장음표시 사용
51쪽
Caput IX. An etiam Colonia Romanorum,
p. g. I. e. De re Dec. Bru tUS apud Cic. ep. sam. P. Aor. Paterc. p. 292.
torum amrmare: num vero Vel didena inter Colonias unquam, &quando fuerit, nosse multum omnino interest. Incumbere autem nobis praeprimis reor, antequam in asserti rationes inquiramus, C Ioniae indolem perspicere, & tum primum an Vel di denae convenire possit, indagare ; audiamus Appianum : Mos erat Romanis, nunc hos, nunc isios Italia populos subjugando, parte agri multare, in eumque Colonias deducere, aut adverte in jam ante condita oppida novos Colonos sui generis adscribere; hae Colonia tanquam praesidia partis bello provinciis imponebantur. Notumque aliunde jam est, modo Colonos, modo milites, modb solos veteranos fuisse de duetos, imo, ut Taciti verbis loquar, universe legiones deducebantur cum Tribunis Centurionibus, ta suis cujusque ordinis militibus, ut consensu S charitate Rempublicam escerent. Antiquillimus hic mos Romanorum fuit, ipsi Romulo, & successoribus in acceptis referendus : De Romulo Dionysius nos certiores , facit, de Anco Martio clarum Flori effa tum habemus: Osticimque, ait, in ipso maris, fluminisque confηio Coloniam posuit. Continuatus hic utilillimus a Republica ritus usque ad eversorem ejusdem Julium Caesarem , qui eundem pariter retinens morem in transmarinas provincias colonias , octoginta millia CiVium distribuit, Caesaris hujus Successor melior Augustus centum
siginti misita cui loquitur Lipsius deduxit sub quintum Consulatum suum, ut Lapis Anc anus ostendit, ta postea innita millia adiunxit: Itaque hujus Principis plurimae S in toto orbe fuerunt, denique paulatim
t. rnta frequentia. vi negem Regionem imb vix Regiunculam Dill e,ia qua Colonia aut Coloniae non esent. Ut adeo inter Principes Augustus emineat secundum verba Lapidis Ancyrani: Solus omnium, qui deduxerant Colonias militum in provinciis. Provinciam autem & Regionem, ne dicam , Regiunculam hanc nostram Alpinam fuisse Rhaetiam & Lapides &Authores testantur, quam Augusti auspiciis a Druso & Tiberio in potestatem populi Romani redactam mox docebimus. Ubicunque autem, ait Seneca, Romanus vicit, habitat: Vicit autem Augustus Rhaetiam, habitavit itaque in Rhaetia Romanus. Aliis autem , nisi Legibus Colonicis ut illas Varro vocat, habitare non licuit: Domuit Augustus Rhaetiam , domuit gentes inalpinas omnium bestico Ilisimas: Domuit Rhaetos gentes locis tutissimas, aditu discillimas, numero frequentes, feritate truces V plurimo cum eorum sanguine perdomuit. Et his gentibus, Rhaetis nostris, de vires Colonia- Diqitigod by Coosid
52쪽
Ioniarum vincula negabis λ Τotum istis vinculis miramur orbem compeditum & constrictum, & gentem adeo Romanis formidatam. ut Ovidius exclamarit:
Matitaque nunc praebent, Thracitaque arma meis . ab his liberam, a communi lege immunem & suis adhue insidiis ut
Romanis iterum iteiamque infesti esse possint, tuto relictam fuisse, quis sanae mentis sibi persuaserit Z Stoliditatis utique non levis notam orbis Domitores Romani haud effugerent, u in hanc delapsos socordiam quis unquam arguere posset: Aliud longh nos Dio Casesius Author, ut in omni Historia, ita in re nostra summὶ perspicuus, verbis disertis edocet: Quia vero S populosa erat gens, Rhaetorum, inquit, videbantήrque bellum retentaturi, maximam qus G aetate validisssimam partem inae abduxerunt, iis relictis, aui es colendae et Regioni uerent, S ad rebellandum non satis virium ueaberent. His deteriora adhuc Strabo Author coaevus de hoc bello & his ipsis gentibus affert: Ea nunc partim excise sunt, partim domita. In Castella autem vacua, in vacuas urbes, quarum multas hoc bello oppugna asVeli ejus dicit, expugnatam verti Rhaetiam in provinciae formam redactam confirmat, non deductas militares Colonias quis vel somniare praesumat Z praecipua enim Coloniarum utilitas praesidium in subje- l. e. Pos, ait Lipsius , sparsa haec tot oppida locis opportunis, ου in iis Romanus sanguis quidni tot arces S propugnacula erant Romani Imperii, dicamus quidlibet: nihil tam validum. quam talis aliqua deductio, S ubiti, qui agros in alieno acceZere, semper obligantur, aut tueri jura imperiumque donantium aut pelli , si se ii pellantur. Et quamquam Lipsius idem : praesidia militum in longinquis, limitanei que locis fui Ue, pauca aut nulla in provinciis mediis, se pleraque eorum sne milite g armis vllis credat, aliter tamen de provincia recenter subacta, & quidem multo sanguine perdomita. de gentibus locis tutissimis, aditu dissi- s.cillimis, numero frequentibus, feritate trucibus, & bellum facit Eretentaturis statuendum fuit, imo & statutum, sit ex Epitomatore Livii ae fastis Cossi apud Gruterum de Inalpinis Gallis supra Aquile- phi J jam, rursumque ex Lucii Munatii Triumph. ex Rhetis in Lapide Cae- Lxi
tano, atque ex Livio & Orosio de Monis gente pariter nostra , cui l. s. e. r servire morte acerbius fuit, Straboni etiam memorata, ac de Cama. f. m. L nis δys Diuitigod by Gorale
53쪽
34 Caput X. Zi Via sena urbs etiam tam nobilis ac isa,
& Vennonetibus a Publio Silio , teste eodem Dione , jam olim deviistis, sed iterum bello primum descripto ad arma redeuntibus constat, longε inquam aliter statuendum fuit, ut Strabonis verba sunt horam omnium impudentissimas incursationes reprimerent. Veldidenam autem Coloniam deductam tum propter non im- Irobabilem loci antiquitatem , & quod ob tot directiones viarum ocus princeps esse debuerit, tum quod ad pedem montis Pyrenaei seu Brenni eb usque enim imo & amplius adhuc Scriptores antiqui hunc montem extendunt in latiori planitie situm , agris pro
militum numero majori dividendis abundarit, atque Regiam Romanorum viam prima statim fronte exceperit; Utique non ex vano contendimus ; Quos enim Brennos Horatius in hoc bello dixit, omnes & hujus & vicinorum montium incolas, accolasque intelligit, dein Jornandi. Venantio & Paulo Diacono Breones Briones S Ibriones has Alpium vicinarum fauces & campos tenentes com- Pellatos. Hos cum veloces quoque dicat Horatius , discere ab illis ipsis Drusi ac Tiberii, quibus convixit, militibus potuit, rerum no- Vandarum, quarum Vis in celeritate posita est,& capiendi exequendique in arena Consilii haud imperitos, & vel Romanis summope- timendos, atque eapropter hoc Coloniae seceno coercendos fuisse: ut alia argumenta forte non inferiora modo subticeam, de quibus alibi sermonem adhucdum facturi sumus, praecipue si Veldidenae titulus Aa sta aliquando proprius fuisset, quod splendidum Co- Oct. -- gnomen vix aliis , quam Coloniis datum fuisse praeeunte Cellariotiq. t. . inirmamus interea, donec forsan plura nec absona suppeditentur.
An nidi a urbs etiam tam nobilis ac istae, forte Matiae Caput fuerit.
Postquam Veldidenae antiquitatem rimati, atque Coloniae ne-
cellitudinem executi sumus. ejus pariter nobilitatem ac praestantiam discutiamus ; nam etsi, ut ab initio diximus, Vel di-denam Diuitigod by GOosl
54쪽
denam nobilm mansonem Surita , alicujus nominis celabrItatisque Io-
cum Cluverius, urbem Cl. messelingius, antiquam urbem maPri nominis Celebritatis Lambecius, Nomem Cellarius, imb & cum Cl. Mastovio etiam Rhetie Caput fuisse Geographi summi, ac Viri Litteratissimi senserint, aliam tamen rationem nemo unus addidit, quia Surita fassus est insuper: se neque Velaidenae ηobilis in hoe Itinerario mansionis mentionem ullam reperire potuisse, nis quam Claverius adjecit. quod nimirκm varia Itinera eo terminarit Antoninus &c. Eadem repetit Lambecius, & satis ex eo patere, inquit, quod Antoninus in suo Itinerario tria diversa Itinera ibi terminat. Nec diversus ab hoc Celi . rius est, ex Itineribus Antonini patuit, ait, qua Lauriaco, es inferiore Oeniponte diriguntur Veldidenam. Nullus tamen ex his omnibus sententiae suae exactam rationem , qua dictis apth fidem conciliare potuisset, reddidit. Edocendum enim fuerat, loca, in quibus Itinera terminarit Itinerarii Author, illo saltem aevo fuisse hobiliora, & reia liquis longe magis praecipua. Duo igitur hic consideranda nobis veniunt, quaenam nimirum viae concursu hic suo terminatae, & an pleraque loca , ubi alias hae ipsae viae terminatae fuere , etiam alibi fuerint prae caeteris eximia. Prima igitur via, quae Veldidenam spectat, exordium sortiter in Laureaeo, Norici novae Augusti Provinciae urbe principe; olim, ut monstravimus, amplissima, Augusti Col nia, Praesedit Legionis tertiae ac Classis Lauriacensis, Lanceariorum quoque Lauriacensium mansionibus & fabrica scutaria nobilitata. Nec Veldidenam tantummod5, sed Augustam Vindelicum de Brigantiam, claras utique urbes, ejusdem cum Vel didena. rtrs, ut terminos respexit, quemadmodum in Capite U. videre est: a Brigantia vero Mediolanum, a Mediolano demum Roma ipsa pro ter mino assignatur, ubi non viae solum omnes, sed & orbis termin
Via tertia dirigitur ab Oeniponte , iterum amplissima Norici urbe, & fortε non improbabiliter Romanorum Colonia, quae etiam in Itinere de Pannonia in Gallias, atque ex Norico in Vel didenam occurrit, Equitum olim Stablesianorum mansione, atque indubio Tabulae Theodosianae testimonio ad Dum etiam commercio celeberrima.
Quarta ex universa Italia & Illyrico ab Aquileja, Romanae a hucdum Reipublicae ad Norici limitem Coloniam: Augusti, Juliae,
55쪽
aliorumque Imperatorum, ac Legionum complurium, insuperque Praepositi Thesaurorum per Italiam mansione, urbe ingentis magnitudinis, emporio opulento S copioso, ossicina demum etiam monetaria in paucis nobili, & quidem per compendium Vel di denam dirigebatur. Ut hoc itinere promptius Augusti Nuntii, aut Augu- . stus ipse Germanicis inserveniret, aut non longe bellis abeset. Patet igitur ex solis Directionum Capitibus Laureaco nimirum, Oeni ponte , & Aquileja Veldidenam itinere Consulari, Regio ac Militari, toties Romanos Exercitus quibus Noricum & Pannoniam debellavit & coercuit Augustus & rediisse, & interquievisse : patet iterum hos exercitus , quibus Vindeliciam & Germaniam do- .muit item Augustus , imo Imperatores ipsos , Augustum nimirum hellis intervenientem, Tiberium, Drusum, Hadrianum transeuntes
Veldidenae, ut in termino Directionis & loco post Aquilejam de
Laureaeum in toto itinere praecipuo , vel quietis cujusdam intercapedine , Vel rerum circum quaque disponendarum opportunitate, vel nuntiorum in medio hoc exspectandorum S promptius expediendorum necessitate moras diutius traxisse : Duces, Legatos, exercitus, subsidia, arma, annonam ex spe elasse, multa, imo complura
secundo Oeno in Noricum, Pannoniam, imo in Pontem Euxinum usque pro Classe Laureacensi, Vindobonensi & Taurunensi submisisse. Quae quidem ne jactantius forte quam verius allata quis suspicetur, non jam pro argumento, Di rectionum Capita, sed terminos inspiciamus; hinc ne profustiores simus, videamus, an haec ipsa nostra tam Illustria Directionum Capita in hoc Itinerario termini, iit Veldi dena, fuerint: aut an alia Ioca, in quae ab ipsis sit Directionum Capitibus viae directae & terminatae fuerint, urbes illustres, Regionum praecipuae, aut etiam principes saltem plerumque extiterint. Lauriacum igitur vestigia relegamus, non jam ut Caput, sed instar Vel di denae , sit terminum a Sirmio Sc Taurunci haud perfunctorie
considerantes. Sirmium autem & Tauru num quantae olim urbest prima Straboni, Plinio, Ptolomaeo, Vopisco, Marcellino, Jornandi, Stephano celebrata, & Pannoniae Metropolis, pro mansione Praefecto Classis primae Flaviae Augustae, & Tribuno Cohortis tertiae Alpinorum, Dardanorum Alae Sirmiensis assignata, atque inter clarillimas in ipso Itinerario posita.
56쪽
ITER AB URBE MEDIOLANO. AQUILEIA.
In Hierosolymitano dein pro termino Aquileia, Sirmium pro Capi- s.
te: a Sirmio Carnutum, & Sardicam altera, Taurunum nempe, etiam nobis hodiedum notissima est, cum Bel gradum sit ad Istri Sav1que Confluentes , locus amplissimus, munimentum & emporium 'percelebre : opportunitate loci ac suminum jam olim a Romanis non perfunctorie excultum : unde Lanceariis Taurunensibus nomen, Equitumque, quos promotos dixere, non ignobilis statio a Plinio, Arriano, Ptolomaeo, Itinerario, Notitia & Constantino dein etiam Porphyrogeneia commendata. Fuit pro in Lauriacum, Norici Metropolis, & primae Directionis nostrae Caput bis a Sirmio nimirum &Τaurun ob terminus, quarum prima inter urbes Orbis Romani Principes Sirmium rursum semel terminus, bis Caput, altera inter urbes una ex praecipuis fuit. Nunc ad alterum Directionis Caput, sed iterum ut terminum pergamus, Oeni pons hic fuit, ita Itinerarii Directio docuit. Verum quid hic adverto Z quae binae directionis Caput suit, nunquam fuit terminust gem penitius inspiciamus : Capita Directionum ejus Vcl- di dena & Castra fuerunt, incertum quae: Oeni pons verti non tam certa cujuscunque demum Imperatoris Colonia, nee provinciae Ca- put, aut tot Antiquitatum testimoniis nobilis est, etsi posteriori seu medio illo aevo illustrior fuerit, quam Veldi dena; hanc autem antiquissimam & vix impugnandam Augusti Coloniam non omnino vanis ut nobis blandimur ex rationibus scripsimus: monumenta vero ex omni fere antiquitatis genere paulti in serius dabimus,lice t-
ne hinc inferre, potuisse Directionis etiam Caput ignobilius fuisse ipso termino Z etsi valde alias forsitan eximium foret i planὶ haec res
Exanitatis his binis Dire istionum Capitibus, lustratisque eorum terminis, tertium restat longe gravissimum : Λquil eja nimirum su-L 3 premum
57쪽
38 Cupis X. An Hetarina urbs etiam tam nobilis ae issae,
premum dignissimumque Directionis nostrae Caput, non aliter tamen, nisi iterum per compendium Veldidenam ad terminum deducendum : Λccingimur Itineri, praefigimus Itinerarium:
INR AB AQUILEIA PER IS IAM EXTRA MARE
ITER AB AQUILEIA PER LIBURNIAM SISCIAM
AB AQUILElA LAVRIACO M. P. CCXII. sic. AB AQUILEIA BONONIAM M. P. CCXVI.
Et in Itinerario Hierosolymitano.
FIT AB AQUILEIA SIRMIUM USQUE MILLIA
Ex his Directionum terminis urbes Lauriacum & Sirmium perspe. nobis abundε, nunc Bononia, Salonae,& Siscia discutienda sunt. Fuit autem Bononia ipsa etiam Aquileja antiquior : Livio quippe praeeunte scimus : Eodem anno ante diem tertium Kalendas Ianuarias Bononiam Latinam Coloniam ex Senatusiconsulto L. Valerius Flaccus, M. Attilius Serrarius, L. Valerius Tappus Triumviri deduxerunt: tria milialia hominum sunt deducta , equitibus septuageηa jugera , caeteris Colonis quinquagena sunt data. Ager captus de Gallis BHis Derat, Galli Tuscos expulerunt. Felsinam & principem Hetruriae Plinius: Intvs Colonia Bononien ina vocitata, cum princeps Hetruria 69et. Plura desideranti Cicero in Bruto, Τacitus in Annalibus, Suetonius in Oictavio & Nerone, cum Valerio Maximo, Mela & Paterculo aliisque consulendi sunt. Post Bononiam Salonas lustremus,utpote,quae ipsa etiam Colonia Plinio & Ptolomaeo Iulia Salona in Lapide ad hunc locum Suritae,& alio Gudii: Col. Ρι. Mart. Salona compellata fuit. Praestantem quoque Notitia facit, dum ibidem Fabricam Sala- nitanam armorum, Praepositum thesaurorum Salonitanorum Dalmatia collocat. imb prae innumeris inclaruisse testimonium Divi Hieronymi , hujus viciniae Civis, non obscurε indicat: unde Usaepe interprotes variant, cujus rei exemplum nos in lingua nostra habere possumus Athenas, Thebas, Salonas: quas una omnes illum ex proprio visi non temerε Diuitigod by Go rab
58쪽
, F forte Rhaetiae Caput finit. 39
remerε comparasse credimus. Plura, qui de Salonis scire avet, Caesarem bello Civili, Melam, Ptolomaeum in Illyrico, Stephanum in urbi bibus,Procopium in bello Getico adeat: aut si rudera Villae Diocletianae ad Salonem videre gestit, ea ingentia Montefalconius ex T. s. Sponio depingit: Nobis haec pauca congessisse sussiciat, idem modo de Siscia collecturis. Siscia igitur nec locus demum est novus, nee incelebris , cum mentionem de illa jam Strabo ingerat, prope at Segesticam refert: sunt etiam Siseia oppidum, V Sirmium in Italico itinere ς Plinius ad haec Coloniam assirmat: In ea Colonia Amonia, l. 3. e. ar. Siscia. Urbis moenia Siscis. Prudentius adstruit: Notitia Theodosii Peristeph. Praepositam thesaurorum Siscianorum, V Procuratorem Moneta Siscianae T. V. 3.
Hos igitur tam insignes Directionum terminos foecunda nobis Aquileja produxit; Nunc quod rebus nostris pondus haud leve addit, etiam Aquilejam ipsam ut terminum videbimus : talem enim &Itinerarium Antonini, dc sic dictum Hierosolymitanum profert, prius ita habet:
Inde Nicomedia, Antiochia,&Alexandria in AEgyptum. Et rursum:
AB ARIMINA RECTO ITINERE RAVENI Din. M. P. XXXIII. INDE NAVIGATUR SEPTEM MARIA ALTIN . QVE INDE IN CONCORDIAΜ Μ. P. XXXI. AQUILEIA M. P. XXXI.
Hierosolymitanum vero sic: P. s'.
FIT A MEDIOLANO AQUILEIAM USQUE MIL.
Ex his gnaviter conquisitis haud dissiculter colligimus, nostra haec tam Illustria Directionum Capita non tantum terminos fuisse Vel-didenae Diuitigod by Corale
59쪽
m Caput X. An Heldidera urbs etiam tam nobilis ad istae,
didenae ad instar: aliaque loca omnia, in quae ab his ipsis ut Directionum Capitibus viae directae & terminatae intermediis semper
nunc paucioribus, nunc compluribus mutationibus & mansionibus fuere, urbes etiam illustres, Regionum praecipuas, aut etiam pri cipes, saltem plerumque, extitisse. Atque ut luce meridiana clarior fiat nostra haec, quam probandam suscepimus, investigatio, rem per compendium conficiamus. Primum igitur Directionis Caput Lauriacum in Itinerario terminus eonstituitur 1 Sirmio & Τauru no: Caput alterum Augusta, pariter terminus est a Tauru no & Lauriaco : Ultimum denique Veldidenae nostrae Caput Aquileja fit terminus , Mediolano, iteriamque ut ad Veldidenam facit terminos Salonas, Si sciam , Lauriacum, Bononiam, Sirmium cum eb in Itinere Regio vias dirigat. Combina nunc Directionum Capita simul. & terminos Lauriacum , Bononiam , Sirmium, Τaurunum, Mediolanum, Salonas, Aquilejam, &problema mihi solve : an Directionum Capita, an termini praeha-hendi sint 8 Nolo jam Itinerarium reliquum percurrere, argumentis domesticis usus sum, milite proprio causam Patriae meae defendi. Nune dictis meis etiam colophonem addo , & animo planὶ obfirmato exquiro : si tam nobiles imb nobilissimae atque universim &constanter fuere, quae post tot mansionum modb pauciora, modo numerosiora intervalla pro termino vel semel aut bis assignatae fuerunt : cur Veldi dena locus antiquissimus, non incerta Augusti Colonia , & ter quod non nisi Illustrissimis quibusque in toto Itinerario urbibus contingere assistet ter, inquam pro termino assignata, cur Veldi dena urbs non aequὶ ejusdem sortis ac conditionis fuerit, quae urbes pauid ante enumeratae in sitis fuere provinciis , nempe praecipua: prae reliquis omnibus ejusdem Regionis illustrior, amplior Z Imo cum de aliis nostris per Tyrolim locis nihil tam eximium constet, merito totius provinciae Caput, &Rhaetiae universae urbs princeps ac metrostolis cur dici non possit ac debeat Z Agnovere haud dubi E Deductionis nostrae vim Viri, quos iterato adduxi , in re Geographica ac Litteraria consummati Cluverius, Cellarius, Surita, Lambecius, Masco vius & messe lingius, nec temerὶ ut iterato dixi, nobilem magni nominis & Celebritatis locum, urbem,& Rhaetiae Caput exiesissent, nisi in Itinerario Deductionum Capita dc terminos in universo orbe Romano ad invicem animo praesenti
60쪽
Fforte Maeliae Caput fuerit. - 4I .
senti & eum cura comparassent. Manet igitur ineoncussa haee praerogativa Veldidenae nostrae tum Authoritate Scriptorum, tum ratio num pondere firmata, antiquissimam nempe Augusti Coloniam, atque Rhaetiae totius Caput, & locum principem fuisse: nemo enim, qui emunctioris naris est, & Romam antiquam vel a primo limite salutavit, unquam inficias ibit, urbem aliquam in quavis Provincia qualem Rhaetiam nostram Augusti Imperio adjectam non uno te stimonio didicimus reliquis praestantiorem , majori jurium praerogativa eximiam, Coloniae dignitate, Civium Equitumque nobilitate reliquis antelatam fuisse: Pro sola autem Veldidena Itinerarii rationes non semel militare perspicuὶ omnino suspeximus, monumenta autem complura inferius eruemus. Caeterum etsi gavisus haud leviter sim, ubi terminos Directionum, urbes tam nobiles fuisse deprehendi ; longε liquidiori tamen postea perfusus sum gaudio ubi dudum jam ante me Virum in hoc stadio nobilem Bergierium do. De Viiscuisse intellexi complures militares Imperii Romani vias exitum so 'tiri ad urbes provinciarum praecipuas : quti etiam respexisse verba. 'm' ' 'D. Hilarii Pictaviensis Capite V. allata non adeo improbabiliter credimus. Quin post biennium, sit haec finieram, idem quoque Cellarium in Geographicis facith principem sensisse deprehendi , dum P itinera ex variis locis ad urbes tantum fami nobiles directa esse contendit.
Asertio contraria Veseri pro Augusta sua
opite Rhatiae cum suis Auctoritatibus σσω
HActenus equidem inoffenso pede in proposito nostro processimus, dum prim6 Rhaetiam fuisse, quae hodie Tyrolis au
dit. in eaque Veldidenam satis nobilem ex Itinerario, Tabula & forsan etiam non improbabiliter omnino ex Notitia adstruximus, demum etiam hanc urbem perantiquam, Coloniam Roma-F nain diuitia ον Gorale