장음표시 사용
221쪽
Liber Sicundus. 99 magis prae sic seriunt caloris, ut glacies immoderantiam frigoris, quemadmodum colligitii etiam ex Arist. a. de Gener .l. a I. cum ait Ignis es iuperabundanti . caliditatis, et eluti glacie frigiditatis. Conge Hio ιν. im ct exarsio juperabund nil quaedam uni Sed censent sic igneam quidem ubifantiam, tenuisti inam mescit alium condicionum expertem, pabulo vel fomite non indiptitem,cum in regione propria conteruetur acic locissimi rat)tus, laainc nos ex consuetudines, vulgari l. vocabulo, non proprie, ignem appellare, ruod optimc aduertit Amit. I. Me t. c. I. sam. r. Vbi,postquam ignem lub circulari uione constituit, innominatum est tradit illis in verbis : Primo enim bcircular talione si calidum in secum, quod dicimus ignem, in nominatum enim est, ct commune in omni famosa di gregatione, c. Iuxta quam doctrinam puto posse responderi nonnullorum argumento, ex Hi pocratis, T.
Aristotciis auctoritate clumpto, quo nimirum existimant quoiu testi- sub Luna concavo ignem minime dari, quandoquidem in00 Qi; 'ς Hippocrates lib. celat.totum spatium , quoci ae luim , concavo notae r ac Terram tim ditur , acre plenil misse tradit, quasi dati, dilini
ignem ad ali concaua denegans Aristoteles vero i Me 'teor.q.ailirmat, supra aquam, aerem esse δε id , quod
qua ianuis ignem nuncupare solemus, i iii, tu stren non est: Hippocrate Senim considerans unem olimcna non 3070 'ene ita corporeum δε adeo densae materiae, ut hic noster cipienta.
sub nomine πνειυα ω , deli, spiritalis , tenuis'. substantiae, quo tam aer, quam ignis, qui ambo dicto iliatio continentur, nobis illum designare voluit, sicut inristoteles,censens ignem uinc inferiorem ob densitatem materiae, cui inest, ct partium inter se cohaestionem, validissidium csse, Macerrime rere, obuia quaeque absumendo in propriam substantiam conuertendo secus ac faciat qui supra aerem consistit, dum inibi in sua jede manet, ac sese amplitudine propria tuetur, nullo propterea ibi pastu egens, ideo vult non proprie ignem dici, sed e consuetudine
222쪽
tantum tali vocabulo notarimihil aliud innuens,quam hoc
nomine Ob significari ignem inferiorem, materialem , seruore aestuantem , utpote qui carbonibus continetur, Explicatio non elementarem, quasi dicat, ut ibidem explicat D. Tho-D Thomα habere ignem ad quartum elementum , Ut glacies ad aquam, proindeque, ut glacies est non qu Uibet
aqua, sed concreti ta ignem,proprie,non quem uis ignem vocari, sed qui crassae, vel densae materi: e inhaeret, cuius modi noster,&communis est . Qui quidem elementaris ignis id praeterea habet, ut in sua sphaera, ubi in genuino loco est, .conseruatur, sit admodum tenuis, rarus, ac uniformis, cui inordine succedit aer, deinde aqua , denique terra, quae in medio illorum tanquam punctum, Diuersitas aut centrum in circulo perstat. Vbi annotanda tamen est η' V qi ς diuersitas aeris, ignis, quoniam hic in sua regione estri, Λ I illius prorsus naturae, quam modo dicebam, sed non ita ista ur aer, in quo,iuxta varium eius situm, magna obseruatur in diuersarum affectionum generatione dissimilitudo. Quare licet aeris elementum suapte natura calidum in excellenti, sed non in summo gradu a Philosephis statuatur Galenus adeo exiliter calidum esse ait lib. Quod an mor cap.q. t frigidus ab eo, in Stoicis eκistimetur attamen ex accidenti variὰ immutatur circa has, alias . ipsius affectiones; suprema re Suprema etenim regio calidior est, quam eius postulet na-ή ζ tura, idq noninis, sed multis de causis Primum,ob ignis
de causis ca propinquitatem Secundo, ob flammulas ab igne, de quo-h RH undam mente,aliquando cadentes Tertio, quia calidis exhalationibus eo subeuntibus assidue conspergitur.Quarto, quia Caeli, signis irrequieta circumvectione, qua calorem gignit, continenter rapitur Hoec autem est illa aeris
regio, in qua ipsemet aer quietior, tranquillior est, ad quam usque editissimi quidam montes pertingere dicuntur; quorum aliquos supra retulimus.Infima vero aeris regio calida est etiam magis, quam natiua eius conditio postulet, sed minus, quam supremi, Incalescentiae autem
223쪽
Liber Secundus. 2OIcausam obtinet tum a vaporibus, exhalationibus, quas Infima eius e terra, aqua prodeuntes excipit, tum a reflexione ra diorum, qui tale geminati impensitus calefaciunt, magis lidast.
que, ac minus. Dr Cut ijdem nos vel recti , vel obliqui feriunt, ut per Aestatem, Myemem experimur tum denique propter ignes non manufactos tantum , sed opertos terris, quorum aliqui eruperunt , ali in abscondito flagrant, atque inde teporem eructant, Seneca auctore lib. 2. Quaest. Natur. cap. Lo. Et haec est aeris regio. quam inhabitamus. Alia demum est, quae locum inter supremam cinfimam medium possidet, admodum frigida multi nomi- frigida. nibus; Primum propter vapores, qui cum illuc perueniunt, sublatis iam impedimentis, ultro sese ad natiuam frigiditatem reuocant, aerem i. circumfusum perfrigerant . Secundo, quia aer sic refrigeratus, dum e superiori, inseriori parte calida obsiidetur per antiperistasim algescit liquidem in alieno etiam subiecto intenditur qualitas,
circumstante aduersario, ut ex calore in aquis Cisterna Aquae Cistetrum hyemali tempore constat. lesti , quia nec reper ea i cullio blarium radiorum , nec elementaris ignis seruor, ae .
nec impetus, quo superior pars circumagitur, eo pertingunt. Quae cum ita se habeant de natura exhalationis, evaporis, nec non trium aeris regionum , sciendum modo est,quod ubi exhalatio e terra vi caloris interanei, maxime Solis excita ad lupremam aeris partem pertingit, nonnunquam prae intento nimis calore ibi incenditur, ex quo
variae Cometarum species gignuntur, de quarum genere fuisse hodie suspicari quis possiet Meteωron satis magnu , de unde. Stelliinstar crinitis intillans,quod non valde supra caliginosam nubem e Vesuuij apice iugiter ascendentem, per in i , iurategram hebdomadam apparuisse resert Fr. Iacob. Milesius apices. Hibernensis, Ordin. Minor Obseru Reserna in Relatione edita Neapoli per Octauium Beliranum, cuius verba talia sunt, Ux, hora uanti torno compariu neli aere naes
224쪽
longbi derordinario, miparve, eheguardando a misera Clita di Napolipe consolaria, chesaua gn hora asperian, dolasua ruina La Stella satia ius ivrail caliginose nubbe. Ad extremum enim eiusdem narrationis dicit,quod die Martis subsequentis hebdomadar, in nocte diem Mercurispraeeunte,Stella in aere cerni consueta disparuit, velut idem scribit, sities,notte non comparue Stelia nezari, Idem legi in Lib. de hoc Incendio Abbatis Braccini Lucensis variae eruditionis viri; quem nuperrime ad .: ό, ά μ' me misit Laelius uiditionius nobilis Lucensis , ingenisacumine reditus, utraque lingua Latina, Metrusca apprime dotius, ac, ob multiplicem eruditionem n Urbe
conspicuus. Interdum vero eadem exhalatio sic accen- Stellae caden a descendi , impressiones illas generans , quae Stellaesit, y'' cadentes appellantur,quae tanta cu celeritate ex alto decidunt , ut nostro aspectui videantur sidera e firmamento Caeli in terram delabentia, ut in summa, prout haec nunc uno, nunc alio modo inflammatur, ita diuersae fiant ignitar 2. 'ti impresiones, quas in aere cernimus, cuiusmodi sunt caprarcea,Trabs, Vocatae saltantes, lancea, trabs, iaculumve, draco volans, Drῆς VO uniuersim cuncta ignita Meteωra Vertim si haec eadem exhalatio non es adeo tenuis, nec ignitioni parata, non adeo prompte ad sublimiorem aeris regione conscendere valet, id quod ei accidit quotiescumque humidis, crassis q. terrae vaporibus intermiuietur, quorum nexu in media TYhalatio regione tenetur, ab huius frigore densatur,4 ad infimio- quando ven rem hanc nostram retropellitur ita vehementer,ut aereum ' mς-μ' corpus a parte post partem impetuose nimis moueat, atq- impellat,deorsumq.contra insitam naturam descendens,&obice simul intra solidas terra partes minime reperto, motu cogitur moueri obliquo,& terram circiter versari, vehementia cunctis notissima. Tunc enim fit, ut ad extremum Cap. ex Aristotele ostendam causa ventorum, quia varijs Mundi plagis, e quibus perflant, denominationem sortiuntur. At si exhalatio ad mediam expirat aeris regi
225쪽
Liber Secundus. UInem, cum ibi a nubium denso corio tanquam indumento
tigido,d suae naturae contrario circumducatur viq. magna teneatur, tunc in sese prae antiperistasi cogitur,4 ma sidEmiorem ex adaucto calore potentiam nanciscens, nec aper do quo
turam inueniens, nisi ab inseriori parte tanquam debiliori, hanc agitat, infringit, per quam fractam postmodum
exsilit eo clangore, quem tonitruum dicimus, si haec exhalatio in aere desinat,4 extinguatur, ut supra quoque scripsimus. Quod si ita incensa, inflammata in aere minime deserueat, ac dissoluatur, sed in terram usque impetuose
proteletur, fulmina parit, quae obuia ouaeque aut cum c u Fulmina. ne , aut sine cuneo, vel alia qua uis serrea, sulphurea uecrassesacta substantia iaculata destruunt, ac dedolant 'ut omnes effectus exhalationi attribuuntur. Alios autem, qui vapori assignantur, ut generatio roris pruinae pluuiae, aporis esse. grandinis , niuis, iridis, ciliarum impressionum, libenter' omitto quia ad rem nostram vel nihil, vel parum pertinere videntur desit praesens sermo ad finem citius perueniat. Cum ergo ex aqua, aerra,vapor humidus, exhalatio sicca eleuentur, quae ambo mixta corpora impersecta esse dicebam, ad quorum unum necesse est redigere terrae motus excitationem, breuibus nunc indagandum, tibviri debeat terr motus adscribi Magna haec, pondero ni non vapo-sa admodum terrae moles neutiquam moueri potest, nisi L. . .: μῆ- corpore mire valido, cui agendi, atque mouendi facul fias prae aliis insit Tale autem illud est, quod velocissimum, ktenuissimum,4 vehementissimum existit, quodque longo, diuturnoq. cursu indefesse penetrare valet, alioqui terrae corpus tam graue, ponderosum , ac stabile haud quaquam dimouebitur. Sed cur velocissimum,subtilissimumst. corpus id operis praestabit Quia ratione velocitatis, impetuosam quoque vim ad id rei peragendae necessariam acquirit, ob tenuitatem vero facillime quaquauersum permeat,&,omni posthabito obstaculo, intima quae uis penetrat, per amplam vagatur distantiam. Huiuimodi autem
226쪽
conditiones cum manifeste vapori denegat: e sint, utpote qui prae humiditate substantiam obtinet crassiorem, prae
crassitie tarditatem,contra in exhalatione clare appareant; Exhalatiotiis, Ergo exhalatio corpus illud erit, a quo immediate Terra NyςΠ' ' dimouetur,&quod in ea motum violentum,&concussis ip'μμ' piogignit Quippe haec est eiusdem naturae cum Vento,
cuius corpus subtilissimum, vehementis limum, velocis bmum l. esse nemo non in dies videt; Ita ut etiam ignis ipse, tantae caeteroqui essicaciae, eo velocior Vehementiorq. euadat, quo ventorum spiraminibus assbciatus est. Addo, virtutem hanc prae ualidam in exhalatione, qua mediante terrae motum facile concitat, indicari nobis quoque vitam magna, quae in sulmine viget, cuius ope tot saepe horrenda, indicibilia euenta, ac damna in terra edit, siqui-Amborum dem Fulmen exhalatio ignita est, ut alibi diximus . Vnde ' ' haec tria,eXhalatio,ventus, fulmen ,eandem videntur habere essentiam, consequenter similem vim atque po-
Aristot.locus tentiam, quod nos docere volens Aristotele et . Meteor.
ς0μ - -- post quali finem imposuit sermoni de ventis, subnectit,eae consequenti superesse, ut de terrae motu agatur . Quod ideo scribit, quia quando res duae sunt sibi inuicem in eadem materia correspondentes, merito,postquam de altera actum est, moX ad alterius enarrationem deuenitur qui idcirco etiam,post sermonem de terra motibus , statim eadem de causa tractare aggreditur de tonitruo, fulgure,&fulmine, tanquam scilicet de rebus eandem habentibus naturam . Quae veritas corroboratur similiter testimonio Lucretij, si diligenter attendantur, quae de praedictorum effectibus, causis in lib. de Nat ab eo memoriae tradita Varijslatus leguntur. Tandem pro exhalatione omitti hoc in loco ζ h lationi ininime debet quod ex Aristotele colli tur, nempe mix-
&operatio tum hoc spirituOlum,in terrae specubus, antris vi solaris,& subterranei caloris progenitum, aliquando inde tot una efflari, aut totum ibidem coerceri , seu partim quidem
exhalare, partim in intinus cohiberi . Si tota simul exhala
227쪽
Liber secumlus. O Itio expirat,vi insta aerem propellit, ita ventosessicit,
at si coerceatur tota quod ei contingit, vel a terrae meatibus, rimis l. carentis loliditate, vel a crebrioribus imbribus terrae meatus occludentibus, vel,sicut praesertim in casu nostro , a mari contiguo , quod suo cum rigore ob antiperistasim tum fluctuali idue illuc impingente spiritus in terrae viscera repellit ignea naturae cum sit, de ei transpirationis aditus mucrn more turgentium intra Venas humorum calidiorum velocissimo curtu quaeritat , denegetur, terram cona mouens , ingentes cilici terrae motus. Si vero partim egrediatur partim cohibeatur, leuiores tunc parit terrae motiones , quae diuersitas manifeste hodie in Vesuuis remotibus obseruata ibit. Virtute namque diuisa, ac imminuta, quae effluit pars , aerem, Quae coarctata est,tolum mouet, concutit. Verum Q laesitum cur dum totaintra terram detinetur tam magnos concitat
terraemotus Quia ibi multiplicata locum suae copiae recipiendae, S continendae idoneum non inueniens, veluti nec eXitum, quoniam pars terrae superior densata est, huc Thestota impetuose propellitur, sic Laerram obstantem , exitum denegantem vehementissime conquassat . Quae doctrina ex Aristotelico sonte hausta adhuc magis confirmabitur per ea, quae in duobu lubre fi litibus capitulis de eiusdem Philosophi mente erit a Letiam ciuim di terrae motuum causas absoluam.
De eadem mani ita terrae motuum causas I flante, de mentorum in aere, stirituum in animantibus potentia, Historicorum experimentis,s Phreniticorum exemplo Cur cum in omnibus anus temporibus fri coni et terrae motus , Vere tamen, Au
tumno magis entiri dicas Aristoteles, definitur ex
228쪽
i, Vessu Ardent sesippocr. Aphorismo, O ratio quoque a pertur, sicut
etiam cur noctu magis quam interdiu, cur diluculo, in meridie, iuxta Medicorum,degenerationes tuum in nostro corpore,docti inam
U T supra dictorum, ad terrae motuum causas, & generationis modum pertinentium, veritas magis, magi . confirmetur,& Aristotelicis fundamentis stabilita prodeat, Ps adeamus nunc Aristotelem ipsum, cuius opinioni maior Philosophorum pars acquiescit. Hic ergo εν et a Meteor. cap. 7. manifeste tradit , terrae motumagener xj00 eandem habere causam, Meundem enerationis modum, x xx φ' μ ' prout hactenus supra non semel, sed data opera, in an tecedenti Capitulo, asseruimus itavi velit , feri terrae tremorem a spiritu seu exhalatione terrae visceribus incluia &foras prosilire contendente, quippe cum ei via, per quam transeat, intercluditur, retro agitur, cin se reuoluitur, ac exj tu pervio aliquandiu quaesito, minime inuento,omnes dimouet angustias,& claustra conuellere nititur, quae dum effringit, motum, atque tumultum excitat. Sed quoniam alicui parum credibile videri potuisset, a tali spirites,quem nos etiam superius,de illius mente,corpus leuissimum , ac tenuissimum esse dicebamus, tam vastum terrae ne mi 1 pondus dimoueri, agitari, idcirco probat ibidem,mi- exhalatio ad rana, Lindicibilem inesse spiritibus potentiam, ut patet ex
li, 'U' obseruatione facta in aere, & animantium corporibus; Cui
etenim compertum non est, a turbine ventorum ab uno
loco ad alium quamuis longe dissitum protelari saxa ingentis magnitudinis, arbore' vastissimas, nec non illas Pixi. P integras conuelli, solo aequari ξMabemus quippe praene vastata ter allata ab Aristotele, tantae rei exempla non pauca;vnde
229쪽
tempore Neronis, ut ex Tacito colligitur, Malibi etiam recolui, vastata Campania turbine ventorum, qui arbusta, segetes, &villas deiecit, pertulit i. violentiam usque ad vicina Vrbi; de quo admirando euentu ita Plinius lib. 2.
cap. 83. Non minus mirum sentiam haec nostra cognouit aetas anno Neronis principisjupremo ratis, oleis sinter cedente via publicaJ in contrarias sedes transgressis, it agro Marrucino, addis exi Marcelli Eqtittis Romani res Neronis procurantis. Cuius etiam memini lib. 7. cap. . Id tot tim vero accidit, chira subterras .ei Ienti, seu eorundem turbo terram in contrarias partes conuertit, ac
torquet. Sed Mibidem quod narrat de duobu montibu
in agro Mutinensi valde memorabile censendum, qui ambo inter se corruerunt crepitu maximo assultantes, rece
dentes . inter eos flamma fumos j in Caelum e Xeunt doreueie. interdiu spectante e via Aemilia magna Equitum Romanorum, familiarum l. viatorum multitudines quo concursu illas omnes elisas ait, animalia j permulta, quae intra fuerant , exanimata fuisse Surius in comment ron, h, si, iam IIo T. Tertio inquit Kalendas Iuli intemperiae
noctis silentio tu, bo vehemens tantam Xcit Mit ic hepe Hatem , viis arbores radicitus euum , atque procul di qui Ulia sectae, Maedi siclorum tecta, ac tegulae abreptae, domus s. borrea concussa, pluribus arboribus damna illata nt. Id in Germania ted in Italia Anno Domini I 36. venti multas illas agri Florentini ac Volaterrani , praecipue vero Cassianum Oppidum diruerunt, ut est apud Palmerium. Verum tam clara, ct certa est omnibus ventorum potemtia, ut ad eam comprobandam opus non siit ulteriori scr-mone Mense Iulio praeterito,quanta sit haec Ventorum vis, aerumnabili estis expertum et Mediolanense terri pelicola intorium, post p am bellum . Quare ego a qu)oQta . . per nescio, cur Georgius Agricola lib. a. de Ortusu terr scripserit , quod ventus X ternus in terrae conca- inritanus irrumpens terrae motum gignere non posse
230쪽
sit, cuius opinioni non modo contrariatur Auctor lib. de Mundo ad Alex. cum eo alijsere omnes, sed ratio
etiam a natura rei deprompta penitus reclamat Neque enim refert, si spiritus, aut ventus in terrae morandris progenitus sit, seu a superficie, externo ambitu ex aere terram subeat, dummodo contra insitam naturam intra terrae viscera ita cohibeatur , ut libere quoquo uersum spatiari nequeat, quippe tunc,dum nititur erumpere,terram con-plini locu cutit: Unde Plinius lib. a. cap. 79. ento, ait in causa esspulcheriimsi terrae motuum, non dubium reor, neque enim unquam in-
- ire miscunt terrae, nisi opito mari, Caelo . adeo tranquillo,
ventis,exlia ut volatus ausum non pendeant btracto omni iritu, qui
'' j'Ri V ehit, nec nquam, ni pos entos conditos, scilicet in bu , toni venas , ct cauernas eius occulto arisatu. Neque aliud struis, ac sui .. terra tremor, quἀm cumfulmen erumpit, incisio spiritutis . aer L iante, ct ad libertatem exire nitente. Quae Pliniiver- confirmatur ba elegantissima tanto libentius adduxi, quanto eorum vi fulciuntur cuncta, quae ante tum de Vesuuiani motus, flagrantiae similitudine cum tonitruo, fulmine, tum de probabiliori terrae motuum causa, ex Aristotelis sententia afferebam, e quod ipse Plinius doctrinam hanc hausit,nimirum . Meteor.&de Plant. cap. I. lib. a. de Mundo cap. . veluti etiam fortasse ex Seneca Quaest. Natur lib. b. cap. 9. Quaesiuificiant de vi, isnergia spiritus, cyentiquo ad aerem, facta nimirum in eo obseruatione iuxta mentem Aristotelis. Quantum autem ad aliam experientiam, sensibilem i. demonstrationem, ab animantium corporibus elicitam, quae nostro argumento mire conuenit, tanta sit nemini e Medicis, Vel mere Pragmaticis, ne dicam,Empi- spirudum i ricis, non patet,concitatione calefactorum spirituum, quieo,ho vitalium, animaliumq sanctionum instrumenta esse perhi. bentur, unum aliquando aegrum ea praestare, quae a pluribus bene valentibus, atque robusti essici neutiquam arie hi possent id quod subinde in Phrencsi detentis animadue phrenetico titur, qui piritibus in eis animalibus, ct ab ijs vitalibus ex