장음표시 사용
291쪽
intra illos omites ignem flabest antes accesserint, iterum
ardore , tremores a profrignuntur. Ad secundam, omissa ςς nunc Platonis opinione in Timaeo, ubi ad motu respiciens lutio Vulistbres continuas fieri ex igne, pituitos se acre, qui ' 3:00' ppi celeriu mouetur, quam aqua, biliosas ex aqua, mesanctio '' ' licas e terra dico accelsiones redire , quoniam noua putrescit materia, unde citriis redit accessio,quando adest materia, quae citius putrescit, sed in se bre pituitosa causa putredinis sunt validiores, minus in biliosa, adhuc minus in lamelancholica Elgo pituitola febris velocius redit. Quae quidem facilioris putred mis cause in copia, riualitate
materiae conlisliint, materia vero quaedam regeneratur,
quaedam in priori accessione relinquitur quantum ad eam, quae regeneratur, haec sane citius quam bilis, he lancholia colligitur in ea copia, qua nouam possit accessionem interres, quia scilicet pituita oritur e portione ci-Pituit geneborum frigida, humida, de viscida , producitur j a ventri y - culi calore, qui longe minor est calore hepatis. Quamobrem fit, ut talis materiae portio exigua distipetur, quia mobile viscidum est, Minotiens est calor remisitis, nil
copiosa relinquitur. Bilis gignitur potissim lina in hepate, porradix potissmum propter bilem porraceam, cuius genera Ab ti by
tio in ventriculo fit e cibis calidioribus, ut constat ex Gale unde. no a. de temper. cap. 6. cuius agens est ventriculi calor plus aequo intensior, ex quo fit, ut non tam celeriter , Ut in pituita, iusta bilis copia queat colligi, quae febrem excitet, nam maior fit dissolutio, quiad mobile est calidum, e iso. uens est vehemens allis vero, quae in hepate generatur, pro materiai qua partem habet tenuiorem ipsius hymi, pro agente vero eiusdem hepatis calorem , qui intensior est calore ventriculi, a quo pituita producitur uende fit materia dissolutio, ut tam cito, quam pituita cumulari minime valeat Melancholia tandem nascituri clivli portio bie ancholiae
ne crassiori, qua pauca admodum e X isti in chylo . Etenim neratio 1
quae cras a sunt iis ces abeunc agens vero est hepatis calor
292쪽
Eorunde Limorborum qualitates. Minere Ve
pariant. Vesuuiana perturbatio
cur longissimam tbe.it interualla seu secundi quq siti solutio. Cur aliquando ei bie-
lor, qui intensior est calore ventriculi. Quapropter fit , ut
melancholia, qtate sulficiat ad febris excitationem, nisi longis limo tempore, non regeneretur materia enim , CNUM, debet fieri, eYigua est, ct ratione caloris aliqua fit dis lutio. Et haec quoad quantitatem materiae. Quo vero ad qualitatem,pituita frigida est, humida, viscida, non raro crassa bilis contra calida, sicca, tenuis melancholi frigida, sicca, crassa; Qtio circa tametsi bilis ob sui calorem, ac tenuitatem magis fluxilis sit pituita;attamen, quia serius regeneratur, propterea etiam serius accessionem facit, sicut melancholia omnibus modis tardius mouetur , quoniam clim exigua est, tum frigida, irassa. Quantum ad portionem relictam in antecedenti paro Xysmo, quam e Galeno proprie inquinamentum vocari dicebamus, haec sane in febre pituitosa copiosior est, quam in biliosa,& melancholica, auctore Galeno lib. r. de Differ febr. c. q. Quapropter cum in febris pituitosae accessione non parum inquinamenti remaneat, festinat magis secunda accessio, quam in aliis sic bribus Demonstratum autem superius abunde fuit, mater las, quae accenduntur, in terrae flagrant ijs, praesertim in Vesuuio,multiformes esse , ac inter sese per omnia notiundecunque similes, quae pariter non uno, eodem tempore cumulantur, sed varijs,ut priusquam in unum coeant, simul a. dispositae sint ad ignem tum concipiendum, tum foras impetuose iaculandum , multum plerumque temporis intercedere oporteat, ideoq. malum eius, nisi per longissima spatia, non reuerti asserere possumus. Quod si aliquando breuiore interuallo recurrerit, uti supra post magnum illud sub Tito Vespasiano editum, aliquandiu accidisse ostendi testimonio Dionis , atque Vitruvis, id profe- cibo remissus valde crat, sorsitan citra incolarum molestiani, quoniam materiae illae combustibiles in minori erant copia, ciebrioribus consumebantur incendijs, ut quasi reliquiae a magna antecedenti flagrantia superstites essent, eae i. sulphureae potius, ac bitumitiosae, quam nitrosae, aqui
293쪽
quibus impetus in incendi js principium magis dependet, quam ab alijs. In febribus vero callia fixarum periodorum
nulla alia multis clie creditur , quam propria ulmorum statis febrium
natura, seu, quae aliter dicitur, occulta proprietas Atqui si Gi0di io' humor aliam induit naturam, accessio quoque Variatur,testimoni, , alen a de Di iter febr. cap. ltimo veluti cum bilis flava mutatur in atram, accessiones, qua prius fiebant tertio quoque die, mox quarto reuertuntur, quod saepissime animaduertimus in biliosis febribus aestiuis, is axim dinstante Autumno , qua tempestate Tertianae cum simplices , tum duplices , de continuae, ex allita bile, cum aerei, tum febrilis ardoris causa, quartanae saepe spuriae prauae q. naturae e XOriuntur. Attamen lunt qui hanc proprietatem Antedii leab huiuscemodi caulis longe ablegant, quoniam in re hac j' 'φε adsunt causae quam manifeste, ut frustra quaeratur occultae id o tuo 'Praeterea quia, si tales circuitus fierent ab Occulta humorum proprietate, numeruS circuituum numero humorum
responderet, quod videtur esse falsum, eo quod tres solum sint humores ellicientes circuitum , pituita, bilis , melancholia a circuitu sunt multo plures, cum non modo sint quotidiani, tertiani, quartani, sed etiam quintani, se X ta-ni,d reliqui iam dicti, apud Hippocr. notati. Denique quoniam, quod e proprietate nascitur, tale etiam ex forma est, quod autem eXsorma est perpetuo est; sed circuitus non sunt perpetui, sicut inde facile probant, quia saepe circuitus in febribus antecedunt, postponunt, ci nullum penitus ordinem seruant, prout scilicet aegri bene , aut male
utuntur ex rebus non naturalibus, praesertim cibo, ac potu, ii viri utque maiorem, vel minorem humorum copiam cumulant, quibus accessione Si iiij per mul a d Πῖς - iiij, x horas anticipant, diuq perdurant, Vt propterea quantitas, ...ilitas mi di qualitas nouae , di cumulatae materiae, non Occulta hu- e morum proprietas, circuituum paro Nysmorti causae ita cendium piosi uendae sint. Quae similiter caulae in Vesuuiani morbi periodicatione, ier nestio quae interualla iecur tu locum quini eiu magis
294쪽
sae, uti in se magis habere Videntur, quam alia quaevis causi, ut paulobrium circui ante scribebam , quemadmodum si ultimo quaesito, vi-
,,' delicet, cur incendia Vesuui aliquando visa sint breuiora,
tas humoru aliquando longiora Galenus enim in febribus causam cola locat in materia, virtute, habitu corporis lib. a. de Di Dr.febr. cap. 3. . iit. Materia siquidem est longitudinis causa, si sit copiosa rigida,crassa,viscida, breuitatis, si pauca,calida,tenuis, quia citius dissipatur Virtus, si sit robusta, breui tempore materiam expurgare potest; unde breuis accessio;at si debilis, longam accessionem ericit . Habitus corporis densior in causa est longitudinis paroxysmorum, rarior,breuitatis, quia in corpore perhairabili vix colliguntur morbifica materiae. Prior vltima causa hoc in loco
adesse facile potest δε de illa quidem iam dicitum abunde
Meatuum fuit. Quo ad alteram, meatus sane terrae montis tam pr. et V ἡi bis Ventorum illorum, quos supra dixi,intensa frigiditate anatas in causa ni l. etiam tempore iam hyemali via denotatum alibi a me etiam, sera est, in Vesuui cacumine niuem per initia incendi ab Inco. Ob h lis visam suisse constipati fuerunt,sicut en in per Aestatem
breuitatis in dehiscunt, per eos interanei spiritus, aut exhalationes ςς' 'i exsiliunt, rarissime q. per id tempus mineras accendunt, tremorem terrae iaciunt,qui perspirant ita per Hyemem, Borealibus praesertim ventis aliquandiu flantibus,constringuntur, sicq ut intra spectasina Vapore omnes, ac exhalationes retrocedant, in causa sunt, quae dum soras libere permeare nequeunt, intercepto itinere, , prae antiperi. stasi, repercussae, violentius in intimis mouentur, terran
quassant, substratas combustibiles mineras agitando,adfaminas usque,&incendia parienda promouent. Qui finis erit Aetiologi: e flagrantiae Vesuuianae. Vbi materiales Messicientes cauis potissimum consideratae suerunt, quae apud Medicos non semel confunduntur, promiscue l. V surri' li Rus nant posthabitis aliis,& praesertim finali, cruae sane in
cotisideranda morbis nullum habere locum videtur, ut nec in praetenti
Nς0sqqVζ0 Vesuviano, licet non desint, qui hi cundem esse finem
295쪽
autument, qui est caeterarum similium impressionum in is aere, vel terra iactarum . Id quod mihi parum probatur, sit modo bonum,&finis reciprocentur, ut Plato allerit in Philebo Nilo argumento reprehenditur Euripides Euripides in ab Aristo t. r. hys. quod scripterit, mortem esse finem , rerum omnium. Et ratio est, quia,non quidquid agit, habet certum finem suae actionis, sed quidquid agit naturaliter. Scio equidem dari morbos nonnullos, quorum exortu alij
occultantur, ac finiuntur,de quibus Gal. in Com. illius postremae sentetiae Epidem. Pro quibus quinam morbi. de alibi cum ibide, tu in Aphorismis ubi, si frigidis,& fatuosis in ce i,inentur rebro,ne ruis, ac I tre malis febris superueniat,eos omnino tolli,ac dilispari traditur. Exqtio factu, ut Medici no vereatur in frigidorum sympto matu curatione ad valide calefacientia,vel cui febris e Xcitatione,descendere Uerumtamen in re hac nihilo minus Natura, quam Medicus infelix,quod inando Na-
illa nequeat, hic nesciat, morbii nisi morbo depellere. Vn Eu li 'dique enim angustiae cita de re alibi dimise egi. Sed ne i ''
praesenti casu remotius abscedam , , ut curiosis satisfaciam, dici potest, causam materialem in terrae motu , csse , ii, i lis ipsam et terram, quae concutitur, quae l. etiam apud Me in biu dicos pro subiecto sumi solet, formalem Vero attendi pe ro mali,nes varias tremoris species, quas duas tantiam ponit Arist. plures vero alij, ut superius annotaui, essicientem vero' ciens du- proprie dicitam, duplicem assignari, alteram Vniuersalem, uniuersalis. magi . remotam , alteram specialem, ac magis propinquam. Ad priorem rediguntur Sol, Sydera, de Caeli, quae tria suo irrequieto motu , quini mo&aliquid clementaris ignis in inferiora dimittendo, calfaciunt, vim scilicet caloris terrae specubus communicando, cuius postmodum virtute eleuatur exhalatio terrae motionis causa, quae cum ea sit, quae illam immediate gignit , idcirco iuremerito esti Particularis. cientis terrae iano tuum nomine donatur. In flagrantia pro ἡ .iihi': materiali causa statuantur minerae significatae , pro sermali iii. ignis, dies unarum coruscatio, atque combustio essiciens QSmii ,
296쪽
vero est exhalatio ignita, antequam erumpat, dum actu mineras incendit quippe ubi iam prorumperem pit, tunc formalis etiam evadit. Quid si hac in Aetiologia pie quoque dicamus, finalem causam eorum, quae in aliqua un-Finalis causa, di plaga, si non uniuerse, praeter consuetudinem, aut raro, i. si prodigiose nimis eueniunt, in alto Dei consilio latitanam esse pos re, qui huiusmodi portentosos, mortales'. euentus, sicut pestem, famem, bellum, quae nuper omnia,intra adeo bre-ite tempus, floridissima alioquin Italia pene tota misere passa fuit, identidem suscitari facit, tametsi medij principijs naturalibus , quae illi soli seruiunt obediunt, ut his terrificis signis, funestis . cladibus vigiles redditi, iniquitatibus renuntiando, ac poenitentiam delictorum iuuentutis faciendo, mentium nostrarum aciem ad caelestem patriam, verum salutis scopum, intendamus Absolutae autem Aetiologiae omni in subsequentibus Cap. sermonem de Signis tam ad terrae motus, quam ad incendia pertinentibus iuxta inchoatum ordinem, ac destinatam methodum subnectemus Aas u ωτικῆς duae partes διαγνωςικη de πραγ-ςiκη an st quomodo considerandae sint in praesint casu . Prognosticorumsignorum partitio, di quare Medici ignorum findrome indigeant. inam morbi exactior Dia-- gnosi non egeant, si statim ex se pateant Gomodo
aeris intempestiua tranquisiitas futuros terr motus indicet, ibi contradictio in Perbis Aristotelis conciabatur, aliat examinantur gna maria terrae tremores , generatim, steciatim in V Fui antecedentia, cum aliorum AuLlorum, tum Plini Nepotis,
Cassiodori testimonio Vesuuianum hoc malum
297쪽
tur, aduersus contra enitentes.
.sos causas, adsigna calamum verto, ni - atrum quia, ab illis, tanquam effectus, quia continuo suas caulas insequuntur,signa ipsa .riste procedunt. Vnde quicquid ab aliquo veluta L.ut a causa derivat, id etiam illius es e signum
alibi hoc in opere dixi, testimonio Gal. .de Loc. ais. 7.ω6. Aph. 6. quo pariter auctore de pt. sec. 8. plerumque sympto nuta causarum signa dicuntur. Verum quia, ut in priore libro annotaui, non una sunt signa, sed varia,& naultiplicia, potitiunum vero, ne trahar ad Scholas, in quibus
talia plenius exanainantur quae non tantum Cuentum morbi praedicunt, videlicet,sit ne conualiturus aeger, an moriturus , sed etiam quae ventura sunt, Vt deliraturum aes t una, praecognoscunt, prodroma vocabam. Ambo si quidem sub Prodromasi- prognostica parte comprehenduntur, Gai auctore Art. med. cap. 7. licet primo loco posita proprie, quadam cta, ambo sub
nominis praerogatiua prognostica nuncupentur, velut quae nos praedocent , sitne futurus morbus longus, an breuis, Gai festimo quando sit sutura crisis,4 illa quidem bona, vel naala, per secta, an imperfecta, salutaris, an exitialis expectanda sit. Quae signa crisima appellantur,sicuti quae breuitatem , aut essiongitudinem morbi ostendunt,peptica, eo quod coctione ma,& pepli potissimum, aut cruditate humoris morbifici, longitudo, q*ς Maut breuitas morbi indicatur. Quaedam vero alia signa sunt sub diagno si considerari solita, pr sentem morbui attestantia, eius I. naturam aperientia, παθαγια μανικα appellata, per P.)xhognomo
petuo morbum concomitantia, hoc est, cum eo incipien ' μ' 'tia, cum eo desinentia, similitudine umbrae corpus insequentis, quorum quidem insit nul collectorum Sindrome M in a morbi
298쪽
Medici Si ia-drome ianorum, Philosophi lanam is
Phreneticus qui dicatur, qui Melacholicus. Pleuriticus qui vocadus. Pathognomonica signati Vesuuiano
malo cur nosunt exactitis nunc inquirenda. Vesuuii morbus per se 'notillimus exemplo quorundam nostri corporiS. Epilepsia ν Sternutamentum Couulsio, Tremor, Paralysis,SIngultus,Vomitus, Cholera,
morbi speciem necessario conuincit, qtia Medici utuntur, ut Philolbphi sit minis singularum rerum proprietatibus, cuiusmodi sunt, risii bile hominis, hinni bile equi, ex quibus solis speciem necessario concludunt. Quicquid enim ridet homo est, c,quicquid hinnit,equus . Medici vero multiplicatis ina coniundiis signis morborum speciem , naturam l. Venantur. Siquidem non protinus Phreneticus est Micunque delirat, quia etiam Melancholici delirant, sed quicunque delirat , simul l sic bricitat Sic Pleuriticus habetur, non qui in latere punctorium sentit dolorem, sed si una insuper febri acuta laboret, tussiat, dissiculter anhelet M serrinum pulsum habeat . Quae postremo loco recensita signa non sunt , me iudices, nunc recolenda, duplici ratione. I. Quia superius in primo libro sub nomine Paralleli effectuum , accidentiumq. montis Vesuuiscum alijs ignivomis , ac tremescentibus locis abunde relata fuerunt, ad pensum ducta. II. Quia Medici contemplari ea solent, quando morbi, eorum naturata, non usque adeo patent, indigent i ob id exarctiori Dia- gnosi, ut internoscantur. Quae necessitas longe abest a presenti Vesuuiano malo, quoniam per se nimis notum, nimis . manifestum existit, simile prorsus nonnullis nostri corporis, quae certis non egent notis, quibus agnoscantur, uti pro exemplo sunt in capite Epilepsia, ac Sternutamentum , in neruis, musculis Conuulsio δε Conuulsivus motus, Tremor, atque Paralysis, in stomacho Singultus, Vomitus . cholera, in pectore Tussis,quae symptomata mire congruunt cum terra motibus, quemadmodum Mincorde quae fit Palpitatio, quiq. tam saepe in eodem ab eo in reliquo corpore viget Febrilis calor, extrinsecum Erysipelas, quae ambo ad flagrantiam spectant, deniq inventre Ascites, vel Tympanitis, sicut in carne Hypos arca, Anas arca, Leucophlegmatiaue, quae unam Meandem Hydropis speciem cu Galeno sonant, tametsi aliter Aretaeus, di incuti Aurigo, Arquatusue morbustam niger, quam
299쪽
citrinus Q lae singula mala,ab: . vlla sumpto matum collectione alatim sentu deprehendui tur ici ut Vesuuiantina . Qivppe illico ac mus ile, ircinere, ain mas euomere, tot .
cineres, ac spides erit clare cepit mons Vesuuius, alii l. in eoia orbus qualis Cholera proprie di ta apparuit, in quilini ci propin tui populi quantumlibet idiotae, ac illitterati, de penittis rustici, ut sileam viros nobiles, Principes, studi j operam nauantes , quemadmodum medicos Oppido ruinis dem motis,qui non ancipites,aut dubi suere de ei sentia mali, Mionia sensu visus,&Scsu tactus, qui ambo in rebus cunctis certissimam fidem praestant, longe latcq. stiperant vim ilignorum illorum, quae techmeria vocantur, si'na hec Galeno a. Meth. Pleurit idem,&Dylenteriam indicantia iii Id est
quam citissime intrinam tanti casus naturam ante oculo citidem , ac
possitam penetrarunt, cum ali de mutilatis membris que o Prerentur,ali sibi vitam cum morte aceruatim comutarent, si malum ho&alij, qui citam arripuere sugam danasia quam magna
perpessi stat, in oppidis dirutis, in aedificij quassatis ,
auulsiis, ac pecoribus interemptis agi is, vinetis, olivetis, castanetii l. a feruidis arenarum,d cinerum globis, aquarum j ignitarum torrentibus, obrutis, combustis,4 auerruncatis, ut, quae tam diu selix ab eo tractu Campania floruit, ac suit opus gaudentis naturae, hod e contra infeliciaceat, eius tumulata hilaritate. Ad quaesigna pertinent Epi-nhoe nomena appellata, quae morbis luperueniunt , post ii aut nune quam geniti iam sunt, cuiusmodi in Vesuuiano praesertim omittamur. tremore passim animaduersa fuere, de quibus non est cura am distincto sermone, tum quia magna e parte cum caeteris confunduntur , tum quia supra etiam sermo
ijsdem habitus suit Proponamus itaque , ac breuiter e X- pendamus accidentia, seu signa illa potissimum, quae inter Pro nostica quoque connumerari dicebam, Prodroma a me Glita vocari mala scilicet prae indicantia,vel priusquam exoriantur, vel orta, acrius adhuc saeuitura, nisi interma de morbis corporis accipiatur inde moniti eorum impe-
300쪽
Dictum Gil tum compescalanus. Iuxta quod Galenus aegrotans clama- de se ipso iam bat coram Medicis Cauete ne me Phrenitis arripiat,quia, iris . ii poliqua acta est, curationem non admittit. Iam enim gente. colligebat festucas, carpebatq. floccos, quod Prodromon Impetus e signum est impendentis Phrenitidis. Quae in Vesuuio orta ''44,. I symptomata crudelius forte etiam in Neapolitanos,alios .c pit mite vicinos populos debacchata suis ent, nisi Deus suam depo-0ςνς suisset iram, intercessione in primi S. Ianuari Neapolitanae Vrbis Patroni, cuius sanguine miraculoso intra vitreani pyxidem seruato ab Eminentissimo, iijssimo Pastore frementi, ignes . euomenti monstro a Porta dicta Capuana opposito,illico furor eius &impetus mitescere visus est. Inter signa igitur notata a Scriptoribus , quorum consideratione tremores terrς praesagiri,ac praesentiri quodam-sidua psuhin modo possunt, primum locum sortiri hoc videtur Syma
dicantia ter gna, intempestiua sit aeris tranquillitas. Ita enim resert h, i Seneca S Nat quaest. cap. I 2 ante eum terrae motum, qui pestiua tan Neronis tempore in Campania accidit, cuius supra etiaquillitas re Plinio Tacito meminimus, multis diebus serenita-
praenticia cur tem tulit e Rationem assignant hanc, quoniam tunc copio-
i sa exhalatio, in terrae sinu contenta,nec in aerem euocata Q S' - errania propediem quassabit. Sed his reclamare videntur quae alibi demente Aristot. attulimus, nimirum generari terrae motus in Vere, Hutumno,ac temporibus, quibus uberes de Caelo pluuiae cadunt, quippe tunc exhalationes, venti dominari cernuntur, terrae motuum causae, Unde tales motus per illa tempora crebrius,& vehementius sen- Contra dictu iuntur Quod si verum est, quomodo contrarium e dia: ἰζ, metro non erit,absolute asserere, tempore serenitatis ita , tradictio Aia aere tranquilliori terrae gigni tremores, longam aeris ρψς quietem eos praesagire Quinimo Aristot id pos te fieri aperte negat; nam ubi rationem reddit, quamobrem Aestate, Myeme terrae motus minime fieri solent , eam este dicit, quod per huiusmodi tempora tranquillitas adest ii aere, ventiq. silent, perinde ac si diceret, serenis,pacatis .