장음표시 사용
281쪽
Liber Secundus. I9reales, Hustrini flatus, iis vincentibiis, illis vero terram subingressis, ac penetratis, cum secta fuisset in aere tranquillitas, tremor terra factus fuit, cuius Borealis ventus non simpliciter, aut per se causa fuisse dici potest, sed per accidens, quatenus exhalationes ad profundiores partes commotae, & magis adhuc ab exteriori vento reput in intimiora loca, exiliendi aditu penitus intercluso,tremo rem ipsae effecerunt m exterior ventus illud idem praestitit, quod aqua, ct iu Xus maris, dum terrae meatus octaudit, exitum intercipit exhalationi sed, ut no dicimus aquam
terrae motum facere, ita similiter non dicemus ventum exteriorem, simpliciter eundem producere. Quae lauca rudite concinnata ,satis amabo pro tempore sint candido Lectori,in rem tam ardua, tantiq. momenti, cui subsequens nullatenus cedit
suam ob causam essulanum malum inchoatum modo intendatur, di modo remittatur se de eiusdem post multa secula periodicatione Tremores terrae n- de nam frui longiores, e breuiores, quemadmodum di morbi aliqlii Chronicorum, acutorum
morborum solutio quomodo fat. Vesuur mor ut
similatur febribus acutis per decidentiam a tocatis. uaenam tomata acutas, mali moris febres concomitentur . Dubitationum, uaestionum trium ad tremorem ardorem e uui pertinentium solutio ossinerae Vesi ut multi ormes quid pariant . An, P quae finalis causis tam in Ves uiano
282쪽
Cur Vesu trianu incendium iam inchoatum, valde s quiens
interdum re mittatur. Cur varia utatur perio dicatione.
D capri nimis hirum accidendum stylonimium molli me accingo. Res etenim tam dissicilis , prouinciaq. tam salebrosa occurrit , quam quae uis alia hactenus in Vesuuio ardente pertractata, quae nimirum est d causis non dicam continuitatis incendij ut in Aetna potissimum cernitur, de quibus supra nonnihil ex acci auctoritate, atque doctrina dictum fuit, de quarum notitia plura si quis cupit eundem adire potest lib. . de Thermis Quippe continuitas aspectui manifesta euidens si fides Capacio,&alijs praestanda est in Vesuuio monte minime datur, quando per annos ante praesens incendium nulla penitus flamma , immo nec ullus omnino fumus ex intimis eius cuniculis, ac fumariolis prosilire, aut expirare visus est Verum de causis malignae suae indulgentiae, qua inquilinos decipit, cum quibus, post ficitam diu pacem, iu
prouiso bellum redintegrat cuncta , in gula sub ignis
forma depascens, locorum faciem mutans 4 immanis instar belluae,ad maritimum littus exporreetae frontis, intra patentillimas fauces absorbens, ac deuorans. Est auten L haec prouincia duplex Vna, cur huiusmodi Vesuuianun , Incendium iam inchoatum, ac vehementissime saeuiens, interdum remittat impetum, Minitefactum appareat, sed, non ita post, iterum defruta es, ac intendatur, ut quieti,
quam aliquando prae se fert, nullo pacto fidendum sit;
Altera, cur periodicvione utatur varia, iuxta Historicorum notationem, interuallo scilicet nonnunquam facto multorum saeculorum, velut primis illis temporibus, ante
Incendium, Titi Vespasiani tiraperto,editum, aliquando breuiori spatio recurrens quandoquidem post illam sub Tito flagrantiam, modo quotannis apud Dionem,modo aliqui
283쪽
Liber Secundus. 26 Ibus interiectis, apud Vitruvium, excandescebat, identi
dem tremens, atque ardescens Sed,ut reor, ac verisimile fit, imminutis, crebritate, Vi equentia incendiorum, mineris, ac pabulis,valde remissius, quorum tamen resiquias vel usque ad Galeni aetatem , Malias subsequentes perdurasse non dubito, tum peria, quae ipsius Galeni testimonio lib. 3. Mella constant, tum per ea similiter, quae non , ita post a rei natura depromentur, iuxta Medicorum placita, in paro Xysmorum febrium, statis circuitibus, renoua tione: Puto si quidem rem hanc adeo arduam, intimis sepultam recessibus, non posse planam fieri, dias in luminis oras e X ciri , absque comparatione intensionis, ac remissionis febrium repetitionis earundem,post interuallum quoddam A bi tamen similitudo interpretanda sic
erit, ut dii crimen constituatur inter corpu animatum ,
quale nostrum est, cui tape exemplo veterum Philosophorum eluviana incendia non incongrue alsimilamus, ct inter corpus inanime, cuiusmodi terrae moles cxistit; Ideo laxa quadam significatione talis sumatur comparatio, quae tamen ad tantae rei dissicultatem dilucidandam magnopere ni fallor conducet. Respiciet autem eiusmodi
explicatio, qualiscum l. futura sit, cum trem Orcna, tum ardorem, ambo hodie mala in terra Vesuuis uim in modum furentia Quapropter de utroque nunc communiter agens, dico, quoidam terrae motu , sicut incendia quaedam, longius, quoidam vero breuius terminari , alios continuato motu ad fine in usque , alios interciso lentiri, exemplo morborum corporis, quorum nonnulli chronici sunt, ac tardi motus, nonnulli vero perbreves, acuti,
sicut alij perpetuo affligentes, alij intercalares, quidam erronei, vagi l. quidam stabiles, ela homotoni. Quae conditiones licet in nescio quibus ali; reperiantur mollis, attamen ad febriles quam maxime pertinent , de quibus nos quoque potissimum intelligi volumus. Pro natura itaque, copia, ct exiguitate humorum, proq. vario discrimine , statu
Reliquiae eiu idem sub Tito editi ad G. leniisque
atatem , subsequetes pei mansere.
intensionis, de emissionis paroxyssimorum fe-ltiuna cum
284쪽
statu partium transmittentium, quae in febribus potissimum esse solent ventriculus, iecur, lien, cerebrum,S suscipientium ibi semes, aut aliqua relicta est intemperies, seu aliquod empyreuma, aut quiuis alius in nominatus affectus, quo illi propterea in intercapedine accumulati confluunt, si non trahuntur, quasi suppetias una cum sanguine allatu-Gale V Galen .lib. 11. Meth. cap. s. vel in intermittenti H ius febribus missionem sanguinis commendat,ad reuulsio tibus san ui nem, ne scilicet in foco illo, sanguis detrusus, reliquij pu do, irati tridis immixtus, minime difflatus, computrescat 4 demum pro virium, spirituum q. vitalium aegrotantis robore, aut imbecillitate, diuersiitas in cunctis iam dictis enascitur. Ita sit quidem pro multitudine, aut paucitate, nec non&qualitate spirituum agitantium, ac impellentium solent ter-
Theniose, a tremores durare Nam maior exhalatio serius absumi terrae unde tur quam minor, quae tenuis est, citius cras tori Itemq. in f Πxl0 maiori minoritie terrae repugnantia, quae exhalati O- breuiores nibu Sibulam facta,earum reprimit conatu Lidae etenim, interdum liberum patentem aditum confestim inueniunt, cedente ob raritatem, aut mollibudinem terra, ut
de Aegypto traditur interdum vero in eius crassitudine, soliditateq. perfringenda diu colluctando laborant . Vt
plurimum autem,unus continuatus motus breui desinere solet, quamuis interpolatis vicibus nonnunquam diutius perseueret. Ita in Medicina morbi,qui celeriter mouen-
bi, cur ce tur, celeriter etiam sua tempora seu glici, leu infelici euenlerius moue pertranseunt Cuiusmodi sunt febres Synochae appella- destiunt & tae, quae celerrime mouentur, ad eXitum , solutionen L . contra intra quartam diem properantes Sed qui tarde , ac segniter , in longum valde tempus protrahuntur , quippe quia, ut Hippocrates ait in lib. de Praeceptionibus: Tranquillitas in morbis longitudinem portendit. Nam morbi longi fi-
Morbi hib niuntur . v aut cocta paulatim, aut vacuata, aut insensi-nici, acuti biliter resoluta materia , contra acuti iudicantur κρι ει,
s. uiues non pe insigni, repentina aliqua euacuatione,vi H morrhagia
285쪽
Liber Seca idus. 3rhagia superueniente, Diarrhoea, Sudore, 'omitu critico, mensibus, haemorrhoidibus Aut alio translata materia, ut a parte nobili ad ignobilem, quae crisis perabscessum, seu
αιτ ι τάς ν. per translationem dicitur, ni potius per dia dochin, illa vero κατα ἔκκρim , per excretionem . Biliosas febres, ardentes, peracutas accendit incenta ex putredine bilis, niti etiam citra putredinem , ut aliqui contendunt humor in sanguinea massa exaestuans, quem merito Hippocrates lib. s. 3. de Morbis comparat Sulphur ignitarum exhalationum, quae intra terrae venas latitant, magnam cum biliosis febribus analogiam habent, omiti, ac pabulo A quo humore prodeuntes morbi cito fiunt,&cito etiam terminantur; nam bilis est eiusdem naturae cum Sulphure , quod sicut in antecedenti capite diximus ut facile ignem concipit, ita prompte,igneae violentiae cedendo,conlumitur. Sed contra, qui ab humoribus pituitoso &melancholico segnioris naturae, aut frigidioris, crassioris a substantiae, sicut tarde mouentur , ita sero quoque finiuntur Exemplo sint Quotidiana, Quartana legitimae. Quemadmodum vero febres Omnes, ubi in regre educit,ac expurgati sunt humores,&nullus in soco cinis , ut vulgo aiunt,vel nullum penitus empyreuma,aut inquinamentum Empyseir a- in minerae loco remanserit cuius relicti indicia Hippocrati si &Vsunt, sitis, oris amaror, in appetentia salubriter finiuntur id uae causae absque ullo reciduae metu, sic in terrae tremore, atque in 'i 'u j cendio clim Vesuuij, tum alterius cuiuscumque loci simi poetate polis, asseri cum ratione potest, ubi eorum pabula, aut mine dantur rae, in quibus fomites, luliginosi igniculi conseruantur, quaecum l. illae sint, sed maxime sulphureae, bituminosae, atque nitrosae, uberes perseuerant,e quibus igne globi impetuose iam emicant, non ita subito,nec adeo facile extingui posse incendium, ac terrae tremorem cessare . Donec etenim materia, ex qua, ciam incensa proprio igne combusta, in i cineres omnino conuersa non est, perseueran
286쪽
Undenam , per varios hiatus, varias i. telluris scissuras exhalationes Vesuvj mor spirauerint, de minor reddita materia fuerit, e qua eleuan- ideό tur,partim consumpta igne, partim foras undique cinc δε- mitela ista quoquoversum proiecta , nulli dubium , quod vehe-ppi'ςδ βψς nentia praesertim continuata mitescere incipit, laetiora cuncta apparent,Vt nuperrime est ab omnibus animaduersum in hodierno hoc tremore,d incendio terrae Vesuvij. Ab initio enim quinam scribere valeat, quanta utriusque fuerit saeuities, ac terribilitas, qua Caelo Mundo extremam ambo ruinam minabantur Post aliquot tamen dies, hoc est optimam,& multo magis,post undecimam, decima quartam, vigesimam, mitiora visa sunt omnia tam in mo- te, quam in finitimis,tum campis, tum oppidis, Vrbibus, sed remissa, non abolita symptomata,quippe etia post quadragesimam mugijt,tonauit fumauit,flammas .egessit, v K stimilatus ut nunc etia post menses odio similitudine eoru morborii, b 'hy qui acuti per decidentiam nuncupantur,qui circa tertiam, demiam o Vel quartam diem excandescere incipiunt, visceribus praecatis cipuis, corde, cerebro, somacho, a furente, mali l .moris materia oppugnatis quo tempore horribilia multa obseruantur in aegris, quae vel generosis medicis terrorem symplomata incutiunt, Vt de funesto magis tunc exitu pauescant, quam vere acutas, de fi lici sperent , cuiusmodi esse solent pulsuum casus ades, sibi Pub carpo , 'ene syncope cardiaca, ingens delirium , aut initio conco etiam phrenesis, cum iectigationibus; oris ventriculi mor i δη Φ- sus, in cardialgi , nc operae dicta stomachica, quibus corporis totius irrequietus motus associatur,4 denique alui fluor non raro sin tecticus, quorum malitia interdum usque ad vigesimam, Muigesimam septimam, imo illerius quandoque perseuerat , , nisi interim aegrum abripiant, tunc cuncta mitescere quo quopacto incipiunt , sed Mutatio is morbus tamen mutata in longitudinem saeuitie usque in ἡ ἡ Λ's. centesimam,& centesimam vigesimam protrahitur,si vires gitudinem se redo morbo idoneae suerint,vi in Heropyto, alijs Epi-demiaru Hippocr. grotantibus,quos dignos memoria esse dicit
287쪽
LiίM S undus. id dicit in Comment. Galenus, quod propter virtutis robur
graues ac lethales morbos sustinuerint. Quippe tunc mor Moibus rebus reuersi vo quodam modo invadit, ac cessat, iterumq. Qt l. V
pullulat quod eius causa nondum penitus debellata vic o rem resumat. luctam denuo cum natura aggrediaturaedincassum, quia in illa, seu pirexia, seu endo si re vegetantur vires, quae nouos postmodum insultus contemnunt,
tandemq. morbi magnitudini superiores evadunt. Nunc quatuor aguntur menses dies enim decimas exta currit mensis Aprilis 63 r. quibus Vesuuiana flagrantia foras
erumpere cepit, quae interea temporis rediuiuas habuit intermilliones, seu parum fidas quietcs , utpote ad intensiones quasdam iterum redeuntes. Quare Neapoli, LNo Vestiam hoc lanunc scribitur, vel mensis huius istis diebus postremis ty)Π in Hie
Vesuui apicem e solito, antiquo cratere adhuc fumum p 6
eructare, atque intiis mugire, ac sub tremere. circumsi uri ile atum aerem subinde tetrum exhalare odorem, qualem 'prorsus ignitum Sulphur emittere bl et Prout ergo in Q linimo cendium hoc, circum e Xordia, ob copiosam adeo cong ' 'η ς
stam in tam longo interuallo materiam, arsioni, S igni ido Aug.praeteri neam, serens admodum, immane apparuit, sic, post eius V - - ζοdem materiei in cineratio ira, ct post aquas ardentes, a sta, esit , pidet q. ignitos, ubi igneae intendebantur flammae, ex inti res, aquasinis cauernis excreatos, quasi exustos , biliosos . succos, sudores , urinas, calculos per Diarrhaeam lapidosam h - -- quam Franciscus Pede montanus obseruauit curauit, vel per Dysenteriam, venis, ventre l. deturbatos, a quorum deiectione, interna corporis mala non obscure vim acuti ei deponere, longitudinem vero inchoare consueuerunt, se uitie q. eius mitior in dies fieri obseruatur continuitas remitti, proxime l. accedere, si non ad apirexiam, saltem ad non contemnendam endo sim , donec substratae minerae secundum alias ipse ruin partes, quae in iam c pia accensione, ad igneam flammam concipiendam non sic paratae, dispositarue erant,calorem recipientes successive cXL can-
288쪽
candescunt, Iammas iaculantur, causis fortasse etiam ignitionis, nempe impetuosis eXhalationibus , ventis, ac mare ipso inaequaliter faenitentibus4 Sic etenim fere in pebrium B in assa humorum contingit, dum febres continuae, quarum
tinuaru cha minera in cauitate vasor una stabulatur quarum praete-
τὸ 'ς ismu rea verum characterismum Galenus et . de Cris 6 esse vult, quando putic do fit in venis, modo remittuntur, modo eXi- Et de in , guo post inualescunt Partis quidem sanae humorum sem-ςVxintei di per contigua est pars putrefacta, cum l. Omne, quod tan-d i hemii gi illi a putrido, putrefiat, facile fit, ut putredo longe,lateq.x-ntur propagetur,& ex consequenti febris perduret ut nulli mirum esse debeat, si huiusmodi febres interdum exacerbantur, interdum non quia, tametsi pars sana, aegra humoris sint veluti coniunctae, nihilo miniis aliquando euenit, ut 'na pars humoris putrefacti ex toto finiatur, altera vero nouam induat putredinem, e quo deinceps sequitur, ut
appareat quoddam quasi specimen remissionis febris ,
renouationis eiusdem, id quod in continuis aliqua ratione proportionatis contingit, quamuis non me lateat apud Si nummuli Hippocratem,& Galenu in Epid. libris,pro malignitatis fe-gnitatis se briu signo notari,quando febris ipsa continuam odore mit-hbh titur,naodo subito exacerbatur. At ubi nihil putrefacti hu- positum itit moris dis luitur, neque noua putrescit materia , sed quida pi veluti continuatus fluxus conseruatur,tunc febres fiunt co-tinuae improportionatae, quae ecedem sunt semper a principio usque ad finem solutionis.Doctrinam hac reperio mire explanatam a Gal. I Epid. seel. 3. Com. a. tu de veterum Medicorii sententia scribit,febres nonnullas vere est con-Fςbrς in ' tinuas,quales Synochae sunt,in quibus nullae cernuntur ac-hu 3. 4h: cestiones, quasdam miniis vere cotinuas appellari,quar, etsi
nam poti is nunquam intermittunt, aliquas tamen habent accessiones,
di In cuiusmodi febres inter vere continuas, intermittentes
continus di quodam nlodo mediae sunt Quoniam si comparentur cum i .. - - Syn Ochis, intermittentes,si autem coparentur cuintermit-
Τ' lentibus,continua utcumque possunt nominari. Quadi. Nad
289쪽
ad alteram diis cultatis partem, quae erat de periodicatione morbi Vesuuiani cui videlice t mons ipse, es ab antiquis seculis , per nescio quae interualla in Od longiora , modo breuiora,obnqXius esse videtur,& haec comparatio Vndenam
festa aliquo pacto euadet , praesertim si causa circuitus suu iam iuxta eorum, iuXta Galeni, melioris notae Medicorum meta ' tem accipiatur. Quoniam autem locus hic nunime oppor periodicatici unus est data opera pertractandi hanc controuersitam de ebrium, paro Xylmorum circuitu in febribus intercalaribus , quanam scilicet ratione febris tempore intermissionis multas horas, dies integros lateat, deinde, certo prorumpat tempore,&hominem inuadat quaedam singulis diebus, quaedam tertio,alia j quarto quoque die habens accessionem, quinimo, apud Hippocratem, S. 6. 7.d i. periodice in-lblelcens, quia similiter talis quaestio de illarus numero censetur, quas Galenus et de Locis affectis I. Logicas appellat, eo quod nihil ad curationem conferant unde, vel a Ga)eno di- Medicis doctissimis, qui praxi in docent, here solii ni intenti sunt curationi, praeterniittitur Ea propter, tot ac tantorum virorum posthabitis opinionibus , ei solummodo, quae probabilior mihi videtur, quae l. cum Vesuuia ni in celia periodicatione magis congruit, inhaerebo, candem a fieram in studiosorum, curiosorum lectorum gratiam. Sed in hac etia secunda dissicultatis parte dubita Dubitationestio triplex continetur. Prima, cur febri sedeat. Secunda, b , , , , cur pituitosa febris loquor autem de simplicibus, non , unda'. complicatis, aut coniunctii citius redeat, tardius biliosa,
melancholica Tertia, cur statis diebus febres reti ei tan Tertia.
tur, pituito a quotidie biliosa die tertia, Vt ncholica ues Ἱquarto. Primae respondet quaesitum fieri solitum , quam ii moi e
ob rem Vesuvianus tremor, Mardor soleant redire, post iuuii cita quam cessauerunt. Secunda alterum, quam ob causam . ς' ii dem aliquibus temporibus per longissima interualla non II. nullis vero alijs per valde breuiora reuersi suerint, prout
290쪽
supra ex fide dignis historicis retuli. Cum qua Tertiata,
quoad Vesuuianum malum, coincidete videtur; neque enim adeo stata, ordinata in eo monte flagrantia hacte-niis a tot culis obseruata fuit, cui propterea statim aliud III subnectam quaesitum Cur eluviani morbi accessio interdum longior, interdum breuior fuerit animaduersa ; nam
tempore Titi ut ex Plini nepotis Epist. et o colligitur
accessionis impetus, vigor valde breuior fuit hodierno solusi, mi Ratio ergo, cur c brili redeat,astertur a Galeno seci . .
mae dubita Aphor. 63.nimi rhm,si,finita accessione, nullum relinquatur i00 vitium in membro , non remeat accessi, si relinquitur, contra: eruntamen hoc inest primam inter subsequentes accessiones discrimen, putrescente materia emanans,
id quod idem Gai docet de Diiser.febr.lib. 2.cap. vlt.quia in prima accessione materia, quae putrescit, unica est, sicut in Tertiana, bilis flaua,sed in succedentibus paroxysmi putredinalis materia triplex existit, una quidem praecipua , , veluti materia biliosa in Tertiana, pituitosa in Quotidiana, melancholica in Quartana Secunda est putrida superfluitas, quae proprie inquinamentum dicitur Galeno a. d. Puls. cap.7. io. in antegressa accessione, relicta in parte, videlicet excia venas Tertia est sanguis confluens a reliquis partibus in partes debiliores, qui similiter computre- Solatio qui scies, ut superius dixi. Vesuvianus ideo morbus,postquam silui ' 'cessauit etiam totaliter, quoad spectum, sensum nostru, reuersi vo quodam modo rursum insurgit, quia relicto inquinamento ab incensis, exustis mineris , seu sint seligines cum Baccio supra dictae,in illa cinerum vastitate, pumicum, saxorum in aliorum poris immersae, seu igniti quidam carbones ibidem latitantes,&,post antecedens incendium,reliqui, ubi idoneae, ac sertiles igni materia sulphureae, bituminosae, nitros aeq. aliae,tempore longo,in tam magno , vasto corpore denuo genitar congregatae a
suis causis 4 impulsoria quoque causar,ut venti, aut intrinsecae exhalationea vehementer commotae, ac sepultum