장음표시 사용
191쪽
uit De mensuris & ponderibus, breuis defensio.
193쪽
Emini ex omnibus meis amicis quam tibi scripta
mea tantae curae fuerunt. nemo mihi saepius quid homines eruditi de eis iudicaret significauit literis. nemo plures scriptores,qui eosdem locos tractaret, ad me misit. Cum autem ex tuis aliorum ἐν literis intelligam, multos uiros doctos ire in meam sentenotiam De mensuris Sc ponderibus,in qua persto uix unum 3c alterum sacere discessionem: uideo me plus quam sperabam studio 8c diligentia consecutum. Nec uero me multum mouet sermo quorunda liberior in altercationibus duntaxat,quae in circulis & con/uiu as fiunt. nam semper uaria iudicia de scriptoribus, qui ediderunt, fuisse constat. equidem multo antequam inciperem scribere uel de re metallica ues De mensuris & ponderibus in ea cogitatione uersatus sum, ut putarem id mihi magis euenturum, quod doctissimis accidit
quorum scripta nonnulli audent ues cum nondum ea examinauerint
suis ponderibus improbare: uel cum fructum ex ipsis perceperint ma/ledico dente carpere: non memores, quod aequi animi&iudicii uiris dolere debet, laboris in illa insumpti. Verum mea De mensuris &ponderibus dixerit aliquis nimis esse longa: alter me interdu tantumsmodo conici iuris duci ad suspicandum de quibusdam: tertius cum
tot Sc tam doctis uiris tanta contentione non fuisse decertandum. res spondeo primo, res tam multas tam controuersas 8c plenas dissensio/num paucis tradere non potui.ut uero mea scripta sint longa, nihil deis flectunt decursu rationis institutae. Alteri: coniecturae meae tamdiu stabunt, quamdiu eas ueritas de gradu non deiecerit. Tertio : vehes mentius&acrius disputauerim, non sum immemor alienae industriae. studii, laboris . Ut autem per me cui licet ueritatem praeserre autoritati, ita mihi per alios licere par est. etenim illa tenere suam uim & diagnitatem aliter non potest. Ego certe quim primum intellexero me laPsum Per errorem, eum deponere decreui. quod etiam alios facturos arbitror. nam id in primis uiros bonos & simplicis ueritatis amicos decet.Si uero quis contentionis cupidus quod uerum syncerum* suerit oppugnauerit, eum non patiar illud suis arguths & captionibus ea uertere, sed autoritate, experimento, ratione defendam. Nunc hoc libello explicaui Andreae Alciati rationem, quae est De mensuris &ponderibus, quam denuo suscitauit, ut nostram obtereret. Quem
libellum ad te mitto: &quia tu primus mihi ea indicasti quae de his scripsit in libris parergon : Sc quia in primis es studiosus ueteris rei
194쪽
nummariae, immo im omnis antiquitatis. Vale Renitere ut me mea que studia, siculi coepisti, tua cura diligentia que iuves. Iterum uale. Κempnic' Hermundurorum siue Misenorum viii. Calend. Maij anno
195쪽
GEORGII AGRI MCOLAE AD EA QUAE AN
i inuit de mensuris & ponderibus, breuis defensio. constituitam scribere De mensuris &ponderibus, diu multumo consultabam ustrum meam tantummodo de his sententiam explicarem, & neq; Budaei, nec Alciati,ne Porth ullam facerem mcntionem: an opiniones, quas illi inseruissent in animos eorum, qui literis delectrantur euellerem,& meam
sententiam confirmarem argumentis: an ea
quae ab ipsis essent inuenta nominatim,quae a me simpliciter exponerem: errorem nullum coarguerem. Etenim uerendum mihi erat, ne, si in primam rationem incumberem, surtum socis Ieargui possem: quod his quae ab illis primo essent inuenta, tanquameis,uterer. sin in altera, uiros,optime deliteris meritos, ossienderem: quod ita sere natura comparatum sit,ut in literarum etiam monumenotis errasse nemo quiuis uera sensisse uelit uideri. sin in tertiam,ut ipsi a
me placati aequi. discederent, harum rerum studiosis parum prodesesem: quod opinionum fluctibus lassitati no possent in portum uenire. Ilain mihi uisum est quartam quanda scribendi rationem tenere: atq3 quod in eorum decretis uerum 8c rectum sit indicare,& Iaudibus esterre: quod falsum &prauum, argumentis refellere: nullum conuitiis consectiari. quis enim quid improbe nisi improbus, de uiris bonis & do,ctis diceret Quod meum institutum ac iudicium cum homines optio mis artibus politi auditione accepissent, me ad perficiendum etiam li/teris hortati sunt: atq; in hanc sententiam & dixerunt & scripserunt. si mihi qui studerem esse moderatus, illi uel stomacharetur, quod eundem locum tractarem: uel couitium facerent, quod eorum opiniones argumentis & rationibus conarer conuellere,non tam meam existimationem uiolaret quam suam. Quo autem animo in me fuerit Portius, exploratu non habeo. certe Budaeus cum meos libros legisset, ac quid
sentire de mensuris & ponderibus intelligeret de his non scripsit asperius: sed etiam meam sententiam passus est uiros docitos libris editis approbare, equorum numero sunt Robertus Senalis episcopus,& Iacobus Silvius medicus. At Andreas Alciatus nuper ueterum scriptorum serὸ ηsdem autoritatibus, quibus antea, disceptado decertare coe
196쪽
is 4 AD EA QUAE A L cIATUS DENvo Dis p pit.scribit enim in lib. i π. parergon iuris cap.Nxv.De sextario et denario drachma b aduersus Georgiu Agricola disputata: & Plutarchi in
Dita M. Anton a locus. Quoniam autem aduersus me contendit ac
disputat, & causa cecidisse is uideri potest, qui scripta, quae contra ip sum sunt, non redarguit, paucis respondebo ad singula, quibus suam sententiam,in qua perstat, defendere atq; confirmare Alciatus cpntendit. Quanta inter autores, inquit, cum Graecos tum Latinos discordia in ponderum mensurarum , ratione esset, cum quando animaduertissem,composueram in priuatum usum quasi aduersiaria unde adriuuari possem si sorte in mentem uenisset id argumentum in iustos codices redigere: deinde quia Guillelmus Budaeus id ipsum copiose erudite. fecerat, decreueram aliam potius materiam pertraelare, ne Miso quin mihi cum eo posset ulla suboriri si multas, quod in plerisq; dissentirem: & tamen non potui eum libellum adeo supprimere, quin erus
perit in publicum. Quod si is qui primus eum edidit hoc secit cosilio, auod existimarit rem literariam sic quoq; augeri posse, habet non inium excusationem. quod si alia mente ab eo factiam est, possem Alii Donati uerbis in eum inuehi, qui solebat dicere: Dii male rjs faciant, qui nostra ante nos edere festinant.Tuli aute id aequiore animo quod literis ad me suis scripsit Budaeus, haud quaquam in malam partem se hoc accepisse,cuius exemplo nec ego eis irascar, qui a me dissentiant. Fuerunt autem aliquot uiri docti, ted ex iis nemo acrius,nemo copi sus Agricola Germano medico, cuius omnia in me argumenta si uestim diluere ingenti uolumine opus esset.at mihi uix ocium suppetit ut παρῆνα haec scribam. tuebor tamen arcem ipsam, nec sinam causae iugulum interim consedi. Cum in lib. I m. dispunctionum cap. XXt tibi tracstat hunc locum de mensurarum capacitate, scribat Alciatus se breuibus expedire uelle, quod ali j longissimis tractatibus persequumtur,satis intelligimus eum, posteaquam Budaeus quinq; libros de asse& partibus eius edidit, composuisse quatuor illos dispunestionum. In ηs autem quia, quod ad sextam capacitatem attinet, Budaei immo utaro Isidori Hispalensis, opinionem sequitur, uidetur nondum habuisse
eam in quam homines, cupidos cognoscendi ueteres mensuras adducere sitit conatus .nam si tunc istam opinionem mente sua comprehendit, n ulla ipsi causa iusta esse potuit, cur eam simpliciter memoriae non traderet potius quam alienam : si uel noluisset uel non fuisset ausus euellere ex animis Gallorum & Italorum duas opiniones nuper insistas. quarum altera eos imbuerat Budaeus, altera Portius. Verum cum
Alciatus audiret Hieronymo Archinto Caesareo senatori non placere ea,quae illi duo iurisconsulti de ponderibus & mensuris prodidissent, multis de causis conscripsit libellum de iisdem rebus: & quia, ut uerba eius recitem, Archintum amaret:&quia eum ad hoc generis studium,
197쪽
ut quam liberaliter gratificaretur totius rei literariae,tum praecipue ius ris professoribus, adhortaretur Leopoldus Dychius: & quia publica
etiam studioru cause, quam citra prevaricationis notam deserere non. poliet: ne freti tantis ducibus studiosi in utramcp aurem dormientes uel a uero aberrarent,uel incertiores quam prius quaerendum amplius censerent. Certe cum haec considerare putabam ipsum Alciatum,
quem tot & tantae causae impulissent ut post Eudaeum & Portium demesuris & ponderibus scriberet,libellum edidisse. Sed ut hoc liquido confirmare possit se decreuisse libellu supprimere,& aliam potius masteria pertracstare, ne ipsi cum Budso posset ulla suboriri simultas quod
in pleriso disseia tiret: at prorsus libellum cotra eius uoluntatem ab alio quopiam uulgatum, equidem id tum, cum in codem argumento uersarer, scire non potui: quod nondum se nobis declarauerat . quare de eius opusculo non aliter ac de aliorum libris iudicaui. Ut autem Alciatus non irascitur eis qui ab ipso dissentiunt, id qi facit exemplo B dari,ita ego minime animo alieno & auerso sum ab eis, qui sua decreta argumentis defendere conantur. Iccirco uero copiose de mensuris &ponderibus disserui, quod mestum uererer,ne tantorum uirorum avitoritas obesset studiosis bonarum literarum. Attamen tantum abfuit ut Alciatus id quod de sextario ex Plinia uerbis conceperat,animo insciusum cotincret, ut ipsum effuderit in coniciaria de uerboru significatione. tantu etia abest, ut eu poeniteat libelli editi,ut nuc quoq; scribat, etsi ei non tantu sit octi quantu'ad gmnia mea argumeta diluenda consferre possit, tamen se uelle tueri arcem ipsam, nec sinere causae iugulum
confodi. Quanquam autem qui diligenter legit meos libros De menosuris & ponderibus, ipse perspicere potest qualia sint argumenta qui
bus iterum pro suis decretis tam acriter propugnat, tamen denuo paucis ostendam quam parum firma sint ad id probandum quod conten dit. Tria autem, inquit, potissimum sunt, quibus ille traditiones meas subuertisse uidetur.primum, quod sextarium constitueram xv. unciarum esse plurimis quidem argumentis, sed maxime Plinii libro acri l .cap.ultimo.autoritate, qui drachmas XV. quarta heminae partem esse ait. cum autem duabus heminis constet sextarius, consequens est cπκ. drachmas in eo esse, id est uncias ta v. Inquit ille mirari se quod non animaduerterim de Graecorum mensuris, non de Romanis, Plisnium loqui. Respondeodoquitur de Graecorum mensuris quomodo cum Latinis conueniant,censetw quod illis sint π v. drachmar, id nos
bis esse acetabulu: quod illis drachma Attica, id nobis esse denarium. Atqui cum denarium acetabuIumj dicit de Romanis ponderibus intelligit. Alii ergo aliter dixerunt, nempe PIinium de medicorum pon deribus loqui, non de mercatoriis & quae in promiscuo usu essent. Ego gravibus & firmis argumentis docui sextarium Romanum Sc
198쪽
Atticum eiusdem capacitatis non esse, sed hunc capere mensurales tria clas Xum . illum XX. at tantum oles,quantum Atticus,quo medici in primis utuntur, capit,pendere ponderales uncias ta v. quantum hesmina Attica, siue mauis medica, vi Is . ex quo sequitur ut oleum, quod acetabulum potest continere,pendat drachmas π v. nam sextarit o stasua, heminae quarta pars estquod cyathus N. etenim ipse heminae sex. ta est, duodecima sextarii. Alciatus autem ne ullum quidem arguσmentum refellit, sed tantummodo est.me mirari quod non animaduertegi de Graecis non de Romanis Plinium loqui. Sed excutiamus ea quae respondet. Si Plinius loquitur, ut Alciatus sentit, de Graecorum
mensuris quo modo cum Latinis conueniunt:& tres in eo loco comemorat, acetabulu scilicet, hemina, cyathum, interrogo Alciatum num acetabulum est Graeca mensura respondebit non est:quia enim uoca bulum est Latinum Plinius Romanam mensuram intelligit. num igiatur hemina non: etenim quia iterum uox est Latina pari ratione Ro. manam mensuram significat.num deni cyathus hic opinor, tacebit, ut unam saltem habeat mensuram Graecam, quae cum Latina conueniat:& de qua loquatur Plinius . nam hoc uerbo,et si Graecum est Romani aeque ac Graeci utuntur. At ne ipse quidem Alciatus dicit Plinium loqui de una mensura Graeca quo modo cum Latina conueniat sed demensuris: atque ita de pluribus. Deinde si censet Plinius ut Alciatus uult,quod Griccis sunt xv. drachmae, Latinis esse acetabulum, quam habuit causani cur Romanae mensurae capacitatem uel pondus, Graeaca mensura uel pondere explicaret nullam certe. ita scriberet: cum acetabuli mensura dicitur, significat heminae quartam partem. id est denarios xv.no drachmas xv.prssertim cum paulo ante drachmam insterpretatus sit denarium. Sed hic utras dracsimas intelligitc an eas, in quas uncia, si mensura est,distribui poteste an alteras, in quas uncia, si pondus significat diuiditure mesurales no intelligit: nam acetabulum Romanum, ut ex Galeno percipimus, capit uncias mensurales duas cum dimidia,n5 drachmas XV. Nec uero etiam Ponderales quadranta etenim ex eiusdem Galeni R Graecorum sententia acetabulum Romanum, etiamsi nuc dicat Plinium more medicorum locutum,pendit uncias duas & scripula duo, non drachmas Av. sive,ut planius, de aperotius dicam, tantum olei quantum capit acetabulum Romanum, penodit duas uncias & duo scripula. Sed etiamsi haec Alciatus non dederit Galeno, qui mensuras tam Romanas, quam Graecas expendit, in men nec ipse sibi ut iam ostendi,cosentanea scribit, nec Plinio.etenimis non loquitur de mensuris Graecis quo modo cum Latinis conuenis iant, sed Graecorum nominum interpretationem, quoniam his crebro est utendum semel in hoc loco ponit. Verum quaerat ex me quispiam, quae quaeso, sunt illa Greca mensurarum nomina respondeo, is πυλη,
199쪽
is νηυβαφον, κυαθω. ea uero reddit heminam, acetabulum, cyathum. Haec igitur uocabula, ut sint Latina hoc in loco Pliiiij significant Glos mensuras.quarum hemina,oleo reserta, pendit uncias u Iis . acetaobulum,quod quarta eius pars sit,drachmas X v. cyathus, quod sexta, drachmas a . Ita ubi Plinius totidem sere uerbis transfert aliquos locos a medicis Graecis, quia illi, ut ipse ait, sere Attica obseruatione utuntur, his uocabulis Romanis mensuras Graecas, & quidem Attiuos declarat. Quae cum ita se habeant,quis non uidet Alciatum armis explanationu istiusmodi nec arcem ipsam tueri & conseruare possse, nec mucrones argumentorum a iugulo causae re acere Quod si toti,deinceps intenta meae sententiae, de manibus Alciati extorsiero,nul la habebit arma, quibus causae non modo caput & iugulum sed etiam latera Sc uiscera poterit tueri at defendere. Sub icitq; Agricola, inquit, me falli,qui idem pondus denarii & drachmar esse existimaueis rim. sed uγc haud sane multum me mouerit: nam grauiorestautor
Plinius, . iam ut tam facile ab eius sententia discedi possit qui drachoma, inquit, Attica denarii argentei pondus habet . quod non solum in
medicis autoribus,sed etiam in caeteris uerum esse ego arbitror. Iterum mea argumenta,quae multa sunt,rationibus non refutat,sed suam sententiam aliquot autoritatibus confirmat. Plinius quidem in eo ipso loco Graeca nomina non modo mensurarum, sed etiam ponderum interpretaturi ita cum denarius argenteus ad Atticae drachmarpodus proximius accedat, quam uel denarius aureus,uel uicitoriatus,
dicit drachmam Atticam denam argentei habere pondus. Quocirca Latini scriptores cum locos ad uerbu de Grscis exprimunt,pro draclima reddere solent denarium: contra Graeci cum locos de Latinis cono uertunt, pro denario drachmam. Sic Romani scriptores interdum μνῶρ uertunti bram, & Graeci libram μνῶν. Sic rjdem Romani υτύ, Maera plerunque heminam, Graeci heminam υτυλο . quin etiam Plus tarchus sextarium reddit υτυλί o: alia Graeci scriptores modium ιαδιμον. num igitur μνα & libra sunt eadem pondera num hemina 8c νυτυλκ eaede mensurae num sextarius & υτυλἀ num modius'&Sed &Graecae mensurae capacitate a Romanis disserunt.&mina pondere a libra, & drachma Attica a legitimo denario dissert, quod uero huius pondus sit declarat idem Plinius libro Xxπm. capi, te nono his uerbis. Miscuit denario triumuir Antonius serru,miscuit aeri. Ali j e pondere subtrahunt, cum sit iustum Lxxxi i i i. e libris signari. Ex quo consequitur ut uncia pondus habeat septem denariorum. quae eadem Atticas drachmas pendit octo: ut libra xcvi. quod Galeanus & alia tradunt. atque ita denarius drachmae Atticae & septimae elous partis habet pondus. mina uero Attica quatuor drachmis grauis
or est quam libra Romana. At si quod Alciatus sumpsit, nempe dena' F rium
200쪽
issi AD EA QUAE A L cIATVs DENUO UIs P.
rium oc drachmam Atticam eiusdem esse ponderis, concedimus, se quitur ut mina Attica sedecim drachmis sit grauior quam libra Romana, quod nemo uel scripsi t uel dixit. Primum igitur telum quod Alciatus iecit, sic a causae capite, iugulo,ceruicibus potest rethci. Pergit.' T. Liuius libro xxxvii. autor est redemptos fuisse mille &c c. casptiuos constituto in capita quingentorum denariorum precio, eam prem centum talentis stetisse, constat ex Iulio Polluce&ali js autoribus sex millia drachmaru in talento Attico esse, unde uel solis digitis computari potest,quingentos illos denarios quingentas drachmas fuisse. Liui j uerha haec sunt lib. quadragesimoquarto. Ingens numerus erat bello Punico captorum,quos Annibal, cum a suis non redimerentur, uenundederat. multitudinis eorum argumetum est, quod Polybius scribit centum talentis eam rem Achaeis stetisse: cum quingenos denarios precium in capita, quot redderentur, dominis statuissent.mille Onim ducentos ea ratione Achaia habuit. adiice nunc pro ruonem quot uerisimile sit totam Graeciam habuisse. Graeci in t Achaei, Polybius item Graecus est historicus. sine controuersia igitur illi quin penas drachmas precium in capita numerauerunt dominis . hic tra. ctans res Graecas scripsit drachmas quingentas pro singulis capitis bus datas fuisse. quoniam uero mille ducentos captiuos Achaia ha, huit, tot drachmae efficiunt centum talenta. At Liuius quidem, qui hunc locum conuerti t de Polybio, pro drachmis, ut solent etiam cara teri Latini scriptores, reddit denarios, sed non existimauit drachmae
Atticae ide pondus esse quod denarisi: id qu2d ex his eius uerbis, quae paulo post sequunt potest intelligi.Signati argeti LXXrim t. millia suere Atticorum. tetrachma uocant, trium sere denariorum in singulis argenti est pondus. Si quatuor dx hinae Atticae id enim significat ho
τραχμον uerbum Atticum ut autor est Ammonius nondum pensdun t tres denarios, qui Attics drachms pondus denarius potest esses Atm sic alterum telum, in latera causae immissum, ab eis auerti potest. Sequitur Plutarchus in Antonio. Iussit, inquit, cuidam ex amicis dari myriadas sic enim legendum ex autographo Graeco, non millia ut Leonardus Aretinus trastulit uigintiquinin. id Romani decies seis stertium uocat. Constat argenti sestertium denarios habere ducentos' & quinquaginta. quod Budaeus ostendit, & nemo non affirmati una de sequitur idem elle myriadas drachmarum quod denariorum . quo rum uiginti quinq; constituunt sestertia mille, quod ueteres dicebant decies, subaudientes centena millia nummum, ut ex abaco quilibet diligens numerator statim cognoscet. Sicq3 satis probatum est idem Atticis esse drachmam, quod Romanis denarium : non solum medicis, sed & negociatoribus. Haec ille. Plutarchi uerba sunt. τωρ