장음표시 사용
271쪽
Liber Secundus. 2 9seruandum minorem , ac inscriorem vim obtinet, quam Bitumen, quod suo pingui, lento , oleagineo l. liquore, si
non promptiorem, uberiorem certe, ac stabiliorem suppeditat fomitem , t alimoniam ad diuturniorem flammam vel in ipsiismet aquis conseruandam unde igne globi, qui Q cum torrentibus aquarum e cluuio mouebantur, iure bu aqu i immerito Bitumini potius quam Sulphuri accepti reseruntur. Velitui bi u Sicut fuit ignis ille sub Nerone in agro Oppidi Vbiorum NJ
lib. 3. Ania qui nec pluuijs, nec fluuialibus aquis, nec alio
quouis humore poterat X tingui, sed saxis, in annis, vi . u. - delicet quia materia erat bituminosa, cuius haec est natura, si ut rebus siccis X linguatur, quo iis alatur. Ita enim etiam . qui artificiosos ignes praeparant aduersus hostes, eorum i insnaues, atque triremes, ne aquis langueant, tereant . pς 'ν η' 'temper eis aliquid ibitumini internalicent, culus Ope reta I phurei. uiscunt, fortiores , evadunt contra Sulphur cito consu amni . emitur. accentum, si et aquam n uilles, emoritur. Quod que huius quidem bitumen Mipsum valde alline, cognatumue exi traizictionesti naturae ignis, quam cognatione potissimum attestatur plη ' &aperit peculiaris quaedam Bituminis pecies, quae Naphtha vocatur circa Babyloniam , in Austagenis Parthiae, profluens Bituminis liquid modo, in quam ignem c longinquo transilire a firmat Plinius lib. r. cap. Ios. Huic magna inquit cognatio ignium, transiliunt q. protinus in
eam undecunque visam. Ita ierunt a Iedea pellicem crematam, postquam sacri catura ad aras accesserat, corona
igne rapta Naphtha quippe tunc ignera concipit ex calore per medium aereminisormiter disormiter, ut aiunt, excito, qui aerem prius accendit, tametsi id,ob raritatem med ij, non ita oculis conspicuuin sit donec in densiorem Naphthae materiamina pingat, quam mox cognatae qualitatis calorificae, rimpathiae vi alterat, ac incendit. Ita quae in verubus assantur, ab eo, quem videmus, igni non tanguntur; sed ab eo tanguntur, quem nou videmus adeo Ii vero
272쪽
vero tanguntur, ut ait Scaliger, experimento constat, ut etiam crementur tandem . Concludatur itaque, quod potissima ordinariaq. materia,qua in terrae intestinis ignes introclusi se uentur,4 aluntur, sunt Sulphur, atque Bitumen, ut inde similiter conuincitur, quod loci, quae istius sulphur atq, modi sagrantis obnoYia iacent, bituminosa, Iulphuro-
iris p . si essis deprehenduntur Ideo recte Cardanus ait lib. et decipue naiau Subtil. Fiunt hi ignes bi Sulphur, aut Litumen gignitur; - plerunque autem iuxtimare , quod Bitumen, o Sulphura marinis sordibus, ac calor omentum accipiant. Vnd etiam supra auctoritate Suri annotaui,prope Heclam is, unum e decantatis montibus ignivomis in Isiandia, quorum cacumina perpetuo niue albicant,& radices perenni aestuant incendio, magnam vim Sulphuris adinveniri,quam inde in loca alia nauibus mercatores euehunt. Qui vero omnia tam in Italia, quae multa sunt, quam extra,nosse cumpit loca ignibus subterraneis ardere solita,adeat post Plin. lib. 3. cap. Io 6. inter neotericos Collegium Conimbricen se com . ad Meteor Arist. Andraeam Baccium de Thermis lib. . Verumtamen quia hoc in loco non modo quaeritur, quodnam pabulum sit ignis subterranei quiete ibi morantis nullum q. vicinis, imo nec accolis negotium Imperuosa facessentis, sed unde, quana ex causa ille tam impetuose
utilitae fuerite Vesuuio,ut saepe ex Aetna, iaculatus,&quoniamnetis attii pariter e cinerum multiformium historia superius enar- b. d/βς rati, bii is ab excretis in re medica obseruatis, eorum q. contemplatione, quae ad scientificam fere magis quam ad coniecturalem nartem spectare videtur, manifeste cuique constat, mineras non unas, sed plures esse oportere , pro
quarum diuersiitate tam in cineribus ipsis diuersitas,quam in igne violenta eruptio facta est, propterea non debemus esse contenti Sulphure tantum, atque Bitumine, sed etiam inuestigandae sunt aliae minerar, quando harum quoqu clara adsunt indicia, 'uibus sorsitan tam violentae impetuosae i. vorticum ignitorum vomitionis primaria caui
273쪽
Li; er Secundus. assignanda erit, non solis Sulphuri, atque Bitumini, quan
do haec corpora, aut mixta, vel per se sola,aut simul etiam copulata. quam maxime ardentia talem , tantum l. impetu parere haud posse videntur, eo quod amborum totussimul corpus minime incedatur, sed in bla siti perficie tatu; Licet enim do istissimus Baccius non neget, imo aperte c6- accis opi- cedat, huiusmodi ignes pro materia, 'abulo varias posses' ' haberemineras, quando natura modo via , modo aliocobustibili mixto, quinimo subinde multis,ut astalet,sicit in hodierno esuuiano inccndio euenisse constat,iuxta nimirum illud ,quod hac eadem in re tradit Franciscus Fabri Francisci Facius de Balia Aquis gr. c. et Materiae in quibui bterranei .hli: ''
ignes accenduntur uni Sulphiar, Alumen,SA, Nitri.,terra carbonaria, Bitumen, Chatianthum, O dgenus metallica
dicta attamen , propter allatas supra rationes in Sulphure, huic principatum, palmam libentius codonat per illa verbi Porrὼ hoc jum pro subiectae materiae genere Ix- tum a praedominio fulphureum esse idetur; sed enim eterogenum dicendum , ct de natura diuer Abstantiae combusibilium rertim . Tum quia talem putandum est esse
terram, quae uti oris, ita intus imo intis maxime diuer- farum partium esse debet, ubi totai ponitur mineratiis, insinite admixti. Tum ratione exhalationum Iuersae qualitatis in cavernas ima. unde perpetuum habet Vs omes incrementum . Tum denique ob ignis vehementiam, qui ininam congeriem,quo maioreέ ardendo acquirit vires,e 9 Itis quamque rem praeuiam bi conueri II in fomitem,mineras,montes, immaniaraxa Contra quem
nihilominus eruditissimi insurgunt viri, Sept alius, liba Septati , euius quorum primus constare tradit ex fide iunis histo 'R J piri s lubterraneos ignes carbones esse ignitOS, non iam traiiae. mas sed Sulphur non carbones producit, verum solas cxcitat flammas, praeterquam quod Sulphur ipsum in tam magna copia, quae continuestrisciat pro materia ingentis
admodum flagrantiar,gigni vix potest, cum Sulpitur suopte a genio
274쪽
genio promptissime ignem excipiat, at quo facili is ignescit , eo etiam citius consumitur. Ita pariter Libauius Om. 3. Singui. lib. I. delitum in genere cap. I . in Schol. contra eundem Baccium asserit , non modo solum Sulphur
minime es e principale pabulum ignium terrestrium , sed potius illud ab unico Bitumine subministrari, cuius opinio
Pro parte iis est etiam prae caeteris Io: Langius lib. 2. Epist. 3. Surius
Hecla monte Isiandiae, ubi tot horrifica, immania l. in tacendia ii non continua sunt,saltem creberrime eXcitantur, narrat loco a me alibi adducto,infinitana Sulphuris copiam reperiri, quam mercatores nauibus inde in longinquas transuehunt regiones, nulla de Bitumine facta mentione. Date camp. ad Plin. lib. I 8.cap. a Phlegrae campi nominis ratione reddens, sub quo uniuersa Campaniae regio continetur, tamets. inprimis Puteolana, ita scribit toto illo tractu pessiim ignis emicat, casuriuntq calidisontes , Sulphurq conscitur,o tanquam accenso sub terris Sulphure
chises sagrat ea regio. Praeterea pro parte Sulphuris stat Ari-
of '' stoteles sedi. Σ .probi .vit thermalium aquarum causan Lia indagans, quam una cum Aponensi in Com. Sulphuri as i-Fallopius, ignat, quemadmodum Tallopius de Metali cap. s. qui- Pan nepos bus omnibus fauet quoquo pacto in casu nostro Plinius nepos epist. I 6 dicens; Flammarumq.praenuntius odor Sulphuris nec non iam dictum Suri experimentum: Quod si e longinquo nimis potitii alicui videatur, adeat hic cudem Baccium 4. de Thermis, ubi ad Puteolos, iterbium, alios'. locos, Sulphur ardescere, e terra pullulare, ac veluti exsudare, laseius periphaeriam a subiacente igni exciri aD Disseremiae firmat. Rem puto abluentis , ac locorum diuersitate ,esse ςψJςili-tio dirimendam, quippe ubi igne vortices in torrentibus, fluuijs aquarum e montibus flammiuomis scaturientium, non sollim non extinguuntur sed sortiores, luculentiores . fiunt, qui negare audebit Bitumen ii non superiorem, certe non inferiorem locu tali in incendio obtine-
275쪽
re' Haec siquidem est Bituminis proprietas, ut, accensum, Bituminis
innatant l. aquis calore ardeat intentiori, Sulphur e contra aquis aspersum ignem amittat, ad extinctionem prope phuri dxeret. Praesertim vero id est Bitumini as lignandum, dum cir- ὸ δ. cum sita locac multis faucibus inflammatum Bitumen , in aquis ardescens eructant; iuxta quod etiam ipsemet Baccius de Aetna loquens, ait bituminosum sumen, non sulphureum abeo e X cerni, quod interdum euenire concedendum est, volutetiam narrat Plinius lib. 2. cap. Io 6 de
Nymphaei cratere apud Apollionales, scribens;
Augetur imbribus, egeritq. Bitumen, c. at si alij effectus considerentur, uti fumi, cineres, aquae, alia sulphuream mineram teterrimo Od Ore, ac sapore redolentia nequeo intelligere, quomodo Sulphur etiam pro pabulo, fomite igniuna tibi erraneorum non inseruiat,&forsitan primo loco, ut praeter Baccium , autumasse videtur Fallo pius,qui considerans non omnes thermales aquas odorem, saporem, ac substantiam Bituminis possidere , concludit, non cunctos ignes, sed nonnullos tantum Bitumine ali, atque foueri. Quoad locorum varietatem , hinc similiter nascitur diffidium, quoniam Agricola, Libauius i. si Ni h
de Germaniae incendi js intelligunt, quae passim ab omni tia primatum bus in bituminoso carbone ardescere cognoscuntur , ubi nescio quibusdam in locis illud euenire audio,quod Plinius loco nuper citato recolit de campis quibusdam Aethiopiae iuxta Hesperia montem, qui stellarum modo noctu nitent nisi dicatur etiam, quod Agricola uniuerse loquitur , Xistimans reuera omne ignis pabulum pingue oleagineum facile a inflanam bile sib debere,quas quidem qualitates soli Bitumini inditas putabat,quoniam in mineris Bitumensa minas valde procul dissitas ad se se attrahit,ut apparet in Naphtha,praesertim ad Babyloniam saepe obseruat una im' pug 'est in Mutinensi agro. Quinimo idem Agricola agens de 'i 'i' icausis calorum , ac seruore montium, ignem ponens in m terris, di in aquis actualem, scribit huic Bitumen pro pabulo γ
276쪽
bulo,&materia propria esse, quoniam Bitumen solum ignem simul cum aquis compatitur. Cuius opinio refellitur a Baccio lib. s de Ther Bacci vero ipsius sermo est de igne in Aetna, atque Vesuuio connutrito, inde aliquando impetuose nimis euomitur, cuius materialis,d alimentalis causa mentis aciem effugit super qua tamen argute suam in medium profert sententiam , primum locum Sulphuri attribuens, secundum Bituri lini, alijsq. eterogeneis corporibus combustibilibus Sane Far eius, que idem saepe esto iis citat, in Aetna vastissimam voraginem introspiciens, aliud
I, 9, i Vidisse testatur, nisi muros , aut parietes illius barapso sulphul thri copioso Sulphure obductos, atque crustatos, cuius re mixti Vesuuiano in incendio hodie veluti prae dominantis certissima signa ex supra allatis eliciuntur. Sed quoniam a duplex haec materia, sulphurea, lituminosa,valet potius ad ignium perpetuitatem Quendam , S conseruandari , quam ad ignes ipsos impetuo se e se vibrandos, cu tot cinerum, fluuiorum ardentium,4 immensae molis lapidum protelatione, ideo sun & ego eiusdem opinionis cum viris doctis, qui ante me suos de hac re libros ediderunt , minerale aliud intermisceri, quod cum Sulphure , ac Bitumine
mixtum δε accensum, impetuosa sua actuitate incendia violenta producat in anfractuosis montium specubus,cumstrepitibus, b6bis,& clangoribus horrificis in exitu,quemadmodum euenire cernimus in eruptione accensi ignis in pyrio puluere,intra Bombardae oblongam, sed angustant cauitatem coacto, bi ignis adhibitione incensus, ac rarefactus , ampliorem l ob id locum requirens, non inueniens, foras, qua data via, tanto cum fragore erumpit. Attribuitur autem inter mineras vis haec potissim tini Sal nitro appellato, aliter Salpetrae, quia igne cocepto,alia puluerem illum componentia vehementer titillando,ad impetuosum exitum impellit unde Lemnius de Occult. re r. mirac .lib. 2.
ad finem. Huius inquit qualitas illum in bombardis r pitum incit nullo autemsonitu, nec tam valide explodi glandem
277쪽
glandem contin Non multum enim di Nitri, salis ita Nitrum a balis ammoniaci specie, cuius calefacti m ammonj-ςi,
incensi potentia'itanta iiit,pete a Chymicis qui ad a camel:
ardentem distillandam eo utuntur , nonnulli j existimant entiae.
Nitria melle Salis genus. Sicut et enim Salem in littore maris seruor conficit Solis, durando in petram aquas marinas, ita in nitrariis, ubi Aestate pluuia prolixiores telluri infunduntur, ardor nimius aquas excoquit in petram Salisimillimam , quae, iuxta naturam Salis, durare in caliditate, nubilos aere fuere, ac liquescere solet. Ideo non desunt,qui alnitrum vulgo nuncupatum inter Nitri species numerandum censent , quo Pharmacopolae pro Nitro
utuntur, decepti, ut quidam aiunt, corrupta Pliniilectione 'in il locus lib. II. cap. Io Salmirum Sulphura concoctum in lapi femconuertitur. Ita enim vulgo legitur, cum tamen castigatiora exemplaria sic habeant Salo Nitrum Stilphu i concoctum unde verisimilius esse putant, Sal nitrum vocatum veteribus suisibin cognitum, nouitium i esse inuentum , non ita pridem ad bellicorum tormentorum usum excogitatum. At Nitrum, cuius sicut rialis ammoniaci, a quo Venae
vix disteri venae intra Vesuui speluncarum moles per re iiii
ptant, est quod sessile dicitur, quod i Dioscorides magis
celebrat, an tuam leuius, sine pondere, roseo colore, aut albo, spongiarum modo filiuiosum, cuius fragmentac Vesuuiano monte ardescente Romam his temporibus perlata fuisse audiui. Verum,si Sal, Nitrum eiusdem fere Dubitatio.
natura sunt, ut Plinius testatur lib. I. cap. I O. Vndenam
obsecro fit,ut non semper ferme similes promant effectus Nam Salignem reprimit,&extinguit, Nitrum intensiorem reddit, ac impetuosiorem; sed , ut arbitror, dum lusum est Ilin. citato loco ait, Nitrum uri in testa opertum, ne exultet, alias igni non exilire. Praeterea ibidem subdit nihil gignere, aut alere, cum tamen in salinis herbae gignantur,4 in mari tot animalia, non tantum algae. Vnde apud Arist. seci. I. probi. 38. dum querit; cur L Iin den
278쪽
tiumue stuporem Sal tollere potest,tegitur. alem lentorem illum macerare, liquefacereq. atque ita acorem quoque extrudere sed in subsequenti,quaerens,cur hoc idem facere Nitrum nequeat,respondet, quod ob suam acerbitatem adstringit, non liquefacit. Ita namque acida illa humiditas imbibita potius compingitur intus, magis quam antea
retinetiar, nedum extra trahitur Plinius tamen praeaddu-
D . Is i cto inesse Nitro, quam
insit actimo Sali, ut argumento est, quod nitrariae calceamenta protinus consumunt, alias salubres, oculorum l. claritati utiles. In medicina, subdit, calfacit, extenuat, mordet siceat, i sat exulcerat. Utile his, quae euocanda ut, aut discutienda, ct lenius mordenda, atque extenuanda. Qilare eo Topieuid Medici filubriter utuntur cum aceto misto ad purulentas dicissimilia aures, sonitus earum testimonio Dioscor.lib. s.c. 89.4&Is Archig.apud Gal. 3. de comp.med .sec .loc essicax sane re- purulentis a medium, sed mordax atque molestum. Quo alludens Sa-xybη lomon cap. 3. Prouerb. Acetum inquit, in Nitro, quilo i cantat carmina cordi pessimo proprijssima comparatione. Oxy Quippe,ut Acetum in Nitro per initia mordet acriter exulceratas aures, sed eas postea, detersis sordibus,d siccitate introducta, per anat, sic exhortationes, cincrepationes, ei, qui corde est pessimo a principio molesta nimis sunt, tandem vero extersis, Melutis animi sordibus, illum conuertunt,4 saluant. E quibus hactenus examinatis facile est cognoscere, quot quaenam sines nerae Quentes, alentes'. subterraneos calores, ignes; quaenam praecipue impetuose flamaru eruptionis,impetuosiq.incendij primaria causa existat. Superest, ut breuiter conectamus principale agens incendior hi, quod principiti motus ad ardendupraestat iam assignatis mineris Acceptum id ali reserunt calori a Sole, alijsuehderibus,interuentu,lucis emissis, sed Principale quam apte viderint ipsi quippe ultra tertiae superficiem in Agens inces abdita eius saxosa antra non pervadunt procul caelestes ra-- ψ μm calor i ijsdem productus tam alte penetrat, aux
279쪽
tanta cum vi, intensione ad loca Sulphure, ac Bitumine scatentia peruenit, ut ignem e&char: tueat quando e
ro admodum ex repercussi solarium radi rum inardesce- V ignes, vel per se solos intendi excandescer vel aliunde suppedit:t primord:o;. ' μφη. 'g0 8 ntit cristasis, quam in I eluvianis modo . U Qi liuia Ventorum , mense ante quati
ct mma euomerent, permagnam extitisse reor ut non se raro apparet mi aeno, quod intra foenilia non bene sicca Q tum , cd aliquantisper humidum alteruatum, intrinsecus
Occiuii , ideo l. addaticiis tum calore,tum vapore,exitium V Vplo Ptibi,&vicinis rebus subita flagrantia affert. Qii forsitan ' respexit Maro, cum I. Georg. cecinit: nec tota claudas faenilia r ma Pataratione in aceruo stercoris Columbini, quod causti ri, cumsit, ta ulcera in parte cui admouetur excitat, ob id Columbini. inter metasua critica positum medicamenta, sicut in letamini appellati congerie etiam aeri exposita, tanto magis ruri' ' ' conclusa, per se igneus calor incenditur, absque ullo penitus imaginario fomite eum conseruant , qui licet imbecilliora inhaereat principio, Ppe tamen cie ignescit, ac an magnam mox latitudinem egerit flammam, si haec venti fatu tanquam abesto agitata fuerit, velut in subterraneis Ignium sub- spiritu internus, a vento, vel concitatis maris fluctibus ex terra Dium
pergelsi tus, in fuligines sulphureas, bituminosas a. in vasti
tale merum, puinicum, ac lapiduporis abiconditas agetas emis quo- ct insufflans, ardorein , flammas l. in substratis mineris re Pentinas. magnas ex luscitat. Ab accidentaria vero cau mu ear ia. aliunde communicato principio liuiusmodi ignes, a P 0ς pio liaq. minania incendia cxorbitantur, non aliter , ac silpra in generatione coruscationis aereae, seu sulminis dicebatur, cum quibus terrena haec veluti illiri in magnam liabere congruentiam ibidem ostendimus, nempe ut illi fiunt Kk ex
280쪽
ex violento densarum nubium motu, vehementiq. prae inclusis spiritibus hac illac exilire conantibus , collisione, si i a ab internis exhalationibus magnopere in terra specubus adauctis , valde nimis commotis, ineras . varias ignium feraces agitantibus,& cum solidiori solo colluctantibus quasi ex percussa duri illius lapidis, qui silentem intra se ignem seruat, qui attritu, collisu ue foras excutitur; πυMιτης Graec Edicitur;in quo lapidis genere multi etiam so- mitem intestinorum terrae calorum, incendiorum collocasse visi sunt, ut supra notaui Huiusmodi vero exhalationes hodie in Vesuvij locis intimioribus tanto concitatiores factae sunt, quanto verisimile est, prae anti peristasi facta a ventis frigidissimis, qui ad finem Octobris per plures dies tam Neapoli , quam Romae spirauere , prosundius fuisse repercussas, omni ad exteriora aditu intercluso, cui extrinsecae occasioni acceptum refero hodiernum cum tremorem, tum flagro rem terrae montis Vesuvij, perinde ac solent huiusmodi Aquilonares Venti , si diu , valide q. spirent , nostro in corpore excitare Pleuritides, Peripneumonias, febres i. Ardentes,stegnosi, ac densitate meatuum cutis, qui terrae hiatibus correspondent, humorum, Vaporum i effluuio praepedito ex internis adauctis obstructionibus. Vnde humores ipsi magis incalescentes , magis .eiferi redditi , si e venarum cauitatibus non exorbitent, Ardentes tantiim febres promouent,at si extra fluant,in locis, quae occupant, Inflammationes, Eris pelata terrae
incendijs non dissimilia progignunt. Quibus quidem ventis cessantibus illico superuenerunt Euri, Noti, Asrici,
impetuose nimis cuprocellosi maris suctibus intra montem per subterraneas cauernas ingruentes Quorum quanta sit potentia in subitari incendi promotione , superius
Aetna reXemplo, summorum virorum testimonio demonstratum est. Quinimo quod ad tremorem in primis,videor mihi posse asserere idem quod accidisse narrat in Meledr Aristot in Achaia, ubi inter se colluctantes B