장음표시 사용
141쪽
Liber Primus. II 'quippe scribit quoddam tonitrui genus esse , cuius graue
cxistit murmur, quale terraemotum anteire solet, auso quidem vento, sed fremente siti uidem cum spiritus intra se clausere nubes, in concauis partibus iarum volutatus aer similem facit mugitibus sonum ,raucum, aequalem,
continuum, cuiushaodi tonitrua venturi praenuncia imbris censentur. Aliud genus acre cli, quod renitum notius γη qui dixerit, quam onum, qualis cit, quem audimus, dum sutumni pre- super caput alicuius vesicam dirumpimus. Talia autela minaciant.
eduntur tonitrua, quando conglobata dissoluitur nubes, spiritum, quo distenta erat, emittit, loc proprie fragor dicitur subitus, vehemens. Haec de tonitruo quae ad terra motuum quoque discrimina internoscenda quantum faciant, nunc ollendamus, tu ta scilicci sonorum di ni sibi, i ,
vcrsitatem. Cum itaque sonus ex corporum collisione te resultet terrae motu autem oriatur ex vehementi spiria o ijs cmio- tuum, aut ventorum in tu cohibitorum repercussit,& cum terra colluctatione, rationi consonum est, ut ipsum sonus
aliquis temper insequatur, aut cum eo fiat, quamuis sonus ipse ob sui tenuitatem , agilitatem l ad aures citius pertingat, quo tamen celerius adhuc ad oculos peruenit sulguris,&fulminis splendor, ex nubium, exhalationum
inter sese conflictatione excussus, ob excessit ita rem visus, quam auditus facultatem. Nam&Ob ι ..u . Lu au iudi uiri Iditum anteuertit, ut in remigatione patet, in qua dum re teuertit.
mi aquam seriunt, inea tolluntur, posterior remigatio cernitur antequam prioris sonus ad auditum perueniat; videlicet cum imaginum visibilium traiectio momentanea sit, proposita re spectabili, non eget oculus mora temporis ad eam conspiciendam, sed species audibiles non nisi
tempore ad aures perseruntur, proinde l. necessario aliqua mora interi ci debet, antequam sonus percipiatur. Philosophi tamen sermo alicui subiacet limitationi, quatenus sonus non semper, perpetuo una fit cum terrae
motu, sed hunc saepe antecedit intra cauerna specus itabito'
142쪽
obmurmurans , qui tunc signum potius est prodromum, quam sympto mapathognomonicum Vnde a Plinio Seniore ponitur pro nota terrae motus iam iam affuturi, d 0 η irx Cassiodoro in Epistola iam citata de Vesuuiano incendio, hi es ' ' annotatur pro signo contrem ituri, ac exarsuri montis Vesuuio, ut infra ostendetur quo solo hodie signo perseuerante, multi ex Vesuui Inquilinis commonefacti, Neapolim versus arrepta fuga, praesentaneo vitae periculo euaserunt. Quinimo aduertit Aristoteles, aliquando , citra
Quando id terrae motum, aliquem de huiuscemodi natura sonum au-ρὸς diri it cum spiritus consertim inculcatus terram eo impetu serit, ut sonum, non motum edere valeat. Praeire au- qui ei interdum aliquanto tempore sonus assolet, diuinata causa. primum, ut credere par est, prouidentia, ne miseri mortales ita repente, peccatorum nexibus obstricti, corruant, sed naturali quoque causa, quando spirituosa substantia per terrae concaua serri, moueriq. incipit, at nondum vim tantam, tantumue impetum adepta est , quantus ad ean L . Varietas in impellendam, foras l. iaculandam satis sit. Varius autem,&viii. -ῆμ' multiplex est terrae motuum sonus , quoniam, sicuti spiritus, cum verberatur, vari generis sonitus edit, sic cum ipse terram verberat, quemadmodum in terrae motu accidit , de quorum quidem sonorum diuersitate , cum Plin. lib. a. cap. 8o tum Albertus praeadducto loco verba fa-Boum veluti ciunt, sed reuera Aristoteles illius tantummodo expresse , ό ό Τ'p' i meminit, qui Boum mugitum aemulatur I qualis forsitan Et apud viri saepius editur, iuxta etiam illud Maronis 5. Aeneid. ilium re Sub pedibus mugiresolum .hu Quae sonorum in terra motionibus diuersitas accommo-mot data sane similitudine cum humana vocis discriminibus sonorum te affabre delineatur, exprimitur. Nam vocum disteren-ta nobi emergunt ex Varia aryngis δε musculorum . iugum,h eius, sicut asperae arteriae , iamorum ipsius pulmonis .vocnm disse compositione, & morbii, nec non ex aeris , qui efflatur,
mobilia ut imagnitudine, aut paruitate. Vnde maribus, quum primum
143쪽
Liber simus. pubescere incipiunt, semen i emittunt,tunc grauior,aspe
rior .vox redditur,quod τραγ- appellat Hippocrates,nos hircire Ante vero, uti mulieribus, quae viragines non simi, &Eunuchis tenues, graciles hunt voces, velut dys Maoticis aillimaticis variantur , quae in iuueni
bus , viris illis, qui natura calidi sunt, dargo ano .
peictore donati, non graciles, non tenues, aut sipe vix rensibiles emantur, sed magnae admodum, atque sonorae emittuntur, propter scilicet caloris, spiritus e Xuperantiam, na l. organorum pia eumaticorum , spirationi ue δε- mulamium amplitudinem, qua cateri nonaurati partim natura, partim ex eventu, occasione morbi, penitiis carent. Ita ergo in terrae motibus sonorum discrimen nascitur ex varia specuum,4 cauernarum, per quas Velut pertrachaeam, eduntur forma, Me X qualitate materia motui
excipiendo destinatae, sicut ex aeris, ioc est exhalationum copia, vel exiguitate quippe ex amplis cauernis, meatibus late patentibus magni redduntur soni, circisis vero,Mangustis e Xiles, tenues, ac vix crceptibiles, e recurvis, ac labyrinthaeo flexu obuolutis terribiles, , aris, e I ruibus clari, perspicui , sicut in humidis sonu raucum quiddam sonat, simile voci, quae a nimis ui latrachaea edituratus Siculosis, rauca, bronchosaci vox dicitur; in duris contra ac densis fremit, clangorissimilis buccinarum, ioci illi, quam sebricitantes periculose habentes, nimia in lirumentorum dictorum duritie, ac siccitate, mittunt, quae clango a vocatur, sicut tandem, copioso, amplo spiritu contactante, vastus sonus, pauco, tenui, e Xisis prodit. Apte quin etiam talia bnorum discrimina quidam aperiunt, comparatione facta cum musicis instrumentis,
quo spectant duo illi Catulliani versus in Carmine de nup-lijs Pelei, aliet.
Multast raucisonos effabant cornua bombos
Barbaraq. horribili pridebant cornua cantu
Qua etiam in re legatur Lucretius .de Nat.
et 3mducitural inlinumentis musicis,
apud Catullum, atque Lucretium.
144쪽
Asperitas autem ocis M ab asperitate
Principiorum, item laeuo Duore creatur,oc.
Huiusmodi sonorum discrimina suisse in hoc Vesuuiano motu colligo ex multis relationibus impressis, ex nonnullis, qui tunc temporis Neapoli morabantur,qui narrant
maiorem tam uniuersalis terroris in cunctis occasionen a dedisse tot varios sonos,vaugitus,bombos,ac fremitus, quia strepente monte ad singulorum aures pertingebant,sicut moestos canum eiulatus, de quibus insi x quos tamen senitus ab inuicem discernere,arduum valde erat,a mentibus praesertim ita conterritis, praesentaneo vitae periculo, quod ante oculos assidue obuersabatur, intentis, imo nec ab alijs animosioribus tales differentiae distingui accurate potuerunt, propter similitudinem , quae facile admodum . omnibus imponit Differentia insuper illa contemnenda
non est, quae a duratione terraemotuum sumitur , de qua veteres, qui de Vesuuiano cum motu, tum incendio verba fecerunt, nullam habent mentionem. Quae sane res dissi-d si Ihὐ cxciter definiri potest, licet terraemotui, etiam per Aristot.
duratione communiter pro termino praefigatur Quadragesima dies acutorum morborum ultima, & chronicorum prima. Quidam etenim terrae motus breuius, quidam longius terminantur; alij continuato motu, alij interciso, ac per spatia Comparatio quaedam recurrentes, morborum nostri corporis similitu-
ιζ b b dine, quorum alij chronici sunt, ac tardi motus , alij acuti, ris per breues , alij perpetuo affligentes, alij intercalares,& quidam errones, ac vagi, quidam homotoni, ac fixi, tuberius in causis ostendam Aliae quoque sumuntur terrae Differentiae motuum differentina temporibus,d locis , in quibus fre-bu,dsed , inuentius eXcitari solent, de quibus nunc longitis agere su- persedeo, quoniam in Aetiologia, ad confirmandam Aristotelis sententiam, iuxta iacta ab eo iundamenta, quod ab halitibus, atque spiritibus introclusis, exitumq. non inuenientibus terraemotus fiant,quiambae causae in quibusdam magis tum anni temporibus, tum regionibus suscitari, ac
145쪽
LiIer Primus . t 2 3 praeualere obseruantur, abunde loquar. Demiim nec illa parui pendenda est differentia, quae a magnitudine, ain i diti
plius in spatium facta terrae motus extensione depromi-tatione. tur, cum ordinari non adeo mamus terrarum tractus,
nec integra regio concuti simul, 'uassari soleat De qua quidem differentia, quia est causa alterius magnae differentiar, idest dissensionis, quae tolli penitus debet, in proximo agam Capitulo. Sed antequam huic finem imponam, tuoniam supra conflagrationem Vesuuis fulmini comparaui, inter quae ambo manifesta est affinitas,summa l. congruentia, de quia etiam a tali comparatione, eiusdem Vesuuianae flagrationis naturae lux non parua mutuabitur; idcirco non abs re fore duco, si hoc in loco potiores, magis . conspicuae fulminum differentiae adscribantur. Traduntur ita j. Varis fulmi- praealijs a Seneca a. quaest. Natur cap. . a Plinio lib. a. ut a dissercu cap. 3. 3 o. fulminum ipsorum dii crimina sed Seneca is te tria tantum genera ponit, quod terebrat, quod discutit, quod urit; Quod terebrat, nimium est subtile, flammeum; quod dissipat, valde est conglobatum Quod
urit, ni neum est, quam flammeum . Quae duae postrem .essi, L. sin igne Vesuuiano clare nimis animaduersae, misere a persentitae suerunt,dum alternatim igne Ilobi. J VJ densissimi confertim erumpebant interdum vero igni non no coiiue adeo conglomeratus, sed igneam magis, flammeam l. re niunt. serens substantiam rariorem, coruscabat. Vnde propterea
conquassatio, dissipatio oppidorum, illarum, Mospitiorum in monte consistentium, velut molium terrae, magnorumq saaeorum intra voraginem, cXtra sylua rura
magnarum 4 aedificiorum multorum, ignea vi in obuia quaeque desaeuiente, dedolatio, in vicinum mare protelatio, atque etiam combustio Ex qua tam immensa cinerum congeries orta est, ut non solum Campaniam, sed alias etiam Prouincias ab eo traditi alte nimis, late i. repleuerit Cinem tanta Cuius tamen cineris cumulatio magna ex parte sensim, ac ἡ i. '': tempore collecta creditur, licet nunc praelantis incendis 'ore cumu-
146쪽
occasione erupta primum sit. Neque eniam verisimile est statim ab initio conflagrationis tantam cineris in Olena,tan tam l. copiam ex varijs intra montis hiatus combustis in te rijs gigni tunc potuisse , vel si mons totus exustus in puluerem resolutus suisset, sed potius credibile est,hoc in casu illud euenisse, quod de morborum generatione in lib. Morborum de Viet. rat.afirmat Hippocrates Morbi paulatim colle ieςης δ jφ'i' aceruatim apparent . Quamobrem, ut fulmen e nubibus
Fulmina e ea inflammatis magnas ignium notas impressit. Vtrobique f--j 'T erisim verum esse obseruo, quod de sitiminibus tantum ignea' Iura aeris scripssit Lucretius lib. 6 demonstrans fulmen natura ψntraxi ignea, ex eo, quod loca fulmine tacta odorem Sulphu' ris mittant,d quod atra sint,quasi calore e usta. uod veres,quali natura praedita consent Fulmisa, declarant ictus, ct inusa vapore Signa, notaeq. graueis balantessulphuris aura Ignis enim ni haec, non ventisigna, neque imbris.
Praeterea per se accendunt quoque tecta domorum,
Et celerisamma dominantur in aedibus ipsis ruminum Aliam proponit Plinius cit. loc fulminiam duplicem di-disi ibutio stributionem , sed illam , qua eadem diuidit in bruta, et vana, quod nulla eueniant naturae ratione, sicut 'uari &rius non idica vocat, omnino relinquo,quod stiperstitionem quandam potius oleant, quam Philosophiam , e cuius arcanis fulminum omnium discrimina,& causae depromuntur Qui sane Auctor in altera distributione Physicis principijs adhaeret magis,cum tradit,quod inter fulmina alia sicca sunt, alia humida , hoc est minus sicca AE alia clara , su dens quae sicca,non adurere, sed dissipare , quae humida non urere, sed infiiscare, vel atro re inficeres clara mirificarcsse naturaea quibus dolia exhauriuntur , intactis operi-De peculiari mentis, nulloq. alio vestigio relicto De qua sulminum vitio si tibi Lucretid loco nuperrime adducto illis in versibus. Transit enim ali fulmen persepta domorum
147쪽
Clamor ti,ac voces transit per axa,per aera, Et liquidum punctofacit aes in tempore, Maurum Curat item, i asis integri vina repentὸDFugiant, quia nimirumfacile omnia circum Conlaxat, rarPq.facit, lateramina asi Adueniens calor eius Et non valde post, quaedam alia ponit de sitiminum essectis, quaecum praeia latibus Vesuuianis ulminibus miram ui odi
habent congruentiam . ni in Vesu Nunc, ea quo pacso gignantur, ς' impete aut cenue Fiant, i possint ictu distudere turres , munt. Diniurbare domos, auellere tigna trabe s. Et monumenta virum demoliri, atque ciere , Exanimarei mines, pecudes pro ternere pessim.
Postremo illud omittendum de fulminibus non est , quod fulmina cir- crebriora, vehementiora solent esse circa Ver . Au Hii iiii iiii, tumnum. luc madmodum iiij regionibus, quae sena .in nostra
per sere quodammodo vernant, vel autumnant ut in Italia, maxime ab hoc nostro Meridiano aspectu, quo Roma, Pes ii mis
Neapolis fruuntur nde pariter constat' clii trium alias alibi. quidem arsiilse, sed nuncluam vehementius, ut ex veterum Scriptorum monumentis colligitur, quam Titi Vespasiani aetate,&hac nostra, idq. sub Autumnum, qui apud nos Alitumni im- in primis non modo ab ortu Arcturi ad occasumis ita Pleiadum, ut ex Hipp. Medici determinant, sed etiam bterius ad Solstiti inivsque S Capricorni signum perdurans, imo, brumali saepe occultato algore, per totam Hyemem, ad usque Ver, qualitatum Vernarum particeps, pertingit, ut loc anno, cum iam Februarius mensis orbem suum percurrerit,tepente aere potius,quam siccus, pr ter ibi se ieiu quam postremis hisce diebus,quibus rigiditatis nota Sprq sulminum abet quam manifestas. Ex quo patet alminum differentia II 'ti s illa, quae a tempore depromitur, cui succedit alia a motu, odore cum Quoniam ulmen descendit motu valde irregulari, eo quod Mi.'
148쪽
batus, quo mediante in varias partes resilit, auctor Alber tract. de Fulm cap. a I. ita quippe uerrena haec flagratio ante, iost, ingentes halituum , ac exhalationum globos consociatos habuit, prae cras itie, atritate, impertita clade palam manifestos , sicut denique alia ex odore nuper cum Lucretio notata , quoniam exhalant non raro fulmina odorem sulphureum, quod exhalatio, in qua ardent, multum obtineat sulphure: e substantiae, quippe ut in terrae visceribus Sulphur gignitur, silc in aere, nisi quis malit,talis odoris causam esse, quod spiratio ipsa e sulphurea terra euocata natiuum solum redoleat. Quo tetro odore nunc totius sere Campaniae accola mo
Vtrum Terraemotus statium loci illi a CC miltiaria non occupet, ut es apud Senecam An idem possit naturaliter iniuersalis esse an Christo Domino in Cruce pendente,factus totum Orbem terrarum Lmul a secerit, sicut Solis deliquium , aduersus Origenem Erasimum. Ubi Cleomedis etiam Plini opiniones de Lunae,ac Terrae corporum magnitudine minime approbantur, mera in medium allata. probatissimis pronomis, ac arathematicis. Et quamobrem Diluuium niuersale , super m nem terram, iuxta naturae ordinem causa Lexcisari non possit. CAR
149쪽
IC E Aa mihi quaeso per te, pie una ac
erudite Lector, occasione ante notatae disserentiae Terrae motuum a magnitudin , aut latitudine potius eorum prodeuntis, adpentum ducere, ut tum Terrae motu in . . bid i longissimum Orbis terrarum spatium extendi, im totius latione terrae Terrae ambitum conquassare ii mill possit, An blummodo' QP 'intra limitem eidem a Seneca,alisl a Philosophis praefixu Quippe sunt negantes in Terrae motu amplum terra spa Altera eorti,tium, integrana a regionem posse concuti , quod sorte 'ii nςgλης probabile non videatur , cauerna lubterraneas , quibus spatium. diffluunt spiritus,permeant l. venti, ac exhalationes,vastas seu uri ζ'Iam adeo ecth, atque continuas, , quod magis placet tam . ιν, Σmagna exhalationu copia uno in loco colligi, ut vim suam posse iacur. tam longe, late i. 5 quoquo uertum simul diffundere a s Aleat. Ali vero oppositum tuentur sola historiarum,
exemplorum basi suffulti. De primorum ccnsu Seneca est, ex bulco qui lib. 6.cap. I. Quaest. Natur tradit,nullum unquam suis . c;ψri se inuentum terra moltura si Sancti Pauli familiaribus cOl ptima ex
loqvij eam praestitisset fidem , quam S. Dionysius Areo Ποῦς. pagita, ita sane non scripsisset qui ducenta excesserit milliaria. Contra quam assertioncm pugnat recen ob strua 2: ό Ilio, qua constat, multa oppida, multas l. Vrbes, laria a bseluiuo montosa loca atque etiam campestria longiori interstitio, quam dicat Seneca, a Vesuuio distantia contremuisse , ut litteris huc scriptis non pauci me commonuere Anconitani, Camertes,4 Perusini bombos tantum se audijsse testantur, sed Piceni, Spoletini,&Narnenses eodem mettempore, quo Mons esuuius , meapolitana Vrbs ei proxima contremebant, ipsi etiam terrae motuum illorum vim se aegre tulisse narrant. Quinimo sunt, qui affirmant
150쪽
motum per uniuersum orbem editum, qui similiter turbatum pelagus usque adeo eXcussit, ut per vicina terrarum loca campestria, resus a qua, multae Insularum Vrbes subruisse nunciarentur. Ita, Iuliano Apostata desuncto, Orbis totius motus suit, quo maria egressa sunt terminos suos, ut rursum Deus quasi Diluuium minaretur , nauigij ad Aliud apud montium praerupta dilapsis pendentibus, auctore D. Hie-s Ης ψη ronum o in vita . Hilarionis Ammiano Marcellino: lib. 16. Sic tempore Pipini, in Italia, Gallia. Germania
eodem stimul tempore factus est terrae motus multis Vrbi- λς δ' ἰβ bus perniciosus, nec non aetate Caroli Magni, circa ann.D C C C III. velut Theodosio regnante ad ann. CCCCXXXII in multis mundi regionibus, quo innumera aedificia, altae turres, Urbes, ac illae pessundatae suere, exsucta flumina vetustiora, noua pullulata , valles ad montium cacumina ascendisse, haec ad imas alluim cauernas desce disse scribitur,pisces .emortuos ad littora n finito numero reiectatos, Insulas multas superexundantibus aquis obrutas, sepultas l. fuisse. Quare ergo terrari est Ees motus, qui, Christo Domino in Cruce pendente , factus factus est ter est,intra Iud ae terminos coarctandus, velut dolis defe-rMm0 V VH ut de hoc perperam, post Origenem tra 2 3s-i uetieli Matth.autumavit Erasmus An non per se clarus est Mat-pse thaei Euangelistae sermo cap. 27. Et terra mota st,ct tra
tu scissa tali amabo, e-uniuersale signu
rum suit, ad Creatoris Dei humanat mortem deploratam attestandam, non etiam tale extitisse dicendum,quod editum fuit e terra dum pro salute omnium habitantium in ea Redemptoris spiritus ematus intra eiusdem viscera,''arathra se ultro, volens'. recepit, ad liberandas e Limbo Cur Deus captiuas Animas Sanctorum Patrum, qui a tot s culis ad- uniuersalom uentum eius expectabant Θ Profecto tunc temporis accidi um. um dens magis mirum, magisve portentosum euenire minime Eclipsim es potuit, quia tota Mundi moles succussa, quaqua versumhς ' μ, vibrata , significauit aperte nobis spiritualem Mundum