장음표시 사용
201쪽
illlus magnitudine, nihil momenti habent, uti nec censentur rotunditatem eius praepedite Sphaericam vero terrae figuram prae caeteris adstruit ollio longum nos iter se' Vnde digno. cientes, loca l. mutantes, non eundem semper obserua istin μῆ mu HoryZOiriem, non eundem habemus Polum, ut nec illam Stellam , quam Nauigantes tra montana vocant; quemadmodum etiam magnopere confirmat Solis , ac
Lunae Eclipsis, quae cum aspectu prius populorum plagae Orientalis, quam Occidentalis exhibeatur , demonstrat nobis id non aliunde contingere , nisi quia terra sphaerica est, quamuis non adeo exacta rotunditate , quanta caele-ς ἴ stes praediti sunt orbes tametsi aliter sentire videantur iόUs. grauissimi Scriptores apud superius citatum, imo con-ci. futatum Caesari uino quippe qui P st)n j GR solisbidmirandum i in modum ordinata natura a summo Deo se ib. Is, bresaeti, ita quoque figura exquisit illima , omnium i per quibus, rosterillima, qualis est vere spherica , circum ornati filerunt, ζ' '
qua excellentiori rotunditate terra caret, quia infimum est caelo dene. elementum,& veluti mundi se X. Neque contra de Orbium caelestium sph rica forma asi ertionem fici obiectio loco scidii rum Esaiae, quorum facta mentio lib. I. cap. I. quibus prae rQuin aliis, Caesarius, frater D. Greg. Na Zian Zeni, suffultus,n6du Isbihcti iubitauit asserere Caelum , nec globo simile esse, nec motu oppositu di-
agitarii QSuppe Esaias ait, Caelum praeseserre speciem, vel formam magni Drnicis, aut laquearis, respiciens tantum partem illam , quae semper ad nostrum apparet Hemilph tium qui similiter dixit, Caelum immotum ac fixum stare , quoniam , secundi de totum si consideratur occitEnunquam locum mutare traditur. Insuper negligenda altera obiectio nonnullorum , qui dicunt, si terra sphς- rica est quaquauersum aere aqua quae sunt admodum rara corpora Dcircumdatur , quomodo stat sic immobilis in Mundi centro , ut non in unam magiS, quam in aliam partem inclinet, tota in profundum abeat e uindoquidem , sicut quae uis terra portio quan
202쪽
quantumuis minima deorsum semper vergit, ac tendit, absque eo,quod ab aere, aut aquasi staturi, item hoc facere deberet uniuersa haec terrae moles Siquidem terra immobilis perstat in medio omnium elementorum , quia cum sit motus totius corporis eius , uti est singularum eiusdem partium, quae petunt centrum, pari ratione terra tota suum versus centrum tendat oportet At quoniam in eodem illo loco, ad quem quodlibet corpus inclinat, libenter etiam ex propria natura moram facit , ac residet, idcirco terrae corpus naturaliter centrum peten S, in eodem pariter suopte ingenio quiescit, atque moratur. Sed insuper dato, quod terra non quiescat, Moueri debeat, quaeret hic aliquis, quonam motu cieatur,4 versus quam
7ς ' mundi partem Certe non motu recto , quia euenirent in
primis omnia illa incommoda, quae Philosophi ponunt, si
cur alius esset terra situs, praeterquam in medio , deinceps sequeretur, ut Caelum versus, aerem, quae supra nos sunt, moueretur,4 hoc pacto ascenderet, cum omne, quod a centro discedit, ascendat, sed id repugnat terrae naturae, Non circula cum, ut grauis, deorsum feratur. Nec circulari pr 'terea iii RV jη'r imotu terra cietur, ut potissimum ex eo patet, quod si a
obe, T Septentrione ad Meridiem circulum faceret, sequeretur aduersus quotidianam animaduersionem , urbes singulis horis mutare distantiam ad Polos, nec non eos, qui modo Arcticum aspiciunt, deinde Anta reticum intueri, sicut est-dem terrae tractum nunc sub Polo algere pruinis, nunc sub Aequinoctiali ardoribus torreri. Ne sileam,quod ab Astronomiae peritis certo tradi minime poset, qua hora in Italia, aut alia Regione Solis, vel Lunae Eclipsis exhibenda esset,cum Planetarum, Syderum q. aspectus pro Hemispheriorum diuersitate varietitur. Quod si terra circumageretur, assidue incolae eius Hemisphqria commutarent. Praeterea dato AnaXagorae, quod terra moueri deberet, profecto, ut non valde ante dicebam, nec Caelum, nec aerem
versus cieretur, quoniam ita sursum conscenderet,id quod
203쪽
Liber Secundus. III naturali eius repi nat grauitati. Vnde sic dico, quod a
parte nobis opposita, aut qua uis alia, cum terra pli rica sit,in circum ambiatur ab aere aqua, si moueri deberet sane Caelum versus semper moueretur At hoc ina Terei stabi. possibile est Ergh etiam impossibile quod moueatura deo j litatem quo
in perpetua manet stabilitate , quam iuuare dicuntur duo u es
mox significata elementa via licunque terram circumual 5 aqua. tantia, quae tam grande corpus, tamq ingentem molem,
unde extrema sibi ipsit pernicies acceleraretur propria loca ingredi occupare non permittunt, ut idcirco ne cesse ei sit, in medio illorum consistere δε in meditullio immobilem quiescere. Cum igitur Iabilis, spherica terra sit, dici nullo modo potest , quod eius pars inferior sit, quae nobis est opposita, &, vice uersa superior, quam incolimus, sed inferior erit locus ille , quo suapte natura vergunt grauia quaeque, ibi quiescendo, quod centrunx a terra existit, luperior autem est alter locus, quo pergunt, ibi morantur suopte ingenio quaecunque leuia sunt, hoc Caelum est. Quamobrem, si ignis subitantia illius aeris, qui est e situ regionis terrae nobis oppositae sursum prosilire contendet, quemadmodum volebat Anaxagoras , in
Caelum profecto illud alcendct, i uod est nobis oppositum,
non autem id id, quod ut ira nos circumagitur, quia nimirum, si in hoc nostrum allurgeret, necesse omnino soret, ut per medium terrae corpus, quasi per diametrum transiret, necessario l. prius ad ciuidem centrum pertingeret; Qua ratione deorsum, Min serius descenderet, non autem in altum, sublime eleuaretur, quod illius natura penitus contrariatur, pugnat i aduersus Anaxagorae suppositum. Ad haec, si verum est, quod concutiatur, dimoueaturueterra a magis gnca aeris substantia,quae cauernosa eius loca subintrat, cum aer ipse semper terram circiter moueatur, sursum l. petat, terra vero , Ut idem Opinatur, perpetuo supra aerem persistat, continuo ergo dimoueretur,vel
saltem tota simul, nec magis in una, quam in alia parte ,
204쪽
praeterquam quδd, si talis vera re opinio, occultaretur omnis accidentium rerrae motus cognitio, velut cur a uno magis quam in alio contingat loco, cur potius hoc in anni tempore, quam in illo. Constat enim no solum Aristotelis auctoritate, sed experimento ipso, quaedam loca esse magis, aut minus terra motibus exposita nec non huiusmodi motus, licet fieri, ut de morbis narrat Hipp. in cunctis possint anni temporibus , in quibusdam nihilominus, ut Vere, autumno frequentius, vehementius rioni, ac desaeuire. Relicto itaque Anaxagora, transeamus ihil. i, Mi adi alios Thales Milesius, qui rerum omnium primordialesii opinio in aquam refundebat, ab eius elemento cuncta manare credidit, in qua opinione etiam Homerus fuit, causan terrae motuum in aquam referebat, dicens, terram quasi nauigium aquis innatare, 'unc tremere, cum procellis ac tempestatibus quoquo uersum iactante salo, rapitur utque nauis in alterutram partem decumbens aquam excipit, ac intr6 haurit, sic terram motam, concussam magnam laticum vim sorbere quod in causa esse dicebat, ut
vehementi Ore terraemotus nouas fontium scaturigines aperiant, Minundationcs, reseratis specubus, erumpant.
padem tete Quae Thaletis opinio apsa fuit iam pridem reiecta,quippe quae Poesim magis olet, quam Philosophiam . Duna aenim ipse vult,idcirco terrae molem non ruere,quod quis fulciatur, liceat nobis quaerere, ac petere ab eo, quidnam aquas ipsas sustentet, di quonam pacto terra, quae multo grauior,&ponderosior est, fluido aqua elemento fulciri queat. Vnde receptum apud omnes, terram aquis neutiquam supernatare, cum sit aquis valde grauior , ac mundi centrum occupet; ne taceam,quod, si motu maris inna, latione agitaretur, necesse foret, ut crebrioribus motibus quateretur, nec esset in mari tempestas, cui terrae tremor non astaciaretur, vel succederet,cui tamen rei experientia
non respondet. Quae pro hoc Capit.satis dicta sint.
205쪽
Liber Sec ridus. De eadem materia aliae Philosophorum opiniones , di in primis existimantium Teream se animatam e de
eius cum Humani corporis e lesimiliti dine apud Senecam Deinceps Democriti, Anaximenisi, necnon Aufioris zodiaci itae hum quarum abae prorsus rese untur , ab non crudequaque damnandae mi- dentur, potema mero commendatur . Ubi animcretius de I e se ui montis motionis , flagrantia causis locutus uerit, contra eruditissimum Capacium disseritur
LII suere antiqui Philosophi, qui terram
animatam esse autumantes, hanc habue- , runt opinionem, quemadmodum in huma. corpore, dum nullam patitur intempe taena amo undique bona, integra fruitur valetudine, arteriarum imperturbata mobilitas, rythmum omnem, larmoniam seruat, lenae, quibus tanquam tubis,& canalibus sanguis vehitur, quoquoversum deerrat, nullam sentiunt turbationem;ubi vero aliquid aduersi, ac praeter naturam corpori accidit, opposito modo res habet sic terram , dima in naturali manet positione , spiritus intra eam inditus, ct clusus huc illuc aequabiliter funditur, nullis commotionibus obnoxiam esse, nullis . motibus concuti A si ingenitum illi situm, locumq amittat, permutetiae,5 spiritus, arterit , vel meatibus Occlu-ss, nequeat ultro, citro b commeare, tunc reuerberatam contremiscere. Quod placitum, cuius gratia Terrae vita adstrui-
206쪽
adstruitur, scio equidem iam explosum, sia PhilosephoruScholis eliminatum; attamen non possum non assirmare concinnam admodum, ciccommodatam esse rationem, quae a nostri viventis corporis similitudine depromitur, quippe quae meo hac in Exercitatione arguimento mirum Corde labo in modum correspondet. Vnde corde laborante, vel stari,
εοῦ ἡ Vel tremore, dictaue palpitatione, tam systoles, quam dia-
atque diasto stoles ordo peruertitur, crebritate, frequentia , inaequali- tate tum febrili nuncupata, tum sistematica 4 interdum Orpheus vi tremore percitis arterijs. De ita censentibus Orpheus
talem spiritu quoque suisse legitur, qui&ipse suspicabatur fieri haudd.hbsti quaquam posse, quin terra spiritum haberet vitalem, cum
ex pia nascentia, uti plantae, arbores,d animantia , vitam sortiantur. Neque enim,dicebat,illam posse caeteris actum vitae priaebere,nisi prius in se vitalem spiritum contineret. In element Illustratur doctrina haec ex ijs, quae leguntur apud Sene- terrae dum lib. 1 hiat. Quaest cap. Is ostendentia , in elemento 4,m um hi terrae adumbratam quandam humani corporis erigiem; corpori os quae pariter inuenitur in lib. de Elem quem Carpentarius 'S latinitate donauit Ante omnia siquidem, velut in nostro corpore venae sunt,4 arteriae, illae sanguinis, hae spiritus
conceptacula, sic in terra aliae videntur esse viae, per quas latices, ciliae per quas spiritus, nempe aer Xcurrunt. Praeterea, ut in nobis cruor, pertusa vena, tamdiu manat,
quamdiu totus effluxit,aut vena interclusa est, aut sanguis ipse retro pulsus Sic in terra, patefactis venis, riuus, aut fluuius effunditur,vsquequo aqua consumpta sit , seu aliquo obstaculo iter praepeditum Insuper, ut nostro in corpore aliqua partes duriores sunt, velut ossa, quaedam molliores , uti cerebrum, uti medullae,sic in terra quaedamnatura durantur, ut metalla, lapides, quaedam liquefiunt, sicut Sulphur,Bitumen,caetera l. huius census Tamdem, ut in nobis tertiana, quartana, quotidianaq.e morbidis humoribus,statis periodis,d ad horas veniunt, Vtq.
Asthma,4 Podagra ad tempus respondent,sic quae terrae
207쪽
viscerib iis delitescentes quodam tempore se reddunt, alio
retrahunt; nunc scaturiunt, nunc reconduntur in quibus cmnibus nemo est, qui non videat, quanta saltem sit terrae cum nostro corpore similitudo'. Democriti vero opinio Democriti fuit, clina aqua pluuia terram stibintrat, eius crateribus, ,hri 2 ' atque cauernis capi non potest , vi repulsam,terrae motum facere, vel cum terra sit in suis cauernis, specubus intimioribus multiim arida, superueniente aqua, dum partes sinuosae, daticum expertes, aqua pluuias ab extrinsecis locis pertrahunt, ad infernas cauitates illa defluens magno cum impetu, terraemotum ericit. tiae Democriti Retalitus.
opinio minime probatur , quod nulla sit ratio , cur ille
aquarum fluXustam vehemens .eXistat , ut terram tantis motibus conquassare valeat, cum videamus non raro a re, tum in aquarum illuuiem in terram , quam incolimus, uomere, inde l. percuti terram ad oras maritimas,&littora existentem, sed citra ullum penit ita tremorem . Quinimo constat fluctuantis Oceani reciprocationem , atque procellas, quantolibet impetu terram verberent, minime eam dimoueres; tanto miniis ergo eam demouc bunt aquae minori cum impetu,' per angustiores ductus in eiusdem cauernulas dilabentes, quemadmodum nec copiosae, largaeq. pluuiae, licet consertim, ac impetuose de
Caelo emissae, ullam in terra pariunt commotionem . Ideo neque haec sententia Philosophis arridet Anaximenes Anaximenis
Thaletis concitiis probabiliorem, ni fallor, causam in me ud i
dium a fieri, quam argute ac luculenter edisserit Seneca lib. 6. Natur. Quaest. cap. Io nec non Lucretius lib. 6 d Natura. Et est, quod terra ipsa suae commotionis causa existat, quatenus videlicet intra se exesa labefactata
praeceps voluitur, in profundas decidit cauernas; unde sic loquitur Lucretius a Luaeso. Terra perna tremit magnis concussa ruinis Subter bi ingentes spelunca ubruit aetas, uuippe cadunt toti montes, magnoq. repentὸ A a Con-
208쪽
cuneussu latὸ discerpunt; inde tremores, Et merito, quoniam plausris concussa tremiscunt
Telya iampropter,non magno pondere tota.
Ab Auctore Quae opinio non videtur adeo criminanda, cum non sit a η'' ς'j ratione alienum, terram interdum quati, si intra ipsam ali- Τὴ - hien, moles praeceps deuoluatur, ex subitaria ruina; Quam causam crediderim ego in his maxime ignivomis
montibus locum aliquando habere,quia cum intus foueant siccas exhalationes,imod igneas flammas, licet non semper extra micent, ac nostris pateant oculis, hae sensim perenniter a terreas, lapideas moles,velut ad latera,seu partes quasdam non adeo compactas, nec adeo ressistentes exedendo,d earum compagem adustione soluendo, casum illis asprqcipitium moliuntur,quarum verberatu mox concauus mons concutitur, cuid vicina loca partium co-tinuitate compatiendo, simul tremunt, conquassantur. Quam rem mire delineat, elegantissime explicat paulo
Senecae ver ante adducto loco Seneca cum ait Ex terra quaedam
hy paries decidunt, quas aut humor soluerit, aut ignis exc derit, aut piritus iolentia excusserit; sed his quoque cessantibus non des propter quod aliquid abscedat, aut
reuellatur . Nam primum omnia vetusate labuntur,
nec quidquam tutum a senectute es . Haec solida quoque , O magni roboris carpit. paulo post Primum dum abscedunt, deinde cum deciderunt olido exceptae restiunt,pilae more, quae cum cccidit exsultat,acsaepius pellitur toties asoto in nouum impetum missa, c.' erumtamen laec opinio minime admittitur, muliis de causis; Quare eius Primiim, quia terrae motus causa ab Anaximene tradita m0d 0pmi omnibus quadrat terr e motibus, ut per se abundeta μ' -q Deinceps quia si terrae motus fit a terra agitatione se cta propter siccarum partium, quae in prosundo subsident, casum, clim delapsae molis sonitus, fragor remotius persentiatur, quam commotio, eo quod sonus locali motu
spiritalior est, hinc ideo sequeretur, quod semper in terror
209쪽
motu, vehementior, longinquiores in partes audiretur sonitus, bombus, quam lentiatur moti, Quod salsum cum sit, quia multis in locis sentitur teria motus, nec ullus auditur sonus, vel trepitus Ergo Praetere assii haec opinio vera soret, vi,quemadmodum colligitur ex Seneca , partes in se concidant, nimia nunc siiccitate, nunc humiditate praecipitium moliente M inde terrae motionem , dicendum esset, quod in omni immodica cum siccitate, tum humiditate perpetuo oriretur terrae motu S. ,Vbi cum l. i Scontingeret, terra hiatibus absorpta appareret, quod sane minime obseruatur Attamen ,dato etiana, quod huiusmodi causa, vel ratio veritatem in se habeat, non tu tamen roboris est, quod omnibus accidentibus fuisse cere valeat, cum per talem opinionem minime possit assignari causa , quamobrem locus aliquis magis siti terre motui obnoxius, qua infit alter, tametsi eandem silc citatem,& humiditatem patiatur. Item, sit terra assidue propter pluuias, S siccitates dehiscit, cadit, cum, ob huiusmodi calum perennena , necesse sit alteram e partibus super alteram corruere, iunctim q. inter se coalelcere, atque densit , hinc infercndum aliquando terrae motum cessaturum, S , ubi cepius accidit,
amplius ibi sentiri non debere , erum hoc quotidianae est contrarium obseruationi, imo Mimpossibile censetur igitur etiam impossibile crit, quod ab huiulinodi caula terrae motus oboriatur, id l. eo magis, quo falsum eis scimus, cum propter pluuias siccitates simpliciter nasci Propter plu-
quoniam,si hoc verum esset, seque e tur, per Aestatem, de ζ'
Hyemem frequentiores maiores scri terrae motus, motum non quam in ali canni temporibus, nihilominus abunde con gigni. stat, cum Aristotclis auctoritate, tum e Xperientia, eo maiori ex parte in Autumno,& Vere persentiri. Quamobrem
haec, Malia huiuscemodi Philosophorum opiniones longius a nobis ab legentur,4 ad Arilio telica undamenta ,
quae,omnium melioris notae consensu, stabiliora, &probabiliora iudicantur, descendamus Sed interim nolo hoc inrua in loco
210쪽
loco praetermittere sententiam Auctor Zodiaci liae Anoψxi qui sane inter Poetas hac super re propius ad Ari-- stotelis mentem accedit, lib. I. in Aquar quibusicomendata, carminibus legantissimis , quae tamen miror Capacium, alioqui eruditissimum , attribuere Lucretio, ror in quem qui de Vesuuiani terti emotus incendi causis ne P0θς Nix verbum quidem secit, apud quem talia carmina alasti A cubi exarata non adinveniuntur, licet quae de Aetna, aut lximino potius de toto Auernorum genere ab eo scribuntur, Ve-
, lauio pariter conueniat Quippe qui ni fallor in ea floruit
Q ire u aetate in qua huiusmodi Mons omnino quiescebat, nul- ii iis di luna flagrantiae signum edebat, praeleferens tantum indicia meminei '' antiquae suae inflammationis a Diodoro Siculo. Strabo-ς-di xum ' . literis tradita, a me alibi relata Vixit enim Lucretius motive paulo ante Ciceronem, Mistorici nominati,Augusto, ac iuuij. Tiberio imperantibus, qui dum ambo scribunt quondam ω --ςjή ς arsisse Vesuuium, clare monstrant nobis , nisi a plurimis retro annis incendia in eo minime secta suisse. In qua sen- Correctio tentia eo magis confirmor, quo versus ille, qui ad extre- mum habet.
pro Lucretiano non habetur a Lambino, ideoq. vel pro Vesuum reponendum Misenum, vel etiam ita legendum. βualis apud Cumas e Iiocris vipera montis. 2x Turnebo. Qua pariter in re legi potest Hadrianus Turnebus in Aduer.lib. 22.cap. I9. Et nos interim recolamus carmina, in quibus terrae motus causam argute,& iuxta Physicorum
stellai poe placita praedictus Auctor, cuius nomini dignis de causis itatae carmina benter parco, ita breuiter delineat. de terraemo' Siti uisu licet innumeras, vasai . ca erη ixu Q ij γi, atque si quandoque crc ri Ingentes ventos, qui dum crudelia misent Praelia soncutiunt terram, nimioqiurore congressi euertunt totis cum moenibus urbes Donccparte aliqua erumpant facto agmine,ct auras