장음표시 사용
111쪽
9a Caput XX. Maeliam dudum ante I lindelirium
ma ejusdem operis novissimi: de natione Hetrusca, & Italis primitivis tractatus in quatuor libros divis, quod idem Illustrissimus Marchio rebus antiquissimis eruendis natus factusque in Observationum Litterariarum Italiae Τ. IV. hoc ipso, qui excurrit, 739. anno primum edito recenset: ubi seu g. seu Cap. 34 de Hetruria cis Ap penninum & Rhaetis agit: eosque octodecim urbes tenuisse, quando a Gallis impetiti fuere, quod temporibus quinti Romanorum Regis Tarquinius is Priscus teste Floro filii accidisse commemorat. Urbem Hetruriae hujus Cis- Appenninae principem ex Plinio Bononiam facit, quod & supra Cap. I 3. audivimus. Dein rursus I. 3. e. Ic. ex eodem Historiae Naturalis Conditore affert mentionem oppidi Tuscorum Adriae : & paulti post: & oppida Acetum, Patavium, Opitergium, Belunam, ricetis, Mantua Tuscorum trans Padum sola reliqua. Controversiam deinde tangit variantis in Plinio Lectionis:
Fertini o Tridentiai. N Bernenses Rhaetica omida: ubi aliqui Breu-
Verona: nenses, aliqui Belulenses, aliqui Verunenses legunt; sibi, inquit, 1ll. p. 3. indubitatum esse, Breunenses legi debere , illosque ipsos intelligi, qui Horatio &Trophaeo Alpium Breuni sunt, quos Bech unos Ptolomaeus vocat, Breones Venantius Fortunatus: Verum de his alibi
plura; Nobis modo clarissimis nec enim hic falli me credo testimoniis , & citra omne partium studium irrefragabilibus docuisse
sufficiat, Rhaetos nostros populos fuisse longe totius antea Italiae potentissimos, antiquissimos, S toto, ut ita dicam, Coelo a Vindelicis diversos: Annis plusquam quingentis urbium frequentia, imo S in Rhaetia noviter conditarum gloria celebres, rerumque affluentia, commerciorum studiis, virium robore hos ipsos infinitis para- sanos antecelsisse Vindelicos. Cujus equidem rei non exiguas in Romanis Scriptoribus reliquias deprehendere potuisset praestans Litteratus Vel serus noster, nisi rem hanc tam perspicuis patere te-
simoniis nostra primum intellexissent saecula, ubi tam insignia passim in Cl. Monte falconii Antiquitate illustrata, in Illustrissimi MaD eji Originibus Hetruscis, in Hetruria Regali Dempsteri, in Musaeo Hetrusco Antonii Francisci Gorii se produnt monumenta : studi simque de hisce Rerum Hetruscarum Antiquitatibus ea jam ceperit incrementa, ut sint Viri quidam doctissimi, qui Litteras Hetruscas. ω
quibus aetas anteacta omnis desperaVerat, cum nec Graecae nec Latinae sint talesque, de quibus Livius testatur, Romanos pueros, scut
112쪽
Romaω cognitam , uti F Incolas fuisse. 93
nune Grecis, ita tunc Etruscis Litteris erudiri solitos9 legere posse &intelligere is merito glorientur. De quibus omnibus plura adhuc in tractatu paulo ante memorato & ab illlistrissimo, ut credo, Authore ipso per synopsin exhibito, pro summa Viri quem jure inter excellentimma hujus aevi Italorum ingenia refert Cl. Lotterus) Litteras reconditas extricandi facultate ac felicitate rescire poterimus: Caeterum neque ipse Vel serus distitetur, ac doctissim E more suo plu- s. ao.ribus exhibet, qui & quando ex Rhaetis nostris ante Augustum aut lacessiti, aut etiam domiti fuerint, addens, haec, & quae sint alia ejusdem generis, ad Rhaetos Italiae & Galliae imminentes pertinere: cum tamen de Vindelicis candide, quod res est, dicat, eos nempe s. p. Romanis sero cognitos, neque eorum nomen ante Augusti tempora & bellum auditum esse: licet E diverso Rhaetorum jam olim Polybius Fud Strabonem meminerit: Accedit, quod Vinum Rhaeti- Georg. cum teste Servio ad Virgilium jam Cato plusquam centum annis an- f. ys. te hoc hellum laudarit: Catullus sub Julio Caesare adhuc vituperarit, Virgilius vero pariter ante hoc bellum iterum commendarit: imo saepe laudatus Maii ejus ex Columellae praefatione textum ita legat : vindemias condimus ex Insulis Q cladibus, ac Regionibus Rheticis, Gallicisque, quod non de suo aevo, sed quod dudum Romanis in more politum fuerit, intelligendum nemo dubitat, ut adeo Rhaetia nostra longὶ jam ante illud bellum Romanis nota esse debuerit.
RomanoMue Scriptores semper de ea magnifi--
Portento simile videtur, Romanos Alpes nostras subinde tenistasse, atque hinc inde delibasse quidem, non tamen antea expugnandi iniisse consilium, quam ubi jam Gallia & Hispania, Graecia, AEgyptus, imo Asia & Africa, verbo oriens pene totus &Occidens cum meridie in potestatem populi Romani fuisset reda-
113쪽
Eutrop. ctus, soli enim hactenus per has Alpes nostras Cimbri intems eο- lPlutarch. psis Alpium nives emens sunt: soli Cimbri per glaeiem altamque ηivem lin Μ r- ad Alpium contenderant: hi iam siquis crederet 'P per bremem, qνα lFi' 'i' Alpes levat Tridentinis jugis in Italiam provoluti ruina descende- Tt. Hist. rant. Primus igitur ex Romanis Augustus verε demum gloriari po-3.ς . tuit: sua constantia perruptas Alpes. Hie Rhetos apud Alpes fibi Tri-Dio.l.s . dentinas obviam factos proelio congressos per Drusum) fudit: Hic, ut post Alpes Germaniam adhuc indomitam & Septentrionem quoque is i geret, Alpes prope inexsuperabilem snem in medio esse haud curandum ratus, fortiter rem aggressus & executus est. Sed erit hic for- tasse nonnemo, qui scire aveat, eccur tanti in Republica Quiritum iViri 6c Alpes & Germaniam , perdomito tamen orbe fere reliquo ilacessere non fuerint ausi 8 Duplicem his rationem reddi posse ex ipsis Romanis Authoribus didici. Ioci scilicet naturam & populo-Flor. I. h. rum fortitudinem; obstabant enim Alpes atque nives, quo bellum none. 1 a. posset ascendere : Obstabant vastillima ingentium petrarum praecipi- Π-h tia , di quia frequens super placiem glacies incumbit; Alpes inde προ- UV Dyς'ste erant, quas inexsuperabiles visas haud equidem miror. Nam quo-p61Ven. Orbis Domitor Romanus ille naturam Alpium speculabatur, coe Stratag. perat isiico ex propinquo visa montium altitudo, nivfrave coelo prope im-L8.14. a. miste - - animalia, inanim que omnia rigenti gelu - ac cetera visa, quam dictu foediora terrorem renovare. Horrebant scilicet
Sil. I. 3. - - Clausas nivibus rupes, suppostaque coelo
Polyb. Transisimque Alpium di cilem sane ac laboriosum, non tamen usquequa- l. f. 84. qae inaccessam: Nam plerisque in locis, ubi militi Iter faciendum. Iuven. Opposuit natura Alpemque nivemque;
Auson. in verbo deterrebant Insuperabilia Rhaetis: Et hinc nemo miretur, si apud lgxat. act. Poetas & eadem & vera reperiat. Titulos tantum brevitatis ergo,
ne longior sim, legemus: Horatius belli Rhaetici, jussu vi istoris, descriptor Alpes tremendas ta b3bernas: Pedo Albinovanus latebrosas . Virgilius aerias, Ovidius feras, altas, Catullus, post hos Silius Italicus celsas, & gelidas Lucanus dixit: Nemo tamen rem melius, at- irue si coram ipsus inspexisset, dicere unquam potuisset, quam Clauianus, quem unum instar omnium dabo: Sed Disitiroo by GO I
114쪽
semper de ea magnificentila sensisse.
Sed Latus Hesperia qua Rhetia jungitur ore. Praeruptis ferit astra iugis, paηditque terendam Vix aestate viam, multi ceu gorgοηe visa obriguere gelu, multos havssere profundamst, mole nives, cumque ipsis saepe iuvencis Naufraga candenti merguntur plaustra barathro.
Εt haee de locis, seu montium nostrorum natura, Scriptores Roma ni dedere. Nunc quid de populis senserint, audiamus : Synchro I. a. p. nus Bello Rhaetico Paterculus Alpes , inquit, feris, multisque nationibus celebres perdomite. Et sterum : Reversum inde Veronem Caesar haud mediocris belli molem experiri statuit. - - - Gentes locis tutissiamas, aditu discillimas, numero frequentes, feritate truces, majore cum pericula, quam damno Romani Exercitus, plurimo cum earum sanguine perdomuerunt. Strabo ex Rhaetis Rucantios es cotvantios petulanti mos vocat, simulque eorum incursones impudentissmas. Sed pace tantorum Virorum dixerim, notas has petulantiae, impudentiae, feritatis dc ferociae Romana pro more ambitio 8c adulatio invenit; longε enim ab his diversa verba Horatius immiscuit, dum veloces, devota morti pectora, & agmina ferrata scripsit, lege si lubet:
- - - - - milite nam tuo I. . ode
Drusus Genaunos implacidum genus I Brennosque veloces S arces Alpibus impositas tremendis D ejecit acer plus vice Iimplici Major Veronam mox grave praelium Commisti, immaηεsque Rhetos Auspiciis pepulit secundis Spectandus in Certamine Martio Devota morti pectora libera quantis fatigaret ruinis. Et mox rin barbarorum Claudias agmina Ferrata vasto diruit impetu. Domitis igitur tam seris, immanibus, ferratis, ac devotis morti populis , dejeius plus vice simplici quas alibi tremendis rupibus imposuere
115쪽
ω Caput οἱ Romani que Sestores
posuere arcibus, incredibile dictu est, quantis victores plausibus
excepti fuerint, quod vel ex eo etiam desumere possumus , quod p.m. γσς. Augustus summus Olegantiae ac puritatis Latinae arbiter Suetonio p. m. gr. aut quisquis vitae Horatii Author est) Porphyrione atque Acrone te-p.m. 4ys. stibus , Horatium , cujus Scripta prae aliis probaverat, & mansura perpetuo judicaverat, tribus suis Carminum libris ex longo intervallo quartum addere jusserit, & hanc victoriam celebrare , plura insuper jussum, quam executus fuerat, o de mox insequenti ultima insinuare videtur: Phoebus volantem praelia me loqai Victas ta urbes, increpuit l3ra Ne parva Tyrrhenum per aequor Vela darem. sunt qui Horatio ob genus Carminis se excusante Virgilium hoc bellum canere in mandatis accepisse ferunt, sed Rhaeticarum Alpium, urbium, fluviorum Celto Gallicorum,& lit Romanis videbantur catque ideo corrumpebantur barbaris plerumque nominibus deterritum AEneida scribendam postea suscepisse : Godque & mihi verisimile videretur, nisi Virgilium paucis ante hoc bellum annis jam 1. a. s. 91. obiisse ceriti constaret: Caeterum Alpes tam insigni jam dudum elogio a Polybio fuerant decoratae, dum veluti Ax totius Italia egeoh, . de videbantur, imo sine his nec Romam stare potuisse urbis aeter-peov. P. nae Consul & Oratorum Princeps pronuntiat: Alpibili Italiam ma- R. nierat ante natura, non sine aliquo divino numine, nam Ii ille aditus Gaulorum immanitati . multitudinique patuiqjet, nunquam urbs haec Summo
Imperio domicilium ac sedem praebui Dei, quae jam licet concidant, nihil enim est ultra illam altitudinem montium usque ad Oceanum, quod sit Italia pertimescendum.
Atque hanc demum rationem esse credo , cur tam magnifice I. 3. e. 4. Historiae Naturalis Parens Plinius de horum montium , Alphimque
, '. saluberrimis Romano Imperio ju is locutus sit: Cur eloquentiam suam I extulerit Cl. Mamertinus per vicina illa Coelo Alpium juga quibus Itan tu, Ilam natura vallavit, perque illa saxa S duriorem saxis nivium de ita-
ad AZn. tem. Alpes nimirum semper - - secundum Catonem N Livium murixo. v. 3. vice tuebantur Italiam. Alpes demum fuere, eriintque semper munὶ
& claustra provincia. Et quamvis sub Alpium nominea etiam Disitigoo by Coos
116쪽
s per de ea magnificentius sensisse. 97
etiam Cottiae, Grajae, Lepontiae veniant, Rhaeticae tamen, Tridenti- Duc. nae, Noricae atque Juliae omnino tres ad nos certo pertinent. Inter quos omnes a Scriptoribus praecipuε celebratur Appenninus, Pyrenaeus , Rhaetico & Taurus, quos universos nostros etiam esse paucis expediam; De Appennino quidem, seu Pennino ae Pyrenaeo cum ad rationes Vel di denae praecipuὶ spectet, capite singulari ae sequenti agemus : de Rhaeticone & Tauro hic paucis sermonem facturi sumus inquit Mela, Taurus S Rhetico : ubi per me Interpretum aliqui, inter quos Ciacconius & Aldus, murum Cappadociae, aut Taunum legant: aliqui etiam cum Vomo hune locum omnino praetereant, meminerint tamen, Melam hoc loco de Germania loqui, in qua Taunus quidem mons aliquis apud Cattos occurrit, qui tamen Alpes altitudine sua aequare mihi nunquam letitus, minus alti Isimum inter montes esse. Convenientius igitur dixero, si Taurum hunc montes illos asseram , quos in Tyroli nostra bie
incolis jam ex Polybio Strabo olim meminit et Apud Aquilejam, Sis Tauriscis, precipue in Imricis, auri solidi venam fuisse. Monsque hic
Τaurus idem fuisse patet, qui in Cl. Mergero ex antiqua Legenda Durus barbarε vocatur, eum in his montibus S. Rud pertum divinae Legis praeconem fuisse , hosque hodiedum in Dice celanis Salisburgensi Archi-Praesuli subesse constet; quamvis nec ineptὶ etiam Spre- cherus contendat, Alpinos quoque reliquos omnes Tauriscos compellari posse ; ejus tamen rationem aptitis ex Cl. machiero pete- Glossismus, cui in omni antiquitate & lingua, Thor mons est, praecipuε in θ' nostra antiquissima Celtica : inde Taurini & Taurisci dimanarunt. Eadem Cluverius sentit, sed magis ad Tauriscos nostros, quam Spr cherus accedit, cui utpote, qui rem & regionem hanc nostram pro- bE excussit, nemo non suffragabitur: Supersunt etiam hodie in Valle Oenana D3nastia S arce Taurensι antiquissimae hujus nominis non spernendae res iquiae: Dubium tamen omne post Strabonem Plinius I. 3. e. a
dissolvit: juxtaque Carnos quondam Taurisci appellati, nunc Norici. Et G n hisce Tauriscis confines Alpes illae fuere , de quibus Tacitus: vvm Rheticis jugis in Noricum setaeret: In ea enim Norici parte, quae vul- Vallis Pustrissa vocatur, aut montibus his Tauricis in ditione nora versus Salisburgensem vicina est, plures etiam Alpes, sive Tauri N supra
117쪽
98 Caput XXI. - que Scriptores SQ.
supradicti potiori ex parte Πrolensem ad ditionem pertinent, siclit& olim Norici cum Rhaetis sociati Italiae teste Strabone infesti erant: de Rhaeticone quoque, quia Interpretes ad Melam cum VOLsio omnes tacent, doressimi Vadiani in hunc locum scholia afferam: Rhaetico in Rhetiis, quorum pars Engadini hodie dicti, supraque eos in Rhenum vergentes Curienses a Curia vetustisssimo oppido , quique in Vasiem Telinam, S Larium Lacum vergunt . bellicuissmi, ta Helvetii Rhenanis foederati in ortum Walgavit, Algavit, o pars ATHESNNI, fortes 9 ipsi, S ad arma promptissimi - - - Rhaeticoηis vero non
continua nec paris altitudinis Iuga, varia sunt nomina, es juxta Vallis Monta n, Prettheu, hoc est. Rhetico: Cui consentit Tschudius, re Vallem adjacentem Rucantiorum asserit, additamque facilE, sed male pro more medii aevi Litteram P. ad Retuam non immerito suspicatur, & exemplis aliis probat; verbum enim Gam seu Gem medium prim ti hoc aevum addidit. Vadiano poreb & Tschudio Althamerus assentitur: Rhaetico, inquit, illud Rhasis primae, latermes Curiensium S Valumnorum: ubi per Vallesia nos Aribonis Frisingensis Vallenses, seu Vallenenses, & Metelli Te gerensis. In thalenses nempe ut Viri docti consentiunt Oeni vallenses nostros intelligit, & hinc ego Montem Λrulam, vulgb ben arters & corruptεzblers Rhaeticonis partem quoque credo, ut alibi dicturus sum : sed his modo metam l Id tamen libenter rescirem , si Vindelici inter Rhaetos censendi sunt, ubi Alpes illae sint, quas Antiquitas Alpes Vindelicas dixerit: has utique jam diu inter tot Alpium nomina requiro Z Atque ex his tandem argui posse videtur, Tiberium ac Drusum forte non solum Latronum reprimendorum gratia bellum hoe Rhaeticum suscepisse, sed potius, ut arcem istam ac murum Italiae opportuna hac oecasione Augusto assererent, quod de Vindelicis dici nequit, clim istos potius tanquam Rhaetorum Socios una debellandos necessarium esse duxerint.
118쪽
Montem quoque Myaeticum Brennerum antia qui is Graecis, Latiussique Scripto
Notissimus equidem aevo nostro mons drolensum Brenne.
rus est, occurritque apud Geographos nostros haud ignobiles Igelium, Burglechnerum, Gu pium, atque eXteros quosdam cum Jansonio ac Ferrario eo, quo decet, loco, apud Danckertium vero, imo&Baudranum, minus eurath mons glacialis Bren-nerus dicitur, qui aut Gallos aliquos, aut hi illum secuti sunt: Miror quoque Seuterum Geographum Augustanum exteros quam nostrates sequi maluisse; nullus enim in toto Brennero mons glaci lis est, sed Italiam petentibus per excelsa hujus juga montes glaei tes 1 dextris lustravi enim utrumque, & Brennerum saepius)-non unus , sed plures occurrunt, nisi dicere malis , Graecorum potius sensa hos sequi, qui sub Pyrenaeo aut Pyrene non tantum Brenn rum hunc Alpium montem, sed totum hunc montium tractum i tellexisse videntur. Herodotus quippe Historicorum antiquissimus In Eute
S Aristoteles Istrum in Pyrene, seu Pyreilaeo nasci tradunt. Binis his C Geographorum diligentissimus juxta, ac peritissimus, Strabo se jungit, dum ait: ser ιabet originem a montibus supra Hadriaticum, rursiim: Ister ab hisce montibus de Appennino, Brennero nimirum I. r. p. nostro loquitur, iit mox videbimus in multa divisus capita sumit o-ior. riginem : lices fontem alias quem Tiberius adiit in Suevia jam i agnovisse videatur: si tamen plura Capita seu fontes , ut loquitur Geographus, admittere velimus, forsitan rectὶ factum, qudd prin-Τ'r'eipem inter haec Capita locum oeno nostro tribuat Clarissimus Heu vetiae suae Plinius Scheucheterus: in Oeni fonte primum Danubii Hist. Nati fontem statuens, utpote, qui reliquis omnibus, quotquot in Da- P. nubium sese exonerant, sit altior, eadem quoque praeruativa ac yi' titulo in eleganti Charta Helvetiae Geographicae a doctimmo hoc N a Viro Disit iroo by GO I
119쪽
1oo Caput XXII. Montem quoque Rhaticum Bren Iers
Viro confecta apparet: Oenus fons Danubii, Oeno Lycum, Isaram, bylIam omnes in nostris Alpibus natos, omnes in Danubium viatos Cit. p. iungimus: De Oeno enim, vel Sylla quem docti Utium vocant. 376. cuius rei nullum vestigium hactenus potui deprehendere aperte iterum Strabo : Supra Carnos Appenninus mons situs est, is lacum ha- Isaram , qui aliam fluvium Atagin recipiens in Adriam emit: ex eodem lacu alius savius Atheyimis in Isrum exit. Locum hunc varie depravatum etiam magis adhucdum confundunt Interpretum aliqui, de quo alibi fortE pluribus agemus: Hodie interim hoc fidenter affero, Isaram, Hysarcum, Isarcum, seu Itargum esse, unde populis , quos trophaeum Hisarcos vocat, nomen & mentio apud Pedonem Albinovanum occurrit, qui Rhenum, Alpinas Valles , & Itargum non frustra conjunxit infeliciter autem ad Visu gim utque trahunt haruspices quidam): ita vero ille Ad A. V Ad M
Decolor infecta testis Rargus aqua. Idemque Hilarcus, qui Proprio Brixinens Hi saccus & Isarcus. hodieque ex nominis reliquias Eliach Vocitatur, ad pontem Drusi, seu, Bulsanum nostrum, Atagin excipit, seu Athesin, di in Adriaticum defert: Ex altera vero ad Orientem parte Syllam
st: -- ς' Straboni, aut in Atheia
sinum, Oenum, effusus, in Istrum exit: Ego ut, quod res est dicam, Librarium in medio aevo loco Oeni ut etiam liqua Pauli Dia-eoni exemplaria habent) Inus scripsisse censeo , ut Heppidanus &annuis Chronico, ac Reg nonis Coi tinuator illum compellant, quem alius prave in Althesinum detorsit. Vertim quidquid de his sir, concedendum tamen mihi esse pu- , cum hi duo fluvii in
non discutio . sscit nobis illum intellexisse montem, qui fluvium in Athesin & in Oenum, Istrumque emittit, qui certe Brenne rus est nec alium Aristotelem intellexisse etiam A enti a conten d storico & Geographo Poetam jungimus Bassum, qui in laudem Germanici
120쪽
anum fimis Graecis, Latm que Scriptoribus innotuisse. IOI
manici Caesaris ut nobis fidem ex primo Epigrammatum libro Maximi Planudis Beatus Rhenanus facit, ita scripsit: Saxa rarenaei, o depresse Vallibus Alpes Qua Rheni fontes haud procul aspicitis. Vidpis Radios Caesar Germanicus edit, hos cum Teutonibus fulgure belligerans. Quin & Senecae Pyrenaeus noster innotuit: totum Italia latas, in-ConLI. Juit, quod infero mari advitur, major Graecia fuit: Tuscos Apia ibi vin- ad Hesmicat, Drii Africam incolunt; Hispaniam Poeni, Graeci se in Galliam im- Μηxyς miserunt, in Graeciam Galli: PTRENAEVS Germanorum transitum non inhibuit: per invia, per avia, per incognita versavit se humana le
vitas. Senecae coaevum cognatumque jungimus Lucanum ita canentem :- - - nunc desuper Alpis L. I. v.
Nubiferae Colus, atque aeriam P renem ε 3. Abripimur. Alpes enim eum Pyrenaeo nostro, non illis Hispaniae montibus conciliabis. Vati Latino Graecus succedat Dionysius Alexandrinus csub Augusto, alii saltem sub Nerone vixisse ferunt) quem Latio ita donavit Ursimus post memorata Hercyniae sylvae juga scribentem: Post hos autem Prrenaeus mons U Domicilia Celtarum P Prope fontes pulchri i Eridani. Nec aliter nobis hunc Poetam Celeberrimus ejus Interpres Eustatius dedit: ms autem juxta Pyrenaeus mons S Domicilia Celtarum Εd. BasPrope Iontes pulchrisui Eridani. Qui secundum quosdam nunc Padus dicitur: ita utriusque Interpres pertrandus ex fide reddidit. Sub Domitiano Silium audiamus ita ea