장음표시 사용
131쪽
Liber Primus. 29mis scatet, prosiliuium erupisse, illi simile, de quo Lucretius lib. 5. ubi nigrum nimbum exprimit similitudine fluminis picei e Caelo Cimisi, quem locum inseritis adducam ad ipsum corroboratur ex eo, quod Nolae territorium inundationibus solet esse obnoxium, tam aluc, quam post sed tam Vesuuis commotionem,ut coli igitur ex Ambr. Leone de Nola lib. I .adfinem cap. 7.&alis etiam Lam itaque constat, manifestum est, quid terrae motus sit, quid conflagratio Vesuuij,ex analogia allata, quam ambo haec in monte edita habent cum tonitruis, atque fulminibus in aere facti. quorum omnium δε singulorum cor sensus, ac inter se amnitas adhuc magis clara cunctis euadet ex infra dicendis in disterentiarum , ct causarum congruentia, quam ad mitium statim subsequentis Capituli
Di ferenti Tora aemotuum ex diuersis eorum generibus, et si Aristotelissimilitudines de Tremore, o desti su arteriarum in Ammalibus declarantur, eiusdem doctrina tam in hoc , ii am in eo, quod duas solum
motus stecies faciat, de finditur. Praeterea quid pulsus sit, qui/iam sint pupui remul&An Palpitans,
cum quibus Terraemistus conuenit, ostena tur Ubi aues 3 p. in cognitione, alit potius explicatione pulsuum
mancus fuerit, i ictu post eum talem materiam abunde excolucrint, quid fit Palpitatio proprie dicta, facile demonstratur CAP.
132쪽
VM exigito ante scripserim,quidnam sint, Sc io modo post in , si non adeo exacte , C ter per omnes definitionis leges , definiri , sal-
H seribi duo Vesuui mala, terraemotus,
conflagratio, a quibus acerrime simul saeuientibus, praeteritis diebus,tantopere diuexatus mons ille fuit hodie adhuc per interualla infestatur, exemplo videlicet, ac similitudine tonitrui, sulgetri, ac fulminis, quippe omnium eadem est materia, eademiae essentia, hoc est, sicca exhalatio, ut scribit Arist. a.Meteor ex qua nimirum super ter- Eadem est ram fit ventus , in terra autem, seu sub terra, terraemotus , materia Ven in nubibus vero vel imberi, vel tonitru , vel procella , vel ur hibes ' fulmen, in praesentiarum, Vt undequaque res clarior eua- tonitrus, pro dat ad omnium differentias patefacienda stylus verten-i . ζ βμ' dus est; quae quidem a multis solent conditionibus hauriri, seu substantialiter , seu non substantialiter singulis inhaereant. Quas equidem promam a Varijs eorum speciebus effecti , causis, alijsq. rebus Quibus tandem signa cuncta adijciam, ut uniuersa haec nostra EXercitatio pro viribus concinnata, in lucem absoluta, &, quoad scopum destina- Disterentiae tum perfecta prodeat Incipiam autem ab illis terraemo-
a variis eo tuum disterentio , quae a diuertis eorundem generibus
rum generi enascuntur, in quibus discrimen maxime facit varia spiri-Ε At illo e post io, situsue,4 eius copia, vel paucitas Aristotelesla. a. Meteor duas assigna species, scribens, alium esse motum terrae non dissimilem tremor, uti quum spiritus praecopia terram longe lateq. pervadit, iam non in imum, sed ad latera ciet, tunc ad hanc, nunc ad illam partem, vibrante motu, agitat alium autem esse instar pulsus in animantibus, quo nimirum, ut arteriar in his modo efferunt, diastolen dicimus , modo concidunt , systole vo
133쪽
catur, ita in hac altera terrae motus speciei pro indo terram concuti S stirsum, deorsum l. iactari, spiritu recta bis hascendere conante ubi aduertendum est, Aristotelem in toti, apud priori similitudine, nisi intelligatisicussionem illam mem Ariit brorum ab initio febrii maxime biliosarum fieri solitam, a Gai sub rigore comprehensam, de qua nos in Tituli cxplicatione, abuti nomine tremoris , cum non proprie cum accipiat, prout accipere solent Medici,apud quos Tremor Apud Medi.
simpliciter dictus,auctore Galeno a. de Sympl. caus. cap. 2. ς dilib. de Trem. s. est motus deprauatus sursum deorsum, compositus evnrotu voluntario, facultate animali partem sursum attollente, atque ex motu in uoluntario, eaden Lia parte, propter grauitatem, deorsum tracta. Vnde etiam ,
constare videtur, Palpitationem cordis minus apposite a P P quibusdam vocari,cordis Tremorem, quippe Tremor, o Gie dictidem Gai docet, fieri non potest, absque hominis volutate, remor atque opera musculorum , quos nemo ignorat motu voluntari instrumenta esse, cor autem musculus non est, nece voluntate nostra mouetur ut concludendum sit, cor tremore proprie dicto laborare minime posse. Idco huiusmodi deprauatus motus in eo factus rectius Palpitatio appellatur,quamTremor, etiamsi non me lateat, ast alem cordis motum non quadrare quaecumque in vera Palpitatione necessario concurrunt Sed latis elle debet Caleni auctoritas loco iam citato de Sympl. caul. Vbi inter catera partes Palpitationi obnoxias, ventriculum, vesicam, ut crum, iecur, lienem, c. arterias quoque cor ipsum enumerat ' erum, ni fallor, Arist. tremorem hoc in loco accipit pro horrore, S rigore quibus per febriles accessiones animantium corpora concuti solent, ac contremiscere, licet ambo hi motus fiant praeter naturae institutuna, nostram j. Voluntatem, ex causis supra assignatis in I. cap. Tremor
legitime sumptus nullopadio gignatur, nisi animali concurrente sacultate, quo nomine ab horrore, algore etiant differ ens est; In secunda similitudine, ut melius intelligatur una
134쪽
una cum Aristotelis mente,breuiter videndum est ,de quo Pulsu '0m arteriarum motu verba faciat, quidque pulsus sit, antiquiose, quomodo fiat Pulsus ergo nomen antiquis tripliciter ac- Medicos consuetum fuisse inuenio primo, pro cordis Palpitatione secundo, pro vehementi sol in arteriarum motu, oculis conspicuoi tertio, pro eo cordis,d arteriarum motu, qui a primordijs nostrae generationis incipiens, ad vitae usque finem indesinenter persistit. Quarum significationudiuinus senex Hippocr. nullam ignorauit, sed primam , cuius inuentionem Aegimio Galenus attribuit, atque secundam ab aliis se ipso vetustioribus accepit, proprijsq. indidit monumentis, velut de hoc vehementi, sensui visus manifesto motu,ac pulsu facit a. Epid.seet . ad finem Ctii vena, quae in cubito est, pulsauerit, furiosius Eu, ct iracundus euadit; misensim mota uerit, lentus . Venae etenim In quorum nomine arteriam , veterum more, intelligit tertiae vero Pulsuum o ipsemet auctor fuisse perhibetur, quam tamen non eXcO- . tu,' 'E, luit, aut perfecit, imo nominis fere tantum inuentor fuisse planatione , videtur, non differentiarum, dignotionis, causarum, atque
t I ζ praesagij Quam partem ab ipsonae Hippocrate tantum-
pocrates J modo prae indicata, ut cum in Coacis vocat Lethargicorupulsum tardu, mollem,& in Epid.sebrientium pulsus cre- Praxagoras, berrimos aYimos , valde posteriores eo Praxagoras 4. it primum,mo Herophilus excoluerui, ac tandem Galenus Galenus ona profundo studio pertractauit, persectissimam reliquit.
ssu i super qua re legatur idem Galenus in lib. illo,cuius titulus
nam persece est,auod animi moressequuntur te .corp. cap. 8. lib. 6.runt. Plac.Hipp.&llat. c. i. nec nono de Diis pulsῖ de Cris&de Praecogia. ad Posthum. I a Cum autem Aristoteles similem facit terraemotum motui arteriarum in animalibus, quae modo attolluntur, modo concidunt, dubio
procul de pulsu intelligit tertia significatione accepto,
prout nimirum cordis,d arterialum motus est , a generationis primordijs ad extremum us lue vitae perseverans.
Cuius naturam, ves essentiam Galenus ipse cum alibi, tum
135쪽
Lile Primus. praesertim q. de Diff. pulsexplicat, itaut de eiusdem senten pulsus defiatia pulsus silc definiri possit Pulsus est dilatatio, ct co/sirictio cordis, ct arteriarum afacultate put' ca, ob calidi ''
innati tutelam, e spirituum animalium regeneratIovem.
In qua definitione, loco generis, sunt dilatatio, constrictio Cor, Marteriae sunt subiecit unis facultas pullifica est
causa efficiens caetera finis loco subnectuntur. Qilorum omnium, singulorum examen tanquam a re nostra lon-
se nimis semotum praetermittitur Mad alia magis necesse saria stylus reuocatur. De pulsu ergo naturali ta in etsi in x x quo Pul-
hoc quoque cor, dum dilatatur in constringitur, locum A ii . . ., 'mutare aliquibus videtur qui mire ordinatus est, ac pola Puius podus dus habet ut Avicenna loquitur, seu ruthmum is har moniam in omnibus te ruat , haud loqui Plutolophum facile unusquisque concedet, ed de praeternaturali,aut qualis in membris phlegmone obsessis,& ad suppuratione cndentibus euidenter cum tristi sensu apparet, aut de se brili in primis,in quo praeter magnitudin zm,ex adaue coitu, celeritas etiam, frequentia, D inaequalitas sistematica nunc u . Sistematica pata, propria febriu putridarum, reperitur. In eo si quidem hi opti,' ise systole velocior est, usque ad certum tempus, ad fuliginosae num putii materia expulsionem, postea velocior diastole, ad copio μμ η sioris aeris attractionem , pro cordis aestuantis refrigerationes, ut, quemadmodum alteram terrae motus speciem tremori illi comparat, qui similis admodum est horrori, aut potius rigori sebricitantium corporum, ita alterana dicat conuenire cum eorundem pulsu vald opere concitato, pro rei uoxiae exclusione, S proficuae intus vocatione, qui ambo motus velocius, ac vehementius in febre correptis eduntur , quam in corporeiano, in quo nulla perturbatio, nulla l. necessitas ct immutandi systolen atque diastolen cuius propterea arteriarum motui minus respondet terrae motio violenta, sursum deorsum impetuose sacta. Ad hanc Aristo t. ac Theophrasti sententiam accedere videtur Pausanias, ubi Helicis subuersionem descri bit.
136쪽
Comparatio bit nam Lipse a vitali spiritu comparationem desumit terra: 0xxi quippe sicut vitalis spiritus ebrilis caloris vehementia e. hye tu corporis intimis penetralibus, seu profundis cordis sinu-
facta etiam a bus quandoque erumpens, cum alibi, tum maxime in ar-
η j' erijs, quae carpi utriusque perreptant regionem, motus impetuosiores ciet, ita propemodum terrae cauernis inclusus spiritus, dum sibi eruptionem molitur, aedificiorum iundamenta magno impetu subruit . Quid si diceremus, rem hanc totam melius explanari per pulsum illum vocatum tremulum, uti per alium palpitantem dictum Qui licet diuersas constituant differentias, in eo tamen ambo mire conueniunt, quod ad terrae motuum genera ab Aristotele proposita enarranda magnopere conducant. Nam, Pulsus trem ut a tremulo incipiam, ita vocatur, propterea quia illi tre-
' mori est similis, qui, ut non multo ante significaui Ampto- modo ma est facultatis animalis , quippe quia, sicut in illi, dum
pars voluntari mouetur, sursum, ac deorsum vicissim agitatur; sic etiam in tremore, dum cor facit distentionem, in eo ipso distentionis motu, sursum, ac deorsum moueri videtur, motu tamen valde paruo, qui cum similiter in arterijs percipiatur, tam ratione motus, quam ratione causarum a quibus generatur, vere tremulus pulsus appellari potest. Et ratione quidem motus, qui it mox dicebatur, in ipsa distentione cor sursum, deorsumq. moueri videtur:
ratione causarum, quod motus hic tremuluinunquan ,
fiat, quin cor facultati mouenti redditum sit grauius.Vnde quemadmodum Tremor fit in voluntaria tinctione ex facultate debili, dc grauitate membri, sic tremor functionis pulsificat a facultate debili, grauitate cordis. Sed quaenam sunt causae, quae vel facultatem solummodo destruut, c. quae de Velina etiam grauius cor ericiunt Facultas tantum debilitent , iuruitura magnis cordis disserasijs,&ulceribus quibusdam,
. . r. ' esciunt vero cor ipsum grauius abscessus , calli, calculi,scirrhi, caro adnata, caetera l. huius census: Quae omnia pulsum vere tremulum constituunt, in quo ait Avicenna.
137쪽
IIJ videri lacultatem tentare noxii sicilius expulsionen Lo, cum tamen id minime possit explere Dister autem pulsus hic a palpitante, quod palpitans tremorem ostendat ir , pluribus ictibus, cum tremulus in unico tantum ictu,& sub
unico etiam digito, eundem patefaciat tremorem . Palpitans vero pullus oritur ex Palpitatione, vel cordis, 4rteriarum, vel arteriarum tantum, idque dupliciter, aut ex fatu, vaporeue partem eleuante, ac deprimente, aut ex causa expultricem vim proritante. Priore modo si fiat, aut flatus eleuat membranam peri card ij, vel cordis, sic arteriarum pulsus nihil a naturali statu mutatur aut eleuat cordis ventriculos , arteriarumve tunicas, hoc modo maior, celerior, atque inaequalis evadit; maior quidem, qua flatus ille, aut vapor plus distendit cor, ac tunicas quam expediat, celerior,quoniam facultati naturaliter distendenti accedit etiam flatus impellens inaequalis demum, quia flatus iste natura leges non seruat, nec tunc solum facit eleuationem, cum faculias distendit, aut depressionem, cum contrahit, sed potius econtra, tunc plerumque cleuat, cum fit contracti, aut deprimit, cum fit distentio unde maxima sequitur in pulsiibus inaequalitas crebritatis, intermissionis, interruptionis, aliaue consimilis, ut docte admodum,ac eleganter disputat Hercules Saxonia lib. I. de Pulsibus. De quo nunc praeterea pulsu pluribus agere praetermitto, ne longius a re destinata sermo abscedat, dummodo illud non taceam ad rem nostram valde pertinens, quod in hoc ex irritamento expultricis facto, aliquando cordis motus vlque adeo vehemens obseruatus est, ut etiam costas loco mouisse, ac confregisse testis sit Fernelius. Quo fit, ut ad cordis proportionem , arteriae quoque omnes mirandum in modum distendantur, ut talis
motus non sit illa proprie dicta Palpitatio , quae nihil est aliud, quam elevatio, ac depressio, sed motus quidam sursum, atque deorsum , in quo pars tota priorem mutat locum, dum sursum tendit, rursus'. descendit, aliter ac ue-P nit
Differentia pulsus tremuli, palpitantis.
pulsu aliqna-do fractae sui Palpitatio proprie dicti quid sit.
138쪽
nit in eleuatione, ac depressione, ubi pars, priore loco non
mutato, maius tantum vel minus spatium occupat. Quare cum cor tam violento agitetur motu, ut vel costas ipsas effringat, profecto priorem locum mutat, non autem eleuatur solum, atque deprimitur. Cum quo potissimum pulsu quantum quadrent aliqui terraemotus tam Vesuvij, quam alterius cuiuslibet loci, facile omnes intelligunt ex iis eo, quod Aristot motum pulsationi assimilatum maioremeth et u dissicilioremq. esse scribit altero, qui tremori comparatur; in hoc si quidem non apparent lapides, ut in alio pulsante
motu,cuius quidem diuersitatis ratio haec assignatur,quod pulsatio sit motus vehementior, quam tremor, ideoq in illo terram magis concuti sic descisos lapides ab intimiori terra ad exteriorem superficiem eijci, non item iri .
tremore, cum leuior motus existat Hipp. tamen in Coac. Senes in re praenot dicit in senibus quandoque ita fieri tremores, t. depellant lapides a renibus. Vnde verisimile fit, in hoc Ve-bus excetne silui motu illud idem euenisse , quod refert Plinius Epist.' 6. de altero montis huius motu DCto tempore Titi Crebris, asi . tremoribus tecta nutabant , ct quasi emota sedibus is nanc huc , nunc illuc abire , aut referri videbantur. Et haec quantum ad duo iam dicta terrae motus discrimina, quae excogitata ab Aristotele suerunt. Posteriores enim Philosophi adhuc plures, quam ille, obserua-y es , runt terrae motuum disserentias, e quibus est Theophracies ex Theolus in lib. de motu terrae, Georgius Agricola, qui qua-dbi,'' hi tuor species proponit, tremorem, cum videlicet terra vi- bello iratur, quem cepe hodie experta fuit Neapolitana Ciuitas Voncussionem, cum in sublime, ct in deuexum commean arietationem,dum contrarij quatitur ictibus inclinationem, quando tanquam fluctus volutatur , seu nauigij in morem nutat id denique Albertus Magnus lib. 3.traist. a. cap. I 8. Valde plures recenset terrae motuum species, ab effectis eliciens quippe tradit quendam esse motum agitantem, nempe cum ad dexteram, &simistram terra dime
139쪽
dimouetur, alium sit, uertentem, cum terrae partes imae in altum vehuntur, i contra, alium scindentem, cum terra aliquo in loco citi icit,4 hiatu reseratur cilium perso rantem, qui nimirum in terra multa facit exigua Oraminae , alium tremulum, quo terra e sit tu egrcs i naturali, in eundem mox remeat alium ruinosum, cum celsitor terrae moles e sua propellitur edes alium vehementem, clim pars sublimior ab inscriori vehitur,d tandem alium etcuantem simul ac depriment cin, qui fit cum terrae superficies modo assurgit in sublime, modo subsidet. In quibus omnibus terrae motuum distercnt ijs assignandis exactissimus sane suit Albertus sed quaedam ex illis,propter similitudinem, ab inuicem distingui vix posse videntur Ad id vero, quod primo aspectu mancus suisse videri cuipiam possit Aristot Aristoteles quia plures ab alios Philolophis traduntur terrae motuum species, Mab eo duae tantum proponuntur , respondent nonnulli, eum principalissimas imi ius, species, sub nomine tremoris, S pullus comi quia motus animalis, aut secundum sui longitudinc in fit,in latitudinem, aut secundum profunditatem , si secundum longitudinem, est Tremor,si secundum profunditatem, dicitur pulsatio
Ad Possidonium,qui ipse terrae motu bipartito distribuit, i, bis 'nimirum in concussionem, Minclinationem, dicere positi conuenitimus,quod ab Aristotcleio discrepet,sed unam, eandem ambo faciant diuisionem , quoniam priorcin speciem pulsus nomine, posterior cin sub tremore comprehcndisse Aristoteles videtur, ne sileam,quod inclinatio naturan Lia sapit utriusque, ut inquit Buccaser reus, qui pariter,quod Pro eodem
ad alias species terrae motuum nominatis Philosophis R I
inuecitas, respondet, illas esse potius passiones, quantita scire . differentias terrae motus lib. Meteor. 2.Lcet.
140쪽
1i Vesuui Ardentis aliae Terraemotuum disserentia , sicut Tonitruum ex diauersitate sonorum, quos ambo edunt, comparatione ocum humanarum mari, generis , nec non ab aduratione, iuxta marios morborum motus, ac demum a tempore loco, magnitudine dilatatione
desiumuntur. Qibus accedunt alia fulminum distrimina ad Vsuuiana fulmina magis internostenda.
zIFFERENTIIS Terraemotuum a Varijs eorum generibus peciebusue depromptis,succedunt modo aliae in Tonitribus admodum conspicua , uti quae potissimum , sumuntur a diuersitate concrctionis nubiu, aut ex densitate, raritate, vel multitudine exhalationum a quibus varij, dispares i. soni emittuntur, iuxta Aristotelis sententiam lib. a. Meteor. cap. 8. quam sequuntur D.Damascenus in suis Physicis cap. 17. Alberi lib. 3. Differentiae tract. 3. a nihilominus differentiae non aeque,aut eodem piis sigi, modo a Philosophis traduntur. Sunt enim inter eos, quidiim alicuos tonitruorum sonos tripartito diuidunt hac ratione nimi-
Philosopho . exhalatio nubis corpus effringit , aut non esiese fringit, ino ictu, fit crepitus similis ei, quem edit membrana,dum spiritu intenta rumpitur; si varijs ictibus , alia , tunc oritur ecies multiplici crepitu resonans: Si non effringit, sed intrinsecus obluctatur,4 in latus declinat , nas , Eies' scitur tumultuosus quidam , de obscurior sonus Seneca autem loco iam adducto aliam excogitauit distributionem; quip-