장음표시 사용
211쪽
Dissub ti vacuas non longa pace quiescant. Quibus alia lubnectit talium ventorum originem , sicut deis alum, qui intra terrae specus latitant, atque Duentur, continentia, quae interius opportuniori loco adducan . Interea vero in subsequenti ad Aristotelis doctrinam , iacta ab eo in Mete, rota libris fundamenta, quibus teriae motuum causam, probabiliorem generationis modum argutissime more suo ediiserit , vertendus calamus erit. Licet enim luperius in descriptione terrae motus, eiusdem comparatione cum tonitruo aliquot de caula. generationis amborum modo attulerim, nunc tamen loco proprio taliq. materiei dicato, ampliori4 exactior oratione percurrenda sunt.
omodo at cirae motus, quod a nulti e cluatuor climcntis generari possit, praeter quam interdum ab exhalationibus Umtis, uti nunc in Ves uuiano, olim in Puteolano O Ferrariensii contigit. Vbi praetcrea de montium, praesertim Olympi Athonis controuersia cessitudine aduersus Plιι tarchum , alios agitur. Cur in editissimis montibus aer tranquilliG, se eos menti non transtendant mixta corpora
9 A ma Cassim Vri examinaui pro viribus ve- Uterum quorundam celebriorum Philoso-H di horum, de terrae motus causis, dene- rationis modo, opiniones Super quibus Q Ec meum quoque libere sensum attuli, aliquaSomnino reis ciens, nonnulli ex parte laudans. ex parte
212쪽
non laudans, ultimam vero denique tanquam Aristotelicissendamentis suffultam aperte commendans. Quare, Vt rei tantopere arduae . caliginos via planior sternatur, splendidior probabilitatis, aut verisimilitudinis lux affulgeat, quidnam sentiat de ea Aristoteles, 'uibusnam, principijs hic suam fulciat sententiam , nunc ostendere Terrae motus aggredior. Cum sit itaque terrae motus,motio terrae passiquid si haec producatur oportet ab agente quopiam quQd non agit, nisi patiens tangat, quando omnis actio physica per contactum fieri solet unde quod re vera tangit , dum mouet, agit, ipsum quoque mouetur,4 patitur, id aut ies': tem corpus est, ut propterea agens, quo terra dimouetur, uet, corpsi corpus existat. Sed quodnam corpus Simplex, an mixtust Cue o, si etenim si inple X, necessario num illis quatuor erit, simplex quae elementa vocantur, vel terra, vel aer, vel aqua, vel
Vlixi V 3 ionis Sei terra ab horum neutro dimouetur, Ergo non
' δ' N ' Isimplici orpore. Probatur vero primum de terra, quQ Cur Q ni an si haec illa foret, quae moueret, id contingeret iuxta AnaXimenis sententiam, quam non valde ante notaui aliquam habere probabilitatem Senecae enco mi , velut etiam Lucreti testimonio multum celebrari attamen pluribus nominibus ut erroneam e Scholis Peripateticorum iampridem longe ablegatam iure merito suis e constat. Cur non Item,aquae elementum terrae motus causa esse non potest 'q' cuiusmodi erat Democriti opinio, quae similiter supra reiecta fuit ut in summa nec aqua, nec terra parere terraemotum possint, eo quod ambo haec corpora veluti ponderosa, trauia deorsum perpetuo ferantur, isna secum vehant qu cum j similis natur sunt,nec illa unquam sursum, aut in sublime iaciant, seu repellant, jamen ex alia parte, quoties visu nam obseruatum est, violentia terrae Insula quae motuum insulas quasdam r ente enatas apparuisse,in On-:I i. tes'. cingentes terra moles ex ipsa mei terra oculorum tuum de re obtutu excitas esse Antenos aut Phinitas ct iuxta Ita-pς' ζψhψy lium inte Aeolias Insulas, itemque iuxta cretam mersite mari
213쪽
Liber Secundus. 9 I mari Insula illa quingentorum passuum una cum calidi ontibus; cis Pithecusas ferunt ortas . hiare patet
nec aquam, nec terram esse,qtLae tales progignant motus. An ergo aeri neque hic , tum quia ditique conueniret cum Anaxagorae opinione non valde ante reprobata, timquia aer secundiim iii naturam quietus manere solet , hoc est, nulla motus violentia dimouetur, nisi a ventis impellatur cuius in aere conditionis veritatem duo nobis palam facilitat Primum, quod tranquillis anni temporibus,& nullo flatu conturbatis,ut in media saepe Aellate experimur, quo tempore an in emia fiunt, ne leuissima quidenti. arborum solia in campis latissimis, vel tantiliam dimoueri haud cernuntur, secundum quod experientia, e qua fidem capit opinio, constat in editissimis montibus, qui nubium regionem superant, ubi propterea nec pluuiae cadunt, nec venti fiant, aeremisque adeo esse quietum at quae dana litterae, Vel notae in puluere, aut cinere, peracti, nescio quibus sacris, fieri solitae , post annum, ab iis, qui solemni ter illuc conscendebant, integrae, atque illaesae inuenirentur, id quod praecipue sertur de Olympo Macedoniae O- te, de quo ita Solinus cap. q. Obmpus mons excellenti
vertice tantus attollitur , ut Summa eius Caelum accola vocent Arae in cacumine , cuius altaribus sequa inferuntur nec difflantur ventosis spiritibus , nec pluuidis diluuntur sed voluente anuo altero, cuiusmodi relictatuerint,eiusmodi reperiuntur, litterae in cinere criptae ad Ateram anni caeremoniam permanent . ilam de Olympo
historiam recolit post Solinum D. Augustinus lib. I. de Genesi contra Manichaeos cap. II. lib. I 3 de Genes adbi cap. a. di de Civit. Dei lib. I s. cap. 7. atque alibi mecnon Isidorus lib. I q. cap. q. Vt alio nunc taceam grauissimos Auctores, qui eadem, plura de monte hoc memoriae prodita reliquerunt. Vnde neque intelligere,cur Ludovicus lues in Scholio ad D. August. lo c. cit de Ciuitate Dei , haec, quae de Olympo traduntur sabulosa esse scripse-
214쪽
Et Franc .Philelphus Quatuor ut mi,tes Olympi nucupati. Cur altissi
transcendant ex AristotClaud. Luc.
montium celsitudo valde maior quaena putat utarchus.
scripserit, nisi maiorem fidem praestare voluerit Francisco Philelpho quadam sua in Epistola assirmanti, se montem
hunc ascendisse ad rei tantae explorationem, 'uae a Solino relata de illo sunt, commentita esse. Quem verisimile est, aut alium montem, non tantopere celebratum,Olympum conscendisse, aut non hunc, sed alium Olympum, quando tres alisc6memorantur Olympi Straboni, Boccatio, Malijs celeberrimis Scriptoribus, in Peloponneso, Asila, Aegypto. Vnde ali scribunt Olympum esse in Thessalia, Athonem vero, cuius meminit Mela, Statius S. Thebaid in Macedonia cuius montis umbram ad Insulam usque Lemnum , ab eo set, octoginta millibus passuum distantem iaci, Plinius&Solinus affirmant. Ex quo deducitur , eius celsitudinem multo maiorem esse , quam ponat ex Geometris Plutarchus . Sed his relictis quae tamen etiam de alijs nonnullis erectissimis montibus recensentur, ad sermonem, unde digressus, reuertens, assero in huiusta odi montium fastigiis, laecantati potissimum Olympi vertice,nullam aeris, aut ventorum agitationem percipi quin imo effatu dignam tranquillitatem adesse. Nam quod ad Philadelphi experimentum, opponam ei ego alterum ex Philopono referente, se locutum esse cum homine, qui Olympi montis cacumen conscendit, subter se vidit nubes , fulgetras , fulmina. Atqui
non abs re Philosophus . Meteor. scripsit: μου χυ περcααει
editissimos montes. Impossibile etenim est, nubes in sublimiori aeris regione, in qua aer ipse ad orbium caelestium vertiginem rapitur, densari posse , quae pro condensatione,quietum, penittis stabile aereum corpus expostulant. Vnde in summa, auctoritatibus, rationibus puto esseverissimum , quod Claudianus in Cons. Manlij Theod de Olympo in hunc modum cecinit: -- altus Olympi
Vertex, quispatio ventos,imbres relinquit ,
215쪽
Perpetuum nulla temeratus nubeserenum, Cel o exurgit pluuijs, auditq. ruentes Sub pedibus nimbos, ct rauca tonitrua calcat. Et Lucanus lib. 2. Nubes excedit Olympus. Nec non lib. 7. Unde procul nubes, quo nulla tonitrua durant.
Cum quibus concordant illa Dantis carmina Hetrusca: Libero e qui da ogni alteratione Di quel, chel telo inse ase riceue, per puote . non d'altro casione.
Perche non pionia,non grando,non neue ,
Non rugiada, non brina pii su cade, Chesla scaletia di tre gradi breue. Nuuolentis non paton, ne rade, Ne corruscar, ne Alia di Thaumante
Che diua .ingia uente contrade. Secco et apor non surge piu auante
CVal mmo de ire gradi, blio paria ioti ha 'l Vicario di Pietro eptante Licet non me lateat Plutarchum de Geometrarum obseruatione tradere in vita P. Aemili j, nec montis altitud mem, nec prosunditatem maris i . ladia eX cederes. Vbi nihilo minus refert Olympum supra talem dimensionem a sitii gere, sed valde maior est huius, aliorum; l. similium montium altitudo, nubium regionem e X cedens. Quare, ne longius, quam parsit, digrediamur, hinc inani scibim cuique esse potest, aerem tam violento motu neutiquam cieri, quo terram dimouere queat. Nec aliqui sibi jciat, aerem ibist non moueri, quia in proprio, naturali loco conssistit,nec ita ficere ubi extra proprium reperitur: Si quidem dixerim, neque e X tra talem locum naturalem , habere aerem ma num, Limpetuosum motum, quemadmodum cernere est in antris, atque speluncis, in quibus manet quietissimus, dum eo natura, quae vacuum odit,ad inania illa spatia
216쪽
opplenda utililr,utpote qui sua tenuitate cuncta perineans, Platone auctore in Timaeo, facillime illac penetrare , subire a valet, ubi etiam absque ulli, aut,nonnisi modica obluctatione, vel renitentia moratur. Aer itaque non est tedi Cur non , ae motu causa . Sed neque igni , quantumuis maximae ignis activitatis clementum, quem Aristo t. a. Metha.t. q. Vt Omnium calidissimum, maxime q. alterativum, ita minime alterabilem esse tradit, hoc uno argumento, quod non semper , imo perquam raro in terrae motibus ignis ipse , aut eius nota aliqua e terra erumpat. Vnde in Vesuuiano motu, in quo manifestillime visi sunt igne vortices, flammeae nubes coruscantes ante M post flagrationem persentiti sunt motus magni cum internis bombis horrificis, quibus temporibus nullum prorsus igneum enmitteba-rxemplsi e tur signum, Vt, si terrae motui aliquando ignis superueniat suuiani te rae uomitio, velut in praesenti, Molim in Puteolano ac Fer-hi olatii e rariensi, de quibus supra, e accidenti id contingat, non serrariensis autem ex sui natura alioqui enim in quolibet terrae motu, vel ignis, vel saltem ignis vestigia apparerent. Contra ni- Obiectio. hilo rinus stare videtur , quod supra alicubi scripsi, est apud Meteorologos receptum, exhalationem seu spiritum siccum qu cm cuncti cum Aristotele pro efiicienti terrae motus causa ponunt, dum intra terrae latebras , atque speluncas ita cohibetur, ut exitum liberum non inueniat , modo in hanc, modo in illam terra partem impingit, verberando e reuerberatur , incendi, foras .e hujusmodi interaneis antris, aut flammas eructare, aut ea, quae ignem subsequi solent. Ideo namque non sollim in hac Vesuvij commotione, sed etiam alijs multis in locis, quae tali motu concussa interdum fuerunt, flammae visae sunt erumpere,&eXcreari cinere tam profuse, ut infinita loca etiam
zἡ , , rem Qx ippicuerint, quinimo raristoteles ipse insist ' vis, Meteor. tradit,quod ab Insula Hiera terrae motu quassata, Liparis cine post telluris extuberantiam , una cum impetuoso flatu inbue ιν eci 4en cinerum cumulus, montem aemulans,excitus Vrbem Lipa
217쪽
accensam perpetuo terra Iridiunt ciliceres, licet nonnunquam a tali causa posse heri minime denegetur, sed raro admodum, ut dicebam. Etenim ioc ex accidenti euenit, nempe dum , occalione terra motus, exhalatio ipsa inflammatur e concitatiori motu , reciproco verberatu Plerumque etenim iit ab exhalatione minime accensa, sed a calore Solis, sicut interdum quoque ignium subterraneorum promota, Sese profundis terrae cauernis euocata, sed ne illi quam in flamma in conuerta Vnde si quandoque terraemotus ab idiae, aut ignita exhalatione ortum ducet, id per accidens, non e rei natura erit , siquidem illud, quod ni rei per se competit, omnibus etiam rebus conuenire solet, quae in eodem conuenit in genere , ideo necesse foret, ut in omnibus ' singulis terrae motibus eruptio e terra obseruaretur ignis, vel eorum, quae ignem concomitantur, uti cmeres, pumices alia hodies, si non semper magna altem ex parte, per initia potissurum, inti emente simul, atque flagrante Vesuuio animaduersa: Adeo ut non simplices tantum A dina quoque ignitae , accensae in eo exhalationes adfuerint Sed quae raro accidunt, placitis uum robur non adimunt. Quae res iterunta, infra in exhalatione ventilabitur , de cuius, velut etiam Vaporis natura, ac generationis modo ad init uim subsequentis Capituli verba faciemus. Conclusio itaque haec sit , cum nullum c quatuor clementis terra in violento motu cieres, aut dimouere queat, ex iacta positione , terrae motum acceptum referendulia esse alteri corpori, quod tangat, moueat, lagat, sed quod non simplex, imo com politum, demiae tum existat. Verum quia mixtorum corporum alia a Philosophis dicuntur perfecta, de alia impersecta, quodnam terrae molem persaepe immensam tam vehementer, ac terribiliter dimouebit mi Xto corpore
perfecto sane tanta commotio fieri haud quaquam posthin, di vide-
quod terrae motus a simplici corpOieneti nequeat,
1lixta corpora Lilosophis alia sui perlecta, alia impei fecta.
mixtis quare non fiat terremotio.
218쪽
videtur, quoniam cum in quolibet peragendo motu, princeps, quae requiritu , conditio haec siit, ut vis mouentis euincat mobilis corporis renitentiam, cum in natur nullum vel minerale, vel planta, vel animal tanti roboris, tantae q. virtutis reperiatur, quod tam magnam, tam l. amplam, spatiolam terrae molem aliquando enim ultra CC. milliaria terrae motum extendi supra ostendimus commouere possit,necessario dicendum est ii a nullo mixto corpore perfecto idipsum erici hac ad potest , ab aliquo alio de impersectorum ni mero fieri. Sed, 'cres melius intelligatur, per mixtum corpus imperfectum hoc in lo- Vm μὴ co accipimus corpus, quod simplex non est, nec perfe- ta 6 p cte mistum, sed tamen ita mistum , ut partim a simpli-ra imperse ii distet , cuiusmodi sunt imber , ni , grando, quae ab . . u. h d queo elemento vix absunt, ut unicuique patet. Et quia
omittuntur mixtorum corporum imperfectorum , multa quoque in aere generantur , non est cur in praesenti loco de his sermo habeatur, tum ad prolixitatem euitandam, sim quod D li; sci cum in remota illa,&sublimi regione oriantur, nec prothim, quae in unda terrae loca penetrando tangant, eam mouere nullo
'ἡό modo possunt, ut propterea terrae motu causa statuens inis fies dum sit aliquod ex mixtis corporibus imperfectis, quae in terra ipsa gignuntur uti ex iamiam adducendis manifestum omnibus fiet.
De natura, modo enerationis exhalationis, Papo
ris, Penti, eorumi sectibus ignis ad Lunae globum cum=Nodi sit ' et si Hippocr. Arist. loca di
lucidantur Aeris natura iuxta trium eius regionum diuersitatem aget oron ignittim, Stelge innar cri7iitae
corusicans, supra essetii apicem sericatum inde feret Tera e motuum causia cur exhalationibus,
219쪽
Liber Secividus. 97 nitis, non aut m et aporibus attribuenda, quare nunc a 'hu , nunc parui et Letiam obsi uati uerunt in Vesuuio, orae motus edantur
VM nec simplicia corpora, cuiusnodi sunt
a Cluatuor dicta elementa , nec lXta perfe-
eia, et paulo ante scripsi, terrae motum ficiant, superest, ut aliquod de centu mixtON A D. rum impersectorum, quae non ac , sed terra gignit, illudiit cui eiusdem terrae motio violenta attribui, acceptaq reterrilac beat. Pro cuius rei intellectione,confugiendum ad generationem corporum mixtorum imperfectorum, quae iub exhalationis spiritusue via d. etiam venti nec non vaporis, apud Aristotclem, alios eiusdem sententiae, vocabulis circumseruntur Sol ctenim in terram, quae non est Indique humoris expers, ut indicant tot humidi, quae in ea sunt, ab ea proseruntur,
agens, quemadmodum talor intra eandem clusus. in p
abscondito flagrans, teporem l . eructans, spiritalem quan potis. dam ab illa euocat, ac educit duplici generis substantiam, cuic quae crassior est, atque humidior, Aristotes vapor dicitur , qui nimirum humidarum impressionum,ut nubium, imbrium, aquarum l .perenniu parcns censetur. altera vero tenuiorn siccior cide spiritus est, seu sumus,vel extulatio, Ma-latioius. siccarum, Maridarum impressionum genitriX Quc mi ibi . sis ii lominus sermonem ita accipi vesim , ut nullus simpliciter conditiones.st vapor, qui omni prorsus careat siccitate, clut nulla exhalatio, omni penitus humiditate carens , cd ubi qualitas humida prae dominatur, vaporem ibi QOntraria,e X halationem vocabimus. Vtrius i. mixti huius in terra percnnis oeneratio non est pluribus comprobanda, c in sensibus
Lia lubstantia, quae ab aqua, quo sis locis δε madefacta
220쪽
terra subleuatur, dum Solis, aut etiam genuino terrae calore tepefi uit, simailis prosecto illi evaporationi, quae e terrae locis, in quibus thermales aquae sulphureae, aut bituminos, ebulliunt , euidenter emanat, aut etiam halituo substantiae, quae ex aqua intra lebetem feruescente ; id quod comprobat manifeste guttarum ad vasculi operculum adhaerescentium irroratio sicut e X halatio tenui , siccaeq. illi adsimilis fumositati, quae aestiuis temporibus, Sirio seruente calore, e torrefacto solo transpirat, usque adeo subtilis, rarae q. substantiae, ut sensu visus, qui ab eiusdem actuositate disgregatur, vix comprehendi possit,similitudine illius tenuistimi fumi,qui e fornacibus,quo tempore maximopere ardent, supra sere omnem oculorum obtutum eXspirat quae ambo mi Xta censentur impersectata, quoniam vapor ab aqua accidentaliter differt, uti similiter exhalatio a terra, quod haec est tenuissimo terrae pars calore Solis attenuata, atque elata, ille vero subtilior aquae portio eiusdem caloris beneficio a crassioribus aquae partibus seiuncta , ct in altum euocata, ad frigidas impressiones proxime disposita, uti exhalatio est cum Aristot. potentia ignis A quibus quidem corporibus imperfectis
variae generantur intra supra terram , elut maereta
etiam, impressiones , Clitae exacte nequeunt intelligi , nisi prius pauca quaedam breuiter praelibentur . Iam ita tu constat omnibus, uniuersum Orbem conflatum esse ex caelestibus corporibus, 'uatuor elementis, 'uemadmodum illa corpora inuicem se singula continent, ita elementa contigua esse sibi, num l. ab altero contineri. Vnde iuxta hanc rationem, Philosbphi melioris notae ad Caelii Ignis elem concaua, prope Lunae globum,dari ignis elementum a Tr- μm nant, quidquid contra censeant neoterici multi,praecipue vero Cardanus I. de Subt. a Scaligero tamen consulatus, Non esse etiamsi non proprie ignem esse contendant, uti materialis
iuba. AI hici Q st ri istix, quoad plura opificia quotidie utimur,
qui flamma, seu carbo est accensus, quae ambo excessum magis