장음표시 사용
231쪽
celebri, ac me nyngum eius inflammatione incensis, e lecto impetuos exsilientes,ab assistentibus etiam praeualidis,tenerin isti minime queunt, nec aliquando prohiberi, quin ad senestras concitato cursu aduolent, inde etiam te deiecturi, nisi, adlisic plurium aditantium insimul concurrentium renixu latus impetus coerceretur, cuius vi pariter fit, ut vincula interdui chordis, quibus lacerta, ac pedes vinciuntur,in quae multi simul stangere nequirent, diuellant, ac rumpant, breui tamen post mora,deseruescente spiritu, corde l. dehiscente, anima emata, corruentes.Cuiu tamen euentus in Phreneticis, aliae quoque causae assignantur a Galeno, Cassio, ciliis, de quibus ego in lib.de Morb. cap. frequent. in Phreniti de Praeterea non est cur aliquis miretur , simulq. dubitet de ventorum, aut spirituum genera ly .' -
tione intra penitiora terrae loca cibi scatebrae quoque neratio intra
sunt diuersarum aquarum, praesertim vero, ubi montes ad ζζζ - ς mare extuberant, cuiusmodi tellus cum motibus, tum incendi; frequenter solet esse obnoxia, quippe tam a Sole, quam ab ignibus subterraneis calefacta, halitus spiritus, lentos continue generat, ac emittit, nam, ut Aristoteles lib.de Mundo, si libri illius est auctor, nos edocet: Terra continet in se Altos, Daquae , itasatus , ct ignis do. f=mites. Quorumc terra generationi noni ru mi δ' ς λ ad occasionem faeta in ea hyemali tempore antiperistasis, prae qua calor eius ad ima se cogit, qui antea in superficie irinis exha tantum vigebat;Cuius rei testes sunt aque puteorum alto 'μ ηrum, quae brumali tempore sere aestuant, ac sumant. Sed
neque his contentus Aristoteles, ad probandam terri; motuum originem ab introclusis spiritibus frustra exire nitentibus prodeuntem, est; quoque rationibus, ct fundamentis utitur, quae non sunt hoc in loco praetermittenda Pri V EI: I mum itaque suam hanc opinionem Ofirmat ab anni tem licae opinio-poribus, quibus tales motus sentiri Olent, a locis , ubi suscitantur: temporibus , quia tunc ait maxime fieri terrae motus, cum magna spirituum,vel exhalationum
232쪽
pia terrae latebris inclusa est, id quod Vere, rautumno eWxxς xy notissimum accidit ut recte hinc deducat huiusmodi mo-
briores sint tus terrae, plerum lcillis temporibus contingere, quae mei AVxumi 0, dia sunt inter Hyemem, inestatem Ex quo Plinius lib. a. R cap. 9 ait Et Autumno ac Vere terrae crebrius mouentur, cuisunt fulmina E quibus tamen verbis colligi potest,extra etiam media tempora terrae motus oriri, ut significare similiter voluit Seneca lib. 6. cap. 2.Quaest.Natur. Anii sermo Lia motu astens Februario mense facito Et qui
tacita Sene dem ait diebus Dbernis, quos vacare a tali periculo ma-
'' ore inofrisolebant promittere, intestijit autem ni fallor μ' - Aristotelem, cuius propterea sermo non est ita accipien'dus, ut significet terrae motiones per Autumnum 4 Vertantummodo fieri, nam id perpetuae veritatis non esse idem Philosophus sensu didicerat, sed quod plerumque,&maiori ex parte perea tempora excitentur , nec non saeuiores,d crebriores existant. Quare huiusmodi res defi, Testimonio niri,me iudice,debet, iuxta id quod Hippocrates quodam Hipp. non Aphontino de morbis uniuerse pronunciauit Morbi ηςψμῖ μ' omne - omnibus Atint temporibus, sed quidam magis 'quibusdamiebres a bile pendentes Aestate maxime oriu- Terrae motus tur a pituit Hyeme, a melancholia Autumno, a sangui- vi' hic si is, Vere, x analogiam,si tamen haec tempora suas seruant in omnibu qualitates . Sed quinam est e Medicis , vel a breui retropoibunt fori spatio artem solitus exercere, qui interdum non obserua pii:, ii uerit Tertianas in Hyeme, Quotidianas in Aestate , Syno- quibusdam chas in Autumno, quartanas in Vere ZIdem ergo de terrae motibus asserendum , scilicet eos in omnibus anni temporibus posse excitari, sed valde crebrius, valdeq.terribilius oriri in Vere, autumno, ultra quae tempora
Terrae motus facti terrς tremores commemorantur non pauci,cuiusmo-u es ἡὸ si Aestate fuit in Milena anno xx.Caroli Quinti,Mal.Iulij. Υ ' ' Elyem , aetate Alberti, in Longobardia, in Italia , BQno'niae 3.Kal.Ianuarij. idipsum praeterea statuendum puto de particularibus diei δε noctis temporibus,quae horae dicuntur a
233쪽
3mnes aifirmant, maximus motus exiit e matutinos oespertinosque,sicut propinqua bice crebriores,interdum autem circa meridiem. Cuius aiserrionis veritatem , vel in hodierno Vesuuij terrae motu agnouerum monti acco- veluti Nolani, Neapolitaniq. apud quos audio, iotatum etiam obseruo in nescio quibusdam impressis narrationibus, licet nonnunquam consulo tempore tam diurno, quam noctumo, tamq. matutino, quam vespertino, attamen noctu .duluculo meridie . velut sub ingruentis noctis atro rem, tum crebriores, tum vehementiores editos fuisse terrae motus. Quare verum es e credo, quod Georgius Agricola saepe citatus artirmat , omnibus horis diurnis, nocturnis l. eos fieri, multis rem hanc exemplis, S historiis corroborans. Sed antequam ad alterum Aristotelis fundamentula locis is quibus terrae tremores fiunt, depromptum me conferam , satisfaciendum nunc est curioso Lectori, cui non iniucundiana erit, nosse causam, curia certis tam anni, quam diei, S noctis temporibus terrae motus crebriores,in vehementiores sentiantur. Qua in re cum Aristotele Medici quoque concordant, Hippocratica, calenica simul doctrina imbuti , ac perornati, qui assensu uniformi statuunt, intra animantis tabernaculum, flatuum generationem valde minus celebrari, bi subiecta,& ex qua dicta materia, impense frigida stabulatur. in eam agens calor debilis, ac perexiguus est, cuius ignauia
minime alterata, nec commota materia spirationem non
emat, quemadmodum ciusdem nimio vigore, nimia l. ln- tensione, quae mouetur, subleuatur l. e succis frigidis, &humidis halituosa vaporatio illico dissipatur, atque resoluitur; lassiquidem etiam hoc de magno Mundo adstruit Aristoteles, saeuiente stu, vel algore, an incinias, seu inuentositates, non e contra aeri Sagitationes, Ventis mediantibus, fieri, quoniam videlicet, per Aestatem calor, ciningens viget, spirationes dissoluit, per Hyemem inten-
liuerdiu , cmatutinis, ac vel pertinis horis, velut circa meri diem. An hoc ordine processerint in Vesit uio , ac locis
Terrae mori tat Emporibus opinio lauis datur. Eadem doctima confirmatur Me dicorum Pla
234쪽
sus rigor, easdem cohibendo, non euocat. Non dissumiliter terrae motus per Aestatem, Myemem sopiuntur,i roq. excitantur sed exaduerso magis Vere, Autumno, quod in illis temporibus cessent , in his vero augeantur exhalationes; ut, quod de sui inibus cecinit in hunc sen-r in exi' G. Lucretius bib. 6. mire quoque quadret Aristot.serm
LX Aristot Autumnoq. magis Stellis fulgentibus alta Concutitur Caeli domus undique,totaq tellus Et cis tempora seuerissiorentia pandunt. Frigore enim defunt ignes, ventique calore Deflciunt.
Prima caloris enim pars,ct postrema rigoris T mpus id est vernum,quare pugnare necesse es Dissimiles interse res,turbareq. Vias Et calor siremus primo cumfrigore misius Voluitur Autumni quod fertur nomine tempus Ε, Gilono. Ponamus quaeso Gai verba de flatuum generatione a. de Sympl. caus3. quibus promiscua haec doctrina medicameteorologica insimul dilucidatur Flattium generatio est in js locis , qui inventresunt , succis quibusdam pituitosis, et alimentis a desciente calore in halitum solutis quippe ncer rigiditaι prorsῖs halitum non facit , quod scilicet ea non attenuat, neque alimentum dissoluit fortis autem calor cum longo interuallo nutrimentum peret ampliis quamprogenerando halitu, id attenuat, ni tandemi aluinum t natura quod idem in rebus externis fierit idemus Wouidem Caeli consitutio tu rigidi ima,tum calidissima aerem purum eqscit; mediae ero consitutiones
Terraemotus nebulas par . Ita etiam crebrius sentiuntur terrae mo-
cur noctii in tus noctu quia, prae antiperistasi tunc frigoris visaelata, ἶμμ' ' spiritusti unum collectus in angusto positus, dum sui expansionem tentat, obnitentem terram mouet,d quas- Cur in meri sis Sed cur in meridie, si haec diei hora Aestati correspondi cu dubia p
235쪽
Deris cundus det An quia Solis calor magnam tunc vim obtinens,
exhalationes sulcitat, in maiorem raritatem distrahit, sed tamen non dissipat, magis valens ad mouendum,quimad rethluendum. Neque enim par ratio est de exhalationibus subterraneis, ac de extrinsecis, superficialibus, quippe has Sol disii scit, sed ii is euocat magis , ct suscitat, quam dissipet, quae ideo terram subinde mouent, ut idem met Sol in superficie sit caula tranquillitatis, intra cauernas, iis cera seditionem promoueat . Ideo etiam ab eodem Aristot Sol dicitur ventos e Xcitare, discutere, Ut pote qui eorum matellana oriens occidens e terris suscitet, eosdem vero sedat, quia meridianus praesertiri nere,&uisse media Aestate eorum materiam absumit. Quoniam vero jpare. etiam propinqua luce, circa diluculum, tum Pliniu d. a. ulta: cet, tu experientia monstrat, crebro e Sterra tremores, hoc inde fieri potest , quia Sol ad nos rediens terrae cogit frigiditatem, qua naturali stipatione rimas obturans exhalat onibus in causa est, ut hae postmodum magna vi magnaq celcritate commota terram concutiant.
A'ibi. cntentia de Terrae motuum causiis α terius comprobatur Cur loca monto a magis campestrii cromIn usu item cur m nus Septentrionalia, quam ad
Acouatorem posita contrem istant trum in Vesuuio hodie alij,praeter et elisos, notu facii sint hiatus, , si facti, cur nunc,iuxta quorundam relationem, minime appareant Aegyptus cur nimquam et raro tremat, Ac demum quatuor fluuntur aesiti Primum, quot modi potiores sint terrae motuum . Sccun
dum,quomodo hi per consensim longinquioribus locis
communicentur, is nunc Maiestae monti, Narnensi
236쪽
ii Vesuui Ardentis Vrbi atque alibi, ibi de triplici impathia in mor
bi e Medicorum placitis agitur.TertiumVnde tanta aquarum e Vesiuui faucibus eructatio 'artum denique Cur mare retrocesseratis fies ad littus mortui sint. Vbi de sebterraneis torrentibus,amplissimisistum frigidis, tum calidis fluminibus dei eorum origine disseritur , historia de Alphae ex Achaia tu Siciliam ad Arethusiam desinente, contra opinionem
suam de terrae motuum origine sententiam superius relatam valentius adhuc comprobare, firmius fulcire, argumento elicito is es ab altero fundamento,iacto super locis , Quaenam in regionibus, in quibus terraemotus magis fiunt, quoniam
.: E quae loca intus iungosa sunt, foraminulenta. concaua , raemolibus cum proinde in ipsis magna exhalationum copia, ventorum quoque multitudo gignatur , concipiatur l. crebrioribus motibus conquassari solita sunt, quod item non euenit in locis campestribus an exemplum nobis sint,pro naparte,montosa loca, sicut,pro aduersa, campestria. plana quippe in montibus, cum tumores quidam sint terrae,& velut in hominibus capiti, quae, medicarum cucurbitu- Iarum instar, ad sese humores halitus . alliciunt, plures existunt specus, plures'. cauernae, cuiusmodi etiam in capite sunt, quam re vera sint in plano solo, necesse ob id est, in eis copiosiores gigni , ac introesudi ventosos spiritus, qui dum egredi luctantur , terram contremiscere fa- Conaparati ciunt. Comprobatur hoc Medicorum doctrina, iacta in
iis, ' humanis corporibus obseruatione, intra quae,ubi loca per-
237쪽
stant concatla,veluti in stomacho, ventre, intestinis, etero, pectore, de capite, magni soni rugitus, strepitus, steriores, crepitus . vel etiam a lito quo pacio distantibus auditi, qui scilicet ibidem parti in ab aqueis humoribus quibus aqua
in terrae cuniculis cuin fragore decurrens correspondet, partim vero a conclusiis flatibus huc illis spatiantibus, inter se colluctantibus, pa tiumcl. illarum continuitatem extensione scindere nitentibus, quasi ii iam , unde egressus pateat, quaeritares, ideantur, quemadmodum in terra, Venti agitati, commoti a lucta non quiescunt, do Post terrae
nec hiatum , aperturamve per continui solutionem sece
rint:Quae caula est,cur, post terra motum,subinde in parti appalem bus terrae patentes hiatus relicti demonstrentur, quod terra,excitato in visceribus,4 in interaneis maeandri ventorum turbine, atque tumultu,dirumpatur , sic l. nonnunquam euidens remaneat fractura, que i aliquoties post vehementissimum terrae concussum non apparet , id sorte contingit, quia semel motu illo dissoluta,rursum in seipsam, partibus coeuntibus,recluditur.' nde cogitaui aliquando, an idem in motu,&incendio Vesuuiano accidere potue Vesu is ii
rit, cum in narrationibus, ct litteris impressis exaratis tus facti sint, notatum a quibusdam fuerit,iam globos igneos, quam ardentium aquarum gurgites, non omnes a summo montis vertice, a magno ei uidem cratere erupisse , sed a diuersis infra locis, cuiuscunque lateris,ex vari j terrae aperturis violenter, ac repente natis promanasse, adeo furente,
adeo a tremiscente Vesuuio toto quod ideo dico, quoniam nunc a multis, qui diligenter, accurate omnia, singula in monte ipso rimati sunt, partim scribitur, partim etiam oretenus refertur, tales hiatus, alcsq. aperturas mianime cerni,praeter antiquam amplissime hodie dilatatam Volaginem, nam licet paulo subter situm eius ab exordio
incend ij, fumi, ignis nubes densissima eructari inc perint, attamen non valde post,consumptis,4 exesis supereminentibus terrae partibus, suinariola illa in eandem met
238쪽
Septentrio natis Regio cur se minus obnoxia terrae motibuS, quam ad Ae
Galliarum Regio currarius tremat.
quatuor assignantur rationes. I.
aperturam velut in immanem caminum concessere a quibusdam tamen scriptum est tractatibus impressis,in ambitu montis inferiori aperturas inueniri, e quibus calidi efflantur halitus Accedit pro Aristotelis sententia , quod ii L Septentrionali plaga terrae motus rarius sentiuntur, quam in plagis ad Aequatorem vergentibus, cuius rei testes sunt
Albertus lib. 3. tradi. a. cap.ro. laus Magnus lib. Io. cap. 13. CuiuSeuentus rarioris causa congruit cum no
multo ante allata de anni,ac diei temporibus, quandoquidem in frigidiori illa regione ob nimi frigoris excessum dissicillime in terrae latebris gignuntur exhalationes, quae in alijs diuersa ex causa facilius excitantur, praeterquam in locis, aut regionibus impense calidis, quae: ipsae carent terrae motibus,saltem magnis,& crebris inter quas Plinius lib. 2. cap. 8o Aegyptum connumerat, sicut diuersam ob rationem Gallias,quas ait minime quati, quod in his Hyemis causa obstet, in Aegypto Aestatis Attamen, Aegypti terram contremuisse interdum Seneca testatur Rarius autem cur tremit, non ea solum causa esse videtur, quam ex Plinio assignauimns, quod nimirum spirationes ibi genitae, cum tenuioris, leuioris'. substantiae sint,vix enatae, pullulantes aestu nimio disgregentur,4 absumantur, quam quidem causam comunem habet Aegyptus cum Aethiopia , alijsq. plagis feruidissimis, verum etiam alis magis propriis, specialibus accepta est reserenda in primis vero,quod regio illa sit plana, campestris,non alta, montosa, quippe huiusmodi erectum solum uti fistulosum , cauitatibus resertum ad concipienda , gignendas'. exhalationes, nec non ad ventos interius cludendos,maXimam obtinet commoditatem. Quibus istiusmodi structurae locis nisi Caelum pateat, quo libere praeconceptum spiriatum expandere,in efflare valeant, ingentes profecto, crebro patiuntur terraemotus , qui non ante cessant, quam spiritus M venti colluctantes, rimas & scissuras terrae inuenerint, e quibus prosiliant, quemadmodum,
239쪽
similiter non ante abeunt , ac evanesciant in stomacho, vel re, hypochondi ij dolores, quam flatus, aut per crebras erudiationes, aut per crepitiis tam obscuros, aut silentes, quam sonoros, ita namque eo nommat Hippocrates erumpant ac dis oluantur. Alia tamen in luper des citi. Aegypti regione afferri potest ratio, quia scilicet mediterranea est, nec prope mare sita ut plurimum, nam loca quae ad mare perstant, quaeque undique a salo circumaluuntur, ut pro exemplo Sicilia est cum Vulcanij Insillis ab ea non valde seiunctis, caeteris paribus terraemotum crebrius patiuntur , quoniam in illa facilius ventorum spiramina
Iubintrant Vnde Plinius lib. r. cap. So. Maritima , inquit, maxime quatiuntur, de Homero Neptunus Vocatur bis Demum de Aegypto alia etiam stertur ratio,in cupet quia, qua ego haesito, quia nimirum plaga eius dicitur esse par Auctor du-tim a nonnullis arenosa partim ab alijs limosa,at si primum '; 2xidi clii verum est, ergo, ut reor, non secundum inuandoquidem
aliud est aliquod solum arenosum esse, Maliud limo esse
concretum , veluti compactum , ut verisimile est eis Aegyptium, praeter Senecae testimonium,propter imum,
quem turbido amu XuNilus affert, sed qualis qualis sit,ubi t.
expedita ratio adest. Nam loca arenosa vel nunquam, vel DV Qracillime terrae quatiuntur motu, quoniam sub eis, ut puta solui possit.
non continuatis, sed sieiunctis,spiritus absque renitentia, &obice,libertate inuenta, Vltro citroq. commeata limosi vero a tali motu praeseruantur,tum quia cauernis, distulosis meatibus carent, quod continuata sint, minime j intermissa, unde ventorum, spirituum receptacula non habent, ex quo Seneca lib. 6. cap. 26. Quaest. Nat Aegypti terra inquit nulla interualla habet,accresente insolidum
limo, nihil inane, quod interueniat, spiritum includat. Tum etia quia istiusmodi terra spii tui subtercurrenti, eXilire t tentanti non admodum obsistit, imo tanquam minus
solida, aut lapidea, minus i. ponderosa,ventorum, spirituum insultibus facillime cedit. Ita ergo de mente Ari- Ee stote-
240쪽
stotelis, cui Ieripatetici, ac Medici prope omnes assen
tiuntur, terrae motuum generatio contingit ab exhalationibus, aut spiritibus iuxta modum, rationeri abunde hactenus expositam. Vbi tamen animaduersione dignum censeo, quod ignes subterranei, ut in Vesuuio, Aetna,
caeteris . flammiuomis montibus clare cernitur, nec non similiter ventus, seu is a superficie terram subintret, seu in antris eius, specubus gignatur, terrae motum edunt, vestria significata aequalem fere vim, facultatem ad mouendam terram obtineant, dum quodlibet eorum aduersus propriam, quae repugnat, naturam motui inhiantem, intra angusta terrς viscera coercetur, & extra prosilir incassum obnititur, illam propterea quaquauersum mo- Qui sita IV. et concutit . Quibus omnibus , quasi coronidis proponuntur loco, quatuor addenda remanent soluenda Quaesita, quae
ζ ''qU hoc in loco promoueri solent,huic,de qua agitur materiae, mirum in modum conserentia Primum est de modis po-i tioribus, quibus terraemotus eueniunt . Secundum, quomodo eodem tempore per consensum fiant in locis longe remotis ab eo, in quo per essentiam, irimario generan-ILI. tur Tertium,quomodo ex prolando Vesuuistot aquarum iv gurgites ij l. seruentissimi emerserint. Quartum, de marissoluit si a terra retrocessione. Quoad primum tres esse modo pomi tiores inuenio , quibus contingunt terrae motus Alius quando magna exhalationum copia extemplo gignitur, vel ante genitae recens moua portio sub ea qualitate adiungitur, ut loci pressuris contineri non valeat, quippe tunc exhalatio faucium meatu per quem Xpiret,intercepto diro arbitrio foras erumpere non valens, reuoluta in se se, Minde fortior reddita, pugnam cum obnitente terra aggreditur, eamq. quassat, ac saepe saepius verberando vulnerat, atque discindit Alius, cum terra vi frigoris astringentis constipata,exhalationem ipsam ab uno loco ad alium exprimit,quae, dum hac illac refugit, terram identidem serit Alius demum, quando pariter exhalatio,oppo