장음표시 사용
121쪽
quo pacto videtur Seneca lib. 6. Quaest. Natur ubi ita scri Insula in Ae bit Therem, Thiantiarae aetatis Insulam hanc pectan
tibus nobis in Aegaeo mari enatam quis dubitat, qum nec testi- lucem spiritus exerito quippe nascuntur, latio modo 'DHlo terrae, ac repente in aliquo naari emergunt, velut paria secum iaciente natura, qt aeque hauserit hiatu, alio loco
reddente, ut Plinius loquitur, iidere est apud Strabonem sublinei lib. I. Aquae inde quoque , hoc est, Vesuuio monte multiplices, tanquam torrentes immensi averticis voragine primum , mox etiam inserius ex alijs montis ita namque a naultis scribitur factis aperturis praecipites ciectar merito igneis aequiparamur fumi Ignei duuii enibus, quod na cum illis ignis quoque micet, fauil ἴ lis inibi eius, lammis unde quaque coruscantibus inui ignis ab eiulmodi aquis tantum abfuit ut extingueretur, quod ibidem suae naturae genuino pabulo solus, ct alituminosa in primis materia suppeditato ingeminatus, fero- ' hu,
cius excandesceret, abuta quaeque sparsim funditus J. de scelut nec
uastans . Vnde vel hodie terra montis talibus alluta aquista id a persentitur, quarta n subitantia crassislimi
dc iacti, tanta l. atritate inuoluta, Vt non aliun , qtiarum
praeseserant colorem, niti atrum, caliginosum , piceum,
omnino obscurum, ex confusis nimirum mineris varii S. tia &condi. exustis tum lapidibus , tum varis generis arboribus, intra se specus, cauernas intimas turbatas, concussas , unde excutiuntur conglomeratae in quibus tandem CXhalans pii .d . vapor, ut colore, ita idore annulatur eum, qui a picea, sulphurea l. ac bituminoia teda estumare olet, sicut illum putorem, ut Puteolis maxime, ab antris eius, cuniculis inlis vu- sulphureis, bitum mosiis . ei natur, grauis admodum, atque inditum. molestus, a quo Puteolis nomen inditum suisse Strabo a D
firmat lib. 3. In Vesuuio ipso ramus fluviis ad Sc listi Oppi
dum oberrantis, quo Incola subiecti maXime ad Turrim, se affati Oppicuae dicitur della Nuntiata, ad varios usus, praesertimie dum oberr.i'ro ad molendina utebantur , interceptu nunc est, nota laamulendi-
122쪽
iis ,- , Quod vi terraemotuu,alueo mutato,alid cursum, terq di-eor di x pexerit, nec quod intus a voragine fuerit absorptus,It necdςΠMδ uacine, mammis consumptus, sed eius canali Caelo an tea patente, a superlapsa cinerum, arborum. lapidum mole, at g. congerie repleto; cuius obstructionis causa fit, ut ramus idem in contiguos Madiacentes campos exun-Comp x xi dando circumerret. Cui tamen hodie solitum iter in-d . m. quilini in commune beneficium omni possibili industriatarum nostri planare obnituntur. Hic manifeste accidit quod nonnun-ςψ PQ β in nostro corpore, quando reteribus obstructis, aut renum concavo oppleto a calculis, ab arenisue, qu sus humor restagnat in venosium genus, in thoracem , in caput, ita ut aliquando ex utraque oculorum orbita, ut eo in Illustrissima Romana obseruaui , excernatur, Veli; chm,ileo tumefacto, ac solito intestinorum ductu i tercepto motu l. peristatico naturali praepedito Voluulus oritur, ter os ipsa reiectantur excrementa, Menique cum vena maiores ad iecur attinentes , vel copiosioribus affatim confluentibus, vel crassis tantum , ac lentis humoribus sensim infarciuntur, ut impedita anadosi,aut alui fluor,ex retroacta materia, aut membrorum Atrophia, ex denegato alimento, enascatur. Et quoniam aquarum ipsarum Vesuui magna etiam nunc turbatio,co- susioq.perseuerat,omnis rei veritas ad illas pertinens in dies magis,& horas elucescet, quae nunc,sub caliginoso illo fumo totum montem, O
nebrante introcitisse,ad Roma nam lucem nondum peruenit.
123쪽
De tatio, Descriptiove Teri motus, Incendi montis Vesuui3,comparatione Tonitrui, Fulgetri,ac Fulminis e nubibi eruptorum . Cardani duplex error ex Scaligero . De lapide Cuneo, ibi lapidum enerationem intra nubes concidere Aristotelem indicatur. De mentorum α' in praesenti casu. Ignem in cun-
oria allatam historiam eventuum,S accidentium, si non omnium, item potiorum, celebriorumque, ut clastinatae methodo insistam, a definitione, seu potius descriptio- .s, ne terraemotus, incendij Vesuui exordiendum mihi esse duxi; quaru sermo clarus, dilucidus, super re tenebris tantopere inuoluta,tanto magis euadet, quanto ei lumen ali luod a digetris, fulminibus, atque tonitruis Caeli mutuabitur. Quamobrem dico,quod praesens terrae motus , ut mihi ex Aristotelicis principi s videtur melius, facilius, breuiu R. definiri, describlue minime potest, quam sit, comparatione facta cum aereo tonitru statuatur, quemadmodum hoc, per Aristotelem a Meteor. Toni mcap. vli nihil est aliud, quam ingens sonitus e nubibus quid sit. editus , sic terrae motum, sonum esse ingentem e cauernis terrae tam Vesuuij, quam aliorum loc. rum una 3 eiraemotu, terrae ipsius agitatione emissum id quod plerumque, vidit. maiori ex parte , non semper, verum est, ctim aliquando terrae tremor absque ullo penitus sono sentiatur; qua de re infra in causis, ubi Anaximenis opinio examinabitur. Qui ambo propterea soni eundem habent generationis modum,
124쪽
modum, sibique inuicem sere per omni, loci tantum eXAmbomnia, cepto discrimine correspondent. Nam Aristoteles ipsi an logia Vp- eundena generationis modum ponit in tonitruo, quen , etiam terrae motui assignat . Quippe cum sicca, & calida expiratio, eXhalatioue in nubem magnam, Materibus crassam, ac densam includitur fit, ut per nubis cauitatem huc illuc diffugiat, &tam motu, quam antiperistasii magis incalescat, ac rarefiat, proindeq. ampliorem locum poscat , Tum vero, dum nubes magis, magis l. in num praefrigore colliguntur, spiritus, concitato impetu, libertatem fugiendi quaeritans, verberatu magno in nubis densae corpu's impingens, illud discindit, ac ita vehemens inde soni-
Exempla qu nostras peruenit aures, quem tonitruum Vocatam S;: ibit mo Modo scilicet ab eo non discrepante, qui ab eodem Phi- tuum strepi losopho, sicut & a Lucretio 6 de nat traditur , cum ligna xV dil*ς - inultun siccae exhalationis in meatibus continentia com-Ex lignis, auri incipiunt Delphica praesertim Laurus, Juniperus,h '' quippe tunc crepitum edunt,eShalatione in apertum pro- hau 6 eunte, lignorum l. compagem disrumpente Quam rem, Ex Ganea, fallor, magis adhuc explicat exemptu de Castanea, quaesii Mel hes intra ignem, aut ignitos cineres integri, vel sine corticissione , intra morsu , incisione ue clusa, mox ab ipsius nucleo euocato aput i iis: calore spiritu,cui exitus ab ambiente crasso corio intercluditur .violenter cui sonitu, ac cinerum in circumstantes emisione, disrumpitur. Siquidem&in nubibus multo spiritusscundis, facta earum disgregatione, vehemens ille sonitus existit. De Lauro idem habet Scalig. EXerc. I 8o in Card. sicut de Castanea,dicens,quod ignem Laurus ficile concipit,quia multu continet aeris,quod doligni spongiosa costitutio declarat, Vt propterea etiam crepitet, ut Castanea scaligeri opi quoque,ob intiis ignitu aerem,paruo tumescit mon ento,e 4 atque circunstantem cognatum suum resilitione frangit,ac exemplo Iu impulsione. In Iunipero autem arguit ardanum, qui pu- η'pς tat, illum propter vehementem crepitare siccitatem, quod quae siccissima sunt, non crepant; quia nulla vi opus est ad
125쪽
Liber Primus. IO partium disiunctionem, propter spatiorum laXitatem . De terrae motu autem ibidem agens e proprio genio Aristoteles, scribit,d latuit, commotionem te irae fieri ab Modas geochalitu, seu spiritu terrae visceribus inclusi, soras . ciali re
nitente quandoquidem cum is viam, qua prodeat, non inuenit, retro agitur, Mirile reuoluitur, frui ira 3 apertura quaesita cimetas dimouet anguilias , dum esti ingere claustra contendit, motum facit, atque tumultum Insuper etiam conflagratiori elutriana, in qua tot igne glob visi sunt,4 smorum ignitorum tot vomitiones,non melius demonstrari sane potest, quam per explicatam fulmini na Iii'men quid turam, eius . generationis modum.Tradit enim idem Ari' stoteles 3.1 Icteor. I. fulmen clse exhalationem igni tamen ube magno impetu vibratam unde censeo ita elle dicendum de Vesuuii incendio, ioc inquam aliud non esse , ς suu λη
nisi ignem miXhalationibus cauernarum monti S Vbi Va quid sit
riae perstant Sulphuris, Bituminis, aliorum l. mineralium
materiae tu peraccensum. Neque enim audiendi sunt , qui fulmen non ignem, sed lapidem igni delatum esse autu- . 'h ζmant,quippe quia non esset tam subtile, ut nec tam prona lapidem. plepolsci corpora traiicere, quod tamen subinde facit , cum forma lapidis in tanta tenuitate consistere, seruari l. minime queat licet concedatur , quemadmodum intra terram aliquando exhalat nes in metalla addensantur, ut volunt Alberi. M ib. 3.tracl. 3. cap. 3-&Georg. Agricola addensati in- lib. . de Subterran. sic easdem posse intra nubem densam raterram, in
concrescere in lapideam substantiam , quae post uaodunae hiis , ' 'Π' una cum fulmine tanquam bona bardae pila trudatur. Vnde fulmina illa, quae terebrant magis, atque dilfindunt, quam penetrent, saepe numero lapidem vehunt, quem uncum appellant. Nec obiiciat aliquis, negare Ariliotelem lapidum generationem in aere,propterea quia I. Meteor. scribit, eodem die, quo apparuit Cometa in Aegospotamis quam dicunt esse Thraciae Ciuitatem in vespere , in meridie lapidem cecid:sse magnum ex aere, sed in eum interra ab
126쪽
ra ab excessu spiritus eleuatum, quoniam ex eius principi selicitur, ut in nostro corpore, ita in aere,' in nubibus igni lapides posse sed ibi inuehitur Arist.cotra Anaxagoram, minime admittens, tantae magnitudinis lapidem , instar inquam unius plaustri, ut de eo scribit Plinius, in aere densari. Cum quo caelestis fulminis genere quantum hodie conueniant Vesuuiana sulmina, testes sint tot detrimenta montis accolis,villis,oppidis, pecoribus tegetibus, vinetis, olivetis, castanetis, sylvis ingentium arborum
opacis, ab immensae, iustillae quoque molis lapidibus ignitis, pumiceis'. quoquoversum a terra varijs hiatibus, sed e superiori potissimum voragine eructatis, ac desputis,
Exhalatio Q misere admodum illata Incenditur autem in nubium re-ca quom0d ctione talis exhalatio, quae admodum sicca esse debet, sae-: z Ih seq. ad situm illumina cum c terra elatis vaporibus, quida:ur ius nubes concrescunt, ascendit, efferturq perinde ac terrena , vel per motum , vel per antiperistasin .: quae accensa, per rarefactionem dilatatur , magno l. conatu exitum eisibe frigida, densa, ac diu reluctante perquirit, donec eam deniq dissindat, quae dum finditur, Quando to eius . soluitur continuitas, horrendum tonitru edit, quod nitru 'si si nubem per inferiorem partem, quam tunc inuenit, su tiliorem, perfringit, eadem vi, qua illam frangit, ad terrassertur, nec in aere mox diffluit,4 resoluitur, ut pleraeque ignitar exhalationes tum quia velocissime vibratur, tum quia constat partibus bene coagmentatis,& inter se cohe-
rentibus, ut accidit Vesuuiauis fulminibus ab inclusis intra
Vesuuianis montis specus, datebras exhalationibus, seu spiritibus, ct ijsdemmodis incensis, proinde l. rarefactis , cum amplior locus diu quaesitus a terra soliditate non concedatur, eam concutiunt, ac perfringunt , qua parte vel dehiscentem, vel minus duram, densam, minusue renitentem inueniunt, praesertim ad apicem, ubi rarior est montis textura ex frequentatis incendijs,4 adhuc magis exibipatente hiatu, qui hodie valde amplior,& vastior apparet,
127쪽
LJer Primus. quὶm squam alias fuerit obseruatum sit inque enim si non plurium milliariorum loci spatiirm occupare scribi
tur, figurae ut vocant ouatae. E quibiis terrae montis partibus tanquam caminis, cauernis patentibus ignitae exhalationes cum saXis .cineribus copiosissimis niaximo cum impetu erumpentes, in Caeliam vique conscendere velle vitae sunt, interdum tamen ,ut aereum fulmen languidiore ictu vibratum non pei tingit ad terras , sed in aer extinguitur, ac evanescit ita terrenum hoc fulmen consimili causa non adeo lublime petere visu: n est nonnu quam, praesertim duabus lapsis hebdomadis ab inchoata cruptione, iam impetu exhalato, iam mitigata saeuitie, flammis in sese recidentibus, in primam l. Originc in se cauernas aliquas tunc exhaustas, nec per id temporis fomitem ex solitis mineris suppeditantes, reuolutis, quasi pabulua , suppetial l inde rursum petituris iniam ob rem ex dictis colligere fas est,Veluvianum terraemotum esse quoddam terrae illius tonitru , seu fragorem quendam cum tremore inibi, abique nube proprie dicta, impetuos editum, erumpente plerum que fulmine, ad quod ita e tonitru habet, ut bombardarum sonitus, qualis in hoc' cliniis casu auditur euenit. Nam siue pila intra bona bardam adiit, siue non adsit, perpetuo fragor cum adiacentis, aut lupere minentis loci concussu editur, si quid aliud ,vicem pilae gerens bombarda retineat. Vnde praesens montis tonitru cusulmine magis congruit, quam cum fulgetra, seu fulgure Quippe quia suimen est ignis, seu exhalatio ignitae nube vibrata sulgur ignis nubibus inclusus. Disterunt autem ab inuicem tonitru , fulmen , quod illud sonitus sit, genitus modo paulo ante exposito, hoc autem substantia ignea, vel ignita exhalatio, quo nomine magis accedit ad Vesuvij fagrantiam sicut ad terrae motum, quando alia adhibetur conditio, e nube magno impetu, crepitu excussa Conuenit ad haec ibimen cum tonitruo hoc, incendio terreno in multis alijs, praesertim in temporibus anni, ac regio nibus,
inueniat culti 'nilne, quacum sul liue.
128쪽
Vesuuiana Coruscatio aereae nainime cedens. venti quo modo intra nubes ad tOnitivorum,&fulminu subterra ad ter
Ignis in cnnctis rebiis absconditus
Testimonio Plinh, Isidori, Aristotelis, Lucret ij, Raliorum,
nibus, in quibus fieri magis solent , ut infra indicabo. Nec non in eo, quod ut mox dicebam fulmen saepe numero ex concretis intra nubes exhalationibus lapidem genitum iam significatum secum vehat, vi pyrius puluis intra bonabardas accensus, explosus ferreum globum Qua in re Vesuuiana coruscatio, subinde nunc micare solita, fulminiaereo quantumuis terebranti, ac discindent neutiquam cicedit, in qua tot varisgeneris lapides igniti. cineres ardentes proiecti, Sulphuris odorem, qualem Cuneu ex aere cum fulmine vibratus exhalat, grauiter redolentes, damna infinita, adhuc maiora factis a Cuneo inserentes. Insuper, ut venti una cum exhalationibus intra densis ima nu
bium coria vi cohibiti, Ques, illucq agitat , via, qua
exeant,intercepta, Velocissimo motu suo magnopere faciunt lim adtonitrui , tum fulminis generationem , ita ijdem intra terrae meatus , tanquam carcerem inclusi, &liberum non inueniente ceXitum, non modo gignunt in terra tonitru eam quassando, ierberando, sed di fulmen ipsum, exhalationes terrae commouendo,& aeris flabello ventilati more mineras sulphureas, ac bitumino as igni uilab terraneorum parentes, atque nutrices inflammando, qui ignes plerum l. ibi latitant, nec emicant, Vt nec carbones sub cinerum aceruo sepulti nisi dimoueantur is sta- belli opera,qua ventus in proximo aere concitatur,eXcandescant. Ignis enim in rebus omnibus absconditus esse dicitur,&, ut aiunt Plinius, ac Issidorus, in lapidibus, in serro latitans , ut nullo pacto accipienda sit Cardani opinio, qua ignem tollit a mistis , legat ex chalybe chalybi alliso ignem excuti, ex duobus lapidibus simul concussis vllum ignem exilire, aduersus quem pugnat cum sensus tum Plinius lib. 36 per illa verba Lapides , quos vivos appellamus,clauo, aut a uero lapide percessi scintillas edunt Iecirc) Lapone, matrimony foedera igni, ac lice auspicantur. Puta ignem auctorem vitae rentur Silicem vero eius AE ernum thesaurum, bi nunquam marcescat.lmod Aristot
129쪽
stot. ipse 1.Meteor. ubi in terra vim ignis inesse testatur sicut Iucretius lib. 6. dum reddit rationem, cur fons frigidus, in quo faces immersae, vel .:t in caeteris,extinguumtur, attamen sit stupam, sit stipulam, lignit aridum ei quis admouerit, sim gula haec incendat, qualis sons est in Epiro, cuius admirabilis euentu meminit Mela lib. 2. Plinius lib. 2. cap. Io. Antigonus histor admirab colle . Ita
enim canIt: Nimirum quia sunt in aqua per musta vaporis
Semini, deterraq necesse effunditus ipsa
Ignis corpora per totam consurgere fontem Et mul exspirareforas, exiress in auras tacn tam viva tamen, calidus queat Gerifons.
Quem propterea ignem mineris illis sulphureis , ac
bituminosiis inclaeum ventus cxliis an , ubinde mouet, non raro inflammat amplisis tacit t. latius profundius . iactari, senetrare, ut ex mod=ca ape. iamiam extinguenda scintilla, si conueniens, idoneaq. ignitioni materia non desiit, ingens, indesinens . flamma accendatur. Vnde non ab re ventus supra terram exhalatio esse fertur, infra terram terraemotus, in nubibus tonitru . Quo respiciens Sallustius argute dixit,locorumfaciem cum ventissimul mutari. Qilippe corum tanta vis est, ut non solum saxa, Marbores evellant, sed Caelum, terram l. conturbent, maria commoueant, quae procellaris modum a itata fuctus in montium, ac terrae hiatus, ct specus impingunt, S una flatus, quorum cum terra collisu,terrae
motus, cum mineris vero igneis confricatu, ignis ipse eliditur, atque inde incendium . Vertim etenim puto, quod nonnulli inter quos fuit Asclepiodorus, referente Seneca lib. 2. Quaest. Natur cap. 3 o. arbitrati sunt, etiam absque nube, solo quorundam corporum concursu, edi posse tonitrua, qualia nunc audita suere, etiamnum per interualla quaedam audiuntur, dum Vesuuius, Hetna quoque non infrequenter, ingentem ustulatae arena copiam, lapi
A'terti apud Sallustium.Tonin Maabsque nubibus irquando fixit.
130쪽
des'. gilitos non dissimilis prorsus natura ab iis, quos aliquando aerea sulmina una secum in terrana vehut, protrudit, ac vibrat Quippe verisimile fit, in utrolibet tractu, adeo fervescente aere, nullas tunc suisse nubes sed duntaxat obluctante, magno se impetu effundente e terrae cauernis spiritu, sulphurea si naul incensa materia, aerent . propinquum crepuisse. Non negauerim tamen , interdum codem momento posse tonitrua Caeli, fulgura fulminaq. fieri, magnam imbrium copiam in altis nubibus collectam inde cadere, quo in terra tam montis Vesuuii quam alterius loci eadem mei persentimus non ita pridem ad Grando in initium mensis huius. qui Februarius est Neapoli eodem te inpore , quo a renouato terrae motu subterraneo non tonitruis . leuiter concutiebatur, tonitrua quoque magna, terrifi-:ἡri Caelo audiebantur, ina etiam grando non solitae
poli ad initi crassitudinis, a qua multorum aedificiorum vitreae fenestraei obruariJ confractae sunt , impetuose iaculabatur. Ideo nec fideri
N. . εωνε ῬζrOg ut quibusdam litteris Nola exaratis, quibus circa sis, mustria Vesuuiani incendi primordia in Nolano territorio tot acteirena a tanta tota trua,fulgura, fulmina cum maxima imbriti co-
ίεε pia extitisse, atque micasse nuntiabatur, quot, quanta retro nunquam visa suere, hominum illorum memoria ut viceversa probare minime potui quorundam ex illis opinionem, quod iam dicta, praecipue exundantes aquae, ac diluui instar per tam latos campos excurrentes, imo lacus nouos, immensos efficio tes, de Caelo ceciderint, non autem c crateribus, seu voraginibus montis emersi rint; Si quidem non ita post euentus obseruatus rei verit tem comprobauit, videlicet ab intimis Vesuui cauernis, per varios terrae hiatus, a violentis terrae motibus, ignis impetuosis exhalationibus adapertos. Quod tamen alii negant, a suprema tantum voragine cuncta reiecta suis assirmantes potissimum vero summi verticis , aquarum
ardentium nigrarum, quibus nunc etiam visu perspectis amicitis,qui voraginis antro propius accesserunt,abimdEn, mis