장음표시 사용
51쪽
Liber Pri s. 29 humores vi tepidi vaporis sulphurei eliciendos, cuius rei
etiam meminit Georg. Agricola lib. . Subterran .ssicut quoquensi leuiter probatur aqualitate vinorum, quae in montis ambitu, quo maxime Nolam versus decliuis est, vinctis undique circumculto, generosa admodum, atque sincera foecundissime proueniunt, cum orta suis attestentur principi s. Neque enim id bilini attribui debet aprico Solis aspectui, cui mons eXpossitus est, cum Mali non desint montes ad easdem met oras posit in aprici, in quibus nihilominus istiulinodi vinosa vina, quae Cretensibus nullatenus cedui, ut nec ei sorsitan apud Homerum celebri,quod Jαλεναι, dctaaωπα Vocat, haudquaquam producuntur. Quae vina sunt qui putant eadem esse cum Falernis , quibus ad abluendos trochiscos vipereos pro Theriacae compositione veteres Romani Medici utebantur idq. quoniam ex agro Falerno
e vites fuere translatae. Verumtamen Falernus ager sua Velaniana retinet vites, quae cum Vesuuiano solo non communicant. ina, lucri a
Vnde hallucinati In exillimo occasione praebuisse breuem di alitati locorum distantiam, tenerosam utriusque vini qualita bus inter se tem similem, non dispari enim ratione obseruo interdum confundi vinum ipsum Falernum cum Massici, genito in Mori, Massi- monte eiusde nominis,quem hodie dicunt Monte di Dra cus. gone , quod Castellum est extremo Massici montis apud mare impositum. Nullus quippe mons alius ad Falernum agrum est, nisi qui Massicus dicebatur, qui pariter a nonnullis e veteribus mons Falernus vocatus suit. Vnde Martialis lib. I a. Epigr. T.
Nec in Falerno Monte maior a titumnus
Vt mirandum non sit, si apud Silium Italicum Falernunt massicum, vinum cum Massico pro uno eodemq. acceptum inueni' ut ii thestur lib. 7.in his versibus. ulam. Vitiferis latesorebat Massicus artiis ἀMiratus nemori, e fulgentes sole racemos
Idmontis decus. Atque ex ilio tempore diues
Tmolus , o ambros Arui apocula succis
52쪽
Ac Met ymnafera , Laist cessere Falernis
Quippe Falernus ager Massico monti conterminus erat,abeoq. incipiebat, protendebaturq. ad Vulturnum usque flu- Aenaria tio men . Ita similiter eadem prorsus de causa Aenaria Insula, que infulae Ischia hodie vocatur , vinorum generositate insignis ests ei, et , non minus, quam balneis calidis, medicatis q. plurifariam fortia. aquis,propter varias in subterraneis latebris Sulphuris mineras,quarum gratia factum, ut ipsa olim ignem in sublime exhalarit, Typhonis, ides , ardoris in modum, ceu fulmen e Caelo recidens in eam, ex quo data veteribus occasio fabulandi de Typhone Gigante hac in Insula sepulto,
cum l. dum latus verteret, evaporasse flammas , ct aquas, Pindarus sub ut Strabo ait lib. 3. Sub qua tamen fabula Pindarus Pythijs Typhoni se carminibus naturales causas infra assignandas percurrit, rimatu atu cum totuS hic Italiae tractus, praesertim a Cumis usque in rates Siciliam ignitus sit,& coeuntes sub terra cauernas in Graeciam usque,& continenti terrae porrect as obtineat. Dicto Vesuuii vina rum autem vinorum montis Vesuuij, quae alba sunt,Graeca
o .di f. appellantur quod si Petrarchae in suo tinerario fides iiii P yy adhibetur pars illa Italiae a Graecis possessa olim magna
Graecia dicebatur,id quod Capacio no probatur; lui aliam talis denominationis originem affert ex historia cuiusdam Graeci Eremitas, qui ad Eglam vites in hortulo plantauit,
quae ad Summam inoculator, cum plurim e crevissent,Gr Eiusdem La- cum nomen retinuere. Quae vero rubra sunt, Lacrymae xymidi i nuncupantur, quae cientur esuuis nigris, e quibus il e iudicantur praestantiores, quae antequam tundantur uuae,ex
lacubus sponte fluunt, Pausilypana Ionge superantes suauitate linositate . Vnde non, ut ilhae,per aestiuos calores Ambo adς ita facilξ acescunt,eodem Capacio reserentes. Sed unde id adquiiuui a roboris,id energiae,Vt sic dicam, sortiuntur profecto nongorem aliunde, quam a natura, ct qualitate soli montis Vesuvij, ubi sulphurear,bituminosae l. minerae, Mintus inde ortae X-halationes praecalidae, sed non ignita semper , aut in fam- quas conuersae, vigorem excellentiorem vitium radicibus
53쪽
Liber Primus I inde qui oligosorum vinum valens' vino lum reddere
volunt, Sulphur ad ij cisit ac rorido terrae lui mori dictorum naineralium participi alliduc luppeditant , ut Solitiam exterius, cuius aspectu id radiis mons ille obuius est. Quam Historia ο- rem non leuiter corroborat id, quod nuper Nola scriptum 'g' est nimi una arbusta nunc iam mittcre geriaren e quo scilicet eorum radices, ct trunci ad imum cineribus, Marcia is calidi cum terra m aqua commixtis . quoddam veluti pingue lutum ellicientibus obsui. ac circundati cernuntur, post incendi scruptionem, modi annullarum segetum is, praesertim vero litici , i. nina in terram illam proiectanaolam, citius valde, quam anteactis annis, trium,dico, qua tuorue dierum curriculo pullula u. vi laesi ne sileam, quod Vicarius praediistus de nobili apud Rauennates Ingolorum Io Baptistae fanulla oriudus ad . pra nominatum Nola Episcopum Ro- - nunc de gentem, tam natalibus,quam proprijs virtuti si ii, ' 'tibus Illustrissimum , scribit, Lacrymas doli s quae multa erant,inclusas,ad Turrim di diana delia Nuntiaeta entas Vini ac ,
sus tantum, ambiente undecunque acre, exhalationibus bu h sulpitu rei foecundo vaporationibus calidis c ignitis pria. aquarum desputarum fumi nibus elatis per doliorum rimulas ad intimam usque vini substantiam alterandam, turbandamq.penetrato, ad similitudinem aeris illius, qui nonnunquam vi fulminisi Caelo iaculari illuc ingressus vinum absumit, dolio non obluctante, intacto praeterlapso Nam ab hac communi causa in alijs quoque cellis vinarijs dolia quorumcunque vinorum idcira infortunium passa fuis hiat sed qui ctia inibi dolia cineribus dicitis vel tumulata prorsus,vc unde quaque oblinita inuenta sunt. Quae cuncta calidae de sulphureae sunt qualitatis soboles, iuxta id etiam . Tubera
quod Plutarchus . Symposia c. quaest. a marrat,tubera crescere videri a tonitru ,fulgure, sulmine, partim quia inter hi tonandum multum aquae genuabilis decidit, ob admixtionem caloris latita lui probabile est , sulguralibus ac sul
54쪽
minalibus aquis, spiritibus, atque caloribus alte penetrantibus terram conuerti, sic l. aYari, hiare, quomodo calores quidam, tumores sanguinei in corpore tubercula glandosa,& strumas ericiunt. Haec autem in extrinsecis facta,& obseruata, ut effectus, ita signa quoque sunt eorum, quae in intimis mons habet, quibus videlicet clare constat naturam montis huius esse, qualem ex Galeno alijs iam
Vesuuii natu retulimus,calidam Iccam . Nec quis miretur quod e --ij Ο in 'in suuius in apice sterilis. exustus appareat,iuxta scilicet' 'l' tum eius partim genuinum, partim aduentilium si ulex tot illac excreatis flammis, in locis vero decliuioribus aliam praeseserre naturam videatur, cum densis arboribus illa sint undique opaca, multa l. viti reserta, in medio tractum habeat sylvestrem, castaneis , fruticibusq nemorosum,in theatro herbas, qu e pratum perpetuo virescensessiciunt, A TRIA incolae vocant,equorum pabulo,aestia uo praesertim tempore, quo biq. arent herbae , opportu num LVt nec similiter de allata eius temperatura suspicetur, quod ex eius radicibus per nescio quae peruia seram, na frigidissimus ventorum flatus prosiliat, elatus ab aquis
perennibus , quae inde ad mare excurrunt, ut facile inter marinas undas, quemadmodum Capacius ait, earum cur- Amnis Dra sus dignoscatur. Vnde Procopius : Huius inquit montis. ibri: bE, in a potabilis aqua . cutfontes , a quibus O amnis
quidam Draco nomine derivat, qui iuxta Nuceriam lab Nota demo tur.Romae quippe etiam ad radicem montis Testacei num
ς ς'δςς' eupati, qui tinesti illis est, qui non fuere a Mundi creatione progeniti, quiq. parua admodum distantia a Tyberi fluuio intra Vrbis moenia hilari aspectui delectabili planitie assurgit, situ Meridionali , ad Hortum amplum satis, atque studiiserum,d amoenum , Tyberi ipsi contiguum, terra montis hiatu non magno rarescit , e quo spiritus, sed ventus usque adeo frigidus expirat, ut aquae,& vini vasa ibi aliquatisper morantia nihilo minus gelida fiant, quam si intra niuem,aut glaciem sepulta suissent.Qui quidem ventus ab
55쪽
ab aquis eiusde fluminis per stib terraneos cuniculos ad caluati motis cocaua. intima loca penetratis eleuatur. Qiliae Hippi Ati- ambo experimenta confirmare videntur non Aristotelis, tot i se Vi
sed Hippocratis opinionem, quae habetur di . de Diaeta ibi
enim tradit velorum materiam csie vaporem, non exhala &qualitate tionem, ut per eum, origine, seu materialiter, omnes venti
sint frigidi tumidi, sed a locis quos verrunt, varias qualitates acquirant A Siectis autem montis Vesuui radicibus,
si, ut audio, aqua dicta formale ad Neapolitanorum a qua docto usus corriuatur, non vane tantis praedicatur Enconatis; ut Fq
pote quae cuiuscunque expers merae de illis, quae in mon des atis specubus latitant, alioqui enim pernicios, foret, de Hippocratis sententia in lib. de Aere, Aquis, locis,
Avicennae lib. 2.cap. o. ubi de A qua loquens ita scribit L A irarum mi omnes aqua minerales faciunt rinae dissicultatem, ct par 'ς - MI turiendi ct ruruorum aeris caeter, ut introclusi iccio ses ' ris,ac tenuioris adminiculo S ipsa inde aliquo tame interiecto spatio purior,&leuior ex intimis meatibus δε canaliculis, velut per lambicum stillata,excoctaq. effunditur, de cuius propterea bonitate celebratissima Vrbis Incolae merito tantopere gloriantur: Quoniam videlicet, cuneta allata quamuis frigiditatem, humoris absidat iam coarguere videantur; attamen nihil contra nos,nostram l. assertionem; quod quidem , t apertius demonstretur, praetereundum Terraqu0mo non est, terram omnem tam in planitie, quam in montibus dbsui . sitam, suapte natura siccam esse, sed multum nihilo miniis iam aque ex humoris in e continere, non ea solum de causa , quam Pli Pςl RQ in i ς nius affert lib. 2.Natuitast c. I 6. ia,ni terraesiccitas aquae Ex Plinio humori iungeretur, non possent terrae partes ita bene cohaerere, ct coagmentari, sed dehiscerent facile . dissoluerentur; verum etiam, multo magis, ob alteram, quam Philo Iu Philone. daeus luculenta oratione prosequitur de Mundi Opilicio, nempe, propter stirpium, lanimantium, atque hominis praesertim vitam, propagationem . Vnde viae naturali
eius situ tota aquis subesse debuissct M tamen magna ex parte
56쪽
parte detecta suit, secretis, coeuntibus i. diuino imperio Vnam in partem aquis,ex quo summam adepta est a sui pri- Lx Dei pro mordij siccitatem, ita Dei beneficio, ac prouidentia mul' dum δ tua laquei humoris e Mari per cuniculos deducti, aut aliter sibi impensi , ebibit, ut frugisera sit, fertilis , ut ii matris instar non modo alterum alimenti genus cibum, sed Vtrumque,ceu natis suis, cibum,S potum pr. ebeat. Praeterea Veciuio in hoc euenit , quod nostro corpori, cuius structura cum sit e varijs , ac inter sese diuersa conditionis Humani cor partibus similaribus dissimilaribus q. confata, varie quo- , u diti diuersimode ipsum assici,&alterari contingit, velut milis similiter pro diuersa membrorum crasi,contraria illud imo nobis parere, aut in se ipso pati accidentia consueuit. Ita friti, siquidem hepar subinde calidum valded siccum , caeter lida Mici; qui munia sanitatis obeuntes, eXperimur, e contra stoma-jks Phut ehum frigidum, 'umidum, quinimo in eiusdemmet he- da pati parenchymate,quoties ignem laquam simul,quans hi: T, tumlibet e diametro opposita elementa, contineri, color Ustigiis habitare certo constat eXperimeto)Ecce HydropIci, quorum nonnulli sunt, qui una iecur habent calida multum, quasi ignea,vti, viceversa, intense frigidani uida diserasia labefactatum, atque hinc inde ab inaequalibus, contrariis Indicantia inter se hostibus oppugnatum. Illam clare indicant pustulae
δ' Vm aridae,& prurientes in cuti venosi generis totius q. corporis emunctorio Xtuberantes, uti lotia rubro saturata colore cuius tamen euentus causam attribuit Auic.facultati iecoris imbecilliori, a sanguine non ita serum depuranti, quin urina essiciatur sanguinea; unde eos etiam damnat, qui obtincturam , iubedinem lotisiudicant super caliditaten GHydropis quae effectus una, signa sunt hepatis retorridi, humores assantis, non eligantis; ut ego quidem reor: Indicantia Hanc multa, copiosa aqua intra abdominis cauitatem,in-- ' Vm travὰ peritonaeum, ac intestina, velut in utre, exundans, si Ascites est,sed si Anas arca,Hypos arca, Leucophlegmatiaue, intra poros, ct spatia carnium 4 venarum oscula illuc
57쪽
terminantia, quemadmodum molles, laxi, te demato sic ritrum tumores, cuncta frigidae intemperiei iecinoris prisiuriae harmato leos ossicinae, pituitosii humoris tum cras itum aquosi plerumque bboles, ut apte dicatur eius paren-chymati contingere, quod in aceruo cinerum passim licet omnibus obleruare in cuius peripheria cineres actu frigi Exempli dedi sentiuntur,at subter ignit carbones, qui tangentium di 'Igitos non secus, ac intra corpus magnus aestus sanguinem se . ipsum exurunt. Scio tamen non defuturos,qtiibus mea hec bQ- b. . opinio de duplici in iecore intemperie, duplici l. causa, calidan frigida, a qua diuersi adeo inter se nascatur cffectus, minime arriserit,sed cum obseruatio non semel a mea aliis facta huiusmodi allectuum coplicationem praeseserat, equidem non video,quomodo eorum diuersitas caularum ali tarum, partium in eo viscere laborantium varietati attribui non possit An non tradit Alex. Trall. quosdam Hydropicos se pristinae restitui illa sanitati, usu tantummodo frigidorum Quod arbitror ideo contigisse, quia tunc in hepate calida flectio vigeret stigidam vinces, imo a qua oriri haec inciperet, dissato ac distipato natiuo calore a praeter naturali, ut fit in Hydrope, quae iecoris inflammationi, febribus acutis non raro succedit, ut est apild Hippocr. ab initio a. Progn. Gal. 3. de Loc ais. 7.4 alibi. Quinimo idem
Gal. de Praesag. ex puis inquit, quod ii Hydrops fiat cum
iecoris inflammatione,pulius est durus,ac tentus, sed si sine inflamatione, mollis laxus Verum sua unicuique sponsa. Nescio an huc quadret similitudo eorum hominum, quorum partes adiectis, ventrem , ct crura attinentes undi Similiti:donsique pilis, quasi hispidis fruticibus obsitae cernuntur, caput . ς Vi ea vero in vertice, ac sincipite glabrum penitis,4 depile parim venuste conspicitur, sicut Vesuuis apex, fastigiun sine arboribus,sine illis prorsus herbis, obarbustis, quibus inferius tam late ac dense simul abundat, ubi villas habet Summam,in qua fructuum copia quibusque anni temporibus est. D. Anastasij, Octavianum, Trochiam, Polanam, arta a borum,
58쪽
Montis it torum, vinorum, fructuum abunde feraces Ita legituri es, de monte quodam noui Orbis uno ex decem Vulcanis appellatis, in quo ignis apparet vorago , apud Ninderi oppidum ad tres leucas, sed ordine praepostero, quem locum, ut post alios refert Baccius lib. q. de Thermi, describunt praealto monte conspicuum, confragosum l. ac in apricis sylvosum, in imis vero recessibus squalenti cinere , combustorum l. lapidum reliquijs onustum δε horridum. Et qui tamen quod mirum est in suprema ipsi ora, atque hiatu ignis,frigidis,ac dulcibus scatet aquis inare ex interuallis, cessatis aliquandiu incendijs,cum facilis cuique per illas
salebras praebeatur ascensus , craterem inuentum narrant trecentorum infra pedum altitudine ac ad imum fluentis inter lambentes flammas auri locum apparere;cum his quς sequuntur. Sed ne ab Italia discedamus,refert Leander ex Aetatis . Cicerone ac Strabone, cum mons Aetna sit editissimus, unde quaque praeruptis lateribus , in summo tamen amoenissimum esse,campestri planitie,& iucudum precipue somLeandhi , tibus ibi pariter scaturientibus. Quae Leandri narratio non. 4es, Videtur adeo conuenire cum his,quae leguntur apud Fare- tum in Hist. Siciliae lib. a. cap. . ubi Aetnam tripartito diuidit;primo in inferiorem partem, qua incipit a montis radicibus, sursum l. ascendendo per decem milliaria protenditur , aedificijs cultam, habitabilem secundo in mediam sylvis,densis q. arboribus refertam,ubi magna saxa quodammodo stan fuliginosa, tractu aliorum decem milliar.
obseruauit sua aetate, quae fuit anno IIqI. nec non hiatus
de aperturas varias,& ad eorum ostia cineres,ac exustos lapides, praeteritae arsionis indicia quam manifesta . Vnde verisimile fit, hodie etiam in Vesuuii montis ambitu, non in solo cacumine ad magnas fauces, e nouis caminis flammas
suis e eructatas, quippe Vesuuius ipse Aetnaei ignis imitator perhibetur a Floro lib. I cap. I 6. de Bello Sanan.Tertio in adhuc sublimiorem partem, quae sursum ad la milliaria ascendit, quant, brumali tempore niueindique scatere
59쪽
afirmat, aestiuo autem circum quaque nudam, cineribus tantum, combustis lapillis obsitam apparere. Audio tamen a viris fide dignis,praeter Pindarid Solini testimoniti, Aestate glacia tam ibi niuem abside reperiri, quae nec Solis
ardore, nec fumis, , aporibus ex intrinsecis sornacibus elatis colliquescit. Vnde Pindarus Pyth. Od. i in periphrasi Aetnae, quae cohamna caelestis ab eodem vocatur, quod siit mons , rumiis, describit Aetnam non solum ab altitudine, sed in niuium rigore, quas acutas per tot uin annum nutrire asseuerat. Ecce ergo tandem quomodo in Vesuuio, Malijs montibus ignivomis frigiditatis etiam, tumiditatis effectus cospiciuntur, iuxta diuersitatem cum situs, tum natura partium, quibus, sillant, eorum,quae intra se cludunt, contrarietatem De qua re agetur quoque tu proximo Capitulo.
De ad moe uuii natura , adhuc iuxta qualitates Gus, mox secundum fructurae partium hiatuum rationem. V e uuius C ali ignivom montes cur ura lyramidalis, quare humano capiti, ac medicae cucurbitula possint comparari.
VII A notatam de montis Vesuui naturaenarrationem adhuc amplius corroborare
oportet nescio quibusdam similitudinibus ab humano corpore depromptis, quarum' applicatione res tota clarissima euadet. Igneam ita l. dicebam esse maiori ex parte Vesuvij naturam, licet, secundum aliquot loca ipsius, frigiditatis 'umiditatis effectus conspiciantur; nam potiores,nirequen-
60쪽
tiores, cum perpetuo,ut Galeni aetate apparentes,qUod eae verbis Methodi superius allatis manifeste dignoscitur, sed remissi admodum, flamma in se ipsam versa,nihil l molesti. e Vesimi stan accolis facesce tenta ut etiam referat de suo,ac nostro tem-ui: is Cotil, iore Capacius,montis fundum in intima terrae viscera pe- nihilq. flairimetratum nihil caloris, aut fumi emittere; tum aliquibus in-emix ςbὸς reruallis intensissimi, ut hodie, igneis ance sis mineriS, quales sulphureae in primis sunt,ac bituminosae, quibus moles eius quaquauersum, sed in intimis potissimum antris, ac specubus,exundas est; ' quibus aquarum Thermalium a seruore dictarum tot nunc illis in locis nouae, Ma seculis non vis escaturigines accepta reser edae sunt. Inter aetates itaq.iuuenilem scimus calidis flagrare humoribus , tempore praeser- Iuuenum cor tim Aestatis,quo iuuenes saepissime ab Ardetibus febribus,
tis adrnodum ni corrupta, Sesaccensa bilis exardescat, intestiua exedat,
impetuo se supra simul,& infra concitetur,quae bilis tansili , sul tam habet cum Sulphure analogiam , ut eam dicat Hippo-ph insanato crateS lib. 2. ω3 de Morbis, alios flammare humores sua-g δ' ' Pp natura frigidos, quemadmodum Sulphur illa, quae ei approximantur; in qua propterea aetate constituti accedente interim quoque in vini senerosi, adipum natura calidiorum usu, notabili errore, incendia patiuntur, hoc est morbos acutissimos, calidissimos, cum vehementi corporis totius perturbatione, concussione,vomitibus, Maluistioribus humorum, qui colore,& calore ignem repraesentant; taut in his e venis rivus ille igneus fluere videatur, qui,auctore Procopio,& hodierna obseruatione,e summitate motis Vesuuis secidens ad radices usque,4 vltra per-
tingit Ionamus igitur ob id similitudinem quandam a D.
iso. Hieronymo ingeniose excogitatam, que ni fallor huc anaxime quadrat. Non etenim ait in Epis . ignes,non Vulcania Tellus, non Vesevus, ct Olympus tantis ardoribus ae luant, mi iuueniles edulia inoptende, dapibus inflammatae.