장음표시 사용
241쪽
Lde Secundus. nente se rigore, per antiperistasim insimul intra loculos coacta,adliti sortior euadit, ct mox rarescit. hioad secundum, sciunt Medici, in malis nostri corporis multum reserre, profuturi euentus iudicio, curatione rite pera
Senda, non ignorare, rarum par laborans re vera ex se laboret protopathico, vel idio pathico affectu, an consensus nomine. per simpathiam vocatam. Nam constat experimento,partem consensus gratia male affectam non dissiculter liberari, ibi parti primo laboranti primit , succurritur, quae condolebant, illa percurata, conualeste ore In exemplum sumatur pilepticus insultus, qui concus me ''s: si ii motus gratia cum terra tremore magnopere consen Pt tertim cutit. Hic a varijs in sernis partibus ortum ducere solet, per P ' Psi mediam quandam auram venenata praeditam qualitate , quae ex illis sursum in cerebri ventriculos expirans, facultatem irritat animalem, quae ad rei noxiae exclusionem pileph per
insurgens, motum illum deprauatum esticit , quem caput: dii,
inprimis. postea, per neruos, ct musculos et Otum cor ta generatio-pus incurrit Repulsa autem, vel quomodolibet intercepta, Q -- aut etiam dissipata spiritali illa substantia, nihil amplius incommodi cerebrum patitur, quod si ex primarii, cidio pathica affectione tam diro symptomate laboret, res aliteranisdem per procedit, quia per interualla quaedam, uti per Luna qua z: i. ''draturas, di in interclunio maxime , infandum id mali ge 'nus recurrit, aegrum l. identidem miserrime affligit . Sed unde haec consensio, haec mali communicatio , quando idiopathice non fit c Si confugiamus ad Hipp. sententiam
in lib.de Alim Consensis nus, conspiratio na, consentientia omnia, nimis generi cum responsum erit, praeterquam quod ita multo plura loca concuti simul oporteret. Dicamus itaque tribus modis nam partem alteri compa De tripliciti, vicinia,Operis,uel generis societate, communione i/Nisi Di ravasorum ob vicinitatem vesica, iectum intestinum con pae ' uri dolent utero, vicissim i hic illis, unde Tene sint, Strangu medialite sturiae,&Ischuriae consensus nomine. Ab inflammato recto
242쪽
etiam Vesu intestino, utero Stanguria, inquit Hipp. compatiente vi/00 s vesica Laeditur quoque respiratio, stomacho, liene, ei R P - laborantibus, quod hae partes sint spetotransder' so connexae.Stomachus Vero compatitur intestinis. gu-l propter continuitatem Vt hinc constet, ad vicinian spectare contiguitatem, continuitatem cohaesionem , nuaed medio aliquo copulantur. Hac ratione cerebrum consentit utero per spinam cui alligatur,inde occipitis do-do o mulieribus frequentissimus, quo modi inguina te- Nini condolent operis societas est, quando mammae tero
njκςVx si iide salutariter terminatur Generis societate leumate-
ue riae similitudine fit consensus, ut cum venosum venoso, niat heluosum neruoso generi condolet. Ob vasorum dem-Que communionem, cum ventriculus cordi consentiti ero ortam, ienam cauam, unde syncope stomachica,cerebro per neruos non exiles seXta coniugationis, de capi-
quomodo dolor consensum ventriculi, non raro epilepticus 6ii, , insultus, sicut etiam vomitus cerebro vulnerato, aut laesis menti gibus iecinori per portam, lieni per venam metall- '. ustiti holici humoris vectricem. Omnis autem compassio, aut cui II positive sit, aut priuatiue Positive, re aliqua e Vna par-lopsti , alteram delata, ut spiritu, vapore, qualitate, tacuita vulne te. Ita cerebrum sumanti ventriculo compatitur nua- iue autem, non affluente eo, quod affluere debet, quae simpathia impathia incompleta ab Avicenna dicitur . errae mo- ips0mpla δ tuum istitur simpathiam hanc viciniae primum ratione an amnis dicere possumus, si Nolanos, ac Neapolitanos
tremores consideramus At si longinquioribus in partibus eodem tempore, quo in Vesuuio, editos, ut ad montem Matella vocatum, ad Narnensem Vrbem, apud Camertes, alia de causa, quam ob vicinitatem factos dicere
necesse est. Vtrum ob generis similitudinem' nam illa editissima loca fistulosa sunt, cauernosa, spiritibus . ii terni reserta, imo Matella molem famas, di ignes inter-
243쪽
dum erui lasse dii tu mihi fuit. Quid si pariter ad societatem
operis id causis redigatur, cui binum, idem i. Opus montes constructos esse lupra ostenderim Qtiod si non in omnibus, sed in nonnullis tantum contremiscentia facta suit, id sorte contigit, quia illac ob reseratum aditum, dc patentiores fistulas subterraneas sibi consentientes, spiri-
tuosa materia commota in Velia uianis antris, indec Inotus principium adepta,pc continuatos cuniculos permeabat. Quare ad communionem, continuitatem 4 vasorum, id est cauernarum internarum , quibus mediantibus loca longe dissita, δ mali etiam diuisa,per latentes anfracitus tam lubter mare ipsum, quam terram excurrentes, sibi inuiccm, ut partes in noli: O corpore,co inpatiuntur. Quantum ad Solutio Ter' tertium, mirantur lane multi, non temere, unde tanta , aquarum, Trigidarum, seruidarum illuuies in hoc Vesuui tum motu, tum incendio, ut per campos illos ab omni montis latere non flumina, non lacus, sed & maria vagari visa sint,4 modo videantur. Vnde etiam Seneca in Natur.Quaestatestatur, cum terrae motus inualescunt, sumina noua emergere, ubi antea non erant, speciatim lib. 6. cap. I. Ladon, inquit sumen inter Alim, Megale lim medius H, quem terrae motus e dit. Pro cuius Quaesiti solutione supponendum est ante omnia, terram ubique locorum, non modo ubi monte veluti At uberantiae quae Ini a terraedam perstant,erecti l . quasi nescio quae cucurbitulaec acu specus , minantur, excavatam intus est e,& multa cotinere summa, ii iii, Et ac lacus, ut inter alios nos docet Plato in Phedone, lari gentia qua-bens. Quod perennia flumina,&perpetuo cursu perinde ψη ἱ-m
ac supra terram videmus, lub ima terra manare,addens esse in idatum
amplissima, latissima, insigni i longitudine non solum ex exi laton frigidis, sed&ex calidis, qui niῖneos esse amnes humoris quoque lutulenti, praecipue sub solo Siciliae e Xistimat. Quod item de Vesuuiano solo asseri cum ratione posse tot eius effecitus nunc, Malias obseruati , a me supra cum Aetnae euentis comparati aperte nimis indicant. Quibus fidem
244쪽
fidem adstri iunt oculatae obseruationes intra cauum montem alias quaquauersum factae etiam a Medicis doctissimis, . . singula in eo, ut per Anatomicos fit in cadaueribus, dili-
'' εα gentissime rimantibus, qui,inter alia multa, referunt in ne- animaduer quadam parte ad mare,vidisse fistulosa quaedam loca,e quibus venti perquam frigidi sibilando, assidue exiliebant, sertas deinde in eodem situ balneum quoddam aquae adeo salsae,
ut coniecturam inierint, nil aliud esse, quam venam salis. Insuper ab alia parte, Austrum versus,alterum balneun
eiusdem amplitudinis aqua plenum egelida, sed insulsum, instar iusculi non saliti,sicut,versus plagam orientalem,te tium vidisse balneum alis aliquanto maius, ct ipsum tepidiusculum, sed cuius aqua gustata insignem praeseserebat
amarorem cum ingenti mordacitate , qualis est synceri nitri, cuius in eo itinere magnam ubique locorum illorum . subterraneorum copiam obseruasse a firmant, sicut denique in infima illius Barathri planitie copiosissimam arenam maiori e parte atram, alicubi vero lucidam, istamq. cum paruis laminibus Talcis, Salis,autVitri,eamque ubique grauem, ac ponderosam, cuiusmodi est ea, quam hodie eru-ctauit Turbatis etenim iubuersis intimis eius crateribus, atque speluncis,prae terra commotione facta a ventorum turbinibus, ab exhalationibus aliquando non incensis, sed impetuose solum concitatis, aliquando autem, maiori ex parte,ibidem,per mali videlicet initia,ignitis, ac inflammatis ob sulphureas, bituminosas mineras sursumq. ad patentes meatus, ad antegressi inflammationis vestigia retinentem apicem, manifestam l. voraginem copiosissimae aqua regurgitatae fuerunt, indeque in subiecta loca, quemadmodii in viciniae consensus nomine a proximis Aitellae montibus,ijsdem me terrae motibus conquassatis Quae opinio Vt hinc opinio eorum minime sit admittenda, qui ex pro-Π00 Pp 0 cratere montis Vesuui aquis pluuijs tantum reple-- to dictas aquas suisse eructatas arbitrantur:Verum,Vt hanc doctrinam uberius adhuc enarremus, terrae antra, 'ia
245쪽
Laber Secundus. 22 3tus subterranei intimiores inde nobis manifestantur, quod ingentes fluuiorum aquae absorbeantur maiore impctu, ac fremitu, quam si super terram fluant, quodque interdum
eiusdem me terrae cuniculis coeant, ct in alia loca hominibus incognita, aut in fluuios alios, aut lacus, aut etiam maria emergant. Quae consentanea videntur sie ijs, quae Arist. a. Meteor. tex. q. scribit, cui & Alexander incomment. assenti ir.Vnde Surius coment ann. lac mini J IOI Rhenuxit de Rheno in Germania flumine amplissimo loqucias ait siemunia non longe ab Schasbu a Vrbe Germania obtinens altitudi ς'
nem quaaraginta, aut quinquaginta cubitorum ruit prae stea resurgit
ceps in imum ita ut aqua omni in ptimam ct nebulain VΠψ resoluatur . quod ne es asperii horrendum. Qilanquam autem ibi abicondi sideatur, mox nihilominus denuo insurgit amaenus, nitidus aspicitur fluere vique in Oceanu. Sic Strabo lib. 8 in fine Au iam fluuium, iuxta Pheneum, Item VbAuia diu subterraneo cursu latere, deinde emergere, amplissi' 'Obii me l. sese in campos distundere memorat,quemadmodum etiam lib. 9. tradit Cephisum subterraneis meatibus fuere
ad stadia triginta, postea resurgere . Idem aifrmat Plinius
lib. II. cap. 3. de aqua Martia, nam post longos eX cursus et pudi uitii. vltimis Pelignorum montibus transiens xl artium, Tucinum lacum, in spectam cinergitur, tandi nul in Tiburtina se aperit, nouem millia passuum fornicibus structis in GVrbem etiam ipsam Romam perducta cst. Verum, quod mirabilius est,e sermonem de cuniculis subter mare magis confirmat, narrat Pausanias lib. s. Alphaeum fume occultis meatibus subterlabiisque in Siciliam in Arethu i , exluusa-sam sontem, ibiq. desinere. Et ne quis de rei istius fide ma 'neat in ancipiti, praesertim quia contra stat idem Strabo ea solum perhaotus ratione, quod talis fluvius nunquan . absorbeatur,&eius ostium pateat, praeter Senecaeci sti-Exseaeca. monium Natur. Praest. lib. 3. cap. 24. Oh b. 6. cap. 8. Vbi Alphaeon agere sub mare cursum ex Achaia vii, '
246쪽
solino , strin.62. Solin .cap.9. Vbium sequestr.desum.Plinius in-Vbio super, B. Gregorius Nariangenus idiplum similiter com- rhyj'' orobant, quorum primus lib. 2.cap. Io 3 sic loquitur. Si ouid iactum fuerit in Alphaeum in Sicilia redditarin Arethus; nam per Olympum uens Alphaeus Pelopo es eo littori infunditur,ct in Arethusam peruenit. Alter In Monodia silc scribit Alphaeus uius, qui ex Arcbadia Peloponnensi ad amarum Arethusaefontem in Siciliam per aquas mari as ingreditur, nec propterea ex eius dulcedine qui quam mari sese commiscendo amittit . Quoniam solutiomar ero etiam &h. ec erit quarti Quaesiit solutio tantarum aquarii in cauernosiis motibus ad mare positis copia aliis aquis illuc per continuatos in imo ductus non absurde a tribuitur, ideo causa retrocessionis, nisi quis mali appellare desectum maris ad Vesuvij. uniuersae illius orarmaritimae situm referri debet accepta, non tantum maXDino incendio, maximae i. internae flagrantiae per aliquod spatium aquas ipsas marinas pingues inflammabiles
deurenti, Mabsumenti, sed etiam absorptioni intra canales cum mari continuatos, qui ,extanta laticum propriorum euomitione, per montis fauces ad apicem praecipue essecta,exinaniti, ne vacui persisterent, e mari aquae vehementi vi impertit. e, ac suppeditatae fuerunt, quibus repletis,exiguo post mare uerum vada occupauit, quae circumcirciter littus illius tractus loca inania, iere arida cum ingenti piscium mortalitate reliquerat, rursum alluit,
raractu pisces vitae capaces animauit. Vnde hinc obiter colligas mus latices sontium, fluminum, puteorum'. non QUO. Generari intra terrae specus a vaporibus, ct halitibus elatis,go unde in superiori parte frigidior densatis, ac in paruula guttulas degeneratis , qui successivo quodam modo prosundiores terrae meatus subeuntes, multumq in ea ada ctae,sontes,4 fluuios tandem progignunt, simili prorsus ratione, tua producuntur aquae per lambicum distillatae, pe ascendens vapor a materialibus ad frigidam pari tem
247쪽
Liso Secreor us. a 23 tem, in guttas concrescens, stillatus in vas recipiens p.
pellatum, quomodo sontes, iuvisoriuntur a montibus .esi'
tanquam ab Alambicis , quorum vaporum generationis erationaintra terram occasio partim ab aquis pluuijs, partim ab N ' β aere etiam subminill ratur, non selum inquam tot fontes, putei flumina et in terrae latebris naodo dicto nascuntur .,& augentur, sed a marinis quoque aquis originem , sin crementum sumunt, quae continue per subterraneos ductus, atque cuniculos sensum nostrum fugientes in intimas terrae specus esse indunt, ac insinuant, cui rei argumento
sit, quod si putei ad mare siti fundum effodiamus , salsam aquam inuenimus,sed quo magis a mari puteus distans est dulcem, non aliam ob causam,nisi quia prope mare adhu
illa aqua non tam longe penetrauit, ut attenuari purificari j potuerit, icut eidem contra euenit, cum perem tensum spatiuin terrae angustos meatus subintrat , quo itinere crassiorem sui substantiam deponit, consequenter genuinam falsedinem, dulciori ac tenuiori retenta . Hinc cessat omnis prorsus admiratio, cur apud Venetos Piue apud Puteus satis amplus, Maltus in littore ad D. Nicola tem 'ς 'ς plum qui undique,&almus maris Adriatici , dc ab ap iucum illi pellatarum Lacunarum aquis salsis circumdatus mediocri dulc:s
interititio dulcillimi a qui perpetuo in communem nauigantium utilitatem scateat. Sed, ne a proposita re pro Recessus macul nimis abscedam. Simon Portius in Puteolana fla rantia, in qua mare pallibus iere tam ex eo , quam e monis Porti .
alijs Scriptoribus recessisse constat, liuius euentus causam fuisse reseri, quod exhalationes exitum quaerentes,terram rarefecerunt, quae gliscens, veluti sitiens aquam persuas scissuras, ac rimulas hausit, unde factum est, ut pars illa terrae, quae prius abluebatur, sicca remanserit. Supra autem ex D. Augustino dixi, quod una marinae aquae ab &D. Aurust. sumuntur per combustionem , vi torrentium aquarum ignitarum, quaecum illis commiscentur, in quam pariter Piscium morcalorificam, imo adurentem aquarum vim retuli pistium iu ς- Ff Orta
248쪽
mortalitatem Tanta enim alteratio ad contrartum d repent facta, dico a frigido lumido,ad calidum, Iccum, i contra ubitariam necem inserre potest animantibus sortioribus; cuius rei exempla non desunt, sed breu, talis ergo omittuntur . Refert vero Georg. Vernherus Transiluanus de alia Pann dum verba facit de Balneis Budae, in his videlicet calidis pisces nasti, nutriri conseruari, qui si transportentur ab illis thermalibus aquis in frigidas, statim eos interire testatur. Quid ni ergo etiam, multo manis, si in costrariarum qualitatum aquas subita fiat tranaetigratio Quae insuper tot prauis diuersorum mineralium qualitatibus amaris , acribus, lausteris, nec non sttidis odoribus insedita, contaminata sunt Et hic finis Aetiologiae Terrae motuum . Cui mo succedet altera breuior, flagrantiae, seu incendio Vesuui conueniens
Aetiologia Flagrantiae, me Incendi montis Vese ij, ν primum de causa,ν modo generationis fulminis aerei, mox de causis intrinsecis,s extris sicis Vsuuiam incendi , quod prius iterum definitur, aut circum- 'ibitur. Ubi de Igne Fbterraneo, em continuitate disseritur, se cur tamen incendia de oris non continua, sed extemporanea sint; Atque cur, quo'
modo mare ad incendia locorum maritimorum con
249쪽
V NI AN superius, occasione AetiO- H logiae Terrae motu tim, plene , ut puto, fa- tisfactum est etiam sermoni de causis diui- Θ, A s is, quae identidem meo ita mandante , iri a dia C cum ad commouendam, aperiendari ,
tum ad accendendam, inflammandam terram extemplo, terrifice, ac portentose suscitantur, aut in sceleruim vindieram, aut in nostram commonefactionem, ut a pro ν h os, 'fiindo veterno expergefacti, tot vitiorum generibus vel si onaal:qiii, a mentis cogitatione procul ablegatis, ad ea , uiue in Cae MN Vi
lis lunt, unde migrauimus , non quae in terris,e quarum mor terre est
fraudolenta amaenitate, ut herbis, floribus 4 aspectu qui xii cendia, dem iucundissimis, sed cito occiduis, imo venenato chymo imbutis, praesentanea mors continue imminet, serio quaerenda, triclo l. lacertorum cordis vinculo complectenda, libenti, ac sincero animo consuetamus, propterea statui illico sermonem ad naturales caiisas dirigere , quatenus hae nimirum e physicis, ac meteorologicis principijs depromi solent. Quemadmodum igitur in anteactis, priusquam sermo inchoaretur de causis terra motuum, allata a me fuit causa, ratio generationis tonitruum, quae cum terrae motibus mirum in modum congruunt, ut hinc patentior illis via planaretur, ita nunc de causa, & modo generationis fulminis, cum quo terrena haec in Vesuuio dita coruscatio, ignis, atque flammarum eructatio tantopere conuenit, quam breuis inae agam , moxq. de Vesuuiani Incendi causis potioribus orationem exordiar.
Supra igitur loquens de comparatione fulminis caelestis cum incendio terreno coruscatione de repente ab aliquo loco, ut hodie e Vesuuio , missa, dixi, fulmen nihil men ii desse aliud, nisi exhalationem, non simplicem, sed ignitam e nube magno impetu excussam Cui quidem exhalatiunt F no
250쪽
Exhalationi nondum accenssae, sed tenui admodum , ac siccae, ideoq Vndo inςςΠ sacile inflammabili, incensionis occasio praebetur, ac sup
IIII peditatur vel amotu, quo ipsa velocissime rapitur, vel ab antiperistasi, unde in sese magis, contrarium fugiens, collecta, calidior, sortiorq euadit Et quoniam, ubi accens
est, una quoque rarescit, ac dilatatur magis, omni conatu in nube frigida, densa, diu i reluctante aperturam quaeri- momodo a dumq. post luctam, nubem tandem disrumpit, tonitrux00itru edit, hiuit horrendum,sed si nubem ipsam ad inferiorem partem tanquam tenuiorem ibi,ac debiliorem frangat, eodem et impetu, quo eam scindit, ad terras vibratur, nec in aere mox diffluit, dissipatur, ut pleraeque omnes exhalatio-cies ignitae, tum quia velocissime erumpit, tum quia paribbus bene coagmentatis, inter se cohaerentibus compa- Quomodo ginatur, fulmen illud essicit, quod vel cum cuneo, vel sine fulmen. cuneo tot damna saepe aedificijs, arboribus, pecoribus, hominibus infert,quot hodie Vesuuiana fulmina.Interdum vero sulmen, languidiori ictu iaculatum, non peruenit ad
terras, sed in aere eneruatur, ac moritur. Quae pauca de 3sulminis generationis modo in aere, ad facilio tem intelli-pentiam eorum, quae facta sunt in terra montis Vesuuis.
Licet igitur ad terrae motuum generationem plerum I. exhalationes minime accense, aut ignita concurrant, tex eo abunde patet, quod ignium eructatio in quibusdam
solummodo terra motibus conspicitur, attamen in Vesuuiano motu aperte nimis visum, obseruatum ab omnibus est,non simplices tantum, sed inflammatas, prorsus s. igneas adfuisse e montis faucibus tanquam fornacibus , caminis, instar ulminum e nubium fracturis ac latorum, impetuos vibratas, cum flammeis torrentibus,
saxis vari generis torrefactis,ac exustis cineribus serream, plumbeam, nitrosam,sulphuream. bituminosam substantiam singulorum sensui fierentibus, ut nulli dubium esse possit, quin Vesuvianus ardor ab Xhalatione accensa , in t flammam cisa, velut etiam a dictis mineris terrae