장음표시 사용
261쪽
tur, essendi hoc, quod sunt, unum est, ina ratio, quamuis modi diuersi. Exemplo sit Barbarus anthropophagus, qui homo tamen est, si lubstantiam spectemus Eodem loquendi modo utitur Averro es in paraphrasi Ethicorum dum scribit, hominem, vel insipientcna seu indoctiun δ hominem doctum, ita differre, ut de is sis natura hominis
non aequaliter praedicetur. Qua ratione D. Thomae, MCo- nimbriceni uim ill ra notata doctrina magis probabilis esse videtur, ne taceam, quod Baccius allum assumit, uni vult elementarem ignem luminosum se . Cur etenim L fugeret oculori ac ic in spices doricius, quam non cflugiunt siderales radi adeo distantiores, tot Caelorum inuolucris intercepti: EX illimo itaque talem ignem lucis quidem vim in se habere, quo si Baccius respicit minime est arguendus, sed prae summa raritate, quam ibi obtinet, neutiquam splendescere, id quod clarum facit vel ipsum lucernae uincia, quod in suo acumine non fulget, utpote rarius, quo tamen clychnio pro X imitas est, eo clariori fulgore coruscat. At nihilominus, si quid combustibile apici illi admoueatur, statim accenditur, vel aduritur. Nos autem prosequamur ostendere praedicta incendia, cum in , Aetna, Nesuuio, tum in alijs quocue Aucinis locis, iuxta allatas causa excitata, flabre a variis Scriptoribus cX- primi,atque describi praeiertim vero a Poeti S, qui una tamen etiam rem physice pertractant, soluta ratione V
viliori neglecta. Inter quos, post Homerum,apud Graecos, Pindaro primum locu attribuam, qui sub fabulae sepulchri physicis in- Typhonis seu Tvphoci cum eodem Homero,quod in Sici Ea supra uino ponit, volato, ac mythologico sermone momo in-
loci illius naturam denotat, cuius Lyricorum vatum principis haec est tria: an Pyth. Od. I. At quae non amat IupIter, turbantur cum vocem Pieridum audiunt, per terram, atque per mare a Ium uique in horrenda Tartaro iacet Deorum hos is )phoeus centiceps, quem olim Cilicium educauit multinomnis antrum. At nunc uitiora qua
262쪽
funt super Cumas mare coercentia, Sicilia . eius premit pectora hispida columnaq. caelesti cohibet nivos Aetna
per totum annum nivis acutae nutrix Quippe, ut a Strabone traditur,uniuersus traetus a Cumis in Siciliam usque, Dinduit en Aetnamq. liparenses Insulas, Puteolanum, Neapolita-sus mytho num, laianum agriim Pithecusas l. Insulas, quasdam ζ bbi di profundas, in unum coeuntes sub se solitas habet cauer dilucidatus nas, quae in Graeciam quoque porrigantur, in quibus multa vis inest Sulphuris. Quapropter quibusdam temporibus,cum subterraneis ventis jpirantibus, terrae motus in js locis frequenter fierent,& flammarum, seruentium j. aquarum profluuia gnis . exhalationes,' cineres cum fauillis longius emitterentur, fabulati sunt veteres Typhonem illum Aegypti Tyrannum perpetuo supplicio damna- Typhonis tum sub ijs locis iacere qui, quoties moueretur, ignes
Gg λ cineres eruetaret terras a concuteret . Cuius ex penetra ut accipien libus lubditur m lubiequentis strophae metaphrali, ex
veiba eodem luterdiu quidem effundunt orticemfumi ardentem sed spectantia noctu rutilasamma olutata saxa in profundam maris planitiem defert, cum vehementi strepitu. Illud autem Vulcani reptile gurgites alde horrendos eiectat . Prodigium quidem admirabile Di , miranda ero res , ijs qui audiunt ab illi, qui transierunt , c. Apud Latinos primus exurgat Lucretius cum Poeta, tum Philosopho phus commendatissimus, praeterquam in eo, quod est na- Lucreti te turae nimium addictus, veri Dei, naturae, cunctarum restimonis sunt opificis,oblitus. Hic igitur de Aetna,
qui flammas eructavit Ser. Fuluio Flacco m Q. Calphurnio Pisone Coss. sic cecinit lib. 6.de Nat.
Est natura fresilicum multa cauernis. Omnibus es porro in speluncis ventus, ct aer. Ventus enim i bi es agitando percitus aer . Hic bipereatuit calefecitq omnia circum
263쪽
Liber Secundus. v ISaxafurens qua contingit, terramq. , ab ollis Excussit calidumsammis elocibus ignem Tomist, ac rectis ita faucibus ei cit altὰ Funditq ardorem longe longeq.fauillam Dissert, ct crassa oluit caliginesumum Extrudit .simul mirando pondere saxa. Post Lucretium Virgilius eadem euenta perbelle prosequitur lib. 3. Aen. carminibus superius etiam a me citatis, dia Phavorini apud A. Gellium notis, cauillationibus '
vindicatis, qua in hoc loco sunt iterum decantanda. - sed horriscis iuxta tonat Aetna ruinis Interdumq atram prorumpit ad aethera tibem Turbinesumantem piceo ct candentesauilla Attollitq. globossammarum,crsidera lambit Interdum copulos, uti aq. visera montis Erigit erucians, liqueffactaq.saxasub auras
Quibus accedit Silius Italicus,quem merito Capacius hoc Silii Ilauci. loco inferiorem nulli existimat, cum verborum, sentcntiarum scateat proprietate. magnitudine, addo ego,prore mea, quia causas etiam naturales breuiter innuit, si non diffuse enarrat;
Sulpirans viii . diu cale'ac a medullis Asuai, 40gios exhalat in aerasiuus
Parturit, ct tremulis metuendum exibilat antris, Interdumq cauas luctatus rura per edes Antexire oras nisu lugubre minaci Mulciber immugit, lacerataq. viscera terrae Mandit, exes labefaciat murmure montes.
Qitibus omnibus, me iudices, neutiquam cedit hac ni Stellatus Poeta lib. I. Lodiaci Vita humanae in Aquario stellati ad finem ita ut idem Capacius, licet in hoc parum accura Capaci hal tus , oculatu lue istius carmina Lucretiresse crediderit, lucinatio. dum post Lucretiana de Aetna,illic subnectit De troque H li monte
264쪽
monte nempe Aetna, Vesuuio ine eodem libres identa scilicet Lucretius : ubi Capaci error plures alios in eandem foveam traxit , dum&ipsi testimonio decepti tantis sibilim Viri Lucretio attribuunt Auetoris Lodiaci vitae hum car- qnorundam mina,quibus causas cum terrae motus,tum incendisAetn ,
atque Vesuuij, quam docte, ac eleganter exprimat e su sequentibus nusquisque facillime iudicabit: Qua inci lapsus etiam est alius Scriptor, qui Hieronymo BOrgio eadem attribuit quod masis miror, testimonio ipsius Capacij, qui id nullibi, quod latam , asserit , sed tanquam
Lucreti versus ponit, ac citat. po si Propterea exponam paucis cur terra tremiscat lati. euaeuis tanta illam quatiat, cogatq. moueri. Scire igitur licet innumeras, asai . cauernas Sub terris esse, atque illic quandoque creari Itigentes ventos, qui dum crudelia miscent Praelia, concutiunt terram, nimioqiurore Congressi euertunt totas cum manibus urbes Donecparte aliqua erumpant acto agmine, auras Diffusi in Dacuas non longa pace quiescant. Gignuntur ero hi enti telluris in aluo Lxfumis quos icina trahit ignis ab nda uippe igne e multos, magno . perenni Tempore nutrit humus dictu mirabiles)sed non Fal a tamen refero; credet qui iderit Aetnam uulscatebras calidarum Aquam pectarit aquarum Et qui itiferi benὸ nouerit acta Vesui. Hos agitant ventos qui subterranea regna j manes habitant, caecisq. morantur in antris Non etenim nugae prorsὰs, nec inania verba Sunt,quae de Ugi rebus memorantur Averni
Nempe locus nullus rusra es pabitatur ubique Sub terris, pra terras, inq aere, ct igni In CaeL, supra Caelum, es bi regia summἱ Induperatoris, mundum qui possidet omnem
265쪽
L: er Secunilus. a 43 Qui duo soli postremi versus abunde nimis omnibus indicant, quantum Lucretis mente, falsis j dogmatis longe iei dabisit eiuscemodi assertio , qui clineta singula in natur Epizeus
maiestate ponebat tanquam Atheus, ac Epicureus, praeterquam quod etiam phrasis illimilis est. At non cirare, aut dormitare interdum, est supra hominis captum,sapit l. prorsus naturam diuinam . Quam apte igitur, quam l. e X rei natura,&Physicorum more, Poeta hic cicrraemotus incendi Veluti iani causas, generationis l. modum delinearit, sermone vi dici potest , quando uniuersa nata, hanc materiam tam arduam, tam l. profundam duobus solum supra viginti versibus exactissime perscripsit. Cum irasi .ex iam discussis de coenunis, et nostratis ignis, ac subterranei, S elementaris discrimine constet quami clariss- me necessitas continuae alimoniar adiecit iti fomitis, quibus priores ambo egent,perenniter i. si ea non desint sustentari solent,ceteroqui intra angustu tempus collapsuri, nunc superest, attente videre, quidnam sit eorum pabulum in quinam semes Quod sane breuius quam heri poterit,in subsequenti capite perstrinuam
De pabulo, Pso1mte i ni in Acina, atque Vesitim,
bi variae reconsentur opiniones probabiliores confirmantur Medicorum doctrin f,di multa adducuntur de Sulphuris, Tituminis, Nitrii nati ra in ulorum energia in promoui uiis incendrys. A quo Sal. Z Vitrum conueniant, di erant, Arist. PPlin. auctoritatibus. Cur Salomon in Prouerb ait: Acetialia nitro, tu cata carnam a cordi pellimo.
De ignis traiectione ad Naphtham . omodo ignes aliquando per se, aliquando ab externo principio su-
266쪽
scitentur, augeantur Demum Dinde nam hodie cum tremor, tum tigror in Vesuuio originariam occasionem natisi fuerint.
VI incrasi &structura, nec non in variorum effectuum, accidentium generatione plurimum inter sese Aetnam , Vesuuium conuenire superitis demonstratum est, ita rationi consonum fit, in causis eorundem,velut fomite ignium, quos intus alunt, absconditos pleriam q. habent, per interualla vero etiam foras impetuose egerunt, magnam intercedere conuenientiam . Vnde adiutus nunc de pabulo fomite huiusmodi igniuna, qui interdum ad tam horrifica incendia exorbi- AuctorisLib. tant, in medium ante omnia proponam o inionem Audio-
mite ignis potius Quintil.Varum,teste caligero 6. Poet.. ii quidem ς00 ii vj indagaturus propagine materiae tam vegetae, quae Aetnae perpetuo suppeditet pabulum ad sempiternum ignem, quanam ratione materia iam semel combusta instaure vires, leuegetetur ad nou si inccnditi, diuersam sane cogeriem pro causa affert Sulphuris,Bituminis, quicquid succi interris proritat ignem,sed tamen id potissimum lapidugeneri tribuendu esse concludit,Molari nempe, aut Pyriti: quibus inquit cuso flammae Vera, tenaxq. data eH,sed maxima quis Zmolaris Illius incendidi lapides,sic indicat Aetnam, Q e mul, cferro quaeras, respondet, ictu Scintillat calor, c. Q iam Bae Cuius Viri opinionem fallam ' erroneam esse inde pro-
tib 'i j bat Baccius, quod illa lapidum genera non eam in se obti- nent naturam ignium tenacem, propriam quippe Pyri'tis
267쪽
Liber Secundus 2 stis lapis inimicissimus ignibus est, nec unquam incenditur.
licet ex eo tanquam durissimo Xcuti ignem attritione constet Alterum vero genus, pumex quale est , semel exustum, ac omni prorsus humore combustibili priuatum contrarios in Aetna, χXtra Aetnam flectus parere citatus Baccius ex Fareto a firmat; si quidem extra Aetnam, ut omnino expers omnis aptitudinis ad ignem, ubi aliquandii senserit aestum, imbres, frigus, at ue aerem, nol solum non ardet, immo etiam nouam aliam acquirit qualitatem, satis it r. in agris in genus cineris arcnolum quidem, sed pingue, quod fecundissimam reddit terram , hoc est, quod super iis,testimonio Strabonis, quoad Aetnam, S Cassi odori, quoad eluuium, cineres, larenas ex amborum montium faucibus, tempore flagrantiae, crucitatas, licet ab initio, &, lima primo egeruntur,aridae sint, urentes δε ex consequenti agris,d pecoribus, herbarum arescentia, a minerali qualitate infensaro tandem fertiles heri, doli fecunditati, illius instar materiae, quod letamen appellamus, consci re dictum est. Eiusmodi autem lapides Aetnae incendio combusti, inde l. eiecti, &iter sim intra Aetna salebrola loca delapsi, ad tempus ardendi vim rursus concipiunt. ailodest illud, quod Virgilius aut quis quis fuerit auctor miratur in Aetna, his in versibus: Caetera materies quaecunque erifertilis i ni Vt semel accensa es, moritur, nec resa in illa God repetas; tantum cinis, sine emine terra es Hic semel atque iteri. m patiens, ac mille per haustis Ignibus, instaurat vires, Scc. Cuius euentus reddens rationem Baccius ait hanc , non quia eadem prorsus materia semel igne absumpta ardeat iterum, quod mirandum cse , ac impossibile, sed quia tam hi lapides, quam pumices , ac resi qua materiae congeries eius montis, quae tota est poros ad la Xa, nouum ad tempus concipit incendis fomitem. Quc in quidem io
mitem nihil aliud esse subiungit nisi naturalem fuliginem sulphu-
sterilitatis causa quailo pingues,
mo de initiuratione ignis in Aetna.
268쪽
sulphurosissimam, quae eximis, lim mensi'. Aetnae adde de Vesuvij barathris,ui ignium iugiter, ac flatuum eleuata, congestaq in supernis veluti caminis , id est , in ea vallitate cineru, pumichi . ac lapidum poris, ab igne ipso vi flatuum subeunte incenditur , conflagratq ingenti flamma, eodem plane loco, ac materia, qua visum est conflagrasse prius. Sic itaque ignis accensus quam non sibi substernit pro pabulo materia qui ut in fornacibus crudos torrefacit
lapides, contumacissimum metallum eliquat in flammas, ita Aetnae ignis vehementissimus vel exiguum nactus naitem, in quamcunque rem praeuiam, lapides'. ac ci feres sevit,imo etiam montis iuga conuertit in pabulu, cobu Medio do sta l. ad summum egerit. An non pariter constat tantae rei trina, sin probabilitas exemplo nostri corporis, iuxta decantatissi-ctu Is ipsi tum Hipp. Aphorismum:
aphorismo riae relinquuntur in morbis reciduare flent p ό 'i' - ' Crisi nimirum imperfecta, quam sequi solet recidiua,quando portio tantum humoris morbum facientis excernitur , non perfecta, quae morbum omnino tollit, plane vacuata morbifica materia quippe post putrefactionem humorum ac eorundem combustionem in febricitatibus saepe remanent, ac stabulantur in venis, aut eXtra, cinereS, quasi minerae fuliginosae intime igniculos concludentes, qui,si purgatoris spharmacis non eXtra ducantur, quavis leui suppeditata occasione , iterum igneum concipiunt calorem, praesertim si noua ignitioni idonea,vel praecalore attrahatur, vel ab irritata virtute transmittatur materia, similitudine illorum cinerum, qui in furno, post omnem cessatam flagrantiam depastam q. lignorum congeriem , ex solo in ijs durante empyreumate , si quid facile combustibile in datur, vel approximetur, uti palea, seu scenum, ignem rursus accendunt, ac flammas promouent;
Nam modico fermento mas a tota acescit. Verum de hac re non ita post, cum agetursi non de continuato incendio Aetnae,saltem de interpoliato,per j. vices redeunte in Vesuuios
269쪽
suuio, exemplo inprimis febrium contintlarum cum proportionatarum, tum non, velut etiam reuera interinittentium, quae ce lis diebus, statis q. circuitibus redintegrantur. Qiloniam ergo tandem uiligo illa, quam pro sonu te statuit Baccius, penitus cxtingueretur, prorsus i. cuane riui sceret , nisi a subi irata minera foueretur, sicut etiam calor i Π ui ο- in foco reliquus, quod empyrcuma dic variis , giacm ue
denuo minime concipit, v c cdit, nisi minutis limes, de ari re Pim dissima ligna maponantur .cin quae tanquam in maxime idoneam, dispositam l. materiam se insinuans, de agens, sana mam rursiis renouat ea propter de alimonia a pabulo De .ibulo ignitae fuliginis, aqua ignis perpetuitas,&, per interualla ' ΠΤ
quaedam, e X candescentia, atque Omitto e X temporaneae cilius.
emergunt, paucis nunc age te necesse est. Notatum itaque litteris inuenio omnes scrine, qui hac de re conscripsere, magis minus, hanc habere sentcntiam, quod terra inccndia duplicem pro nutalcatu substantiam obtineant, nimirum Sulphur, atque Bitumen, ad quas materias ignes ipsi, aut eorum suligines, ut in caminis cernitur, adhaerescentes conseruantur, 'uibus deficientibus desinunt, ac extinguuntur, non aliter ac noster nativus calor, qui humido
vigente primigeni, ipse vegetus persistit, tabescent vero , statim fatiscit, ac deperit. Hac igitur de re loqucias ibit inter alios neotericos magni nominis, mirae q. doctrinae phur est atq. Georgius Agricola lib. q. de Nat eorum, quae effluunt e terra ignium subterraneorum pabulum,ac semitem statuit, si uiri, soc t mox diccbam, Sulphur, atque Bitumen sed hoc magis is 4:ura,
quam illud quorum primum loquor de fossili, sponte l. 44bi
nascente, quod viuum cognominant colorem praesesert subcineritium in superficiali corpulentia intrinsecus vero, dum frangitur, subluteum, nitedulae modo collucens, cuius sapor subpinguis esse fertur, at iniucundus, quemadmodum est etiam odor'. Nam halitum usque adeo faetidum es flat, ut, nisi antris unde effoditur Caelum pateat, sessores ipsos repente interimat . Effoditur autem , Ibdi '
270쪽
cuniculis in Aeolij praecipue Insulis, inter Italiam , Iiciliam sitis, nobilius tamen in Melo inuenitur,4 in Italia Neapolitano Campano l. agro, in collibus , qui vocantur Leuco ghaei, unde Ouid i de Arte: uid referam Baias, praetextaq. littora velis, Et quae de calido Sulphuresumat aquam Eiusdem xi Cuius crassis, vel natura in agnam cum igne habet assinita-igης pi tem, quoniam calore, Iccitate simul pollet, ut eius pro 'pterea fragmenta lignis, vel carbonibus inspersa flammam ex interuallo ad se pelliciant. Quod sane tanto promptius Sulphur praestat, ignem scilicet facilius concipiendo,ardescendo cl. luculentius,quanto minorem continet admixtionem ideoq. etiam eo tuntur ad pyrium puluerem confi-Vsus in Me ciendum, is ulta componenda medicamenta, ut videre
dici 'λy-xjμγ est apud Homerui Odyss. r. ad finem, pro aeris pestilentis naiasmatis, corruptis cadaueribus subleuatis, absumendis, ac disti pandis,apud Dioscoridem lib. . c. 83. at l. Gal.lib. 9.Simp c. H. qui in asthmatica passione eo frequenter tebatur; unde etiam apud pharmacopaeos diasulphur ad frioidos, humidos' debellandos afffectus facillime reperitur;&deni l. apud Plinium lib. s. cap. I 3 ubi Sulphur terrae generibus assignat, quod iij inter metallica corpora numerant. Secundum pabulum caloris subterranei, modmaterialis causa flagrantia partim ordinariaen perenniter in antris vigentis, partim soras aliquando valide erumpen-hi umihi, Bitum cia, cuius multa asserunt genera in praeaddu- qualitates. diis locis Dioscor. Ilinius, sed id, quod ad rem nostram facit, est succus quidam pinguis admodum, calidus Obstantia oleaceae, Maereae adeo, ut in Sicilia , Agragantino
Vbi ico fonte inficiente riuum,incolae viantur ad lucernarum lumi- olei ad luco olei vice inde mirandum non est, si aquis innatet, ini, Isiti f. quibus composita ex eo tantum abest , ut extinguantur,
sitissem, , Ut potiore adquirant ires, beriores .flammas ex earumprietas ut superficie aculetur,quod Sulphuri,& ex eo cocinnatis mi-