장음표시 사용
251쪽
montis specubus occultatis,4 ad concipiendum ignea suopte ingenio dispositis,inardescentibus primariam causam e naturalibus intrinsecis, proximis, aut immediatis habucrit, suppeditata etiam interim prophasi , leti extrinseca, procata reiica occasione ab aquilonaribus ventis frigidi unis, qui Octobri mense vertente ad plures dies,ante
incendium, spirauere, iuccedentibus move maritima plaga cum aliis , tum praecipue Austris , S Asricis vehementissimis, quae cuncta ad Vesuuii terram concutiendam, pa te faciendam'. S ad ignium fumorum, saxorum , cine rum j. densillimas nubes inde euomendas, quantam iam habere potuerint, ex infra ille rendis unicuique mani χ-stum fiet, praeter cluam quod luperius etiam id ipsum breui 'ter notatum a me suit Circumscribamus ergo nunc ,
non exactae detinitioni subiicere nos volumus lasci di Vm ' :
hoc Vesuuianum, dicentes , nihil esse aliud , nisi magia una μ' ζ'
quoddam in Natura accidens, per longa, ut pluris tum exurgens interualla , nimirum, immensum quendam ignis excessum, qui ab illius montis barathro ignium subicrraneorum erumpens, ac pinguem, combustibilem eiusdem terra materiam persequens, per violentiam diruptis an-ri lius, nouis quoque ab illi, non longe semotis terre hiatibus, ac sum ariolis, naitas na&horrendas mortalibus super terram plana flammas eiaculatur. Pro cuiu dc scriptionis enarratione , ut causae inpiimis materiales, ct eff- cientes, mox vero etiam coadiuuante istius flagrantiae in .s itis, d agentur, supponendum cst cum meliori philosopliantium e tu indiis
schola, in totius terrae in andris, praeiertim non
rum locorum, quae specubus, Mantris abundant, minera, 'libus varisso copiosis exhalationibus resertis , quae q. maxime ad maris oras perstant, ad quae fluctus salsarum simul, linguium aquarum, nec raro procellosae tempestates illiduntur, igneam latitare substantiana, in perpetuoso mite minerarum combustibilium, seu sit carbo, vel pru- seu vapor seruidus, aut etiam flanὶma, ubi conflagran
252쪽
di spatio priuata non est . Et liuet incendia ipsa terrarumί
velut Vesuuij hodies, extrinsecus semper non emicent, sed extemporanea sint, non hinc propterea est deducendum,ignem in subiectis terrae latebris,& caminis,cuiusmodi nunc, post cessatum incendi paroxysmum n intimo Vesuuisbarathro a viris fide dignis notati sunt,perpetuum Con inui minime subsistere. Cuius sane ignis continuati techmeria
VA:4 'bi' signa habemus quam plii rima, iuxta Galeni testimonium
rathria si na lib. s. Meth ubi Vesuuisnaturam affabre delineat, dico sumu, vaporem, aeris montis teporem,praeter aquas,quaritide seruidissimae eruperunt; Quales aquae,passim thermales nuncupatae, ex alijs multis orbis terrarum locis citra incendiu scaturire solite,eandem ignis continuitatem latis super i. demonstrant. Vnde experimento domestico, irihil cunctis accolis noto, atque vulgato constat, apud Pataui-ium nos, in Thermis Aponitano, mulieres ad pullos gallinataui eos, columbinos deplumandos huiusmodi aquisiti so- '' ' ere, ubi primum e terrae meatibus pullulant: ita etiam, ut ud cim; infinita alia loca taceam, ad Cimini montis radices situ num molem boreali ubi Viterbium vis ignea sub antris absconditata, Dyope Vixς assi manans manifestatur,dum in totam illam planitiem 'μ'' diffunditur molestissimo Sulphuris halitu plena, nec non
glebis passim aridis, spongiosis,innumeris .sontibus prεε huis hi, calidi circumalluta, quos inter Bullic anu recensent famo- 6 ait tu sissimum, ob seruorem intolerabilem.Verum cur longe se- Vesuui ea mota loca ad id comprobandum quaerit, An non resert: his , Ambrosius Nolanus vaporaria in Vesuui montis vertice grati fieri,quo plerique valetudine affecti mense Augusto ascendunt, ut per nimias curentur desudatione: Qua de roscio etiam me esse locutum, dum montis huius naturam,&qualitates venabar . Calorem vero hunc talibus aquis Thermales thermalibus insitum, nemo unquam sanae mentis dixerit, aquae no a selari, aut ab interaneo calore vi Solis impertito telluri,
i qui ui ' communicatum esse, sed ab ardescenti igne, qualis est vel in accenso carbone, vel in flamma: quoniam scilicet Sol
253쪽
Liber Secundus 23 Inunquam stagnantium lacuum latices, quos saepe recta,
nullo interiecto impedimento, suis radijs serit, adeo calefacit,nec interaneus calor tanti est roboris,ut aquas suapte natura gelidas illac excurrentes, ad tam magnum caliditatis gradum redigere valeat. ii odii externa coruscatio, aut incendium variare videtur, modo scilicet cessans, modo reuertens, non est cur miremur, quoniam flamma , seu incensa illa exhalatio soras ad tempus eruciata, de natura accidentis est,tandiu i. durat, ac persistit, quandiu combustibile adfuerit,' tio cessanteri ipsa cessat, donec noua, recens e iugi intus seruido vapore, seruidaq. caligine, materia repullulando prosiliat ad supernas cauernulas, quae ceu suligo in caminis terra crassissima ab exsuctante intus spiritu , vel flatu concitatum ignem corripiat, sicq. fammas iterum nouas edat, sed non homotonea eodem semper, continuato tenore, ut sensus indicat, Molim , fuit in Vesuuio obseruatum, post decantatissimum incen
dium Titi Vespasiani Imperio editum, quippe Dionis,
Vitruvi testimonio, ci quotannis, vel paucorum sane interstitio annorum, Vesuuius ipse incendebatur, in Aresintensiori, nunc remissiori flamma, nunquam tamen tam Vehementi, tam l. terrifica, quam Titi S nostra hac aetate. Siquidem natura tota in motu continuo persistit, maioraq. vel minora promit id genus accidentia, pro diuersitate dispositionum, tum loci, tum materia accendibilis, tum Ventorum in eam urgentium, ut ante nos do istissimus Baccius annotauit. Tres namque hae sunt principales causae
penitus a neccssariae ad huiusmodi progignenda accidentia. Cuius doctrinae veritas ex supra non semel traditis, enarratis nemini patere non potest. Et quoad locum, hic non ubique idem, eiusdemq. dispositionis est,sed diuersus, vagae, cum meatus cuniculi subterranei inaequales existant, ac diuersimode labyrinthaeis gyris fatiscant, imo, ut non valde ante probaui, sub mare quoque certis in par
tibus ad loca non adco longe dissua. proximiores Inculas
Coruscatio. vel incendiu cur modo cesset, modo repullulet.
254쪽
Lbtendantur, vim i ignis exinde communicent, perinde ac terrae motiones per eosdem mei ductus prosilientibus exhalationibus. An non in Puteolano sinu, assertore Plinio, duce experimento, quae miro feruore exiliunt,' non multos ante annos medijs eius fluctibus visa sunt erupere incendi, Ad quam locorum dispositionem, diuersitatem magnam in cunctis incendijs generantem, respiciens Agyw0is ς' saepe citatus Agricola ait, manifesta montium incendia sisti η''j' helua sint, intelligere nos nullam esse obstructioncm
viarum, per quas modo quasi fluuium quendam ignis,modo flammas, nunc vero tantum sumum evomant. Sin per
temporum interualla increscunt, internis vij occlusit,eius viscera nihilominus ardere Superioris autem partis m-cendia,propter semitis inopiam, nonnihil ad tempus remittere. At ubi spiritus vehementior rursus, reclusis vijs ijsdem, vel alijs, e carcere magna vi erumpit, cineres,arenam,Sulphur, pumices,masias, quae serri habent speciem, saxa, alias'. materias foras eiicere. Cuius rei exemplum sit non modo, ut idem notat, montis Aetnae, montis noui, qui ad Auernum, sed MVesuui omnibus patentiss- mum hodiertium incendium. Quoad materiam, haec proteriae secto necessaria est causa, sed nec ipsa semper unum Meundem tenorem seruat, ut nec eadem qualitate,ac quantitate perpetuo disposita est, nec etiam ita vegeta,ut exci-sMeten, eat tare incendium Valeat aeque in una, ac in alia parte . Prosa te raemo e scienti denique causa ponuntur Ahalationes, ac ventityi , incon hi ambo eandem cum Aristotele, non item cum Hipp. obtinent naturam,&sub eadem comprehenduntur specie agentes, mouentes, excitantes l. in propinquo, ac bene
disposito semite flammas Quinimo, ut sine huiusmodi
spiritibus nequeunt terrae motus fieri, ita nec conflagra-6ones, vel incendia.Quod inde lucidissime patet,quoniam signa, Meffectus incendia ipsa anteire, subsequi soliti, ab exhalationibus, ventis manifeste gignuntur, quales in Vesuuiano monte conspecti sunt ante , post eius fla
255쪽
L Secundus. 33grantiam Subterranei quippe inligitus aliquandiu anticipare solent, ut olim apud Puteolos, errariam, priusquam igne globi e patefacta terra evomantur sicut nescio quot retro diebus , antequam arderet Vesuuius A quibus mugitibus exiguo pol tempore terrae motus vari , S inaequales edi consileuerunt, deinceps fractis, quo maxime impetunt, rimosis terrae locis, fumus, diabeo mox crassa emitti caligo incipit, tandem l flammarum, ac cinerum vortices horrificis modis in aera iaculantur. Quae omnia ignitae exhalationis, ienti impetuo se iactati manifesti sunt effectus, cum saepissime alijs in locis, tum hodie maxime in Vesuuio calamitose editi. Verum quia is supra loquens de Aetna potissimum, Insulis,de quorundam mente, ac sententia dixi, loca ad mare lita valde crebrius tentari incendiis unde in Sicilia , praetcr Aetnam ipsum, et quo. ue conterminae Aeoliae omnes Ischia, Prochyta ad Neapolitanorum conspecitum in Campania, prae caeteris,Vesuuius, extra Italiam vero una Cycladum in Aegaeo mari Insula Istandi a praesertim in ea mons
Hecla, flagrantiis, ac tremoribus subiacent; ex qua ob yndenam teruatione deducitur, mare etiam concurrere ad ulcit an eudiorum
da incendia, ipsum l. simul, si non re vera agentis , saltem generatione coadiuuantis causae nomine, ad id mali genus eis ciendum bis piis conspirare, idcirco,cum Omnia fere loca totius Orbis ter tere. rarum, ardoribus, vel incendi j obnoxia, a circumfluo mari alluantur, irae hiatibus quoque, atque speluncis ad illud patentibus , a procellosis ventorum turbinibus subinde verberentur, nec non iugem inde, pro incendi j nutricatu, alimoniam concipiant, nulli mirum esse debet, si creberrime, vehementissime ardent Mare etenim Rationes. praeter fluctuum suorum in subterraneas caucrnas allisum, quo vias illarum intimiores recludit, ventis ab eo spirantibus aditum ad prosundiores partes, in quibus exhalationes facile inflammabiles minerae combustibiles, de
fortasse etiam ignis scintillae , aut flammulae absconditaea sunt,
256쪽
sunt, reserat, atque dilatat, ut hac ratione velut principium quoddam statui posse videatur incendiorum,initium motus praebens caeteris causis , quae magis proximae sunt, pinguem quoque, inctuosam sui partem in propagatio-Qualitate, ne materie incendissilbministrans .Quod enim maris aqua,m iis ε/qyl praeter crassitiem, salse dinem, pinguis etia,&vnctuosa sit, ita ut eiusmodi qualitatibus cum minera sulphureas, ac bituminosas adaugere,tu vel accensam iam in illis sanam amfouere,& coseruare queat,no aliude melius probari potest, quam ab experimeto Aristotelis, qui 23.seet. Probl.scribit,
topore tepido ex mari oleum eXudare: απο)θτω, άλ- λιαι- αφαιρε του Et item Oleum subsidere salsis et oi αλααύφιζα-πτο Γλωον 1. seet. Sic de mare tanquam rerum Omniunxisprogenitore loquens . de Gen. anim. cap. II. ait: Maho corpulentius aqua potulenta II, atque etiam a natura calidum est,ut particeps omnium partiu idelicet humoris, aeris,terrae quXta hoc facilius in mari, quam in fluuij na- Natatio Hr tamus, 'nde Gal. 3. de san. tuen admonet eos, qui natatios, quilii nibus assuefieri volunt, a marinis incipere. Insuper marinaei uuiis aquae,ob sui pinguedinem, linamenta , ac vestes in eis immersas, d lotas commaculant, non abluunt. Quam rem qui docere nos volens Homerus, dum lyssis naufragium ad marina cur Corcyram canit, introducit Nausicaam Alcynoi filiant
tibi. . ' lauantem veste , cum l. ad mare esset prope ripam fluuij, non in marina aqua eam fingit vestimenta ad abluendu immergere, sed in fluuiali. Quae cuncta magis adhuc in proximis , ac subsequentibus capitulis confirmabuntur. Ignis elementaris natura, s locus Ignem in mixtis,
ubterraneum in primis Vocatum, mani siste δε-ri , contra quorundam opinionem Disserentiae ignis
dementans, nos,atis, 'subterranci Ubi Conim
257쪽
Liber Secim lus. a 33bricensium, Tacci opiniones mentilantur. δε- mum, quae de natura, di at sis incendiorum Aerarae,
e tu upra dicta fuere , auditoritate Pindari, Luci ci , Virgil, , Sibi di Auctoris Eodiaci litae
UEMADMODUM supra de communi Peripateticorum sententia statuimus,da-Q - riclementum ignis, quod ultraciae te raele
menta , ut in proprio loco, ad Lunae glO S qualitates.
αδεῆ bum insidet, tanquam corruptibilium cor porum purissimum, plurimum serinde, minimum materie participans,d naturae Coeli non longe diffinite, ut idcirco inter purissimum simpliciter, quod est Calum, cinter haec nostratia non pura, id quod est minus mapurum his, is in iis purum illo, quasi medium quoddam corpus intercedere aequum suerit, censeant Quidquid lubet neoterici aliqui magni alioquin nominis, spectatae l. doctrinae, quorum dux videtur fuisse Cardanus , cuius tamen rationes, largumenta subtilissimus caliger abunde refellit in suis contra illum Exercitationibus, sic cum Aristo t. alijsq. Philosophis, ac sensu ipso dubiarum rerum iudice asserendum est, intra terrae viscera ignem, imo ignis fontes, velut aquae,&flatus contineri iuXta Platonis mcntem in Phed.' Aristotelis dictum in lib. de Mundo, quorum ali occulti sunt, obscuri, alij respirationes, 'uasi reflationes habent, ut Lypara, Aetna, Aeoliae Insulae, cos'. subinde,&suuiorum modo fluere, mailas, flammasq. candentes promouere. De qua re, dico de igne, vel intestino calore ad meum hunc sensum,docte, largute peragit Erastus in suis Epist praete Georg. Agricolam , cuius doctrina nihilominus libenter, quam frequenter utimur. Neque enima; et audien-
258쪽
Contra eo audiendi sunt ij, qui idcirco negant in intimis terra cauer- qui ζg ntiis talem igneam naturam adinveniri, quia diu ignis extrale tu' sui elementi regionem esse non possit . Nam terrenus ignisbu non est ignis elementaris, sed, ut recte determinat Aristot. Ibidem cur mixtum quoddam naturale igneum,quod est ibi a natura loeai, '' collocatum, chim alijs, tum duabus praecipue de catriis. Sicut enim in quolibet elemento sua reperiuntur mixta, animalia l. in summa aeris parte fiunt meteorologica , ex determinata materia, silc infra terram miXta generantur terrestria, quibus pro materia inseruiunt vapor, sumus, ignis, aqua, tot q. varia succorum genera, quae sponte cuncta e terris effluere cernunt ut Quorum sane terrestris ignis partim materia existit, ut in primis metallorum,ac mineralium, partim vero ceu aptissimum instrumentum videtur, maXinae l. activum ipsius naturae in tot eius a nobis non perspectis, nec penetratis operibus. Quinimo eruditissimusioni , subie inaccius, cuius doctrinae hac in re praecipue adhaereo, huius ranei ex bac necessitatem in tota natura inde argute probat,quod fini Rem μης' eluis artibus innumera sunt opera, quae non perficereia tu sine instrumento ignis tam necessario , ita prudenti'-ma natura videtur hanc ignis sobolem infra terram constituisse,unde disseminato per opportunas imme si istius corporis venas calore, tot mira perficeret rerum terrestrium mixta, Vt l. aquas ipsas, divino ferme instituto, ad salutem hominum, uno perpetuo temperamento caloris assiceret. De discrimi Verum, quod nam discrimen est inter ignem tam nostram
s. ἡ ' tem, familiarem, quam subterraneum , ac inter elementarem Id puto esse praecipuum, quia elementaris in sua sphaera undique se a contrariorum damnis amplitudin sua, inditaq. energia tuetur, nec illorum iniuriis lacessitur,
utpote formae plurimum continens, materie vero minimum, unde non tam regionis terminis, quam propria natura Caelo assinis est , quippe quid lucis vim, a nostro tamen visu, ob infra adducendam rationem, minime penetratam, in se continet, multum mobilis est, & corrupti,
259쪽
Liber Secundus. 237bilium corporiam purissimus, parum absens ab essentia sorma cuiuspiam,adeo quoque ut pro vera forma ab antiquis fuerit acceptus, ut ex variis Aristotelis locis colligi potest, quae causa est cur inibi pastu non e reat alis vera ignes, inempe etiam nobis domesticis, familiari lue,d subterraneus, tanquam a primo illo diuersi, Malligat materijs, aduersariorum iuri j patent 4 nisi pabulo, aut nutrimcnto
subinde insita irentur, quena admodum & calor noster nativus, facillime corrumpuntur,ac pereunt, cui tam Cn cor
ruptioni nec ei sario ob id contingenti, si nutricatus denegetur, pluribus modis, de nostrate intelligo , occurrere solemus, quo tum natura, tum ars adinvcnit, ut ignis ipse denuo regeneretur, Quandoquidem gignitur ignis ab alio uot modis
igne,attritu quorundam corporum , cc coitione radiorum eius sulcue-
solarium . Promouetur nihilominus hac in re dubitatio si tur. lentio minime transigenda, utrum omnes ignes eiusdem infimae pecie sint, S, quod eo etiam Vergit, an igni sub onuies eius terraneus ab elenacntari, ac nostrate quoque forma lucr M&toto genere differat. Con imbricentes de sententi Ihri D.Thomae .sent. d. qq. quaest. 3. art. r. respondent quod omnicum ignis inter caetera elementa maxime actuosus sit, alio . 'l' 6' ς
rum corporum sublunarium materiam sibi assiliani , ut homoe . Aristot L. Meteor. cap. 3. docet. Itaque, aut in materia propria inuenitur, cum nempe est in sua sphaera , aut alienam corripit v. g. aeream , t patet in flamma, vel terrestrem, ut videre est in carbone. Quocunque vero modo
ignis accipiatur, dummodo formam ignis habeat, eandem specie naturam sortitur, etsi ex parte corporum quae absumit discrimen sit. Itaque etiam igni inserorum cum nostrate igne specie conuenit; esto ille neque adiectitia materia Queatur, neque luceat. Non enim istiusmodi affectiones naturae diuersitatem arguunt, sed accidentariam differentiam Andraeas vero Baccius do istissimus tum Medicus si sueti. tum Philosophus lib. q. cap. . de Thermis rem hanc ita definit Hunc ignem ita constitutum in ventre terrae , ab
260쪽
elementari, ac etiam communi igne disserentem ponimus
non regionesolum, ac mole coarita infra terram, unde per varios hinc inde meatus exhalet, ad circumferentia, ac
calores dissundat suo , veru metiam disserre utrumque forma dicimus, ac materia, ct toto genrre .ppe dissere hic ignis terrestris ab elemento, ut compositum Uuosim
plici illud enim materia communis . pars una componentium prima hoc autem mixtum, vel materia propinqua quorundam sui generis mixtorum quae diximus metalla, mineralia, lapides, vel instrumentum Disserunt
ormalibus disserent:=s, hic etenim terrestris igni eruens sed caliginosis,ac expers luminis si vero luminosis, ac expers incendi . Utramque naturam , quasi medius participat communis ignis , quem arti Dialem vocamus , feruens incendio, ac lumininus in aperto aere. Porro hunc ipsum pro obiectae materiae genere, misium, praedominioiulphureum idetur sed enim Metherogeneum dicendum, ct de natura diuersae subsantiae combustibilium rerum Cum quia talem putandum est esse terram, quae tiforis, itta intizs, imo intks maxime diuersarum partium
esse debet, ubi tota supponitur mineralis, ct insinitὸ admiasa. Tum ratione exhalationum diuersae qualitatis in cauernas ipfas, υnde perpetuum habet ira omes incremenium Tum denique ob ignis vehementiia, qui in nam cougeriem, quo maiores ardendo acquirit ires , osortius quamque rem praeuia ibi conuertit insomitem,mineras, piis id missentes, imma ηia xa. rum Vltimorum verborunnian lat Aphio veritas corroborata est hodie,dum glomeratio ignis e Ve-disaeus suuio monte foras exorbitauit ad incendium. Atqui pro
I. bita, Baccij opinione videtur pugnare magnus ille Aphrodi-
saeus, qui existimat ignem de hoc inferiore,ac de illo superiore,non ni uoce praedicari, quae Alex sententia suauiter accipi debet; nam substantia est eadem quod tametata, Baccius negare videtur licet actiones per accidens, idest, per mistionem deprauatae Principium etenim, ut loquun