장음표시 사용
571쪽
Illud non satis expeditum est, utrum acceptum ob turpem cauissem, aut honestam , ad quam accipiens alias obligabatur, jure naturae restituendum sit Continet laaec quaestio duos casus, 'qui non eandem admittunt decilionem. Primus est, utrum acceptum obturpem causain, Opere impleto, jure naturae restituendum sit ' Al- ter, utrum hoc jure restituendum sit, quod a Cceptum fuit ob causam honestam , ad quam accipiens aritea erat obligatus Primum quod attinet, Theologi post S. Thomam uno fere ore docent, re stituendum non esse; licet enim Opus turpe, qua tale, non sit pretio aestimabile, aestimatur tamen inter homines, quatenus est delectabile , vel utile uni, & alteri periculosum, vel laboriosum : ergo qui pro tali opere turpi mercedem proportionatam accipit, nec ex re accepta, nec ex injusta laesione danti ad restitutionem tenetur. Confer. Less. saepe est. cap. I . Dubit. I. num. sa. & P. Hau noldde I es , Tom. I. tract. a. cap. I. contr. F. num. II. . O seqq. Consentit Gror. 9. I a.
In altero casu si actio, vel omissio, actionis sit alteri debita ex justitia, acceptum ob eam causam danti restituendum est, nisi appareat, eum, qui dedit, habuisse animum donandi. Ratio est, quia alias non servaretur aequalitas, cum talis actio, vel omisso actionis alteri debeatur sine ulla bonorum suorum jactura. Deinde is, qui pro actione, vel omissione ex justitia debita aliquid dedit, uel icivit, talem actionem, Vel omissionem gratis esse debitam, vel ignoravit si scivir, vel habuit animum donandi, de sumus extra casum, vel dedit ad redimendam vexam, & evitandum majus damnum, & tunc est rationabiliter invitus, ut, quod dedit x tineatur. Si ignoraverit, itidem est rationabiliter invitus. Less. eis. eap. Dubit. p. num. 13. Haunold ubi Iupra num. 31ι. ct Ieqq. Diia sentit Grol. cit. g. La.
572쪽
idem dicendum est, si pro opere ex charitate debito, nisi fortEst laboriosum , vel sumptuosum, aliquid fuerit exactum, & solutum, nam communi hominum judicio haec opera Charitatis non
sunt pretio aestimabilia, & cum valdὸ intersit proximi, ut haec fiant, si quid exigatur, & detur, censetur coacte, non sponte dari pro re nullius pretii. Unde nihil potes exigere, ut mihi indices, ubinam fur res mihi ablatas deposuerit, si id sine periculo, labore, ver sumptu facere possis, ac proinde ita acceptum danti restituendum est. Aliud obtinet, si quid datum sit pro actione, vel omi
sione, quae tantum cedit in commodum accipientis, vel in hono rem Dei, cum enim nemo emat actiones, vel Omissiones liberas
soli agenti, vel Omittenti commodas, aut Deo honorificas, ad Arias ille alias tenebatur, ideo, quod ita datum est, Censetur mereliberaliter datum fuisse. Less. ubι supra hium G. or ro. XV.
Non minus dubium est, utruniris, qui rem alienam e. g. fur tivam bona fide emit, postquam Cognovit, rem alienam est C, eam veriditori restituere postit, ut pretium recipiat Negat Grpr. 6 ro. quia inquit, ex suo res in emptoris potestate fuit, jam civit obo' sito restituendia Amrmat ex adverso cum pluribus alii, Less. sepe a g. cap. I . Dubit. I. nim . I . o seques. Quam sciatentiam probabiliorem esse arbitror, quia eirnor in hoc casu jus habet a contractu recedendi; quicunque enim alterius contrahentis dolo, qui causam dedit contractui post sui valorem rescindibili, deceptus est, ei jore naturae permissum est, a Contractu recedere; atqui Cmpror at hoc casu deceptus est venditoris dolo, qui caulam deuit contractui post sui valorem rescindibilit ergo eidem jure naturae permissum est a contractu recedere. Atqui non aliter ab eo recedere potest, quam si recepto pretio rem venditori restituat: ergo potest ei dein rem emptam restituere, ut recipiat pretium. Quamvis igitur emptor statim, ex quo res in ipsius potestatem pervenit, ad eam do mirio restituendam fuerit obligatus, postquam r nnen eand m Vcia ditori restituit, nec ex re accepta, nec ex injusta lauione comino
573쪽
amplius est obligatus. Non ex re accepta, quia nec rem habet, nec ex re aliena factus est locupletior. Non etiam ex injusta laesione, quia restituendo rem venditori jure suo usus est, ac per Consequens sus alienum non laesit, qui enim jure suo utitur, nemini infert injuriam. Certe, qui rem reponit in eum statum, in quo erat, antequnn fuerit empta, non infert domino, praejudicium. Atqui in proposito res reponitur in eum statum, in quo erat, antequam fuerit empta: ergo non infertur domino praejudicium. Nec adversatur, quod apud emptorem fuerit in meliori statu, uti enim is non obligatus erat, ut rem in meliori statu constituat, ita nec obligatus est, ut rem in meliori statu constitutam cum suo damno conservet. Plane si rem eo demum tempore venditori restituere vellet, quo dominus ab eo reni suam repetit, hoc ei permissum haud esset, quamvis enim jus habeat a contractu recedendi,& rem venditori restituendi, non aliter tamen habet, quam sub hac conditione, nisi dominus ab eo rem suam repetat, hoc si fiat, rem domino restituere tenetur; cum enim uterque, dominus scilicet, & emptor jus habeat, ille rem suam ab emptore repetendi. hic rem emptam restituendi venditori, potior erit ille, qui alterum praevenerit, si dominus rem repetendo praevenerit emptorem, jus domini potius est, si emptor dominum praevenerit rem venditori restituendo, emptoris jus praevalet, ita, ut is nec ex re accepza,
nec ex injusta laesione amplius a domino conveniri possit.
Coeterum quod Medin. RHst. Io. de resis. tradit, rerum fungibilium dominium etiam sine consensu domini transire, cum functionem recipiant, & ita res aliae ex eodem genere restitui possint. peutiquam admitti potest, nam res, quae pondere, numero, veI mensura constant, non aliter functionem recipiunt, quam si consensus domini vel expressias, vel praesumptus praecesserit, Vel res, utpote jam consumpta, in specie restitui nequeat, secus funistio I cum non habet, ac proinde, si talis res fungibilis sine consensu domini ad alium pervenerit, & adhuc extet, tenetur is, si dominus petat, rem in specie restituere, nec potest aliam ejusdem generis invito obtrudere, ut recte advertit. Gror. g. vis.
574쪽
L Restatur cinnan. qui siauis ex pactis nudis nasiam jure uia in nasii ob datisnem. II. Respondetur ad primum ejus argumentum. III. Diluitur secundum.
IV. Enervatur tertium. V. Prosternitur quartum.
VI. Tres gradus loquendi de rebus faturis in proposito sunt distinguendi. VII. Promittere illa demum potes, qui usum rationis haber, VIII. o jure regantur pactiones, qua in mari, aut insula vaeua, vel inter absentes per litteras uni e IX. Alieno nomine HZe demum promistere poIesi, qui mandatum vel generale velspeciale habet.
rit , aster mercedem prom6sam Iure natura solvere tenesur.
XI. Nuid dicendum si, F quis alteri pro actione ex justitia deblia aliquid promiserui XII. Si res tempo e promt oris nondumst in potestate promittentis, passi iamen esse, efficacia promisisno interim es in Hoense. XIII. - Patiam promissonis requiritur Uus acceptasso. XlV. ma debersieno quodam externo manifesari. XV. Vtrum incesse fit, ut acceptatio promi seri innotescat δXVI. Promisso ante acceptarionem revocara posest. XVII. Utrum acceptario locum haberepset, si minister promissanis, ante commissum sibi negotium mortuus M. XVIII. Utrum mini o nomissonis constituto necessest, ut revocatio ante acceptarionem facta eidem innotescia ρXIX. Utrum donatio absenti facta acceptari possi: fi donarer ante ae- ceptationem mortuus M ρ . . XX. Uarum psem acceptare promissum mihi fiatam de re alteri dandae e XXI. Utrum acceptare psem promi nem in personam tertii estigaram' XXII. Ante acceptationem promissor vel in suum, vel in tertii comis mudam promissori suae onus a stere perest.
575쪽
Refertur essectus perfecta promissionis. An, σ quatenus obligeIur ille, qui alteram daturam, vel facturum promisit 'An, se quatenus error dam causim promissioni eandem vitietδ uid si dolus dans causam contra ui oneroseo commissus Ma tertio, altero contrahente ignaro 'Error incidens in contractum eundem jure naturae non reddit irritum.
XX vli . ma de promissone errantis sit sententia avi horis e XXIX. Metus intrinsecus nusium contractum facis are tum, aut irriis rabilem. XXX. Uti nec metus exstinsicus juse incussus. XXXI. Auids metus incaesus si ab Euro com hente ad extorquem
- dum contractam tXXX lI. Gids ixcessus sit a rertio, altero contrahente ignarost XIlI. Metus gramis, ct ad extorquendum contractum injuste in fises eundem probabilius 'No jure natura irratum reddit, se os sui valorem non amplius sit resicindibilis. XXXIV. diuid si metus injustus non sit incussus ad extorquendum comtractum, sed contractus tantum rigatur ranquam medium evisanae malum intentatum '
XXXV. Gomoau promisso nulla, ct irrita ex post convadesiere possis
PErduxit nos ordo ad obIigationem, quae ex promisso oritur. quamvis enim Connan. lib. s. cap. I. num. I. O seqq. Contendat pacta nuda, seu quae in nudis placiti finibus stant, neque traditione, aut stipulatione sunt firmata, nullam jure naturae parere obligationem, honeste tamen impleri, si facta sint de rebus, quas etiam citra promissum praestare aequum erat, merito vanaen haec sententia ab omnibus, qui veritatem amant, improbatur; si enim voluntate sufficienter declarata jure naturae etiam citra traditionemeransferri potest rei dominium, transferri quoque potest jus, vi e sus alter nos obstrictos teneat, aut ad transserendum dominium. aut ad aliquid aliud agendum, cum in actiones nostras par jus haheamus , ac in res nostras. Atqui voluntate sufficienter declarata
576쪽
jure naturae etiam citra traditionem transferri potest rei dominium: ergo transferri quoque potest jus . vi cujus alter nos obstrictos te; neat, aut ad transferendum dominium, aut ad aliquid aliud agendum. Neminem sane eme arbitror, qui non ex dictamine rectarrationis agnoscat, fidem etiam nudis, & fortuitis verbis datam non solum ex honestate, sed & ex justitia, etiamsi res adhuc integra sit, servandam esse, alias pactonum inter Reges, S populos diversos nulla esset vis, quamdiu nihil ex iis praestitum foret, quippe quae non solenni stipulatione, cum haec sit mera juris Civilis creatura, sed simplicibus duntaxat verbis fieri solent, quod quam ab omni ratione alienum sit, nemo non videt. Deinde jure naturae vivis solenni stipulatione se alteri obligare potest: ergo etiam nuo pacto se alteri obligare potest et quid enim interest, utrum al1. quis in promittendo solennibus, vel nudis, ac simplicibus verbis utaturi voluntas promittentis quomodocunque declarata causa est obligationis, non solennis stipulationis formula. Denique quamvis pacta nuda nullam jure naturae parerent obligationem, lex tamen civilis, ut ipse Connan. fatetur, iis addere potest vim obliga
di i ergo nihil obstar, quo minus dicamus, illa per se parere obligationem, cum voluntas promittentis, nisi lex impedimentum ponat. non minus essicax sit, quam volunras legislatoris: superest, ut
jam frivolas Connani rationes diluamus. Ait igitur
Primo non minorem esse culpam ejus, qui temere nulla de causa pollicenti credit, quam elus, qui vanitatem adhibuit promisesionis. Sed hic debuisset is explicare, quid sit nulla de causa polliceri, si enim idem est, ac talia polliceri, quae nullam omnino uti litatem ei afferre possunt, cui promissa sunt, verum est, quod dixit: sic licet e. v. alteri promiserim, quod nolim ire per viam publicam, vel ad bibendum, aquam haurire ex flumine publico, nulla tamen ex hac promissione in me nascitur obligatio, nec alter iure me prohibere potest, ne eam per viam publicam, aut ex flumine publico ad bibendum aquam hauriam, cum jus proprietatis
vi essentiae suae debeat respicere utilitatem illius, qui id habet. Si vero nulla de causa polliceri idem est, ac gratuito polliceri, seu
577쪽
alteri animo erga eundem liberalitatem exercendi aliquid promittere, falsum est, quod culpa sit, Sc polliceri, & pollicenti credere.
Secundo ait, fortunis omnium magnum imminere periculum, si promisso, quod saepe ex ostentatione magis, quam ex V luntate proficiscitur, aut ex voluntate quidem, sed levi, ac pa- tum considerata, tenerentur homines. As quis unquam dixit, ex verbis etiam ex sola ostentatione, aut humanitatis duntaxat causa prolatis obligationem nasci non nisi seriis, & ex deliberato annmo profectis promissis, re quidem talibus, quibus alteri jus proprium tribuere volumus, vim obligandi ex justitia tribuimus. Quod ti promissum serium quidem sit, & deliberatum, appareat autem, quod nullum jus exigendi alteri tribuere velim, ex eo nascitur qui
dem obligatio, non autem justitiae, sed tantum fidelitatis, ut paulo post explicabimus. IV. Tertiὁ ait jussum fuisse, aliqua honestati cujusque, & liberaIMtati relinquere, nec ad necessitatem OHigationis omnia revocare, ac exigere; de quamvis turpe sit promissa non implere, non ideo tamen turpe esse, quod hoc injustum sit, sed ideo duntaxat, quia ita detegitur promissionis levitas. At licet ex pacto nudo nasca tur obligatio, multa tamen adhuc honestati. Δί cujusque liberalitati relinquuntur. Deinde promissa non implere aliquando turpα est, quia injustum, aliquando vero turpe, quia est contra fidelitatem, refert nimirum, utrum promittendo alteri adversus me justribuere velim, vel non. Illo casu promissa non implere turpe est, quia injustum: hoc autem casu aurpe est, quia est contra fidei
Quarto utitur testimonio Ciceron. qui sib. r. de osse. dixit , ner romissa semoda esse, qua sis ris, quibus promisieris, inutilia, nec, se plus tibi noceant, quam illi prosim, cui prom3seris. At primum, quod attinet, nos ipsi paulo anae diximui, illa promissa servanda non
578쪽
esse, quae nullam omnino utilitatem alteri afferre possunt. Alterum vero non aliter procedit, quam si tale sit promittentis damnum , ut pro natura actus censeri possit, fuisse exceptum, nec alia mens Ciceron. fuisse videtur, nam mox subjungit: contra osscium est, majus damnum anteponi minori, ut si constitueris te cuipiam asi casum in rem prasenIem esse venturum, atque interim graviter agro rure Alius carperit, non sit contra secium, non facere, quod dixeris, ma
iisque iste, cui promissum si, ab omio discedat, s se destitutum quera-rur. Falsum igitur est, quod jure naturae nonnisi pacta contractibus in continenti adjecta, vel quae traditione, aut stipulatione firmata sunt, obligationem pariant. Quod autem jus Romanum non dederit ex *acto nudo actionem, ratio non in eo sita est, quod hujusmodi pacta non censeantur fieri animo serio se obligandi, alias nequidem exceptio ex pacto nudo nasceretur, sed in hoc, quod expediat quieti rei publicae, ut non ex quovis pacto tribunalia possint molestari. Grol. g. r. se δ. num. a. Puffendorf. de I. N. CT G. lib. I. ccp. I. num. g. O sqq.
Sunt autem in proposito tre gradus loquendi de rebus futuris, quae nostrae sunt potestatis, aut fore putantur, distinguendi. Primus est, si simpliciter asseram, me amnium habere, hoc, vel illud
agendi. Ubi ne contra Veracitarem peccem, quidem requiritur, ut verba menti congruant, non autern est necesse, ut in ea cogitatione perseverem, sed ab ea pro libitu discedere possum; & licet forte animuG, quem habui, perperam mutem, id tamen non ex eo provenit, quod non habuerim jus mutandi, sed quia prior semientia erat melior. Secundus gradus est, si non tantum asseram, me animum habere hoc, vel illud agendi, sed simul indicem, me velle esse obligatum ad perseverandum, ita tamen, ut nOIim propterea alteri jus tribuere exigendi. Et talis promisso polliciratio vocari potest, ex qua iure naturae nascitur quidem obligatio fide. litatis, non autem justitiae. Tertius denique gradus est, si insuper jus exigendi alteri conferre velim. Et haec demum perfecta promissio est, ex qua nascitur obligatio iustitiae. Grol. f. a. s. O ..
579쪽
Causa essiciens promissionis duplex est, Principalis, & Instrumentalis. Principalis est is, qui suo: Instrumentalis vero, qui alieno nomine promittit. Potest autem tum suo, tum alieno nomine ille demum promittere, qui usum rationis habet. Quando autem aliquis usum rationis habere incipiat, nequit certo definiri, sed ex quotidianis actibus, aut etiam ex eo, quod communiter in quaque regione accidit, desumendum est. Iure Romano septennis aetas definita est, ita tamen, ut etiam post illam ae tuten promissiones pupillorum, & minorum vel irritas pronunciet, si scilicet sine tutorum auctoritate, vel curatorum consensu sint factae, vel saltem adversus eas restitutionem in integrum concedat, si laesos se est e probare possint; & hoc jure tenentur etiam peregrini, si cum ejusmodi personis in loco, ubi jus Romanum receptum est, contra hant, qui enim in aliquo loco contrahit, tanquam subditus temporarius legibus loci subjicitur. Grol. 3. s. num. r. ct a.
Dubium est, quo jure regantur pactiones, quae in mari, autiniata vacua, vel inter absentes per litteras fiunc' Gror. GI. g. s. num. I. putat, talia pacta solo jure naturae res i. Mihi discrimen faciendum esse videtur inter pactiones, quae fiunt in mari, aut inissula vacua, & inter eas, quae fiunc inter absentes per litteras. ad pacta, quae fiunt in mari, aut insula vacua interesse arbitror, utrum contractus jure civili utriusque contrahentis sit irritus, aut irritabilis, vel tantum unius. Illo casu, nisi de contraria intentione constet, censentur Contrahere Voluisse secundum jus utrinque domi suae receptum. Hoc autem Casu, si non appareat, quod unius, Vel alterius jus voluerint valere, puto decisionem ex solo jure
naturae desumendam esse. Quoad pacta vero, quae fiunt inter absentes per litteras, semper Ius Civile valere credo, sive ita loco utriusque idem jus receptum sit, sive non; si enim in proposito diverso jure utantur illius loci jus attendendum esse arbitror, in
quo contractus ultimum accepit complementum.
580쪽
Alieno nomine ille demum promittere potest, qui mandatum habet. Postest autem aliquis duplici modo ad paciscendum loco nostri constitus. Primo sub formula generali, ut is habeat potestatem agendi, quidquid ipsi ex re nostra esse videbitur. Secundo, ut ipsi certi fines praescribantur. Qui sub formula generali et Cognita, Cum quo paciscendum, constitutus est, ille nos obligat, tametsi mandata arcana excesserit; nam vi mandati generalis prinmittimus, nos ratum habituros, quidquid is in tali negotiorum genere gesserit, mandata autem arcana tantum tendunt ad eum obis
ligandum, ut non agat, nisi ex praescripto, secus si fecerit, ut nobis teneatur ad id, quod interest. Cui vero Certi fines praescripti sunt, is ultra illo, nos obligare haud potest. Ex quibus patet, actionem exercitoriam, & institoriam in ipso iure naturae funda. tas esse, nam praepositio magistri, & institoris vim habet mandati generalis. Quod autem plures exercitores jure Romano ex facto magistri singuli in solidum teneantur, hoc naturali aequitati non convenire putat Gror. I. IS. cui tamen contradicunt Ziegler, Tesemar, obrecht, de alii. X
Objectum promissionis sunt ea, quae promittuntur. Possunt autem illa demum promitti, quae vel sunt, vel saltem esse possimi in jure, seu potestate promittentis, ac proinde res impossibiles, sive natura, sive jure tales sint, non cadunt in promissum, cum res impossibilis, vel illicita nec sit, nee esse possit in potestate promi rentis , si tamen is, qui rem illicitam promisit, conventionem tu pem impleverit, alter mercedem promisiam jure naturae solvere te netur, postquam enim factum turpe promissum praestitum est, comventio deflexit in contractum in nominatum, qui dum obligat ad solvendam mercedem, non obligat ad aliquid turpe; tametsi enim, scelere nondum perpetrato turpe sit, mercedem solvere, postquam lamen est perpetratum, desinit hoc turpe esse, cum enim solutio stare possit cum actuaIi detestatione comissi sceleris, non est suapte
natura, & per se vir rualis ejusdem approbatio. At, inquis, saltem obliga