장음표시 사용
161쪽
contemneret, ut patet Exod. cap. I9. Deuteron cap.q. Qui pariter timor generosos alioquin illos Ethnicos Romanos, tempore Titi, hoc eodem monte tremente , atque fagrante, valde anxios, sollicitos tenuit, ut climalia alibi exarata grauiora mala extimescerent, tim vero in primis Orbem terrae igni tunc contumendum fores. Cum quibus ita censentibus iure merit hodie conuenisse Vi ro hi d. midentur Neapolitani, qui, tot horrifica, portentosaq.euen politanorumta experientes praeter bella, fames, petiitentias, Oppido nuncrum q. de Urbium ex terrae motu voragines paucis ante ' annis non procul ab eorum tractu effectas quae cunctam Ostra hac tempestate omnis pene Italia milere sensit uniuersum Mundum breui per ignem c6burendum,& finiendum esse opinabantur, ut idcirco statim ad Plestia imploranda
auxilia consertim mira pietate conuolauerint, cum Davide Psal. 3. ita flebili voce canentes Deus noser refugium, di virtus Adiutor in tribulationibus, quae inuenerunt nos
nimis. Propterea non timebimus dum turbabitur terra, transferentur montes in cor maris Sonuerunt, di turbata rotundem sunt aquae eorum, conturbati uni montes in fortiIudine pietas S curem . Quamobrem huiusmodi portentosis signis conterriti, uti Ionae verbis mi uitae, ad quos redarguendos missu Nini uitae. fuerat Propheta, agendo poenitentiam,iram Dei placaue runt,4 milericordiam meruerunt. Qilippe Deus sol cono s. ibi et biscum saepe loqui, absque Vatum, aut Oncio nator unxia loqui soleat articulatis vocibus, seu expressis verbis, vel monitis, sed signis portentosis cum caelestibus, tum terrenis, cuiusmodi ex huius montis fornacibus hodie edi visa sunt, tanquam per fauces immensas terreni Cete ad mare stantis cum tot horridicis sonis, atque mugitibus, excreata Vnde quemadmodum marinum Cete Ionam euomuit, cuius praedicatione conuersi intuitae ultimum excidium euasere, sic Vesuuius instar Cete maritimi hodie non hominem, non , IProphetam , solis verbis minacibus terrefacientem, sed '' 'ς ς portentosa, di horribilia euenta, impense damnosa, lim
162쪽
stans omnibus vitae discrimen, nisi summa Dei benignitas interuenisset, praemonstrantia, ex intimis suis voraginibus iaculans, Neapolitanam Vrbem ad diuinum adiutorium, implorandum compulit, quo mediante ab ulteriori,saeuioriq. strage, atque flagello immunis denique perstitit. Quem Ex prospectu quidem timorem in Neapolitanorum, aliorum vicino-rrim N RN una animis bina prae caeteris causa genuerunt auxe- L Misi, runt altera aspectus Montis tam horrifici, tamq. vicini,' tis ardVntis, ob oculos possiti, quippe qui omnibus , bellua immanis' ό, instati id es, intra patentissimas fauces deuoraridos velut
' ''' iamiam appropinquaturus minacibus signis Varij st pro '
spectandum eXhibebat, ut de eo non incongrue dici possit, Quod de alia nihilo mitiori sera, quae nuper tot floridas, Ah α insignes Italiae Urbes assulatim dedolauit, Pestilentia inquam, cecinit Seneca in Cedipo: O dirafacies lethi Grauior letho. Nec non Hetrusca lingua Lucretia Marinella Veneta, quae fuit Ioannis Marinelli filia, 'Curti soror, quorum doctissimorum Medicorum multa extant de re medica com
Terribili uor delis rariaree porte crii Hic mostro, horribit fera Chesl'aria pura attosca, eiciet annera, Cha negli occhi, negli alti horrori, e morte Addo quod mons ignem vomens ianua Orci videbatur,4 ab idiotis creditur, ut dicere cum Plauto in Trinummo Neapolitani, imo Campani omnes possint: Acheruntis ostium in no ro es agro Qua de re infra altera, quam Canes ferme omnes latrando, is cestos emittendo ululatus afferebant, cuius euentus ratio non adeo superficialis cum aliquibus censenda est, quod nimirum Canes soleant ad coruscationes , adtonitrua, clangores allatrare , sed intimior profundior, Quam ego nunc eruere, ac in apertum euocare studebo. Constat volucrum genus, Pestilentia instante aerea,
Terrifica. Acheruntis ostium. Alia timoris occasio ex tot moestis Canum seris me omnium eiulatibus.
163쪽
Liber Primus. I Imutare locum, ubi tunc degunt, in remotas aduolare Volucrum regiones, Ut praetentaneum nugiant vitae discrimen, qui h. ii ' ζ' nim, idem facere traduntur , impendente terrae motu , ea , locum quia hii illlic volitare obseruantur sublimius , quam O leant, terra, quasi in ea pedem sit iure dubitantes, aquam 'it . . 'i
mo contremitura, collapsura inuo solo signo Anaximenes Philosophus iam iam astiiturum terrae motum praedixisse narratur, ita , allum cimus tempor una mutatione Ssuo cantu praemonstrare, Delphmos tranquillo mari ultra solitum laseivientes, impendentem ex qua Veniunt parte. impendentia fatum praesentire, Ranas, ct Coinices imbrem suturum illas in vallibus coaxando hasce altis in turribus Olc- 'ui ut
sto saepe clangore obstrependo. Sic Thynni a Plutarcho
dicuntur sentire Aequinoctia dc Solstitia, ab Actiano v bicunque Hyemis initio repemuntur, ibi eos Aequinoctium eXpectare Vernum, sicut apud hunc formicae in novilunio minime egredi, dicuntur &in plenilunio etiam totas laborare noctes. Id ipsum autem naturali cuidam horum animalium instinctui rescitur acceptum,quo instigantur, diriguntur i. ad aliquid operandum , quod internus praestat
sensus phantaliam aliqui dicunt bis cicndo appetitui
quid conueniens, aut contrarium sit , quo mediante, in praelapiendo propius, ac certius cynossuram collimant, quam faciat homo,c Micro qui sapientior, prudentior, mentis capacior altae, ac litta rarum plerumque , scientiarum q. omnium particeps Certitudinem ver a nullo rem a brutis illis prodi verisimile iit, quoniam huiuscemodi animantia naturali propensione, sicu insita an tura proprietat , ab eorundem temperamento, diuina sic dii ponente prouidentia, manante, facile omnc in quantumlibet leuem , 4Xiguam in aere factim mutationcm, alterationem l persentiscunt cuius etiam signum per eos modos exhibent, quos aperire possunt passiones vim animae sensititiae concomitantes;quae brutae insuper animantes cum ratione careant,
quae earum regat phantasmata, ut regit in homine rationali
164쪽
Vaticinium quadruplex apud Mar- filium Fici. num.Vbi etiade vatae nio
nati anima praedito, caelestes protinus sequuntur insuxus, ac impressiones; cita ab infallibili illa intelligentia, cunctis census huius communi gubernata, signis aliquot naturalibus rerum quarundam euentus veros manifestant mellus,
quam homo ipse rationis consillio regi, tersuaderi solitus, cuius phantasmata ratiocinatio minini perturbata moderatur, ac dirigit. Unde Aelianus lib. 7. de Animal. postquam duobus capit.annotauit serenitatis prognostica, ac tempestatum,ex diuersiis auibus, quadrupedibus,tandem ad extremum cap. 8. ita loquitur. Homines vero per omnia inferiores sunt, nec prius tempestatis mutationem, quam bi iam contigerit, noscunt. Verissimum autem puto hac in re esse, quod edisserit D.Thomas . par. quaest. 86. art. q. bruta tempestatum dare praesagia, quaedam interdum sutura praenunciare, non menti praesensitone , alioqui acutior illis, quam nobis, qui ea minus praesentimus ,ratio inesset sed nimirum ciuia mentis expertia cum . sint, neque sensum intellectus ministerio occupent, sed tempor sic oditionibus omnino vacentiacilius Caelin elementorum influxum, atque aduentitias qualitates persentiunt, cumque libertate careant, eis necessario obtemperant, laetantur l. aut contrahuntur, pro humorum nunc
se diffundentium, nunc colligentium varietate, quemadmodum, affectus, effectus . alios, secundum diuersam phantasiae apprehensionem; hos, verbi gratia, ante sereni. tatem, illos ante pluviam exhibent. Quos quia in eis persaepe homines obseruarunt, inde iam futuras temporum mutationes praesagiunt, quas tamen bruta ipsa non praeuident. Vnde Plutarchus in lib.de Anim solertia,tradit, sexcenties sexcenta posse enumerari , quae a terrestribus , aereis animalibus nobis voluntate Dei praemonstrantur, atque significantur. Marsil. Ficinus in Argum ad Pli do
nem, postquam dixit quod Cygni fabula Pythagorica est, Mallegorica Pythagorica quidem 4bi dicit Cygni animam superuiuere Allegorice vero intelligitur Cygnum
165쪽
Liber Primus. 43 in numero Solarium animalium contineri,S Socratensis larem esse, tum quia Phoebi oraculo approbatus est, tum quia mentibus hominu ni medebatur; subnectit, vaticinium esse quadruplex, diuinum, d monicum, humanum, naturale. Id l. vltimum in best ijs scri quod . in instinc tu naturae. Q lippe scribit ibidem Plato, Animae immortalitatem de naente Socratis, tui ea pla die a veneni haustu moriturus erat, validis argumentis confirmans , Cygnos, quando se
breui praesentiunt morituros, tunc magi admodi in , dulcius . canere, quam antea consueuerint,laeti,quod ad Deusunt, cui seruiuiit, iam migraturi: Homines vero,cum ipsi mortem expauescant, Cygnos quoque falso criminari, quod lugentes mortem, o dolorem, cantum mittant, neutiquam animaduertentes, nullam csse auem, quae can- cantet, quando esuriat, aut rigeat, aut quouis alio dolore afficiatur. Non ipsa philomela, nec hirundo, nec pupa, quam scrunt prae moerore cantare lugent cm, nil concludit At mihi neqtie hae aues prae dolore videntur canere, neque 1gni sed quia Phoebo crisunt, υ arbitior, diuinatione praediti aesagiunt alterius vitae bona, di oss. cantant alacriὰs,ge Liiuntq ea die, quam superiori tempore Verum, ne longe a Canibus discedamus, qui commvn Ratio de Casibi. heris infortunium nescio quadam commiseratione, adumbrata iudiciivirtute, latratibus, stis eiulati iii, iatralitus bus deplorare quodammodo visii sunt, non adeo facile co
cesserim, temere penitus,&absque omni prorsus naturae iudendio ductu, at lce monitu tot ab eis editos ululatus terrificos, montis vicini mugitus, strepitus . varios aemulantes, in
maiorem populoru timorem,ma roremque .Quare,ut non contemnendi euentus rationem venemur, a natura, Vel
temperamento Canum ipsorum, genita lidem sagacitate, nostrum hunc exordiamur sermonem. Itaque Caesar Scaliger Exerc.m Card. 7 q. nititur probare Canis tem-Cani tem peramentum frigidum Uiccum ciles, frigidum quidem I ς RΤcx eo , quod nullum animal celerius DSeat , aut scinat, scaligero. nullum
166쪽
nullum libentitis apricetur, quod,ubi Solis aestum pe ferre nequiverit, ac paulisper captarit umbram, continuo redeat ad radios, id quod vel ipso in Solstitio facit. Nam quod facile inflammetur;id euenire ei scribit caliger,propter siccitatem occimo , subiungit, cito senescit Canis citoq. deponit alacritatem; Mq. melancholicus, ac rabiei ius capax es. Quicunque tamen oppositum astruere
Contritiata, Velit de Canum natura, ex eorum agilitate,' irrequieto assertio Au sere, imo velocissimo cursu ,ac motu, quae non absque ca-
loris, xspirituum impellentium copia fieri posse videntur, addo,e iracundia, labiei aestu, cui respondet Phrenitis
in homine iuuene, calidissimo,e gannitu vocis, quo magna cum hilaritate nos circumire, Madulare solent, denique ex eorum vigilantia, sagacitate,atque solertia , quorum singulorum exempla narrantur mirabilia prorsus, in contrarium excogitata a caligero attribuere posset cruditatibus, quarum multitudine Canum corpora scatent qnantumlibet calida, ob ingluuiem, cindesinentem voracitatem. Vnde in hominibus aliquado,tametsi natura calidis, orta cernitur ineXplebilis edendi voluntas, ex acidis succis supernum ventriculi orificium corrugantibus, quae Canina dicitur fames.Illae etenim possunt esse in causa algiditatis diremiscentiae, ut nostro etiam in corpore, obsit, citra cles, s bris suspicionem, euenire certo scimus, prae retempo e ter Galeni testimonium, quem frigoris,&rigoris modum
-'oq 0yhm non ita cognouit antiquorum Medicorum aetas, qua par
tam eo cius homines,&exquisitius vivebant . Huiusmodi rigor
Galeno, quod nulla febris subsequatur, ideoq. quod nouuid esset, ac insolens, praeter communem morem ri OrEpicratis uxorem absque subsequente febre occupallet, adscripsit Hipp.lib. i Epid. rigor vehemens eam occupauit, nec υt aiebant incaluit.Ita pariter non ignoramus,Leones, qui calidissimi sunt, crudas, aquosa mingere rinas, rigereq. ac tremere,in sub radij solaribus non nub
167쪽
Liber Primus. ι Itos morari,candelar scilicet ob causam .Hiric etiam persaepe obseruantur pueri, adolescentes tempera incruo praeditic di ari, vividae admodum naturae , voracitati mais dediti, tentari morbis a mera frigidorum succorum cruditate pendentibus, ut indicant tensiones a flatuoso spiritu in eorum ventre geniti, inflationes carnium , lotia j.tc- nullsima, S alba , quae omnia illis in aetatibus calidioribus ambo pati consueuerunt benescere vero cito blent Canes, obisiccitatem, quam iunctam habent cum calor , cuius illa est continua lima et ideo naturalem mortem accelerat. Priamine hoc in loco altera lubeamus quaestione ab initio libri agitatam, de duplici temperamento, nempe iis lex temaut sol id irum partium, quod in caloris implantati , ct hu- ς ἐνζmu midi primigeni limine tria consiliit, externis alterationibus non ita acile subiacens,ci: in sit fixum, S ci natura inditum, ideo l. habitus cuiusdam instar, aut pirituum in humorum influentium a membris principalibus in uniuersum corpus , quod Galenus dispolitionem quandam potius eorundem cum sanguine vocat .acui. t. c. idcirco variabile in dies, ct ne similiter quis credat, facilitatem ad notum celerem ablolute me adlcribere calori, cum in nostro corpore mobilissimi sint chores a luci, tenues, natura sti i tib hdi sidi, extra etiam, Caelum ma Xime,quod primum mobi ca.oii. te vocat Ar illot. 8 Phyl. t. S . mobilissimum sit rerum omnium, cum tamen omni prorsus calore careat ut siti eam ventos, qui sime calore tanta mobilitate , tanto l. impetu
cientur; demus libenter Scaligero subtilistimo Philosopho ό
&quem ego inter Ligures natus, si non educatus, imis quiparatur
duos tam 'iniquo animo debacchatus est, cum ci tamen 'foret notissimum, cuilibet genta non magis sua cile labes, ne uinii.
quam laudes soleo nouo saeculorum nostrorum Aristoteli comparare, iudicio quoque eurnis, qui in Modo stud. Med. cap. . de eo loquens ait : Cui merito inter huius aeus Philo ophos palmam damus: Canem sic rigidae, sicca que naturae ob id quoque melancholicunia. T ani-
168쪽
Melancholia anima , sicutis Lupum, qui Canis siluester est , ac Lyς-xrpphi esse ratus unde genus quoddam melancholiae Medi ci Lycantrophiam nuncupant praesertim quia in hoc tam Canes, quam Lupi quandam habere Videntur cum terra analogiam, quae tigida ipsa est, ac sicca eius
demq. naturae cum in lancholia tam morbo, quam humore , ut quaecunque intra terram fiunt, aut e terra eduntur, Canes maxime omnium terrestrium, quadrupedum v animantium sentiant; imo praesentiant, ac ante patiantur idq. non eo tantii in nomine, quod animal sit in terram pronum, in eandem perpetuo vultu intentum, quippe hoc etiam de ovibus, caeteris . huiuscemodi verum esse Mira sentien constat, sed quoniam similiter mira sentiendi facultate di Canum praeditum est, prae qua in eo sagacitas, atque sola tia tanta Vi , xquς δ' -- vim sibi rationis ascisceres, idest, humanae mentis
ratiocinationem ma Itari quodammodo videatur quae it
D. Ambrosi lib. 6. Hexam. cap. q. sententia, ad diluendam obiectionem hac in re fieri solitam de Cane Chrysippi Dialecticte auctoris , ac institutoris egregij, hi scilicet animal hoc Dialecticalia quo quopacto uti solithi ostendere volebat, qua de re Plutarchus in de Solertia Anim . eo potissimum argumento, quod feram persequens , cum ad triuium peruenit, ibi duas olfactu vestigauit vias, per eas transissse seram non deprehendi: tertiam , nihil iam olfaciens,iNOX arripit,quasi ita secu disserens Aut fera, quam persequor, in hanc partem defleYit, aut in illam, aut certe in hunc se intulit anfractum; sed nec in istam, nec in illam partem diuertit, hac igitur abierit necesse est Quae colligendi sagacitas, ut pote quasi diuisorio utens syllogismi, artem sapere Diale istic ,nemini e Dialecticis no videbitur. Quod argumentsi indicat quidem miram in Cane sentiendi
virtutem adesse,praescrtim in olfacim, magnam eius solertiam, cuius gratia non rationem ipsam, sed quandans , rationis imitationem praeseferre nobis ostendit. De qua re uniuersalius, d planius edisserens D. Thomas secundae
169쪽
secundae q. Iῖ. artic. r. haec alia l. id genus reserenda ceu set ad inci: nationem, a diuina arte derivatam, hoc cst, ad naturalem industriam, Minstinctum , ut supra ego quoque de volucribus, Maliis brutis allerebam . Ab eadem itaque caula fit, ut Canes, constitutione vagante pestilenti etiam ex aere solo, non item e terrenis exhalationibus putridis, atque pestiferis, quippe tunc, Seneca auctore, oties facillime talem contrahunt luem , magis quam caetera bruta terrestria mortiferar labis vim persentiscant, imo etiam antequam hominibus eiusmodi clades inseratur, ut non iob id ibi eorum cuna hominibus contubernio haec in selicitas esset a Thucydide attribuenda. Quandoquidem ante cum Homerus L. Iliad. Canes primum , atque Mulos sensisse vim penuerae luis ab Apolline immisi cecinit:
Multos percussit Primo, uueamq. Canum vim Cuius euentus caula dum redit: tur ab Eustaclito colitiaste, noliri quoque, de praeientis ratio assignatur, Vt non alia mihi vita sit ulterius indaganda Cuius verba sic Latine bnant. Praecipti e ver Canes qui puro egent aere in serunt malum , propter odoratust ipsi acumen acute parti- pes acti male j, ct praecipue qui erant, ut ait Homerus, argi, idest, ibi, tanquam albat ut aiunt corpora , quia rariora magis obtroxia damnis ut, quam nigraMaec Eustachius, quibus Malterius Scholiastes antiquioris verba ad sciamus in Latinum sic versa diomari Omnis quidem pestilentia ex inflammatione sit a terra sumtim delata ab ex balatione, qua e auctorem dicunt Apollinere , quia idem ipse dicitur esse cum Sole , qui terram incendit, cum vero ex terra oriretur morbus , nec se uit Canes primum sensisse damnum , tum qui ad sensu acriori praedita sunt ratione carentιa animancta, qua in homines suap-tὰ natura, tum prona sunt ad frram, per vestigia indagant o furantes. Quam causam silia: liter attingit hieraclides Ponticus qui ilicst apud Rhodigaib. i 7. cap. 28. putauit T et iumen-
170쪽
iumenta peste infici prinitim , quia detesta in terram Mprona in pastum του Ἀοσώδει ἐκοῦθόν - . trahant procliuius
homi ae, cuius est surrectum corpus, iurius, sublimi inspirato aere. E quibus omnibus non difficulter,ut censeo,
quisque colligere potest, quamobrem Canes , in hoc terra motu, incendio terra montis Vesuui latratus, velut flebiles voces, ac moestos eiulatus effunderent, imitatione dominorum suorum, cum quibus familiaritatem. contubernium habebant , naturali quodam instinctu eorundem commiserantes infortunium eiusdem i. rei signa dantes per ululatus illos, quasi ploratus, animi maestitiam,&sensum iniucunditatis attestantes , quippe ait Aristot. scim' hQmi I. Politic cap. r. sermon in habere hominem solum om- se . . u nium animalium, bruta autem vocem. illum quidem, ut ita est damnum, utilitatem, iustum in innitium sermone ostendat, haec vero, ut sensum , quem habent iucundi, aut ramolesti, vocibus exprimere queant quo similiter affectu, Onum fides instinctu naturae Canes non raro dominos heros suos Ais: b, contubernales ad sepulchra usque concomitari obseruati' ' '' sunt ibiq. se etiam inhumari velle t: odammo lo signis'
cantes, dum mori potius eligunt, quam inde amoueri permittant, cibum etiam respuentes , cui alioqui tantopere inhiant, propter heri priuationem. Qua de re exempla admiratione digna si quis cupit, adeat prae caeteris, post Plutarchum lib.ante citat, Aelianum, Gesse erum de Quadrupedibus,& Pierium Valerianum in Hieroglyph in Ca-
secundus es ne, nos interim ad rem nostram calamum vertamus. Semri u ' cundus itaque terraemotus cstectus , qui in hac Vesuuianaaii; in loci commotione locum habere posse videtur est , quando si iii motu non semper concussam terram interscindi , sed exitio obsellia Obliquo eam conquassans, aedificia inclinat, aut deiectistu fundamentis solo aequat. Ita enim quinto anno Tiberi j multa Vrbes Asia corruerunt, ut videre et apud Cornet.
Tacitum lib. 2. Annal. apud Eulebium in Chron. Sic inco terrae motu, CE in Pois omini , eiusdem auaris Im