Principia medicinae

61쪽

dem eventum tendentia , ertior quo pauciora, eo inCertior prognossis.1 o. Similia signa non similes effectus denotant in acutis chronicisque malis ob diversas eorum naturas. Hinc ambobus non eaedem quadrant regulae.11. Similia signa non idem portendunt periculum in unoquoque morbi periodo Convulssiones enim in primo variolarum stadio plerumque faustae in ultimo saepe infaustae II. In acutis morbis magis fallaces sunt quam in Chronicis notae salutis et mortis. 13. Ratio semper habenda ad vires et aetatem aegri prosternuntur enim imbecilli et senes a malis quae robustiores in vitae discrimen vix adducerent.14. Si haec omnia seorssim perpendat medicus, dein faustiis cum infaustis notis trutinet, plerumque praedicere potest, qualis sit secuturus eventus si nihil novi, quod aegri

statum mutet , extrinseCus accidat. Is Morborum omnium, qui Certa periodos non habent , sed praecipue Chronicorum , admodum incerta est prognosi temporis. In genere, quo vire vasorum Causas morbificas magis superant , vel vi Ce versabeo citius terminatur morbus quo magis aequales sunt, eo longius protrahitur Judicio medici quoque opitulatur Consideratio CaUsarUm quae accelerant vel postponunt risim. Iis. Ad

62쪽

16. Ad vias riseos instantis determinandas , antiqui quaedam indicia notaverunt. Praedicitur haemorrhagia narium rubedine Oculorum , visus hebetudine , acuto occipitis dolore, temporum gravitate et pulsatione, lachrymis involuntariis, et praecipue narium pruritu sudor, subita urinae suppressione, rigore , pulsu molli et undoso, externarum partium calore , Cute molli vomitus, mor- si ventriculi , vertigine, nausea, saliva multa et tenui , labrique inferioris agitatione di arrhoea, flatu , et strepitu alvi , et tumefactione abdominis evacuatio per Urinam, gravitate hypochondrii , inflatione vesicae , aucta urinae quantitate , et sensu ardoris.1 . Inter hodiernos Solanus alias notas riticas evacuationes praesagiendi tradidit. Pulsus dicrotus vel digitum bis feriens , indicat

haemorrhagiam narium quo saepius repetitur talis pulsatio, eo magis instat risis pulsus intermittens , si vires non deficiant, alvi solutionem si cum intermissione complicatur durities, vomitum cum diarrhoea si mollibileS, evacuationem per urinam e pulsus inciduus , ubi quaedam successivae pulsationes gradatim supra se invicem insurgunt, Critis cum sudorem praesagiunt. Sed haec indicia non satis adhuc usu et experientia confirmata sunt.18. In genere, prudentis est medici, quamprimum gravis metus subest, indicare necessariis

63쪽

Sest 1 Tmo Bis seriis periclitantis in dissicili rem esse ne si victa ars malo fuerit, vel ignorasse vel fefellisse existimetur. Sed ut haec prudenti

viro Conveniunt , si rursus agyrtae est parVam rem attollere, quo plus praestitisse τideatur.

De morbis medendis.

De Therapeta. s. I TA constructum a summo opifice est

a plerisque causis morbificis, irritentur. Hac irritatione maior liquidi nervosi quantitas in fibras motrices influit, motus solidorum et fluidorum accelerantur, et augetur actio Contra Causas morbificas. Hinc quantitas super flua laedens ejicitur, qualitas vitiosa Corrigitur , stases humorum dissolvuntur , viscerum obstructiones reserantur, et morbi profligantur. a. Antiqui circuitu sanguinis adhuc inoognito , motibusque mechanicis abhinc dependentibus haud intellectis , totum opus Naturae , vocabulo indistincto , tribuebant. Per Naturam, morborummedicum, subin telu

64쪽

telliguntur motus morbos , qui in Corpore sine ullo adjumento perficiuntur.3. Hi motus morbosi vel universales vel particulares sunt: . universales, quando mo vi tu per Oxum sterna vasculosum ob ali -- ,, - ad irrit tionem augetur particulares, quan-ν do ob levem irritationem in parte aliqua to- agitur re ut m doloribus, spasmis, hae-

Amorrhagiis, C accidit Non simul et semel debellantur causae morbificae. Egon enim hi motus mecha

nici ordine debit et tempore determi- lato ad suum opus perficiendum, iisque ad

s. Quando hi notus morbis debellandis exacte aptati sunt, nulla tunc artificialia me- 'udicinae patet anua Natura enim totam sibi

vindicat medelam; et jure optima morbo- rum medicatrix censetur Tunc medicum plus spectatorem quam actorem esse opori cuias 6. Sed a suo scopo saepe aberrat Natura. 'xυ - 'In multis enim horbis Chronicis , uti lue' venerea, hysterica et hypochondriaca affec- ' 4ione, rachitide, scabie, C. nullus excisa- tur motus , ideoque nulla Xpectanda mede- la. In multis nimis languidi vel effrenes hi i motus sunt ideoque institutum vel non ab' λ - solvunt, vel pervertunt. In quibusdam, praem sertim ubi causa extra vasa irritata sita est,

65쪽

Sect. I. ET ORBIS. svasatis , C. motus non modo non salutares , sed admodum perniciosi sunt. Hinc Natura aliquando prodest, aliquando obest; ideoque non semper et ubique sequenda. . Ars itaque in auxilium vocanda est ad defectus aturae supplendos et Corrigendos. Motus quando nullus radest excitandus. Nimis debilis, submaturae auspiciis, augendus, omniaque impedimenta ad motum naturalem removenda sunt. imis effrenis , diminuendo causas irritantes vel Corporis sensibilitatem, moderandus. Serniciosus denique, omnino sedandus vel, si non fieri pos sit , a locis magis necessariis avertendus HozNaturae, hoc artis officium, et tua cuique merita laus tribuenda est. Misce intellectis, nunquam potest oriri haec frequens disputa tio, An secunda valetudo medicinae, a CO poris beneficio, Contigerit 8. Quodcunque, vel secundum vel Contra sanitatem, in Corpore Observatum , quod aliquid faciendum medico indicat ad sanitatis remanentis tutelam, vel morbi depulsessionem, Indicans appellatur. Notitia earum mutationum, quas indicans requirit, Indicatio appellatur Indicatum denique est medicamentum quod ad hunc eventum asse quendum indicatur, et indicanti Congruit si Indi Catio Xoritur, I A probe perspectis et intellectis causis morbi proximis, quae rationi, quid ficiendum sit, ostendunt. a. Ab

66쪽

ε DE SANITATE Pars III.

a. Ab ipsa experientia , morborumque historiis, quae, quamvis in tenebris latent et

Causae remotae et proXimae, tamen multa

comprobaverunt auxilia , specifica dicta, quorum natura et agendi ratio adhuc ignoratur, et forsitan semper latebit. 3. Ab his ambobus simul iunctis , et ad eandem metam tendentibus, haec optima et firmissima medendi methodus est.

De remediorum viribus. i. nis ars instrumentis ad suum opus P perficiendum eget Instrumenta artis medicinalis appellantur auxilia vel remedia Haec in tria genera deducta sunt. Unum quod medicamentis , alterum quod vi

tu, tertium quod manu medetur primum φαρμιαιευ μην , secundum διαιτῆ αῆν, tertium χειρουργικην Graeci nominaverunt. De hac a prioribus nunc separata , et ad chirurgos relegata, hic non tractabitur. a. Ut artifex instrumentorum, quibus peratur, naturam et vires, ita medicus potes

tates remediorum , quae sub certis legibus Corpori humano tali modo constituto appli- Cantur, Callere debet. 3. Quia corpus peccat vel ob quantitatem deficientem aut excedentem vel ob

quam

67쪽

vel ob corpora extranea irritantia, ita Omne auxilium aut adjicit, aut demit , aut per mutat aliquam materiam , aut denique X pellit vel destruit corpora mechanice agentia. Quaedam non uno modo tantum , sed etiam duobus inter se non contrariis adjuvant. Non ultra hos limites progrediuntur vires remediorum.

q. Materia optime adiicitur alimentis, id est cibo et potu. ae sunt aut Valentis et firmae, aut mediae, aut imbecillae vel infirmioris naturae. Nonnulla ad certa fluida proprie tendunt hinc haimatopea, ala pea, permatopea. s. Demitur materia superflua abstinentias exercitiis frictioneri sanguinis detractione per Venas, vel per cucurbitulas, vel hir dines fonticulis epispasticis vomitu la-Xantibus , vel purgantibusci alvi ductione ;lotionibus4 diaphoreticis , vel sudorificisci diureticisci enam enagogis expectorantibus ;salivantibus; errhinis , et apophlegmatisantibuS. 6. Materiam permutant, .medicamemta alterantia, qualia absorbentia, diluentia, temperantia, attenuantia vel incidentia , amtiseptica, et demulcentia vel emollientia. I. Roborantia , qualia analeptica vel Cordi lia, balsamica stomachica visceralia, astringentia, Vulneraria. . Sedantia , qualia ano

dyna ,

68쪽

38 DE SANITATE Par III. clynx, antispasmodica , anti epileptica , hyp-notica et narcotica. A. Specifica. . Expellunt vel destruunt corpora Xtranea mechanice agentia, Carminativa , alexi- pharmaCa anthelminthicae, lithonthriptica.8. Haec alimenta et medicamenta non suis et propriis qualitatibus morbos adoriuntur, sed viribus Compositis ex motibus naturalibus et artificialibus. Eorum effecta ob servatione et experientia deteguntur. 9. Inumbrantur illorum vires, I. Quia Omnes morbi circumstantiae ante administrationem non exacte notantur et describuntur. a. Quia plurimae morborum Causae quas debellant adhuc ignorantur. 3. Quia princi pia , quibus hae vires dependent , neque satis deteguntur, neque legibus mechanicis aut chymicis dilucide explicantur. q. Quia Com- c. 8, polita , saepius quam simplicia remedia, usurpantur; unde dubius haeret medicus, Cui p.

tissimum adscribendus sit effectus, vel annony plane diversus a simplicibus

De artis in medendo legibus. a. Uanquam vix ulla perpetua praecer a medicinalis ars recipit , tamen in medendo quaedam sunt regulae generales vel axiomata quibus fere obligatur artu

69쪽

artifex , quo remedia , magis secure et expedite , Optatos producant effectus. a. Ad felicem medelam requiritur notitia proprietatum , non solum aegrotantis , sed etiam sani corporis Inveniuntur enim Cor pora , in quibus aliter atque in aeteris idem evenit. Ideoque Cum par scientia sit, utilior tamen medigus est amiCUS , quam CXtranCUS. 3. Raro quisquam non aliquam partem Corporis imbecillam habet Cuius quotieπι λfensum Corpus est , vitiosa pars maxime sentit. Huic praecipue succurrendum est. . edicus interdum plus quiete , quam

movendo atque agendo, proficit. s. Ars observare et sequi debet ordinem, tempus , et successiones motuum , quibus na tura , ad curationem absolvendam , incedit. 6. Morbis OCCurrendum in principio et re

1missionibus vel intermisitonibus , sed non in summo paroxysmi vigore , nisi ad symptomata levandari quia partes nervosae tunc spas modicis contraitionibus tentantur.

T. In paroXysmo nitendum est, ut impetum morbi trahendo , porrigatur in id tempus , quod curationi locum praestat. 8. Medicamenta naturae Corporis semper accommodanda sunt debilibus enim debi lia, et fortibus sortia Conveniunt, Neque unquam, quod infirmioribus fieri potest , fortioribus medicamentis , aggrediendum. Me-

70쪽

que quicquid repente in corpore mutandum, quod aeque tuto paulatim fiat. 9. Attamen multa in praecipiti periculo

recte sunt, alias omittenda. Ne posse vehementi malo nisi aeque vehemens auxilium succurrela. Io. Perpauca , eaque bene Xplorata medicamenta, tentanda. Qui multis promiscue et pasiam utitur , nulla probe noscit. II. Neque crebro, neque me causa, in longis morbis , mutandae sunt applicationes longa experientia Comprobatae arguit enim vel ignorantiam indicationis vel remediorum. II. Sed cum omnibus eadem Convenire non possunt, est Circumspecti hominis novare interdum, et augere morbum, O febres accendere quia Curationem ubi id quod est non recipit, potest recipere id quod futurum est. Hinc , quos ratio non restituit, temeritas fere adjuVat. 13. In applicatione remediorum observandum est anni tempus facilius enim Curantur quotquot ab obstructionibus prove niunt morbi , tempore vernali et aestivo, quam autumnali et hyemali. 14. Observandum quoque est tempus diei; evacuantia et stomachica mane optime administrantur, sed optata melius in genere cir-

1 .mihil commodius est quam Causam morbi, qua via primum expelli potest, ejicere S