Pastor sive pastoris optimvs vivendi agendiqve modvs, per Nicolaum Hemmingium

111쪽

nimam partem in forma, vilitate Euri

tie vestis colloca unt. GESTVS sequuntur, de quibus adminebo breuiter Syracides cap. p. in hanc

sententiam ait Ab aspectu quisq; cogniscitur hex vultus obiectu intelligitur cor datus. Suus cuiusmi habitus, ac rictum di ducens risus, incessusq hominis, qualis sit, indicant Hac sententia significat sapiens, quod ut quisq; animo est arfectus, ita exter

na corporis conformatione maxime ostendit. Hinc multa indicia prudentiae, stulti tiae, grauitatis, leuitatis, coeterorumq; in rumin motuum animi. Quare oporter pastorem gestuum corporis singularem rationem habere Gestus enim externi vicia animi produnt, xvirtutes indicant. Vt autem gestus eo rectius a pastore formentur, duo tradam praecepta, quae si seruentur, gestus videbuntur ad virtutern compositi. PRIMUM praeceptum sit Sin gula membra corporis suum teneant occium, neq; surpent alienum. SECUNDUM: Singula ni embra suum opus decenter iv

modeste perficiant. Nam si membra acti

ones suas&Osricia confundunt, aut etiam

id, quod juste agere debent non explent, viciosus cdditur, culpabilis gestus.

112쪽

gi. DE IS TORE.

apostata, vir inutilis graditur ore perueraso,annuit oculis, terit pedibus loquitur di, gito, pravo corde machinatur malum. Oculorum ergo sit PRIMA disciplina ut illi modestiam sit gularem prae se ferant. Condit enim sunt oculi isteisvideamus: hoc munere fungantur decenter. SECUNDAE sit faciei seu vi tus Nam cum facies disciplinaesit speculum temperanda est&moderanda ingestu suo, ut nec proterue exasperetur, nec molliter dis Luatur, sed habeat se per rigidam dulcedi nem, sidulcem rigorem. TERTII sit ceterorum membrorum, videlicet ut singula suis fungantur officiis, nec munera confundant. Vt autem quid velim melius intelligatur, exempla subiici am, quil, peccatur contra nostram regula. Sunt quidam, qui nisi buccis patentibus auscultare nesciunt, , quasi per os sensus verborum ad cor descendere debeat, pala tum ad verba loquentis aperiunt. Non nul

li in 'endo vel audiendo, quasi canes siti crates linguam protendunt, xad singulas actiones velut motrim labia torquendo cir cum lucunt. Alij interloquendum digitos scalpunt, supercilia erigunt, oculos in orbem rotantes ineptiunt. Sunt qui rem aggressuri caput iactant, comam excuti-

113쪽

in DE PASTORE. p. unt, vestimenta expandunt. Haud pauci quasi ambae aures ad audiendum non sunt alteram tantum collo detorto vo revenienti exponunt. lnvenias quosdam, qui inter loquendun, vano oculo clauso, altera rnm apertum habent. Nec desunt quidum fari incipiunt,corrugant nares Multi a te

inepti sunt, o incedentes nauigentiri

cliijs, volent corpore, ac triformemo i strum uno eodern q; tempore expriman Pedibus eniri deorsum cum interra ambulant, lacertis mimigant, tacori ore in aere volant An cui hoc monstrisimile, langes re in se simul: hominis incessum, nauis remigium,&nauis volatum. Quid referam illos, qui scapulas intei eundum erigunt ad aures fere usq;. Quid dicam mille sunt laruae hominum vanorum, qui foede inter loquendum, audiendum, incedendum, cubandum, quidauis agendo leuitatem animorum produnt.

Ab his turpibus gestibus, quorum alii lasciuiam ali negligentiam, alij pigritiam, alij inconstantiam, alijsuperbiam, alii iracundiam, alij leuitatem deesarant, cupio

ut abstineat pastor, ac in omnibus actionibus naturam ducem, exempla bonorum virorum, quorum mores sunt lauda

biles, imitetur lam ad disciplinam Verbo rum veniamus. Gla De

114쪽

M PASTORI De sermone Paulus in hunc modum praecipit Ephec . Nullus sermo putris ex ore vestro egrediatur, sed si quis est coma modus ad aedificationem, quando opus est, ut gratiam auditoribus afferat. Et ad Coalos ... Sermo ester semper cum gratia sius e conditus, ut sciatis quomodo oportet cuiq; respondere. Ex his Pauli verbis quinaque licebit colligere sermonis praecepta. Quorum primum eontinet, qualis sermo sit uita ridus Secundum, qualis sermo de ligendus. Tettium, quale condimentum

sermonis adhibendum. Quartum,

quibus accommodandus sit sermo Quin tum quis sit sermonis finis. De quibus oriadine dicam. Qualis, quaeso, sermo est vitandus Putris , hoc est, talis, a quo aut nulluS fructus, aut malus certe expecrandus est. Ex scurrili sermone Insulso nullus fructus prouenit Scurrilitas impudentiam, ianitatem habet coniunctam Insulsistas vetaxo stupor est nimius, drandignus homine. Inter haec duo vicia Philosophi collocant medium, quod est lepos, qui est in sermone hilaritatis&asperitatis moderatio Ex

sermone obscoeno iactabundo virulent

sycophantico, falso, pessimus nascitur in auditoribus fructus Quare Pastor

in quo

115쪽

m quotidiano congressu hominum fugiat te huiusmodi sermonem. m Qualis sermo est deligendus Bonus est commodus ad aedificationem, quando est

opus Vt enim putris sermo dicitur, a quo aut nullus aut malus fructus prouenit, uti

et dictum est: ita commodus seu bonus is dicitur,a quo fructus aedificationis sperariso test. Alludi Ahostolii ad arbore quarum alia sunt putres,aliae bonae: integrae. Ab illis aut nullus aut malus, ab his semper bo- nus fructus expectatur. Cogitet ergo pa- stor,tum demum loquendum esse,quando quod dicat facit ad aedificationem.

Quidam cum interrogaretur in conui uio, cur non loqueretur alijs omnibusto

quentibus: Quia inquit, nihil habeo silen tio melius. Et apud Euripidem extat hici versus I AP, et oriorum i rume vera rumin xi, hoc est,aut loquere quicquam silentio meclius, aut tace.

Quale debet esse sermonis condimentatum: Respondit Paulus: Sermo vestcr semia per cum gratia sit sale conditus. Quare sice Ne corruptionis odor ad alios veniat. Veteribus sal amicitiae symbolum fuit duractionis gratia Corpora enim solidiora se cit, scdiutissime conseruat unde hospiti.

bus ante alios cibos apponi solitum, quo

116쪽

set. DA PASTORE.

amicitiae firmitas ac perseuerantia significaretur. Quare pleriqjominosum habent, si sal in mensam profundi contigerit contra vero faustum, si vinum atq id merum effusum sit. Hinc intelligi potest condimentum salis eo spectare, ut sermo sit solidus, non leuis aut inconstans sit sapidus, non insulsius aut ineptus sit custodia ac

conseruatione dignus, non dignus utinam aurem ingressus abeat per aliam. Breuiter sermo sale conditus, significat sermonem a recto iudicio profectum, tempestiue enunciatum, de commode rebus,de

quibus agitur,applicatum. Est dignum memoria,quod vetustas discernat salem candidum an igro, candidum dicit esse Mercurij, ut sunt dicta,

quae beneuolentiam augent. Vt Alexandri dicctum: Regium est benefacientem ferre maledicta Nigrum autem salem dixerunt esse Momi, ut sunt venenatae reprehensiones. Hunc salem omi vult Paulus abesse, cum dicit Cum gratia sit sale conditus sermo alludit enim ad cibos, qui tum de mum grati sunt, quando nec insulsi sunt,

nec falsissimi. Huc illud Pythagoricum

pertinet. Salem ne transgrediaris.

Quibus accommodandus est sermo EAuditoribus, inquit Paulus. Inciuile enim est

117쪽

tas DE PASTORE. Aest verba profundere, ubi nullus est qui au scultat. In ciuilius adhuc loqui, ubi omnia

perstrepunt clamoribus. Quare Pastor tum demum loquatur, Vbi auditores aures betnignati patente praebent.

Sed quis huius sermonis conditi sinistDuplex sinis in Paulo proponitur, Scientia, crati a. De scientia ait Ut sciatis quomodo o porteat cuiq respondere. Haec ergo scien

tia duo continet commoda,unum eius qui loquitur, alterum eorum cum quibus to

quitur.

Quantum autem ad illum qui loquitur, hoc percipitur com modum. Qui se assuefacit circumspectis sermonibus, non incidit facile in multas absurditates ii quas subin. delabuntur homines loquaces tarruli Qauantum autem ad auditores attinet, ex continuo usu acquiret sibi recte happosite respondendi peritiam Aliter enim po tentibus mundi est respondendiam, aliter mediocribus, aliter humilibus aliter rursus mansuetis, aliter iracundis Nathan aliter agit cum Davide adultero, quam egisset cum Stabulario eiusdem sceleris reo. Haec non adulationis sunt indicia, sed prudentiae signa tam destiae,quae praecipue in ora tione Pastorum requiruntur.

Grati

118쪽

TORE.

Gratiam praeterea requirit Paulus in sermone, ne dicacitate scurrilitate auditoribus simus molesti, sed potius ut eo nostrum dirigamus sermonem, ut pium fauorem: beneuolentiam nobis conciliemus,acea quibus gratia nobis pie accedit, cum omni modestia dicamus ita tamen ne huius gratiae praetextu ossicium, quod saepe, quirit asperiorem sermonem, negligamus. Dixi ex Pauli sententia quid sit in sero mone vitandum, quid sectandum, quale condimentum adhibendum, quibus a commodandus sermo, qui sitiat sermonis fines. Nunc autem quo plenior siti sermo nis disciplina, distinctionem eorum, quae

ad sermonem requiruntur, cum breuid claratione subi jciam. In sermone itaq; haec sunt obseruaniada. Quid,cui, ubi, quando, quomodo diu

catur.

Quid autem dicendum sit, primum hac

generali distinctione discernatur. Noxia, inhonesta, inutilia, nunquam dicantur a pastore Contra quae prosunt, ecquae sunt honesta,& utilia prudenter dicantur.

Noxia voco, quae animos auditorum,

vel in errorem, vel in prauitatem perducunt, vel etiam quae aliorum fama laedunt.

Inhonesta appello, quae vel illius qui loquitur,

119쪽

quitur, vel illorum, quibus sit sermo, vel

absentis dignitati non conueniunt. Inutilia sunt, quae nec loquentibus, nec audientibus prosunt. Contra prosunt, quae vel ab errore ii berant, vela prauitate abducunt, vel alie nae famae parcunt.

Honesta sunt, quae dicentis, audientis, absentis dignitate congruunt. Vtilia, quae prosunt, aliquid commodi afferunt auditoribus. Deinde, Cui dicatur, obseruandum. Nam qui narrat verbum non audienti, quasi excitat dormientem de graui somno. Ideo prudentia singularis etiam hic ad hi benda est, iuxta hanc distinctionem.

Qui cum alio loquitur, primum consi deret, an propter se, vel propicr illum to quatur. Si propter se, hoc est, suam utilita tem, utpote doctrinae, auet consili causa vi deat an ille, cum quo loquitur, talis sit, qui vel doctrina,vel consilio sibi utilis esse posisit. Nihil enim stultius est, quam a rudi doctrinam, S consilium a stulto petere. Si propter illum, qui audit loquitur quis, dispiciat an talis sit ille, mare suo sermo

ne non indigeat, vel ita malignus, ut oratione melior reddi non possit Salomone

'im dicit: Qui arguit impium,generat ma

120쪽

s. DE PASTORE.

tum sibi. Noli arguere derisorem, ne oderit te Argue sapientem,&diliget te. Item: Do ce iustum, festinabit accipere. Deinde petiturus consilium ab alio, re, gulam sequatur, quam praescribit Syracidesca' s . Ne consilium capias cum muliere de ipsius pellice de bello, cum metiaculoso de permutatione,cum mercatore: de venditione, cum emtore de gratitudi, ne, cum homine maligno: de humanitate, cum inhumano: de quouis opere,cum pigro, te perfectione instituti operis,cum annuo mercenario de opera multa navanda,

cum ignavo seruo ne attendas his in viri deliberatione suscepta. Hic proponit sapiens certa hominum genera cum quibus non est deliberandum, conssilium is capiendum. Ex quibus regula generalis colligitur Neminem qui alicuius priuati commodi studi jue rationem propositam habet, ea in re, de qua delibetrandum est, esse in Minsilium adhibe n.

dum Animum enim omni ira,am Ore,inuidia, cupiditateq vacuum consiliarius ad deliberatio'em afferre debet. Quare Pastor meus diligenter caueat, ne ab ijs conssilium petat, qui affectibus indulgent potius, quam Tatione inprudentia consulunt. Teris