Illustratio sacri patrimonii, seu, De bonis et possessionibus ecclesiarum : vbi agitur de veteris & nouae legis sacerdotum censibus, origine & fundatione oratoriorum, parochiarum, episcopatuum, monasteriorum, ecclesiae seruis, mancipijs, colonis, cas

402쪽

ET CENSIBUS ECCLESIARUM,

De Decimis, Obtitionibus se Trimitist.

V o Mos N Ei cupiditati suae honores humana proponat ambitio, nil unquam meo iudici ad majestatem altius, aut ad gloriam illustrius fingi potest, quam Deo, apud quem omnia assivunt,largiri aliquid in eum cui ad magnitudinem .delicias deesse nil potest

tibi muneris alicuius largitione facere debitorcin. Quantumuis ergo certe diuina munificentia profusione donorum homines deuincire , mastis certe commendatur apud no eius pietas, caduca haec nostra sumendo, quana sua dando. Domino rum est largiri haec una Principum virtus, quam abs que diadematum splendore cingentis Ortunae gloria, imitari nemo feliciter poterita Regnat occul

403쪽

expugnat, amice Vincit seria suri impositae gratiam, etiam ab lijs quos superauit emeretur. Quid ergo homini iucundius aut gloriosius esse potest, quam habere, unde blanditijs ac muneribus Deum vincat cum quo sine scelere non potest de imperio ac potestatis magilitudine colluctan3 Etiam uberrimo foenore humana in Deum liberalitas ornaeur. Nam qui in pauperes spargiti calamitosos, ac aerumnis fatiscentes beneficiis leuar, hunc unicus manet munificentie fructus,ut se dedis se iucundissima cogitatioue meminerit,&cum Omnes tacent, intelligat se benefecisse.

At, qui in Deum aliquid de suis opibus confert,

nec ingratum, nec impotentem debitorem assequitur, qui si immerentibus ac sceleratis liberalem se

exhibet, quanto magis certabit hominum dona ac largitiones opulentis gratiar torrentibus superare. Cernimus post grandes pluuias coelumque totum pene in imbres solutum, terram irrigari, g ebas prius arescentes madescere , frondes aestu torridas noua viriditate indui, repullulare gramina, mundum siccitate tabescentem resurgere. Post tantam coelorum beneficentiam, quam gratiam terra syde ribus rependites quo se vestigio ac munere non In gratam significat 3 de tanti humoris copia, quam hiulcis visceribus hausiit, moderatum exhalat apo rem,partem sui muneris coelo restituit abunde satiata tantillam pluuiarum ac imbrium partem in fumum halitumque resoluit: tamen dicaa ne tam ju-

404쪽

enandam esse tyderibus hanc suae beneficent reta liationem, tali vaporibus sydera, dc quasi suauissi mo nutrimento delectari nonnulli asseruerint. sed missis fabulis, tenuiSille exilis vapor e ter

Ta emergens iterum materiam succedentibus plutauit facit, nescio quo natu ingenio,crescit in nubes immensas,& pares iis unde enatus est. Ita in reciproca mutuaque Delin hominum be neficentia accidit Angusta illa d mediocris frugum portio, quam decimarum titulo homines Deo referunt, materia est exordium futura messis. Prima semina non ea sunt quae terrae mandantur, sed coelo. Seminat in Sacerdotum manibus Reliolo sus agricola, antequam siderum inclementiae opes ac sudores committat nec dubitat quin fructum ingentem ex iis manibus metat,in quibus Deus nascitur suauissimi frumenti deliciae momento ma

turescunt.

Ne itaque decimarum pigeat,nisi quos piget sub Dei imperio vivere& qui turpissima frenes laborantes malunt sine fructu esse auari quam cum foenore liberales. Quamobrem cum ista in Deum parsimonia nemini possit esse utilis spero non ingrata fore lectori qua de Decimarum pensitatione, iure antiquitate, necessitate sumus dicturi , praesertim cum nemo propriis commodis stilum mancipare me accuset, qui sciuerit res nostras aestimare, ani

405쪽

D prophanis Decimis Vario decimarum genera poenales tributariae,colonariae Decumanum tribut m regi bus pena, obtum Tuscarum decimae Militum duo

genera Vlefὸς- st Timariotas istinctio inter decimas Dominicas, a bianas. Regiae Capellae

iura S .

PROPHANAR v decimarum laic necessario praemittenda tractatio,qua omissa,decimae sicrq& Ecclesiastitae natura& conditio non posset satis intclligi. Itaque decimae prophanae vel poenales

sunt, vel tributariae, vel colonaria Poenales, que in poenam alicuius facinoris comisi irrogantur, ut cum milites in bello capti, propter arma aduersus fortiores aut Deliciores lata decumantur id est, unus Graeciaeci e decem capite plectitur. Ita Appius Clodius exercitu uὸ hi ob ignauiam decimauit Macrinus militum deci- Ri uin quemque ob seditionem interfecit.

pud Uio Fuit etiam in iudiciis pecuniariis usu receptum Bibliuili istud decima poenalis genus. Nam qui indebitam pecuniam ab alio mala fide postulastet, ad sol uendum condictione vadimoni compulisset , si caussa caderet, decimam pecunia in controuersiam adducar e, fisco Principis pendebat,in poenam litis temere contra aequitatem institutae. Eo dcm pacto qui creditori legit lino debitam pecuniam inficiabatur,eandem mulctam Gario inferebat, postquam

406쪽

Liber primus sententia secundum actorem creditorem filisset

dicta. Hunc vero morem Athenienses seruarum apudouosin ipso litis exordio,partes,decimam rei in con trouersiam adducti deponebant , quam quidem amittebat qui litem temere mouerat, que depositiora , --cori appellatur a Graecis, ut notat Budarus in prioribus Annotationibus adi posteriorem si de

manos desiisse refert Tribonianus. f. haec autem inst. α I

d poena temere litigisntium sed eandem in usu esse de poena apud Monpellullanos in Curta parui 1igilli teliatur on:

Rebussus tractatu de decimis, quaest. 3. Iis a. I

Decimae tributariae sunt,quas principes victis nationibus imperant , in specimen ac monimentum seruitutis. Ita Suidas refert Pisistratum Athenis durissima tyrannide pressis decimas imposuisse ex omni rustico opere persoluendas, δεκατην si γεωργυρο oi Mων κ; τσι ad Biνα M aqua decimatione persol- λ uenda celiciter se exemit senex quidam, qui cum rupes asperas& terram omnino infertilem assiduo Vomere perfringere tentaret Magnis sudoribus sereret, percontanti Pisistrato, Quid seminaret insolo tam infelice respondit motan G, an gustias dolores. Haec enim responsio tam libera occasio fuit Pisistrato,ut ocularem senem tributo decimarurnix insteret, eo arbitror consilio, ne sit se nis istius agrum decimaret, decimam aerumnarum& dolorum capere cogeretur.

Agris prouincialibus populi Romani t. pluri

407쪽

mum Decumanum vectigal impositum Vnde eieεω in apud Ciceronem in Verrinis,agri Siciliae non semel vecumani appellantur,4 Appianus lib. i. Belli ciuia Appian. lib. lis narrat populum Romanum agros publicos bello Lilis ii qu sillos, sed iniuria dissidii ciuilis neglectos, dedis.s se colonis fruedos,utendos&possidendos ea lege,ut annuum vectigal publico penderent, scilicet dedi

mam seminum omnium, quintam Vero fructuum.&pecoruna, ac animalium tantam partem, quam tam agrorum Vbertas pateretur.

Agri omnium pene prouinciarum, quae Turcarum imperio parent, Decumanum tributum exoluunt mam milites, qui ad praesidium autelam prouinciis incubant, quotannis decimam partem fru- ictuum stipendii nomine ex agris colligunt. Ita do-

z: T 186. Vbi elegantem militum Turcarum differentiam profert. Quidam enim eorum vocantur Vleredeth,

qui a quaestoribus aerari publici, stipendium viritim accipiunt, quod illi per dies singulos persoluitur irdem alio nomine dicuntur Olopaghi, quod suas stipes quotidie penitus exedant. Alij vero dicuntur Timariolae,quibus Tima hoc est stipendium assi. gnatur in praedii sic possessionibus in decimis

minum fructuum: Tima vero corruptum est λGraeco vocabulo quod honorem siue stipendium significa

Ideni porro arcarum Imperator haereditates suorum decimat, ilicet defunctus abunde filiorum atque haeredum habeat, attamen bonorum omnium

408쪽

Hare vicciivisi

Liber primuε. omnium ipse decimam praecerpit, ita miseri eius dem Imperatoris mancipialunt& cohaeredes. Apud Romanos olim lege Pappia cautum erat, ut donationum inter virumin uxorem decima pars i

llisco inferretur, quoties nulla matrimoni pignora, I : t

nulli haeredes interuenissent: quam legem sustule poenis cerunt Imperatores Honorius&TheodosiuS, statue s. ii δα res ut, seu vir, seu uxor,tantum sibi mutuo relinquere possent, quantum visin magnitudo amoris pa

teretur.

Apud Gallos vero certum est agros tributarios Vt plurimum decimam fructuum Principi expendiscae. Inde rorian nate uni clecimae Dominicae, quae a nio de Do-

sacris decimis acclesiasticis omnino distingun- 'Nur quia decimae sacrae debentur titulo pietatis, ac Religionis; decimae Dominice Hebentur titulo subjectionisin dominii Decime sacrae debentur Sa- Cerdotibus,&saltem non sine summorum Antistitum assensu transferri possunt in alienam manum decimae Dominicae ex mero pendent arbitrio Principis, possuntque inco sultis Sacerdotibus Meligionum praefectis vendi, donari,alienari. Tanderia decimas sacras acclesiasticas Eccles agri dotales& proprii non soluunt, at decimis Dominicis Regiis etiam Ecclesiae agri obnoxij esse possunt, nisi Principis munificentia tributum istud in fauorem Religionis eiurari Gut ostendimus loquendo deterrisin mansis tributariis. Fuisse autem eiusmodi deci unas Dominicas distinctas a sacris

Ecclesiasticis, patet ex Concilio Vieldensi sub

409쪽

s D Decimis, Oblationibus. Primitiis. Carolo Caivo Canone 1. Vbi diserte secernuntur Mἡu.hr decimae Domina cae a Parochiani & sacris, ex eo

sub C xψὶ 1 Dominicae a Rege traditete sint in dotem Ca-V peltarum Resiarum. Nam prout regi libuisset,Ca pellam eri ere licebat cum assensu Antistitum, eam vero extructam dotabat Dominicis decimis: at quia Reges nonnunquam carum Capellarum curam

tradebant a is, in beneficium' stipendium id

aegre ferentes Patres Concilii Meldensis hortantur

Principem ut Capellas suas, si fieri possit deinceps

viris Ecclesiasticis committat, sin minus laici, qui Capellas regias occupandi solas Dominicas perci piant decimas,Parochianis decimis in solidum Presbytero Ecclesiae relictis. Jndignum Ade est. υ qui in

Regia dignitate caeteros Ecclesiae filios actore Deo praecessitis, negligentius quae ei sunt exequi deamini. de onum erat i Capellas istarum Testrarum laicis non committeretis; sed potius illis, qui e eadem sacrata A ca religiosius tractarent, molis exinde adiuti obse quium debitum impenderent. Sed quia aliter cassis inaer uenientibiti res se habere dignoscitur , monemusi, horta

mur, ut secundum canonicam auctoritatem, ne quod ab

sit periculum interdicti mathematmex decimis praesem piis incurratis, Capella mesras Presbyte1 is , aut viris Ecclesia licis dederitis Dominicas decimas acceperint,sartatecta Ecclesia θ' luminaria exinde competenter prouideant , O resfieri arochiana decimas accipiant , r populi necessitatibus debit inuigilcnt. Si autcm laici Capellas habuerint, ratione inauctoritate

410쪽

clesitarum eas accidianto inde restaurationem Ecclesia rum, luminaris, Joθitum ac pauperium receptionem exhibeant, ψ pro obis ac flatu regni et Uri Domini misericordiam studiose implorenI.

Beatus Rhenanus rerum Germanicarum lib. i. 22

Dominicarum decimarum meminit easque distin rerum c/gui non modo a Parochianis sacris decimis, sed etiam a rebus lonis Ecclesiastilis agnoscit. Res Ecclesiam in beneficiis S ex liberalitate regia possidebat nobiles, etiam Dominicas decimas , quae ad sacella regia pertinebant, diuersas a Parochianis. Decimas vero Dominicas fuisse canonem ,ecti a reo i solitum persolui etiam ex Ecclesiasticis praediis, constat ex constitutione Clotarii Regis, ad annum Christi 16o. habetur tomo i Concilio Cer rum Galliae opera doctissimi Syrmondi collec o scit toto L

rum. In ea enim constitutione reprimit Clotarius

quorundam decimatotum insolentiam,qui ex agris, pascuis de gregibus Ecclesiae decimas exigebant: quorum hominum rapacitati ut haberet Ecclesia quod ob ij cere posset, tenni diplomate Rex optimus edixitne in posterum decimae Regiae ab Ecclesiae praediis sumerentur. Agraria incipale, pal uaria vel decimas porcorum Ecclesiae pro fidei nolinae deuotione conc dimus ita tactor aut decimator in robus Ecclesiae nullis accedat, Ecclesiae vel ci ricis nulla requirant agentes publici functioncm , qui aut vel 'nitoris api Urmam ηostri immunitatem meruerunt. De porcorum ad-