장음표시 사용
61쪽
h meum Pantaeniis invenisse seritur Iohannis evange itum Clemens et Origenes spiritale nuncupant , actuum apo stolorum Palilinarum lite epistolarium nonnullarum jam ab Athenagora) authentia a nostris egregie confirmatur. Epi stolam ad Hebraeos Pantaenus, Clemens, cujus de sententia Lucas epistolam ex hebraeo in graecum sermonem Vertis,
Dionysius et Didymias a Paulo apostolo conscriptam esse dicunt, et Origenes concedit; et ita quidem schola Alexandrina ec clesias occidentalis haud exiguae parti quodammodo adversa tur. Nam permulti illius aevi Romani Euseb. b. e. VI, 20 ς Hieron. catas. V. Cajus), duce cajo presbytero Euseb. I. I. , et ipse Τertullianus de pudicit. c. 20, An Paulus auctor sit valde dubitarunt; neque Irenaeus diserte Alexandrinis ad Istipulatus est. Ex epistolis catholicis prioris Petri, primao Johannis et Iudae Epp. authentia Λlexandrinis minime est sit specta; necnon de reliquis ita judicant, ut comprobare polius,
quam improbare canonicam earum auctoritatem videantur;
latam posterioris Petri ep. solius Didymus canonicam esse di serto negat eam que insuper falsatam esse dicio; sed ne is qui doni sibi constat, et in libris de trin. diserte petro eam tribu t.
Apocalypsin a Clemente et Origene aequalibusque Viris et sit perioribus Iohanni apostolo vindicatam Dionysius, internis rationibus commotus, modestissime ei abiudicaro audet; Di dymus vero respectum non habet hujus Opinionis, quae qui dem nonnullos apud Asianos, apud Europaeos perpaucos et apud Aegyptios et Africanos nullos invenit inclytos amicos. De critica singula ad verba speciante ut omittam variarum lectionum thesaurum in Alexandrinorum operibus pate factum quantopere schola nostra merita sit, augurari potius, quam definire possumus, quippe qui de Pierii opera critica nihil et des Origene parum compertum habeamus. At jam unicum Origenis hexaptare opus haud mediocri totam nostram prae ceteris scholam gloria critica imbuere Valet.
62쪽
p. IL Hermeneulica. CAPUT SECUNDUM.
ATHENAGORAS.Cl. I. G. Rosenmillieri histor. interpret. libror. sacror. T. I. p. 193 - 198.
Potior fuit Athenagorae prophetarum V. T. , quam eVan geliorum ceterorumque N. Τ. scriptorum auctoritas, id quod ex eo satis constat, quod doctrinam non modo de uni
late Dei apolog. c. 8. p. 36 , sed etiam de sillo c. 9 st 1 op. 38) e V. Τ. illam e locis Exod. XX, 3; Jes XLIII, 10; XLV, 5; LXVI, 1, hanc eX Proverb. VIII, 22 de
monstrat, prophetarum diligentem Iectionem unice commen dat c. 8 , eVangelia Vero, Planqu3m eorum dicta nonnulla obscurius allegat cap. 9. 11. 27), nullibi laudat, ac ne commemorat quidem diserte. Ceterum quos e libris lacris ducit locos plerumque ad litteram accipit, tantumque abest, ut allegorice locum Genes. VI, 2 interpretetur, ut in carnales cogitationes inciderit
Unum tantummodo interpretandi canonem, ambiguum illum quidem, sed tamen eX ore eruditi profectum, qualem Pantaenum fuisse existimamus, ad intelligendas propholias utilissimum et plane necessarium, tempus nobis servavit. In Eclogis enim ex prophetis, quas a Theodolo fortasse scriptas Clamons Alex. Vel alius quidam collegit, f. 56. p. 1002. 3 ed. Poti. Opp. Clem. , haecce Pantaenus dixisse fertur: aoρι c0ς τὴν προφλητείαν εχ φερειν τας ως επὶ το Πλειστον, κοάδε εστ υτι αντὶ του μελλοντος χθλύσθαι χρον P, κῶ παλιν τψ ἐνεστο ιι αντὶ του Irus γχλύκοιος indesinite Voces esserre prophetas in pluribus atque praesenti tempore sinul et pro suturo et pro praeterito uti . Λttamen censeaS cave, Pantae
63쪽
Athenagoras . Pantisenus, Gemens. 51ntam in litorali interpretatione ac siilexisse; potius exparona alle goricae ipsius interprolationis vestigia invenire licet. Dicit enim Anastasi iis Sinnita lib. I. contemptat. in Hexa emeron : Aaβον--τες τας α φορμὰς ἐκ Παπιου . . . καὶ KD si εντος, Πανταίνου, τῆς Ἀλεξανδρε υν ἱερέ 0ς, καilas stωνίου σοφωτά--του, των ciρχαμυν καὶ prρωZων συνουd 9ν sibi invicem consen lane artim ε x rx Ttυν, εἰς πριστον καὶ λεκκλησιαν πασαν τὸ ν ἔξαλ st ερον νοζGόντων ' . . . idemque lib. VII. ejusdem operis latine versi: se Veteres ergo ecclesiarum interpretes, Philo
tet .s et eorum assectae spiritualiter sunt contemplati do Christi ecclesia ea, quae scripta sunt de paradiso Tona. I. biblioth. pali'. Paris. 1609 col. 223 .
CLEMENS.Cf. Rosen mulleri hist. i11terpr. libr. I. I, 209 - 230.
Σαρκικιυς interpretantes scripti iram sacram acriter Cle mens vituperat Strom. II. c. 16. p. 467. Pariter haeretico rum interpretandi rationem reprehendit. Dicit enim Strom.
VII, 16, 891: se Haeretici ex scriptis propheticis eligentes ea, quae dicta sunt ambigue, troducunt ad propria S Opiniones, paucas voceS siparsim carpenteS, neque id considerantes, quod ex ipsis signiscatur, sed ipsa nuda dictione utentes. Nam in omnibus fore via os adducunt locis ipsos sola initiori videbis nomina, ut qui mutent significata , neque quemadmodum di
cuntiar cognoscant, neque iiS quas asserunt allegationibus, ita ut enrum natura postulat, utantur. V Huic haereticorum in terpretandi rationi suam opponit VerbiS: se Verit 3s autem non invonitur in translatione significationum sic enim omnem Veram everterent doctrinam), sed in eo, quod quis consideret, quid domino et omnipotenti Deo perfecte conVeniat et eum deceat, et in eo, ut confirmet unumquod que ex iis, quae de monstrantur per scripturas, ex ipsis rursus similibus scriptu ris. Neque tamen eo ad literam libros sacros explicaro omnino Vetat; multis potius locis literam aestimat. Ita V. c. in
fragmento Hypotypos . apud Pollerum p. 1014 Verba 1 Cor. XI, 10 δια τους interpretatur: Dγγελους τους
64쪽
p. IL Hermeneutica. καίους καὶ δε αρμους ' κατακαλυπτέσθω oυν, Λα- εἰς gro
νείαν αυτους σκανδαλίσο ' οἱ γαρ οντως καὶ εν ουρανι ις αγγε λοι καὶ κατακεκαλυμμενyὶν αυτην βλεπουσιν. At Vero Clemento judice tota scriptura sacra, non tantum Veteris, sed Otiam Novi Τ est. habet sensum allegoricum. Hanc
thesin probat Clemens Strom. V, 4. p. 659 o Psalmo LXXVIII, 2 his Verbis: Gνπικρυς γουν περὶ πάσης γρα φῆς τλῆς καθ' ἡ μῆς ἐν τοῖς ψαλμαις γεγρατιται ιυς εν παραβολὴ εἰρ μμ ς' ... δνοίξω εν παραβολαις το στομα μου, φθεγζομαι προβλη- ιατα ἀρχῆς, et ex 1 Cor. II, 6 sq.: σοφίαν λαλουμεν εν τοῖς τελείοις . . εν μυστris ιρο τὴν ἀποκεκρυμμενην.κ. T. λ. Huc trahit etiam Strom. VI, 15, 802 Matili. X, 27: ,, Quod audite in aurem, V επικεκρυμμεν υς δηλονοτι, Clemens addit, καὶ εν μυστλὶρι P, , , id stuper domos praedicate, V μεγαλοφρό τέως τε εκδεξάμενοι, καὶ Nipnr0ρως παραδιδοντες, καὶ κατα τὴν τῆς ἀλγὶθείας κανονα διασαφουντες τὰς γραφάς. Nequis enim prophetia,' pergit, se neque ipse servator adeo aperto eloquutus est divina mysteria l. l. p. 803b, ut ea facile capi possent a quibuslibet, sed dissertiit in parabolis. De domino quidem certe dicunt apostoli, quod Mare. IV, 34 omnia Io quutu S est in parabolis. . Si autem omnia per ipsum Christum facta sunt, et sine ipso factum est nihil Joh. I, 3); ergo pro phetia quoque et lex per ipsum factae et per ipsum dictae sunt ἐν παραβολαῖς , allegorice. V Ita Str. I, 28, 426 Ieges Mosai
cas sensum habere significat et naturalem et allegoricum, hunc quo posteriorem dicit esse vel mysticum Vel moralem Vel pro pheticum. De Novo Test. separatim haec Clemens dicit Quis div. salvetur c. 5. p. 938: Λεῖ δε σαφως εἰδότας, ως Ουδεν
ἀνθρωπίνως ὁ σέοιχηρ, ἀλλὰ πύντα θεία σοφία καὶ μουστικῆ
Plures ob causas scriptura sacra Occulto et arcano dicendi genere utitur. Vid. Strom. VI, 15,
65쪽
,, primum fluidem, ut diligenter inquiramus Λαπικοὶ υπαρχωst εν et semper invigilemus salutarium doctrina
rum inventioni. Praeterea quia non conVeniebat Omnibias I 1O-aninibi is intelligere sensum scripturae arcanum); nam fraudi ais esset, si aliter acciperent ea, quae a spiritu sancto salutari ter dicta simi. Quocirca Olociis hominibus et iis, qui ex sde cooptati sunt ad cognitionem, asservata sancta mysteria prophetiarum teguntur parabolis. Simili ratione Strom.
V, 10, 685 inculcat, sensum reconditum scripturae non Omniabus temere esse aperiendum.),, . . . Postremo parabolicum scri
Ρturae genus cum sit antiquissimum, merito prophetae maxime eo usi sunt, ut spiritus sanctus ostenderet, et philosophos grRecos, et aliorum barbarorum sapientes ignorasso futu rum domini adventum et mysticam doctrinam ab eo tradendam. Sensus scripturae L litoralis omnibus facile patens fidem gignit tantummodo elementarem; sensus Vero allegoricus ad praeclariorem sapientia in c. γνῶσιν ducit Strom. VI, 15, 806 sq.). Quare gno
sticus allegoricum studiosissimo investigabit. Jamjam illustrabimus hanc Clementis de sensu s. s. alle gorico sententiam exemplis. Primum e Vetere Τ est. Strom. V, 6, 666 sqq. docet Clemens, quomodo narratio Mosis de constructione tentorii sancti et do robus ad illud pertinentiabus allegorice sit explicanda. o Per candelabrum in australibus pariibus thuribuli situm declarati sunt motus septem Iumina
rium, quae australes faciunt cODVersiones. Ex utraque enim parte candelabri tres inserti sunt rami, et in ipsis lucernae, quoniam sol quoque, tanquam candelabrum, collocatuS in me
dio aliorum planetarum, et iis qui sunt super ipsum , et iis qui sunt sub ipso divina quadam musica lucem indit. Habet autem aliud quoque aenigma aureum candelabrum, signi Christi, non figura sola, sed eo etiam, quod lucom immittit multifariam multisque modis in eos, qui in ipsum credunt, sperant et re
spiciunt, per ministerium eorum, quae sunt primo Creata . . . Quae de sancta arca narrantur, significant mundum, qui perci pitur intelligentia, qui est Vulgo occultus et occlusus μ λὶνυειτu τοι νολὶτου κοσιιου, του-κia cirroκεκλει-
66쪽
54 Cap. II. Hermerieutica.'tίνου τοις πολλοις . . . Pontificis autem vestis talaris 'est syriabolii in aut indi, sui externis sensibus percipitur κοσ1 ου ἐστιν susci' του συs βολον . . . Trecenta sex iginta tintin nabula, quae pendent a Veste talari, sunt tempuS annuum, annus domini acceptus praedicans et resonans maximum Bd Ventum servatoris. Quin etiam pillus aureus, qui est eXten
fias, significat regalem domini potestatum. Nisit sic porro. Pro lixiorem allegoriam invenies Strom. I, 5, 333, ubi Clemens qui hoc loco nonnullas interpretationes Plillo Dianas laudat) ostendit, Claris ianum pliil omphino artihusque liberalibus operam dare oportere, antequam sapientiae divina0 totum sese dedat. Abra hamum nempe statuit osso imaginem Christiani persecti, haram imaginem claristiniano sapientiae, Agarem denique imaginem philosophiae sola sapientias humanae. Λbrahamus diu in storili eum Sara conjugio vivit. Id ost ex mente Clementis: Chri stianus quamdiu uni divinas sapientiae et religioni studet, nul-lOS edit magnos et Oximios fructus. Abrahamus deinde cum Ag3re consentiente Sara congreditur. Id ost: Christianus sa Pientiam hujus mundi seu plailosophiam complecti debet, id que non impedit divina sapientia. Postremo Abrahamus postnnium ex Agare Isma olom Sarae quoque jungitur, atque Is δέ eum OX ea gignit. Hujus rei haec vis est: Christianus disci iplinis humanis ot philosophia institulus si ad divinam sapientiam accesserit, genus Isi noliticum id verorum Christianorum Propngare atque ecclesiae mullum prodest e potest. Poriter,
Clemens: se Iserito, V ait Strom. VI, 6, 765 , se dicit scriptura desai. XL, 7), bovem et ursa in simul futuro S. Nam bOS quidem dictus est Judaeus, ex animali, quod a lege sub jugo judicatum est mundum, quandoquidem bos et sis sani habet ungulam, et ruminat; gentilis autem significatur
per ursam, quae est animal immundum et agreste. Parit nutem hoc animal carnem informem, quam lingua sola emugit in similiti id inein animalis. Vertio enim formatur ad hoc, iit ex Vita ferina mansitescat, qui conVertitur ex gen tibus; mansuefactus autem ipse quoque ut boS purificatur. VPorro Strona. IV, 25, 637: se Castitatem, V Bit, se in corpore et nitima, quam persequitur gnosticus, Moses pulcre signi scaVit, corporis et animae corruptionem describens in Rebecca
67쪽
Iioc modo: Virgo autem erat pulcra, Vir non cognoVit Ipsam.
Rebecca autem exponitur Dei gloria ῖ . Dei autem gloria est incorri iptio. Haec est vera justitia , nolle rei alterius pluaquam par sit habere, sed tolum esse templum domini sancti sicatum. Iustitia ergo est vitae pax et stabilitas ac tranquilli tas, ad quam dominus ablegavit dicens Marc. V, 34 , Abi in Pacem. Salem enim pax exponitur, V et qu. R. Ultimo loco inducimus clarissimum exemplum, quod ipse Clemens ad ii Iustrandam gnosticorum interpretandi rationem proposuit Strom. VI, 16, 807 sqq. se Decalogus, ' inquit, se secundum
coelestem imaginem continet solem et lunam, astra, nubes, lucem, spiritum, aquam, aerem, tenebras, ignem; hic est naturalis decalogus coeli. Terrase autem imago continet ho mines, pecora, reptilia, bestiaS et ex aquatilibus pisces et
cete, e Volucribus carniVOras et utentes alimento e terrais
fructibus, ex plantis denique fertiles et steriles. Hic est terra decalogus naturalis. V Multa alia commemorat, in quibus de nae res diversae cogitari possint, quarum symbolum sit de calogus. Addit p. 815, decalogo per literam ιώτα significari nomen beatum, Jesum. Explicat deinceps p. 816 singula praecepta, et tu unoquoque eorum quaerit mysteria. Veluti quintum nobis quartum praeceptum de honore patri et matri)oxhibendo exponit de Deo Patre, cujus cultores appellentur 1ilii et dii. se Mater Vero, V pergit, , , non est, ut quidam existi mant, substantia, eX qua nati sumus, nec, ut alii putant, eccle
sia, sed divina cognitio γνωσις et sapientia, ut dicit Salomo,
justorum matrem appellans sapientiam. . . Adulterium est, si quis relicta ecclesiastica et vera cognitione et de Deo pestia 1ione accedat ad falsam, Don congruam opinionem, Vel Deum faciens θεοπομυν) aliquid ex iis, quae sunt genit3. . . A gno stico autem aliena est falsa opinio, sicut vera ei est conjuncta Qt familiaris. Quocirca praeclaruS quoque apostoluS unam fornicationis speciem Vocat idololatriam, conVenienter pro phetae qui dicit: Moechatus est cum ligno et lapido. Deindo de caede consequitur praeceptum. Est autem caedes firma ac constans ablatio. Veram ergo de Deo et ejus aeternitate doctrinam qui vult auferre, ut falsam doctrinam inserat, dicens et universum nulla regi providemia, vel mundum non es
68쪽
Creatum, vel negans aliquid ex iis, quao sunt sima ac stabilia in Vera doctrina, is est perniciosissimus. E NOVO est. haec adsint exempla. Fortosse, ' Cle mens ait Strom. VI, 11, 787, o dominus illam eorum, qui in herba decubuerunt, multitudinem ex adverso Τiberiadis Job.
VI, 11) piscibus duobus et hordaceis quinque aluit panibu8,
innuens praeviam Judaeorum et Graecorum eruditionem, fluctis
praecedit divinum triticum nutrimetati, quod per legem educitur. Est enim hordoum tritico citius tempore aestatis. Quae Mutem per undas gentiles gignitur et fertur, graecam Philola
rhiam pisces significabant, in copiosum cibum dati iis, qui
humi adhuc jucebant, qui quidem non cupiebant incremen tum sicut fragmenta panum r tamen cum benedictionis domini facti essent participes, habuerunt inspiratam divinitatis resur rectionem per Verbi potentiam. Quod si ulterius quaerendi sollicitus es, puta unum ex piscibus esse ericlyclicam discipli 333m, Alterum Vero figi iis care ipsaan quae superVenit philosophiam, quae scilicst cum ipsius domini verbo comparantur.)'Porro Strom. IV, 4, 570: o DominuS,V Rit, se in QVnnge
Ilo Matth. XIX, 29 dicit: Qui reliquerit patrem Vel matrem
Vel fratreS propter evangelium et nomen meum, is est beatus; n0n quodvis significans martyrium, sed gnosticum, ejus nempe hominis, qui cum ex regula evangelii Vitam egerit, propter dilectionem domini nominis enim ratio et eVongelii, quorum hic mentio facta est, haud nudam appellationem, sed gnosti eam Vivendi rationem significat) cum hujus mundi cognatos, tum etiam substantiam ac possessiones ουσίαν καὶ κτῆσιν πα- σαν relinquit, propterea quod vivat citra nimiam ad ea asse etionem. Proinde maior quidem allegorice innuit patriam et altricem terram, patres autem leges civ iles; quas quidem res Vir justus, qui est magni excelsique animi, lubentissime contemnere debet, ut Deo sat amicus et consequatur dexteraS partes sanctuarii, sicut etiam fecerunt apostoli. V Eadem gnostica ratione interpretatur locum 1 Joh. V, 7 Λdumbrati. in 1 Joh. P. 1011 r VTres sunt, qui tosti sicantur, spiritus, quod est Vita, ut aqua, quod est regeneratio ac fides, et sanguis, quod est cognitio γνωσις , et hi tres unum sunt. In lalvatore quippe istactsunt virtutes salutiferae, et vita ipsa in ipso silio ejus existit. A
69쪽
Quibus ex exemplis cognosci potest, qualis scripturae fa erae interpres Clemens fuerit, et quantopere tota sua hermeneulica ex arbitratu pendeat.
ORIGENES. Vide praecipue Origenis de principiis librum quartum, g. 8 sqq. a p. 164 -- 188 Opp. Vol. I. Cis. Huetii Origeniana lib. II. c. 2. qu. 13 ante Iluetii origeri. Commentarior. editionem, Col. 1685 p. 170 - 176. Rich. Simon hist. criti quo des Commentateurs du N. Τ. h Rot-texd. 1703. IV.) c. 3 - 5. p. 37 - 70. I. F. Buddet exercitatio historico- philologica do allogoriis ori- genis, in ej. parerg. historico-theoI., Jenae 1719, p. 139-188. Ruaei praefatio vol. II. Opp. Orig. p. II - XXV. Moshemii Commentar. de reh. Christ. ante Const. Μ. p. 629 - 657. I. A. Ernesti commentatio de Origene interpretationis libror. λ- Eror. grammaticae auctore defensa d. 25. Febr. 1756), inei. opusculis Philolog. criticis, ed. 2. , Lugd. Bat. 1776,
Schroeckh Κirchengeschichte P. IV. p. 52 sqq. . G. Roseaimi illexi historia interpretationis libror. sacror. T. III. P. 1 - 156. C. W. Fliigge Goschichte dex theologischen Wissenschatien, P. 1. p. 851 -375. G. W. Μeyox Gesch. der Schxifterhiarring seit der Wiodorlier- stoli. dex Wissetisci, aften P. I. p. 41 - 47 brevem Origenianae
hermeneuticae conspectum praebet.
Λntequam ad ipsam Origenianam codicis sacri interpretandi rationem describendam progrediamur, paucis quaestionem tau gemus, an hebraeam Iinguam cognitam habuerit. Cogitari nequii, Virum doctum menteque haudquaquam captum arduum hexaptorum consilium conficiendorum capere et ex
sequi potuisse, qui linguae hebraeae notitia plane caruerit. Aecodit quod Eusebius liist. eccl. VI, 16 et Hieronymus calat. 54 ot epist. 22 ad Paulam Vid. P. I. huj. comita. p. 43 annot. 48 sine omni haesitatione Origeni notitiam illam iri buunt. Attamen, quin ea pro aetatis nostrae mensura exigua suorit, nihil est quod dubitemus. Exempla hoc demonstrata ita doderunt Hiietius Origenia nor. lib. II. c. l. p. 26, Rosen
70쪽
p. II. Hermeneulica. Insilierus l. l. p. 21 sqq. et 61 sqq. et Gosenius S. V. Gesch. d. hebr. Spr. u. Sclir. p. 90 sq. Neque ipse Origenes hebraeam magnam doctrinam jactat; potius homi LXIV. in Num. voL IL p. 322: V Ajunt, o inquit, qui Iaebraicas literas legunt, in hoc loco, Deus non sub signo tetragrammati est e positum, de quo qui potest requirat, se et in epist. ad African. Vol. I. p. 18
cum Hebraeis non paucis consuetudinem habuisse eosquo sese consuluisse libere prositetur. De sententia Origenis, quam praemittendam censem VS,
ani Versae s. s. dix initus ejus quidem inspiratae, id quod
infra ex Origenis mente demonstrabitnus praeclare omne Sinter se parte S concinunt, ut plona ipsarum sit harmo nia. Id Comm. in Malth. T. II. vol. III, 441 his profert Verbis: ,, Ut enim psalterii Vel citharae fides, quarum una lucteque Pro prium sonum, et qui alterius sono similis esse non Videtur, ab solvit, videntur inerudito si musici concentus minime perilo
propter dissimilitudinem sonorum discrepantes; sic qui audire
nesciunt divinum in sacris scripturis concentum, non bene Con venire NOVO T. cum V., aut legi cum propheti8, nec 2V3nge
Iia sibi mutuo consentire, aut opostolum evangelio, Vel sibi ipsi vel apostolis putant. Sed si quis accesserit divina musica eruditus, et re et sermone sapiens, ideoque quidam alius Da Vid, qui exponitur aptus et idoneus manu, absolvet sonum musicae Dei, cum ab ea didicerit opportune pulsare fides modo legis, modo quae illis concinunt evangelicas, interdum pro Pheticas, aliquando, cum id ratio exposcit, quae ipsis acci
nunt apostolicas, ita et apostolicis evangelicaS concinentes. Unum enim esse novit perfectum et apium instrumentum Dei scripturam universam, quae unam absolvit e diversis sonis, iis qui discere volunt, salutarem Vocem, Vim omnem mali
spiritus sedantem et cohibent sem. V Cum Vetus T. religionis christianae prima veluti rudimenta c. Ceis. II, 4. Vol. Ι, 389), tum N. T. continet evangelium praef. in Job. ed. Huet. Vol. II. P. 7. 8 . Triplex est s. s. sensiis. V Sanctam s. inquit nost0r homil. V. in Levit. . 1. Vol. II, 205) credendum est ex visi bilibus et invisibilibus constare, veluti eX corpore quodnm, literae scilicet, quae Videtur, et anima, tensus qui intra ipsam