장음표시 사용
591쪽
Illo casu, ait, promissionis nullam esse vim, eo quod promissor non consenserit in promisitim, nisi sub quadam conditione, quae re ipsa non extitit. Hoc autem casu, i m non deficiat consensus, promissionem esse validam. Sed haec distinctio non videtur esse diversa ab illa, utrum error det causam promissioni, vel non. Hinc ab iis, qus diximus, non discedendum esse arbitramur.
Secundo ad contraria promissionis refertur metus, quem Ctus in I. I. F. quod metus causa sci describit, quod sit instantis, et futuri periculi causa mentis trepidatiq. Infertur vel ab aliquo principio naturali non libero, v. g. a morbo, periculo naufragii, feris animantibus &c. vel ab alio homine mentis compote. Ille intrinsecus: hic extrinsecus vocari soler. Metus intrinsecus nullum contractum facit irritum, aut irritabilem. Non irritum, quia non tollit voluntarium, relinquit enim absolutam electionem minoris mali prae majore. Non irritabilem, quia rescindibilitas contractuum metu initorum non nisi ab injuria per meturn illata dein sumi potest, si autem sit metus intrinsecus, nulla metum passo infertur injuria, ac proinde, si quis alteri, qui eum ex periculo naufragii cum periculo vitae suae eripuit, centum promiserit, promissum omnino servandum est.
Metus extrinsecus vel est justus, vel injustus. Iustus dieitur, si alter mihi tale malum intentet, quod jure inferre potest. Injustus, si malum, quod intentat, jure inferre haud possit. Metus justus itidem nullum pactum, aut contractum facit irritum, aut i ritabilem, quia nec tollit voluntarium, nec annexam habet injuriam.
Metus injustus vel est incussus ad extorquendum pactum, aut contractum ; vel pactum, aut contractus tantum eligitur tanquam medium ad depellendum malum intentatum. Illo casu refert, utrum contractus post sui valorem adhuc rescindibilis sit, vel non.
592쪽
Si rescindibilis sit, ulterius interest, utrum metus ab altero contra hente incussus sit, vel a tertio, contrahente ignaro; si ab altero contrahente, pactum, aut contractus quidem Valet, quia, ut diximus, metus non tollit voluntarium, is tamen, qui metum incussit. tenetur ad liberandum promissorem ob damnum injuria datum: si promistor velit. Nec interest jure naturae utrum metus fuerit gravis, vel levis, nam & qui per metum injustum levem ab altero obtinuit promissionem, hoc damnum utpote injuste illatum, reparare, ac per consequens eundem liberare tenetur. Ab haC Communi sente ilia recessit Puffendors lib. I. cap. 6. g. Io. qui Putat, ex prommissione metu extorta nullam jure Naturae nasci obligationem, eo quod metum incutiens non possit ex injuria, quam alteri infert,
sibi jus acquirere; sed falso is nititur supposito, nam jus exigendi
promissum non nascitur ex injuria per metum illata, sed ex promissione ab eo, qui metum incussit, acceptata, ex injuria autem nascitur obligatio reparandi damnum, in quod is, qui metum i cussit, alterum conjecit; alias san dicendum foret, etiam alienationem metu extortam invalidam esse, nec eum qui metum incusis
sit, rei sibi traditae dominum fieri. Grol. 3. I.
Si metus a tertio incussus sit, altero contrahente ignaro, Is qui metum pastus est, jure naturae, in Vito altero contrahente, a pacto, aut contractuari edere haud potest; quamvis enim ei illata sit injuria, non tamen illata est ab altero contrahente, ac proinde non tenetur hic consentire, ut is a pacto, aut contractu valido resiliat. sed sufficit, quod damnum illatum ab eo, qui metum incussit, rein parari possit, & debeat. Aliud constituit jus Romanum nam in I. r . q. s. f. metus causa dicitur, in hac actione non quaeri, utrum is, qui convenitur, num vero alius metum intulerit; sed sussicere, si doceatur, metum illatum esse: ergo hoc jure etiam eo casu restitutio conceditur, quo metus a tertio fuit illatus.
Si contractus post sui valorem non amplisis rescindibilis sit. Porro resere, utrum metus incussus fuerit gravis, vel levis. Si
593쪽
gravis, contractus non tantum jure positivo, sed probabilius etiam
jure naturae nullus, & irritus est, sive deinde metus incusius sit ab altero contrahente, sive a tertio, contrahente ignaro. Ratio est, quia omnimoda annullatio Contractuum indisibi ubilium ex una parte servit metum passo, ut ne innocens, & invitus damnum subire cogatur nulla sua industria declinabile, & ex altera parte nulla trahit post se specialia inconvenientia, quia omnes fatentur, hujusmodi contractus defacto jure saltem positivo esse nullos, & invali dos, ac proinde, nisi dicere velimus, naturam in defendenda inis nocentia defeci sie, recte infertur, tales contractus ipso jure naturae esse irritos. Non adversatur in quod contractus post sui valorem non amplius rescindibiles non sint ipso jure naturae irriti, si dolo malo ponantur esse initi; nam in proposito inter dolum, & metum magna est disparitas, magis enim alliciuntur homines ad committendum dolum, quam ad incutiendum metum, cum enim dori Ius lateat, sperant, eum, aut plane non , aut certe non nisi, post longum tempus detegendum fore, unde fieret, ut, si tales contractus ipso jure naturae irriti forent, plurima matrimonia communi Omnium opinione valida a parte rei essent irrita, & dolo detecto cum ingenti perturbatione Reipublicae, & damno liberorum irrita deberent declarari, quae gravissima incommoda, utique multum praeponderant commodo, quod ex irritatione nasceretur, adeoque non debuit natura ejusmodi contractus irritare, praesertim cum contrahentes per diligentiorem inquisitionem donis plerumque cavere, & illis circumstantiis , in quibus fraudem timent, aut suspicantur, consensum suum expressis verbis alligare possint. Me tus autem ex adVerso patet, ac proinde ad eum incutiendum non nisi homines effrontes alliciuntur, ac propterea periculum non sub est , ne multa matrimonia communi omnium opinione valida fi tura sint nulla, ac irrita Deinde dolus non imminuit consensum circa substantiam rei, sed versatur tantum circa qualitates, & ac cidentia, metus autem imminuit libertatem, consensus circa rei substantiam. Quodsi metus tantum fuerit levis, contractus indis solubilis etiam jure naturae valet, nam metus levis, hoc ipso, quod
sit levis, ab homine constante contemni debet, ac proinde, quii talem metum patitur, jam medium habet, se liberandi a malo, quod Per
594쪽
per contractum subiret. Unde cum per irritationem grave malum inferatur Reipublicae, non debuit natura ejusmodi contractus irritare, sed qui metum tantum levem passus est, sibi imputare debet, quod eundem non Contempserit.
Si denique metus injustus non fuerit eo fine incussus, ut contrastas extorqueatur, sed metum passus contractum tantum elegerit tanquam medium ad depellendum malum sibi intentatum, res dissicultate non caret; equidem, si metum pallas patres sit, vel Contraxerit cum tertio, qui illatae injuriae nullo modo particeps est, nemo dixerit, pactam, vel contractum,' aut ipso facto invalidum, aut ad libuum metum passi rescindibilem esse, cum enim ex una Parte alter, cum quo pactus sum, vel contraxi, sit innocens, & ex altera parte metuS non sit causa pacti, aut contractus, sed mera oc- Casio, nulla apparet ratio, Cur tale pactam, vel contractum irim tum, aut irritabilem esse dic'mus. At quid si ille ipse, cum quo Contraxi, metum injustum, non tamen ad extorquendum contra Etam, incusserit e Hoc casu non conveniunt ΑΑ. Quidam enim arbitrantur, contractum in dissolubilem, modo metus sit gravis, ipso jure nullum, distolubilem vero rescissioni obnoxium esse, propter injuriam illatam. Alii autem putant, talem metum nullum Contra istum aut irritum, aut irritabilem facere, tum qu3d hoc casu eontractus libero, & spontaneo consensu sit electus, tum quia alias metum paniis saepe nullum haberet medium, quo posset malum si-hi imminens avertere. Ego cuilibet liberum relinquo, quam nam amplecti velit sententiam. Ccetera conferri possunt. P. Haunold. supra est. cap. a. Controv. a. per tot. Dn. Gletle de Pact. ct contraris.' cap. ult. f. I. Dn. P. Francis. SChmier. eod. irin. cap. I. sea. I. S. A.
γ Plane quamvis promisso ipso jure nulla, & irrita sit, illa tamen ex post convalescere potest, si promissor, cessante nullitatis causa, eam ultro servare velit, modo hanc suam voluntatem signo quodam externo exprimat, solus enim actus internus etiam Cum
595쪽
. externus non potest esse signum actus interni subsequentis; non tamen praecise verba requiruntur, sed & alia signa externa sufficiunt. Si autem promissio ipso jure valida, pro arbitrio tamen pro- missoris irritabilis sit, tamdiu valida manet, quamdiu eandem non revocat. Atque ita g. ao. explicandum esse arbitror.
I. Utrum contractus, ct pacta jure natura ab invicem disserant ρII. Dividuntur contractus in principales, se accessorios, principales in bene Acios, ct permutatorios, ct hi porro in diremtortos, ct communicarorios. III. Contrahens vitia rei Hi nota, ni per se manifesa snt, at eri gifare tenetur. IV. Neutra ab altero metus injustus inferri debes. V. In contraritibus permutaroriis non potes plus exigi, quam par est. VI. Iuὸd si inter res, quae commutanIur, de ruendatur inaequalitia, illa corrigenda es, tametsi dolus abfuerit. VII. Suatenus in contractibus beneficis spectetur aequalitas ρVIII. Pretium es ves legale, vel vulgare, quod moralem habet si ita '
IX. In communi pretio determinando ratio haberi solet lasorum, cr
X. Bem damni emergentis, s peculiaris assem s. XI. Ut o lucri ressantis. 'XII. Potest etiam augeri pretium propter periculum non obtinendi s
XIII. In emptione, es vendisione pretium debet constitui in pecunia
XIV. Utrum periculum ante translatum dominium si venditoris, vesemptoris '
596쪽
XVI. Possunt a summa potesate monopolia ex justa causa permitti. XVII. Auid si ptares mercatores inter se conspirent, ut nusim rem mi-
XVIII. Auid se quidum vi, aut fraude impediant, ne major copia a
importeIur, ut maneat caritas ρXIX. GH sialiqui merces certaspeciei in maxima quantilare visi presio coemant, ut risea abi cogantur pretio majori emere ρXX. Grum ad locatorem vel conductorem jure natura pertin
ani erilitares, es alii caseus usum impedientes tXXI. Si una, rarimque opera pluribus aeque utilis esse possi, a singulis, cintegra merces exigi potes. XXII. Utrum merces augeri, vel minui possit, si res in gratiam a terius locetur, vel conducaIur ρXXIII. Usura locratoria ipso Dre natura vetita sint. XXIV. Utrum secluso omni alio titulo vi legis humana moderatum
aliquid ultra sortem principalem in foro interno exigi possit XXV. ConIractus assecurationis non aliter valet, quam s uterque periculum subesse putet. XXVI. in sponsio justa sit, requiritur, ut utrique parti spes lucrandi
XXVII. Eualemnam partem quisque sociorum ferar in societate nogotiatoria XXVIII. Valet pactio, ut aliquis sociorum lucri sit particeps, ct imm-nis damni. XXIX. De societate navali. XXX. Iure gentium ratione inaequalitatis, qua citra datum contingit, non daIur exactio, aut coactio.
HActenus de promissis in genere, transit jam A. ad contractus
in specie, ubi tamen non facile dixeris, utrum pacta, & contractus jure naturae ab invicem differant, vel non Et si differant, in quonam liaec differentia consistat Titius observ. 3s . asPuia findors de offici homin. se ciυ. nullam inter haec agnoscit differentiam. Ex adverso Grol. f. r. omnes actus aliis utiles, extra mere beneficos, contractuum nomine ait appellari. Pulfendors de IN. O G. kb. I. cap. a. f. . ad pacta in specie refert omnes conventiones Disjtiaco by COOste
597쪽
tiones negativas, quibus aliquid non facturos nos, aut non petituros paci stimur, quod facere, Vel petere poteramus: item promi iasiones de praestanda opera non mercenaria.. Vitriar. ad. Grol. hoc cap. Auast. a. inter pactum, S contractum non unam conatur assi gnare differentiam, sed cum saltem quoad effectum ab invicem . non differant, & jure naturae eandem vim, ac essi aciam habeant, non putamus, operae pretium esse, di huic rei pluribus inhaerea.. mus, & relatas opiniones sub examen vocemus.
II. Dividi possunt contractus in principales, qui per se stant, dc
accessorios, qui alteri contractui accedunt, quo pertinet fidejussio, vi contractus pignoratilius. Principales Vel sunt benefici, vel permutatorii. Ad beneficos refertur commodatum, mandatum,
depositum. Permutatorii Vel dirimunt partes, Vel communionem adferunt. Illi diremtorii: hi vero communicatorii vocantur. Contractus diremtorii in genere sunt, do, ut des, do, ut facias, facio. ut des, & facio, ut facias, sub quibus quatuor generibus comprehenduntur non tantum contractus, quos ICti Romani in nomin tos vocant, eo quod specificum nomen non habeant, sed & illi. quos vocant nominatos propterea, quod certum, ac specificum nomen acceperint, Veluti sunt emptio, venditio, locatio, conductio, emphyleusis, mutuum, averso periculi, seu assecuratio S e. contractus communicatorius est societas. Latius A. g. a. O seqq. MPutandors est. cap. a. num. δ. O seqq.
In omnibus autem contractibus natura aequalitatem imperat, quae consistit partim in actibus, partim in eo, de quo agitur- Actus vel sunt praecedanei, vel principales. . Ad actus praecedaneos pertinet, quod contrahens cum aliquo vitia sibi nota rei, de qua agitur, eidem significare teneatHr, nisi per se essent manifesta, & ultro in oculos incurrerent. Et quidem si desuper interrogetur, hoc satis expeditum est; sed etsi non interrogetur, si tamen vitium sit alteri periculosum, vel res eidem sit inutilis, aut parum utilis ad finem, ad quem petit, de hoc eum monere leuetur. Illa autem, quae rem
598쪽
ex accidenti rem afficiunt, veluti si quis sciat, .multas naves incursu esse, quae frumentum afferant, quod coeteri omnes ignoranη - . nemo ex justitia tenetur indicare. Videatur praeter Grol. g. P. Dn. P. Melch. Fridericli de Empi. O vendII. Pars. s. cap. I. art. F.
Deinde ad actus prae daneos etiam pertinet, ut in usu quoque voluntatis inter utrumque contrahentem sit aequalitas, adeoque neutri ab altero metus inlustus inferri debet ad extorquendum. contractum, vel si incussus fuerit, sus naturae jubet, ut dematur. A. S. 1 o. sed de hoc satis superiore cap. dictum est.
In actu principali aequalitas postulat, ut ne in contractibus permutatoriis, plus cxigatur, quam par est, adeo, ut si plu, fuerit exactunt, & ab altero promistum, vel solutum, id ei remittendum, vel restituendum se; nec enim in dubio donatum censeri potest, quia talis creditur fuisse animus Contrahentium, qualem exigit na tura contractus. Natura autem contractuum permutatoriorum haecem ut quisque post commutationem tantum habeat, quantum antea habuerar. Grol. I. II.
AEqinlitas in eo, de quo agitur, in hoc consistit, ut si inter res, quae commutantur de rchendatur inaequalitas, foric propter Vitium rei ignotum, quia in pretio fuit erratum, haec inaequalitas ei resarciatur, qui minus habet, etiamsi neuter labuerit animum alterum decipiendi, sed uterque in bona fide fuerit, quia, ut dixi, utrique propositum fuit, ut quilibet tantundem habeat, quantum antea habuit. Cceterum jus Romanum ei, qui Citra alterius dolum laesus est, non aliter dat remedium, quam si laesio excedat dimidium iusti pretii, si enim ob quamcunque laesionem Praetor adiri potest. nulla tribunalia expediendis litibus sufficerent, interim in foro intemo is, qui plus accepit, nihilominus obligatus. macti, ut quod plus accepit, laeso restituat, & rem ad aequalitatemq redurat.
599쪽
reducat. Aliud est, si lex civilis non tantum actionem deneget, sed exigente publica utilitate vi eminentis dominii etiam jus uni imat, S in alterum transferat, uti contingit in praescriptione, nam in hoc casu aliquem etiam in foro conscientiae securum reddit. Inter eos igitur, qui legibus civilibus subjecti haud sunt, veluti sunt summi Imperantes, jus naturae valet. Grol. g. I a. VII. In contractibus beneficis hactenus saltem spectatur aequalitas, ut ne quis ex beneficio damnum sentiat, & ideo mandatarius non rantum indemnis praestari debet a sumptibus in negotium sibi eo m- mi ssum factis, cum nihil nisi operam, industriam, & fidem gratis promiserit, sed & a damno, in quod ex causa rei mandatae incidit. Commodatarius tenetur rem resarcire, si periit, nisi casu fortuito perierit, aut eodem modo apud dominum fuisset peritura. Ex adverso depositarius non renetur, si res periit, quia praeter fidelitatem nihil promisit, nec beneficium accepit, sed dedit, quod non Romanis tantum legibus, sed & aequitati naturali congruit, nam ex dictamine rectae rationis majorem in custodienda re diligentiam adhibere tenetur, qui beneficium accepit, ut est commodatarius, quam ille, qui dedit, ut est depositarius, inter. quos, patet, illos esse medios, quorum neuter alteri beneficium dedit, aut ab altero accepit, ut accidit in contractibus permutatoriis, qui proinde majorem quidem quam depositarius, minorem autem, quam Commodararius diligentiam tenentur adhibere; interim ex omissione de-hitae diligentiae non aliter jure naturae nast itu obligatio resarciendi damnum inde fecutum, quam si omissio αξ uncta sit cum culpa Theologica, de quidem culpa debet esse gravis, si damnum sit
grave, nam ex culpa tantum levi, & veniali non nascitur jure naturae obligatio restituendi damnum grave, ut solide probat. P. Hau-nold de I se I tona. r. tract. a. cap. a. Controv. s. num. Ιys. esse adde Grol. g. II.
. Haec de contractibus in genere. . Progredi stir jam A. ad ion- tractus in specie, inter quos principem locum tenet emptio, M
600쪽
venditio, vi cujus res cum certo, ac nummario pretio commuintatur. Est aurein pretium duplex, legale scilicet, eu naturale, seu vulgare. Legale est, quod publica auctoritate, considerata rei qualitate, S aliis circumstantiis, constitutum cst, de hoc consistit mindivisibili; naturale vero, seu vulgare, quod ex communi hominum judicio, & aestimatione consurgi ζ. nam pretia rerum, ut Pau- Ius JCtus in l. sis. f. ad leg. falci . loquitur, non ex assectu, nee uti. hiare Metulorum, seή commuinter funguntur, id est, tanti rus quaelibet aestimatur, quantum pro ea communiter offerri, aut dari s det, seu, ut is l. II. f. ad leg. Musi. explicat, quanti omnibus valet, 6c hoc pretium non consistit in indivisibili, seu moralem habet latitudinem, ita, ut Vel sit summum, seu rigorosum, vel mediocre, seu moderatum, vel infimum, seu pium et quanta autem sit distantia linter prctium summum, S infimum, non potest una regula definiri, quia ex Varus dependet circumstantiis, perinde ut valor rerum, qui quandoque crescit, quandoque decrescit. Sic valor earum rerum, quibus communiter indigemus, propter penuriam crescit, propter abundantiam decrescit. Grol. 9. I . num. I.
Deinde in communi pultio determinando retio haberi solet laborum, & expensarum, quas mercatores faciunt. Dixi I. tib rtim, quia pretio aestimabile est, quod pro bono communi tempus, cogitationes, S cura S Occupant in mercibus conquirendis, servandis, & disti . hendi S; & sane valde inhumanum foret, simulque opphi mendae hominum industriae idoneum, ex negotiatione, aut quavis alia artis exercita Itone, ac solertia non plus lucri alicui velle concedcre, .c iam quantum ad parce, ac duriter tolerandas ipsius necessitates sufficit. Huc etiam referri debent difficultates. Iongitudo & pericula itinerum , quae certe nemo gratis in gratiam aliorum subire tenetur. Dixi II. Expensaram, dc quidem non ea rum duntaxat habetur ratio, quas mercator in cocmendis merci hus, aut artifex in comparanda pro artefactis materia fecit, sed illas quoque imputare potest, quas in conducenda famulorum ope ra , .solvendis vectigalibus, portoriis. &c. facere necessum habuit. Sumptuum autem extraordinariorum nulla habetur ratio, ac pro q 2 - - inde