas inepte prolatas emendet, Vel Omissa suppleat. vel novas pr. oes fundat. Ni fatuum huiusmodi patrem dixeris, ipse profecto fatuus. eris. Ergo & iudeX, qui in iure dicundo tam scrupulosus esse vellet, non iudex erit sed caudex M stipes, qui, nisi mo 'eatur, per se motum non habet. v. Opinio haec pugnat cum iure divino sicripto. pergo ad ius divinum scriptum. in eo magistratus & iudices Dei vicem gerere & Dei iudicium exercere dicuntur Deuteron. I, 17. et Paralip. XIX, . Rum. XJ II, 4. quin subinde ipsi dii appellantur. At sacrilegium profecto foret, Deum iudiciaque eius ad mi mulas, ad supplicationes, ad preces alligari, contra ea quae ipse de se testatur apud Iesiuiam
XL a. Iobum XXXIV, II. & in Psalmo VII, Io.
vl. Communis hic error non convenit iuri anteiit linianeo.
Ostenditur, iurisprudentiam formulariam a Lonstantio imper tore sitiitem quod ad litigantes sublatam ese, magistratus . vero iam tum in libera republica p0testatem ex animi
siui sententia iudicornui habui se.
326쪽
SP. CCCCLXVIII. DE NEC. SEMT AD LIBELL. CONF. 3rrCequitur ius Romanum, ad quod vulgaris brocardiei inveno tores ac propugnatores potissimum provocant. Quod- . si his prisca iurisprudentia Romana quae poli exactoS re-Ses aliquantisper stetit, cognita fuisset, ex illa eos regulam suam hausisse, fortassis creuerem. Convenit ea videlicet accuratissime cum famosis illis legum actionibus, de quibus Pomponius in L. a. j. '6.t Sl . de Origine hιris agit, quaS-que Cicero in Oxat. pro Munna cap. H. la. k de Oratore lib. I. cap. S, tam false rideL Oportebat nempe olim actores formulas actionum a magistratibus impetrare, oportebat
vicissim iudices in sententiis suis istas formulas presse sequi,
seu, ut verbis Ciceronis pro Murena cap. II. utar, non aliquid sita sponte loqui, leu compositum absurdum carmen cantare. Istis itaque temporibus sententia libello non poterat non conformis esse. Verum enim vero hanc formulariam iurisprudentiam ad Iustiniani tempora non pervenisse, satis certum est. Quin imo iam ante Gelarem & Augustum magistratuum in iudicando potestas liberior esse Coepit. Binae enim leges, quae in titulo C. de mormulis Simpetrationibus aciionum 1ublatir M in titulo C. Th. de Oimesa
actionis impetratione comparent, & iuris formulas radicitus amputant, non ad iudices pertinent, sed ad actores solos, qui ad iudicium provocantes non illico aut temere acl id prosiliebant, verum, magistratu prius adito, actionem pinnulare, petere, impetrare tenebantur, ita quidem, ut, cui actionem praetor non dedisset, stila non impetratae actionis exceptione ab adversario, si iudicio contenderet, repelli, posset. His, inquam, actoribus ineptam istam necessitatem primus remisit non Constantinus iunior, ut Schilterus in Exerc. ad 2. in auditam. putat, nec Theodosius, cui De.
Gothoifredus ad L. vn. C. I b. de omissa ammis impetratiinne hoc adscribit, sed Constantius. Eum enim legis l. C. de Formulis V impetrationibus auctorem esse, ex anno 342. α
327쪽
consulibus Constantino IlI. M Constante II. in subscriptione additis apparet, quum ConstantinuS iam anno 34 . Acy dino & Proculo consulibus interfectus fuerit. Magistratibus tamen ut parem fratiam faceret Constantius, opus non erat. Hi enim iam in libera republica cantores formularum atque aucupes syllabarum esse disierant, & non secundum formulas, nisi forsan iudici pedanei M ad formulam dati essent, nec secundum libellum propositum, sed ex animi sui sententia, prout negotii illud exigebat indoles, liberrume iudicare coeperant. Poteram hoc infinitis exemplis, quae apud Ciceronem inprimis, apud Plutarchum, apud L, uium M alios exstant, ostendere. Sed longum hoc foret nimis & praeter instituti mei rationes. Collegit magnum huiusmodi liberrimorum iudiciorum numerum sedulus scribptor, Petrus Aerodius in Pati colis rerum ab omni antiquiti te iudicatarum, quem Vide passim, inter alia in lib. a. tit. l7. cap. i. ubi iudicium Appii Claudii & collegarum inter La. . cedaemonios St. AchaeOS eX Pausania & Livio refert, ab que Achaeis de sententia lata apud senatum Romanum querentibus responsum suisse ait: aliam iudicis, aliam legati conditionem esse, itidicem ex animi sui siententia, legatum ex fo= υ-la atque ex praescripto iudicare. Vnicum ex Livii lib. ῖ. cap. a. addam exemplum totius populi Romani, qui iudex inter Aricinos atque ArdeateS de ambiguo agro certantes longissime a libello recessit, atque nec his nec illis, se sibi. ipsi aerum adiudicavit.
Ius Iu linianeum iudici permittit, contra vel ultra libellum
Quodsi itaque, ut luculenter me ostendisse credo, iam tum in libera republica & diu ante Iuttinianum magistratus ex animi sui sententia iudicare, longeque a Verbis & forma libelli recedere potuprunt, hanc libertatem plenius etiam sub Iuttinia-
328쪽
sp. CCCCLXVIII. DE MEC. SENΤ. AD Ll El.L. CONP. 333Iustiniano eos habuisse necesse est. Ego certe in toto iure lustinianeo nullum vestigium necessitatis secundum libebium pracisse iudicandi magistratibus impositae reperio. Imnia libertatem plenissimam l pirant. Ex infinitis, quaen promtu sunt, legibus excerpam taltem aliquas. Praecipua sit Diocletiani constitutio, qui in L. uti. C. Vt, quae de sunti hocatis partim, milex suppleat, iudici, si quid a litigato-ibus, vel ab his, qui negotiis pdsistunt, minus fuerit dictum, d supplere, & proferre, quod sciat ligibus & iuili publico
onvenire, permittit. Paulus in L. 6. β. i. de oficio praes-lis praeiidem, neglectis erroribus partium, id, quod con-enit, eum eX fide eorum, quae probantur, sequi iubet. eno in L. i. C de Plus petitionibus: Si quis, ait, minus, tiam re vera 1it, taxaverit puam litem, nec ad hoc respiciat iu- lex, sed in veram qNantitatem calculum ferat. Explicat hoc id firmat Iustinianus in j. 34. I. de Actioniblis: Si, inquurias, minus intentione sua complexus fuerit actor, quam ad eum istineat, ueluti, dia quum ei decem aurei deberentur, quinque ibi dari oportere intenderit, aut se, qutim t0tus fundus cius
set partem dimidiam fiam 4 Ρ, petierit: sine periculo agit.
63 reliquum i sim nihilominus iudex adversarium eodem iudiciui condemnat, cx consit titione dire memoriae Zenonis. Paulusia L. 43. q. 6. de AEdilitio edicla, Officio iudicis contineri, lit, ut, licet aestimatoria actione actum fuerit, sententia tanen secundum a tionis redhibitoriae indolem aliquando se-atur. Vlpianus in L. II. 3. de Receptis, qui arbitrium id ni tale arbitrium valere, in quo libera facultas arbiti i, uius tamen Π testast ri ge infra iudicis potestatem est, scimentiae uon sit futura, di Labeo in L. I 0. pr. de Receptis, qui rhitrium, qDalem sententiam dicat arbiter. ad piaetoremion pertinere ait, dummodo dicat, quod ipsi Videtur. Celus in L. *v. de Rei vind. bonum iudicem dicit varie ex ,ersonis caussisque constituere. Iulianus in L. aI. de Re-
329쪽
bus creditis praetori permittit, actorem compellere ad accipiendum id, quod a reo offeratur, quamvis id minus sit eo, quod ille petiit, quodque vere debetur, quum ad officium iudicis pertineat, lites diminuere. Vlpianus in L. 53. I miliae erciscitardae ait, iudicem, etsi familiae erciscundae vel communi dividundo iudicium agatur, posse tamen in unius personam totam condemnationem conferre, M adiud,
Pam clarae sunt die leges, quae iudici contra vel ultra libel-I lum iudicare permictunt, ut mirer, dari tamen adhuc homines, qui, pro stabiliendo suo de necessaria sententiae cum libello ci)nformitate brocardico, ad leges Iustinianeas provocare non erubescant. Sed provocant tamen, non in folle saltem, verum etiam sigillatim nominant, quibus ista necessaria conformitas praecipiatur. Evolvi omnes, quas allegant, &, ex iis aliquas aperte meam sententiam iuvare, pleraSque 20 controVersiam prielentem nihil facere, paucissimas saltem in speciem ol stare, animadverti. Quae primi generis sunt, in praecedente . memoratae fuerunt. Ait rum genus nec responsione dignor. Postremas in praesens
Res videtur ad L. I 8. Communi diuidundo. bstare sententiae nostrae omnium maxime videtur lex in I κ. communi diuidundo, cuius haec species est. Coherindes duo divisionen hereditatis, in qua plura praedia sunt, petunt. ludex dividit inter eos praedia, sed per errorem vel stultitiam uni ex his si diis imponit servitutem, quam praestet alteri praeclio non hereditario. Consultus de hac litela, Olenus ui d. L. Id. negat Valere sententiam, addita hac ratione,
330쪽
SP. CCCCLXVIII. DE NEC. SENT. AD LIBELL CO at σxatione, quia ultra id, qV0d in iudicium deditorum est, excedere potestas iudicis non potest. Haec igitur Verba pro sede vulgavis drodat dici, quod sententia libello debeat esse confor mis, tib interpretibus venditantur. Ego vero nihil in illis rea Devici, quod brocaruicum istud firmet. Rusticitatem enimici est Cis cle re alia, quam quae in litem Venit, iudicantis ius mori facere, ip1, reeta ratio dictitat. Verba vero illa: quod in is licium deductum e st; inepte ad solum libellum restringuntur. In iudicium deductum dicitur non saltem, quod libello comprehensum fuit, sed de quo ex actis & probatis etiam extra libellum constat. Patet hoc ex L. 23. g. 6. de
Aedilitio edicto, ubi Vlpianus: Iudici, inquit, statim atque
iudex factus eii, omnium rerum ossicium incumbit, quem eunque in iudicio versantur. Pater idem ex L. 2O. de cepi. rei iud. ubi contradistinguuntur sibi ea, quid aetor
petit, k quae iudex in iudicio sentit. Patet denique ex β.
24. I. de ac Iionibus, ubi iudeX tune, quum minus invitenti ne sua h. e. libello, complexus fuit actor, quam ad eum petatineat, eodem tamen iudicio adVersarium in reliquum con
Ndpondetur ad L. ult. C. de Fideicomm. libem Ex ceteris, quae nobiS obiiciuntur, legibus una adhuc est, o quae alicuius momenti videtur, nempe ult. C. de FLdest missariis libertatibus; cuius haec est species: Testator Narcum heredem instituit, Paulo Vero servum Stichum legat sub modo, ut Paulus seri um hunc legatum manumit lat. Paratus est ad manumissionem Paulus, sed Marcus heres servum ei dare recusat. Adit igitur iudicum Paulus, di instituta actione ex teitamento Stichum sibi clari potiti
Condemnat etiam iudeX Marcum, non tamen ut Stichum det, sed ut aestimationem eius Persol t. Itur ergo ad lu-taianum. is mirari se ait, quare iudeX, qui praepositus Rr a est