장음표시 사용
111쪽
mala, hinc inde Urbem sauciam circum nullantia, timentes admodum, ne tarditas supplici grauitate postea compensetur; Nam responderim cum cilci, nullam aliam 'em
in magnis malis esse, quam quis, morbi impetum trahendo, Fugiat. Cuius dicti veritas quotidie in acutorum, malignorum 4 morborum vastatione manifestatur, quorum tardato impetu, ac remista aeuitie, coercitaque malitia , aegri sensim periculo eximuntur, acuti e ipsa in longitudinem mutata, ut conuenientibus interim adiuti medicaminibus tandem conualescant e pro Yimae Libitinae faucibus erepti Sic enim&nos tot signis horribilibus, S necem minitantibus, diuinae irae quotidie in Omnes, Ob ea, quae patrantur, facinora, excandesccntis, a vecordia expergefacti,a a viti; abstinentes, imo bonis operibus assidue inhaerentes, non possumus non sperare, Deum Omnipotentem, in quo benignitas simul, & longanimitas refulgent, quique hucusque in tot mundi angustiis, atque prcsiliris Vrbem sanctam suam immunem a peste , fame, bello, terrae motibus, ct incendi j praeseruauit, nobis tota mente contritis , veniam i supplicit cris et ciuibus Diuinae suae gratiae , praesentaneorum auXiliorum solita liberalitate presto affuturum,intercedentibus maxime iam dictis Apostolis, quorum ideo Reliquias ardentius nunc in frequentius, quam antea, colamus, ac Veneremur aratias . eXultantes agamus in Sacrosancito, magnificentisium Vaticani Templo Petro Theologorum Maximo sic enim , a 'talis Pe- cum vocat S. Dionysiius Areopagita Principi Aposto sto iiij iiij lorum consecratos Vbi sub amplo, excelso, acuminato t. inaus a D.
ac prorsus, intus, foris, vel in ipsa videndi assiduitate , hiui
admirabili Pinnaculo, Altare eminen perstat ad Verula L , patus. hodie in terris sacrificium Deo Opt. VaX. Osterendum cre-
istum, subter quod est ipsius Apostolorum Principis corpus, quod tanquam suum sundamentum digne Ecclesia colit, supra quod Ecclesiastici aedifici ut ait S. August. se . s. de Sanctis altitudo consurgit. In cuius propte-M rea
112쪽
Principis Apostolorum corpus, quatuor magni ficentissimis
rea loci,ac veluti Romani solij,Apostoliciq. aedificii rem Venerationem, ac maiestatem, ad Sacrosanctae huius Religionis memoriam aeternitati magis consignandam, nunc ibidem Sanctissimi Domini Nostris Ri A NIVLII. pia generositate Bis geminae assurgunt media testudine Templi
Intortae, immanes, aurato ex are columnae,
Has circum grauidis Laurus dissa racemis Vrbanas depascit Apes, capita alta coruscant,iaueis per Aligeri,protensis vela lacertis Expandunt cineri, cui nulla aequanda potestas. vi eleganter, ac pie cecinit vir Doctissimus in Curiata celeberrimus Iuris Consultus Melchior Lotterius de Re Beneficiaria lib. I. quaest.q6.
De Parallelo Usumam mali cum Cholera morbo acuti fimo,ac periculosi mo, in quo mari humores arde; F-tes , atque stuphure penitus, momisu simu ac fie-dlione sicut in io cineres, arenae saxa multiplicia, laticum ignitorum torrentes cum quorundam δε pressione , funesti sime elyciisitur, nec non cum Febri ardente, ac mali moris Cinerum mari, generis contemplatio in copii, disi ione, sublimitate Uensus, arietate coloris, corpulentiae ponderis odoris, sicut de eorum itilitate damnis,ac denique de lingua terrae , quasi Peninsula repente facta ad Turrim quae iocatur della unet lata, similitudine quadam montis Uoderni in Puteolano tra tu,s de interceptione rami ui ad molendina iuuanda corri-ua comparatione quorudam nostri corporis morbota. CAP.
113쪽
VNTEQ AM finem faciam omnibus Ve-
suuianis accide litibus quorumcunque tem porum , Ic hodiernis inprimis, quibus mericis diantibus praescias esse ui conflagratio mi-: b, iram habet cum quibusdam nostri corporis
morbis analogiam , aut assinitatem, itius quam ad delinitionem ,huius . per differentias, caulas, ligna Omnia examen, stylum conuertam,decreui, hoc in Capitulo breuiter , summatim q. colligere in unum quae sparsi in hactenus annotaui ad , esse uiani mali Ide amictu Oculi internoscendam , quod quidem non facilius , non melius assequi me posse confido , quam ex collatione facta accidentium morbi Vesuuis cum his, quae cholericam Medicis vocatana passionem constituunt. Si ullus itaque in remedicam orbus est, cui Vesuvianus haud inepte possit comparari, is Vesuuianum
plane est, quem Graeci holeram dicunt, siue ab humores ' 'Τζ
cholerico , aut bilioso, siue ab intestinis, quae chola lacinium. nuncupabant veteres, ut Alexander censet Trallianus. 23J IJ, Morbus profecto, ut notissimus, ita acutissimus,4 pericu Liusdem es losis limus, cuius inseparabile sympto in ponitur assidua scinia,Occausimul deiecitio, & vomitio tam ciborum, ac potuum, quam 'variorum humorum corruptorum, aut simpliciter acrium, atque mordacium, bili Oibrum in primis,qui in venarum cauernulis, antiperistasi quadam, aut praepedita transpiratione putrescentes, indeq. ignea vi maiori adhuc , quam naturaliter indita illis sit, acquisita , magno deinceps cum impetu ex internis loculis ad communes vias ampliores erumpunt,4 ab his in supernum , ac infernum ventrem protrusi,duplicem sibi vacuationem , nimirum ex ore, aluo, urgendo moliri non prius desinunt, quam per utrum- ue hiatum abunde exierint, ac eorum sontes, is incrae ccatae, consumptae q. suerin: Loquor enim de Cholera Cliola da-
114쪽
proprie dicta, seu humida, non de altera , quam siccan Hipp. vocat, in qua irritamenta quidem sunt ad ambas partes, sed non vacuationes,ut haec ad illam se habeat tanquam nausea ad vomitum praesertim, si una quoque ar-Febris arden dens, is ali moris sebris copuletur. Sed quomodo mali
sti, 'di gna simul ardens, quippe haec in Vesuuio manifestissi-
inea. me apparet, non item alia, quae ex tertiis , imo subinde interius in calore,&sagrantia, ubi suam obtinet sedem, mitis admodum,&placida apparet cum it febris apud Hippocratem foris ad contactum lenis , intus autem versipellis: qualis morbus eidem Hipp. phor. Is secit. 6. lib. 6.
Norbus πιι Epid. πιμι cολος est. Vbi Galen. in comm . eum morbum in-
h hq2qμ' tellistit, qui speciem leuationis facit, sed tamen intus ma- Ges.sit. lignus est at oua hodie Vesuuius uritur nulla patentior, aut manifestior cum suis accidentibus, ut ob id maligna haud quaquam dici post e videatur, quoniam eius acciden- Maligna se tia febris essentiae correspondent Attamen per Galenum
et ii, o P naaligna quoque potest appellari, cui sapientissimo medico
dicatur febres etiam, quae cum magnis, Meuidentibus symptomatis cor, cerebrum, stomachum, caetera l. viscera ex intima phlogo si phlegmoneue diuexant, prauae , deleteriae, mali prorsus moris nuncupantur, cum alibi, tum a Prorrhet. com. 2I. Aptius nihilominus ardens dicitur , profunda viscerum inflammatione sub orta, litiosorum humorum, qui Sulphur non incongrue aequiparantur , corruptela , incensione. Cum hoc itaque morbo humani corporis, quam conueniat hodie malum Velitu iani mon- Coi irruentia tis paucis accipe. Iam constat omnibus, Vesuuium tam vo- Eurich. mitu per superiorem Oraginem, ostium patentissimum, sera quam deiectione per alui inferioris cauernas, fistulas varias nunc quoque reseratas , no eodemq. tempore igneos globos, nubes cinerum, arenarum l. densissimas, saxa varii generis, laquas ardentes nouas , instar torrentium ignitorum , cum Incolarum contiguorum agrorum indicibili terrore, detrimento, ac desolatione, nescio quibus
115쪽
quibus etiam e vetustis aliquandii supprcs is , impetuos d
proiectasse,similitudine eorum , qui praedicito morbo cruciantur, in quo totum pariter corpus vehementissime turbatum videas, cin quo eodem simul tempore torrentis in morem concitato motu superne peris, inseriae per aluultu morum profluuium,4 multi generis recrementa vitiata, corrupta j dc biliosa niaxime, idcst stili liuica, set tam primis, quam secundis qualitatibus Sulphur plum a mulantia, protruduntur; ructibus, ct crepitibus hinc inde magnisonis, boantis montis mugitibus quam sitiatilibus, cinisiis ab utriusque ventriculi orifici js, tanquam a meatibus,&crateribus Vesuuianis apertis,ac dilatatis aquosii insuper humoris, quem urinam dicimus, canali obstructo, exitu l. cessante, ut in eodem morbo annotauit Hippocrates. Quamobrem nonnulla occurrunt hoc in loco consideranda, ad singula iam dicit ex ardenti nata Vesuuio pertinentia. In primis vero sese offerunt cinere S, arenae q. multiplici generis, diuersis a formae, substantiae ponderis, coloris, atque odoris Accepi et enim ego, si de proximioribus sermo sit, a varijs Nolanis , Neapolitanisque dynuperrime ab Excellent illima Domina Duc ista olim Sermo iactae, nunc Gratrina Sancti Marci, c. D. Fclice Mariae Ursina, non magis natalium splendore, quam vitae integritate, urbanitate, ac pietate dignissima quae hic, ab alijs passim memoretur , cuius valetudinem, dum Romae crat, regere olebana De quorum quidem cincrum diuersitate, aesciscetibus priuiquam agere incipiam , num est breuiter annotandum, quod ad corum spectat supra nubes ascensioncm. in longinquas, ac tran marinas regiones e Xpansionem, quam aliqui sensui clui tantes vix credibilem putant, cum tamen clare constet, eosdem cinereS, tam hodie, quam anteactis saeculis vari)s,ad Caelum usque, videlicet supra nubium restionem AE supia cuiusuis oculi acutissime cernentis prosi, ectum , iaculatos suis te nde
nuper mihi Neapoli scriptum fuit, hanc cinerum tibi imi
116쪽
tatem a quibusdam Mathematicis inibi degentibus , accurate geometricis instrumentis obseruatam , qui testantur ad triginta milliaria sursum in aera cinereos globos aduo- Eorundein classe: Iuxta quod narrat de Vesuuio Procopius lib. r. Vbi distψ40 4 sonitum m sigienti sis item edidit, non longe post cmensru I. ' vim ingentem emittere, sit quem sortὰ iter illac habentem cinis desputus deprehenderit, nullam huic futuram vitae spem reliquam. Quod insertunium hodie quoque plurimi misere experti sunt, quorum cadauer altis lepulta cineribus inuenta fuere. Quo loci idem Historicus subnectit, si validior ingruerit ventus jublimem adeo cinerem agi, ut spectari amplius non queat, eo l. deferri, quo procliuior ventus abstulerit, in longinquam plerumque regionem iaculari adijciens, Byzantium, sequenti anno Tripolim Lybiae cinerem fuisse delatum Ita etiam hodie hodi petae Evarijs, longe l. semotis Prouincijs,ac Regionibus litterinstitui, mittuntur cum introclusis papyri contorti inuolucris cineribus ipsis, atque pulveribus , quorum glomerationes extremam Apuliam supergressae, sinu traiecto Adriatic, interim tamen illac nauigantibus molestae,ac terrificae ad Dalmatas usque,d ultra peruolarunc quemadmodum ex hoc altero mari nostro Tyrrheno in Siciliae partes varias delati quoque fuerunt, forsitanisque Byzantium, cui rei tempus veritatem faciet Quandoquidem si conflagratio praesens similis prorsus est factae olim sub Tito,
iam huius occasione constat ex litteris multiplicibus cineres,& arenas dictas longe, lateq. diffusas M ad tam sublimem aeris regionem peruenisse, cur amabo creditor , potest,illas etiamnunc in Africam, Syriam, Aegyptumq. suisse perlatas, uti Vespasiani tempores De qua re verba Hier00ymi faciens Hieronymus orgius, sic eam elegantissimis his
βψλ-00' Ctine boulvereis geminata incendia nimbis,
Sensit, Meraptus, Memphi Nilus atrocem
117쪽
τempe Iiatem illam Campanie littore missam ita e carui sese ferunt Miam,Syriamq. tremenda Pese, nec extantes Neptuni fluctibus arces , Cyprumq. Cretamq c, Cycladas ordine nullo Per Pontum parsas, nec doctam Palladis Vrbem, Tantum inexhausis erupitfaucibus ardor Ac vapor, Oromodon vomeret cum feruidus iram Terrigena horribilis Vesuvina moles ultus Nonnullae autem ex dictis litteris cum cineribus Romam ad multos transmisiae suerunt , inter quos libens volentu. connumero luperius nonauratum D .Perdinandum Bege , eus Beger.
cum est; de causis, tum praecipue ob munus, quod in Curia, vocata Dataria honor ilice exercet cuius ossici gratia variae hinc inde a proximis, cloginquis Episto hae ad euexarantur viis satis conspicuum, de cuius probitate, nobilitateq. plura dicere supersedeo, ne id philautiae attribuatur,propter allinitatem cum sit unici filii mei Ioannis Baptistae ocer. In quibus quidem cineribu primum, quQ d. ii iiiii, eo
oculis conspiciendum offertur, color est Varius, ac multi tot variusvnsorinis, quippe alius apparet re vera dictus cinereus, aut de subalbidus , alius subniger, alius subrufius S alius plumbeus, prout nimirum a diuersa genitus est materia, ct pro maiori, minori ut exustione cum cinis nihil sit aliud, nisi puluis,in quem exusta resoluitur materia,ideo l. pro huius varia natura,veluti pro ardentiori, aut leuiori combustione, ita diuersos induit colores. De quibus sane dicendum quod de terra Arist. a. Meteor. Terra dum ratur, magis, O minus omnis generisformas in colorum , ct saporum sumit. Ad quorum tamen cinerum multiformem conspectum formandum , rationi consonum fit,exteriora quoque nonnulla concurrere , potissimum vero aerem diuersi mo de iseratum, di aqui , terrae q. immixtioncm,nec non longiorem, aut breuiorem m eisdemnaci moram factam riuae similiter ad immutandam eorum substantiam magnopere substantia.
faciunt, nam duxta hanc non contemnenda illis diuersi
118쪽
substantii tas inest Quippe nonnulli pollinis instar subtilis mi sunt, multiplex, aeque per omnia tenuitate continuata, quidam vero grano si eYistunt, sed granulis minutissimis, quae vix disserunt Pulvis lacus ab eo puluere, qui in Lacu ad Braccianum Oppidun ,
ob edi splendidissimae familiae Ursina subditum, tam abunde collia
itur, ad atramentum, quo scribimus, eXiccandum, mediae . summa crassitudinis, aut corpulentiae inter hunc Braccianensem, pyrium clopetiorum puluerem, qui ambo etiam valde magis nigri sunt; In quo praeterea granos cinere paruulae quaedam laminae adsunt tenuis imae, ac pellu- Cui nam cidae veluti crystallinae , aureo tamen quasi colore diluto Tὴλ f in suffusae , ina illi talc,ssimiles, cuius copiosa perstat in Bononiensium montibus minera, non cerulei coloris, cu-Pondus va-iusmodi e Germanorum fodinis ad nos effertur. In pon- μ' dere similiter discrimen est, quod iij iij ponderosiores sentiantur , etiamsi tenuitate substantiae minime sint discrepantes Unde nuper missii cineres a praedictu Excellentissima Ducissa ut colores, ita etiam pondere Plumbunti, aemulari, Marguere visi sunt Quidam denique ex illis nul- Odor tum Rant prorsus odorem,vel in remissorem ignem proiecti, quidam tetrum, iniucundum, qualis percipitur in eodem pyrio puluere , vel si solis contrectentur digitis Aqui misit, hymici nonnulli, Ut audio, in Beneuentana Vrbes, aquas Vesuuii disti illas e montis hiatibus cruciatas, cineribus attritas ma-
, eq. olentes distillauere, qui in Alambicis Ferri, Ilum
bi notas, aut mineras reliquisse testantur. Imo sunt etiarata, qui scriptis mandarunt,mineras se intra montem obseruas. se Antimoni j, atque decurrentis Mercuri venas . Hoc insuper in loco neque illud subiicendum est, quod qui cineres Neapoli huc missi fuere, tenuioris sunt omnes substantiae, quamn pollinem,ut dicebana, aequaliter redacti,at quie longinquioribus locis,maiori ex parte granosi, grauiores sunt, de quibus resertur, cum super nescio quae Oppida, sexaginta milliar spatio a Vesuuio distantia , ceciderint, multa depressisse, ac diruisse aedificia. Quorum sane
119쪽
cinerum tantam constat hodie Vesuuium Hasse copiam, ut si in unum cogerentur acervum , montem Ouum, modernum Puteolano, Nesiuitiano ipso quadruplo ma
iorem constituerent Damnosi hi profecto fuerunt, sunt
hominibus, pecoribus, volucribus, piscibus, aedificijs ar daria. boribus, segetibus, vinctis q. in primis, non solum quod ingenti copia , oraui pondere multos e circumeuntibus hominibus, multa l. bruta oppresserint, ac prae cauerint, integras quoque vii his penitus obruendi unde dc stinat d c, ii 4,ia Pro rege Excellentissimo ad loca illa expianda a tam a talis. gna horum cinerum congerie, lascXcauanda cadauera, ne ibi corruptas dum in aera halitum expirent, nuperrime subter eos casam inuenerunt, intus i. mulierem cum puero, qui ambo vivebant, luminibus intus accensis, rebus . ad victum necessarijs non de ientibus, tu mulier, ut per litteras admoniti fuimus , constanter omnibus asserebat, seruatam se, 'uerum a Beatissima Virgine Maria quae inde ob id egredi recusauit, scd etiam quia, cum urentes, Sessere ignit super ipsius montis loca, vicinos ei agros decidant, segetum,arbustorsi, imo vastaru quoque arborum cortices,truncos, radices, singulorum resoluto, ac dissipato vigore, enervant, atque prosternunt nde cireret, de anni huius fructus ferme omnes ' prouentus sertilissimi alioquin Campaniae pessumilis dicuntur. Neque id re vescitio, di pugnat Cassiodoro,& alijs asserentibus arenas, aut cineres tam a Vesuuio, quam ab Aetna apud Strabonem, roratos sertilia circum loca,ut stercorata, eri ceres ut non modo in Vesuuio ad eius, S proximorum agrorum solum impinguandum, fertilitatem l inducendam conducant,
sed cataniae in Sicilia, ubi inquit idem Strabo,ea parte,
qua cineres Aetna mittit , vini seracia loca stlicius illud si ib6he. producere ut supra annotaui, uberius'. insta in Aetiologia ostendam saxa, glebas, lapides i. varios cum ingenti Saxorum va-
corpulentiae,aut motis,tum mediocris, paruae,sed ignem l. 'Pspirantes, quasi paleas ab immensae vastitatis stomacho
120쪽
consputas,huc illuc Vesuuius primis diebus tanqua, holericae suae passionis argumenta protelauit, a quibus una cum
Iis pluribus aquarum flammatarum fluminibus, quae Vel nucfluuia a mense post inchoatum incendium, modo ab Ino, modo ab alio cuiuslibet lateris hiatu sicut per initia e superioribus planitiei crateribus, praecedente murmure,d fragore ingenti ad Neapolitanorum aures usque delato,identidem euomunturo quoquo uersum praecipiti cursu deuolutis sylvae arboribus, praesertim pinis , castaneis, ilicibus'. mire vastis, atque proceris densiissimae discerptae,penitus .
averruncatae, sicut Oppidorum subiacentium muria sundamentis diruti, partim q. ad sui radicem , terraeq. plani-Terr lingua, item, partim ad mare proiecti omnibus insimul coeunti-
si bus, ac inter sese, in cineribus,&aquis etiam maritimis
nam odie in permixtis monticulum quasi peninsulam non enim conti-
λα lucta nenti ulla ex parte annexa est tuberantia nautae terrae linguam vocant, spatio longitudinis unius fere milliari compegerunt prope Tuirim quam dicunt della Nuntiata . Nonnulli nuperrime in suis scriptis publice diuulgatis annotarunt,duas esse terrae linguas, duasiue peninsulas , spatii tantum mediimilliarii, quibus tanquam praesentibus ego absens fidem adhibendam penitus censeo Ab initio siquidem tanti praesertim motus, non ubique sin aulae cuilibet manifesta esse polliunt. Quod ideo scribo, quoniam in quibusdam relationibus , aut epistolis per initia exaratis , ac
editis de unica latum peninsula ad commemoratum littus mentio fit. Sic olim 1438. ad Urbem Puteolanam cosimili morbo veXatam,in sublime elatus extemplo ortus dicitur, more parotidum, aut aliorum abscessuum,repente ex humorum decubitu in aegris apparentium, mons non valde Mons Nocte ante significatus, cinereus , novus, aut modernus dictus,
pisthdi e cuncti l notissimus, quem tamen aliqui eximis terrae pepente natus . netralibus subito excitu fuisse putant , postquam per biennium fere ante,omnis regionis illius tractus crebris terrae-