Praxis medica, sive commentarium in aphorismos Hermanni Boerhaave De cognoscendis et curandis morbis / pars quarta

291쪽

Ibi ereat, viide tum catheter in trudi non potest, quando vero aliquamdiu mansiti Ischuria& urina non dimitti potest, turis tandem aliquid puris dimittitur , quo dimisis statim urina magno impetu profluit . Quando aeger in hoc

casu diu detinuit urinam, tunc enim urina Q. let viam quandam capere intra abdomen faciens speciem Herniae in vesica & diverticulum vel decidens in scrotum. Ischuria oritur vitio v. reteris, aut 1 calculo aut a scirrho aut a tumo. re, si vero fit tuberculum, tum suppurari debet, antequam morbus curari possit. Quando calculus in ureteribus haeret, tum vomitus &concussus in Rheda juvat, si spes sit calculum exire posse, sed tamen, quo plus calculuS urgetur 1 tergo, eo minus dimitti potest & tota spes tum in eo consisti, ut calculus frangi possit.

999. Apoplexiae denominatio debetur vocabulo Gretego, namque Venit a Graeco verbo αποπλήσσω, seu quod Latinis significat perculio, hinc Aptiplex a percussib, Moplecticus - percussis, cujus verbi vis significat talem percussionem, quae fit a tali causa laedente, a cujus illatione homo subito terrae prosternitur, mutus& sensus impotentia assicitur, accepta hac dei nominatione a rebus extra nos politis, ob si- militudinis, quae' cum hoc affectu confertur, . convenientiam. Unde multa ac varia Aucto

292쪽

292. Apulexia symptomatibus quae in hoc malo accidunt)derivata, quibus voluerunt naturam huju) fectus eo lucidius exprimere & nomen rei de nominat te conveniens facere , jVocatur enim

Norbas Attonitas sic a Cornelio Celse liqui Lati. nus Hippocrates Vocatur , ab aliis Sideratio appellatur, Sapor quoque a multis dicitur, utilatio nervorum, Paria sis universalis , Paracelsus nominat Gattam, Belgi utuntur vocabulis, de . G raalthod , Beroerth ή,1 PUelyye , dei Mad. Godia Apud reppocratem Apoplexiae Foeabulum aliquando ad certa saltem corporis membra, capite libero refertur, sic Ludovicas Da. Vetus commentator in Coacas Hippocratis , ait, . Apoplexia dicta , est Reblatis uni es εorporis, Paralygis dimidiati Paraplegia uasevi quorumlibet artuam. Si in alterutro latere cos. poris immobilitas, sensusque privatio est, Hemi- plegia nominatur , atque haec nomina sunt , quae ab hoc morbo derivantur; antequam ad reliqua pergamus, vel ulterius de hoc mor o sermonem faciamus , necessario ejus definitio est praemittenda. Ap lexia definitar, quod

privatio omnium sensuum externorum, moitiam

que . omnium ablatio , supersite pueu G pD A m fori, , respiratione metua , . , di icili,

semper tamen cBm sertore una cum sumno profan-d M. . Hic morbus vel subito vel accidentaliter quasi invadit, vel subsequitur morbum aliquem, ut Epjlepsiam, Lethargum , Convulsionem & Vertiginem. Hippocrates definivit Apoplex iam ta in libro de Glanduli, , inquit squidem meaeatur , multam turbationem habet , cir mens demit, derebramque condulpionem sentit, totamqae hominem trahit, neque in se locem edit,

293쪽

roos. Est ergo Apoplexi a secundum vul- arem & satis accuratam definitionem: repentina actionum animalium, omniam sensuum scilicet 1 externorum & internorum,i Mot dum que voluntariorum cum facultatum principum

Iaesione ab influxu i spirituum in nervos pr0bibito dependens abolitio. Veritas hujus defini tionis ex effectu sui reor abunde patet, nam quos hic effuctus adoritur, illi fulmine quali iacti, nullo r sonis vestigio remanente subito prosternuntu, sevenit equidem ut plurimum ἀquod sensuum hebetudo , & aliqualis fatuitas Psaecedat, s& debilitato cerebro quasi ad hunc morbum prcedispo uantur segri, sensimque liu-pidioris evadant Iudicii , praesertim quod jam longa fatigavit debi ita s) superstite licet in principio pulsu plerumque forti, sed cum respiratione debili, magna, ac steriorOsa, moribundis simil)ima. quae crescente demum & degenerante in sejus morbo, inaturamque superante, decrescunt & quasi evanescunt, unde corpus una cum imagine profundi perpetuique somni & mens stupefacta, actionibus suis peragendis inhabiles evadunt. Distinctio inter δε poplex iam & somnum propundissimum e sit

quoa hominem profunde dormientem excitare possim, sed Apoplecticum non. f. IOOI. Plusquam centum Auctores fide dignos inquisivi, & ex jis; veras observatio nes sumpsi , quas hic appqsui; , unde concindo , quod Apoplexia siti status, in quo cerebrum disponitur, ut nulla vel Parva sit spirituum. secretio vel eorum itus & reditus ad cerebrum impediatur cerebelli actione reflante, ut ex cordis pulsu & respirationis organis sire adhuc liberi ,

294쪽

rituum cerebri in medullam cerebri & nervos inde oriundos, & nervos sentientes & vita Ies; nunquam est Vera Apoplexia nata, nisi praecesserint plurimae causae, quae tantum non faciunt Apoplex iam, sed praedisponunt; omnis igitur Apoplexiae causa est omnis illa, quae sen- lsorium commune sic disponit, ut functiones lanimales desinant, efficient nempe ut spiritus animales inserulantes animalitati, nec deorsum ire nec motus solitos sursum imprimere possint. lI Ooa. Inter causas Apopleriae Auctores memorare solent caput magnum, tum arter iae liquae ad caput vadunt, magnam sanguinis copiam fferunt. Collum breve; nam nullum fere lΛpoplecticum videbis, in quo hoc non obser- lvatur, hinc qui collum breve habent, plerum- que ah Apoplexia moriuntur nisi forte Peste lpeIeant; omnes vero quibus longum & gracile lcollum plerumque Blithisi pulmonica pereunt, hinc brutis raro accidit Apoplexia, nisi a contu sone. Corpus crassum & pingue ut plurimum adoritur , quia tum arteriolae vicinae compri muntur, & r. sanguis copiosius ire cogitur ad cerebrum, idem est de pituita accummulata. Temperies plethorica & caeochymia pituitosa

multum excellens, id est, multum humorum pituitosorum in corpore aggraVan S. a. Ad causas referri possunt, quae sanguinem in spissunt, & lentiorem faciunt, aut lym pham viscidiorem essiciunt; quae quantitatem sanguinis nimis adaugent , Cusque ad caput affugum incitant & cogunt, vel refluxum a capite impediunt. Quae omnia a sex rerum non naturalium vulgo ita dictarum diverso abu

su pendere veritati conlanum est, ut sunt: ni-

295쪽

inis A frequens vini & liquorum spirituo lorum potatio , id est, qui per consuetudinem potandi se ad hunc morbum disponunt; unde othagoras ebrietatem Mebat esse insaniae mediistationem; vinolentia enim cerebro ebrietatis usu in violentiam transit. Polyposae concretiones eo usque pelluntur , ut ad arteriam caro iidem pervenire possint, eaedem concretiones in arteriis vertebralibus sive circa cor sive in tra cranium hunc morbum etiam producunt,

quae se manifestant pulsu inaequali, Vertigine,. Scotomia, Cordis Paspitatione , nam docuit. Molpigbius plerasque palpitationes oriri a polypo intra arterias cordi vicinas, tum illi homines moriuntur Apoplectici, quando illa poly-ppsa materies sursum fertur, & sanguini* transitum in cerebrum impedit. Pulsus & respiratio in hoc morbo increscunt, quia sanguinem eo pia longe minori transmittit ad cerebrum ac ante, dum adhuc sanus erat ; causa aliquando est corticis cerebri meningumque intumescentia , quam ab obstructionibus in hisce vasis nati,

fieri posse dicunt alii, & sunt Auctores plurimi, qui riunt simo fere omnes Medici sunt in hac sententio venena atque Optata saepissime nimia copia assumpta facero Apoplexiam; nam ab Opiatis primo in torporem, paulo post insomnum profundissimum, dein in Apoplexiam &ultimo in mortem.

3. Quia cortex cerebri inflammatur, unde sanguis non appellitur, ut spiritus secernentur, sed colligitur, v. g. video in aegro Phrenitidem, facies, naresque ejus liquescunt, stillant& haec notant cerebrum obstructum, ita ut sanguis per carotides internas transi ne nequeat,

296쪽

9. Cognoscitur ex voce solito tardiorr, stsenex si pituitosus, anhelans, facie inflata , de notat Apoplex iam, sed vix tarda, ut stent qua 1i meditabundi, antequam vocem edant, his senibus plerumque fere ausim praedicere Apoplex iam. Pro internis & proximis agnosco caudis omnia illa, quae excretorios glandularum cerebri ductus, nervorumque orificia. Verbo sensorium commune; qualia sunt lympha cra1sor, tenacior , glutinosa, pituitosa, aut in far- Ciunt, aut comprimunt, unde senes juxta illud

Virgilii.

---. Sed enim gelidus tardante se-

necta.

Sanguis hebet, frigentque emetae in corpore vires

Catarrho si, frigidi , humidi, pallidi, leuco,

phlegmatici huic morbo magis obnoxii deprehenduntur. Pulsus & respiratio in aliis solito fortiores, in aliis debiliores sunt; id tam diverse in diversis casibus accidere opinor, ex illa sanguinis diathesi, qua circuitu plus minusve vel sit aptus vel impediatum. hoc tamen in plerisque obtinere puto, quo mors propinquior, eo pulsus & respiratio magis inscrescant; quod hinc eIplicare posse puto, Cerebrum nempe nunc adeo obstructum, sanguine in copia lon ge minori transmittit ac ante, qui tamen inplerisque casibus eadem copia ad caput fertur , quare tanta majori copia & impetu per alias capitis partes agitur, unde in multis casibus, genarum inflatio; rubor, spuma ad os & Jonge majori quoque copia & impetu per Cere-

bellum simul pellitur, unde secretio spirituum

297쪽

ibHargior defluxus in nervos functionibus vitalibus efficiundis snservientes. major hinc pulsus & respiratio magis aucta, sanguis autem tanto nunc impetu per cerebelJum,dum rapitur,

attritus in . vasa ibi fit magnus, diu haud tolerandus, unde inflammatio oritur , destructio& tandem denique mors. Humores viscidi vel pituitos vel aquosi in cerebro praeternatura- Iiter contenis, coeunt, & non solum cerebrum, .sed etiam ventriculum cerebri opplent, atque nervos premunt & spiritui animali iransitum prἡcIudunt; quando sanguis nimis lentescit nauisco, ut ad corticem cerebri pervensens transire non

possit, oritur Ahoplexi a frigida. ApopleXia. etiam producitur iis , quae spiri,

tuum transitum eorumve secretionem intercipiunt ; praeterea autem in lipsis spiritibus causani 'morbi tape haerere opinor, cum illi vel defe- qu vel qualitate depravata peccant. Defectu illos aliquando peccare puto, in illa praesertim Apoplerico specie, quae hominibus in summo

senio accidit, nec tamen semper, quum ma

n i festo constare videtur, quod saepe nimia cerebri callositate & ineptitudine hoc vitio nata, ad spiritus transmittendbs secernendosque inducatur, hu)us quippe vitii , Cui nervi,

membranae &c. obnoXii sunt, cerebrum immune omnino esse, noti arbitror. Spiritus quai rate peccare posse verum videtur in iis , qui ab Opio vel spirituosis liquoribus nimia Copia assumptis in hunc morbum cadunt, pri mo

nempe in somnum, qui in Apoplex iam termi- . I satur, incidunt , cuius rei ratio, spirituosos humores quantum attinet, faec potissimum esse 'videtur, i iquores; spiti tuosia magna nimis copia assumpti mobilitate & acrimonia sua totum N ' ' pet

298쪽

pervadunt corpus, fi brasque stimulant , major motus , celerior pulsus, ct quae inde pendent alia, hin C, magnum spirituum dispen

dium, unde tandem somnus , transpiratione interea mobilissimae assumptorum spirituosorum partes auferuntur, reliquosque corporis spiri- lms . nunc valde moto S maximam partem securi trapiunt, caeterosque humores spiritibus pluri lmumi nunc orbatos , Vappescentia & inertia in. dutos, bonili spiritibus generandis ineptos, reliquosque adhuc ptaesentes spiritus er amo s, tor-yid OS. M Cerebro rite permeando impares, iii Corpore linquunt; unde tunc Apoplexia ebrietati summae superveniens , videtur autem & haeratione aliquando agere , nempe quod nimia copia assumpti calope corporis ratescant, sanguinem, rarefaciant, simulque vallae movent,& magno impetu in corticem cerebi adigant, unde illi e tumens & se versus partem minus resistentem , medullarem scilicet si, bstantiam,

eItendens, hanc comprimit, unde omnia, quae: in Apoplexia observantur symptomata; qui sta-wS Certe, vete nunc est Apoplecticus, eodem modo inductus, ac qui tumore intra cranium nato. vel sanguine ibi. extrava fato producitur. α. A Plethora saepe Apoplexia oritur, plethorstest abundantia sanguinis boni, qui si per aliqua causa in parum: urgeatur, vel rarescat, tunc atte-xiae d.stendundur, &magis reagunt,unde fit m o Calori arteriae Cervicale S expanse partes subjectas comprimunt ; hinc Apoplexia ; quae quoque oritur a cornmeritione, Ventriculum nimis di es dente, unde Aortae diameter minuitur, & pel litu sanguis versu λ caput idemque Obruitur vel a magna. ebriu tate, homo enim. profunde ebrius,

299쪽

eum urἔm, non sentit. Ab Opio nimia copia assumpto, Apoplexia saepissime nascitur , ratione fortassis, qua spirituum summam volatilitatem infringit; ut ex Phaenomenis colligi posse vide, tur: omnes quippe Opium magna nimis copia qui assumunt, in torporem primo, in somnum paulo post profundum, imo Apoplexiam inci, dunt; huic vero sententiae magna Opii pene trabilitas, & deobstruens & sudorisera vis repugnare videntur ; quam autem obstructionuni sublationem essicere opinor raIione, qua con strictiones vasorum, unde saepe obstructio, inflammatio &c. tollat, imminuto nempe spiri. tuum appulsu & impetu in vasorum fibras ciriseulares , quamobrem quoque vasorum latera hu moribus a tergo appellentibus facilius cedant , & particulam ratione vasis diametri nimis magnam, ideoque obstruentem transmittant. Nec magna sua subtilitate, in humorem adeo sub. tilena, spiritus scilicet nostri, corporis, agat,& pondere tam parvo vim suam exerat, nec id Verum est, quod omne subtile multum & ponetrabile, omnes humoreS attenuet, quam va. Hae qualitates spiritus dantur, qui se invicem, C in Conlauduntur, coagulant, ut Chemia demonstrat. Causa aliquando ab acribus esse pe-test, qHan. Omnia vasa ita solvunt, ut liquor acer exiens Cerebro rum nervorum origines, laedat, comprimatque. Mepfertis omnium optimus de topleria auctor sanguinem interdu .ram pigmque matrem , multum atque copiosum, qui etiam se inter anfractum cerebri in-- sinuaverat, inreperit, nullo cruore inter duram piamque matrem,existente, eam ortam in aliis iterum vidit es Villisus invenit abscessum ruptam durae meniΠόis. Vomitoria Apoplexi amiri 6 creares

300쪽

creare, hare in Regno Brittannico frequentee adhibentur, nil tamen est periculosius quam:

vomitum dare, multis hominibus, dum vomunt, rumpuntur arteriae in naribus tum iis apparent facies rubicunda, oculi rubentes pro, tuberantes, si nunc his detnr'Vomitorium, illud quidem evacuabit, & facile concutietur, sed in ipso actu franguntur arteriae, hinc inple thora non est dandum vomitorium, nisi prius constet plet horam vasa distendentem non adesse,& largam sanguinis missionem adhibuisse. 3 Sinus quatuor dicti cerebri abeunt in locum.

posticom cranii, qui ubi conveniunt, ibi dicitui Torcti lar Herophili; si jam in osse occipitis

oriatur exostosis magna, quae quadrivium coinpetrimit, sanguis venofus redire nequit, interim cerebrum continuo magis magisque repletur sandiguine per arterias allato, unde in initio Oritur vertigo, sensus hebes , & capitis gravitas, vel ad Torcular Herophili dantur vasa venosa crassissimas fibras musculosas habentiai, unde Oritur 1 hirrhus, saepe magna inflammatio, tum cortex cerebri comprimiturs vel initium medullosum nervorum, sic si exostofis oriatur in Lue Gai lica in thecis venarum jugularium Oritur. compressib, hinc abscessus ferosi, aquosi, purulenti , mucosi , sebacei, scirrho si , lapidosi, steatemato si, osset eundem effectum pro duoent: γ. Si quis' v. g. stomachum nimis ' impleat cibis, tum stomachi arteria comprimitur, imo, ipsa auria , unde 3ravitate eapitis homo laborat,& inde Apoplex a , quia circulatione interius iupedita majoh eopia ct velocitas sanguini9

ad cerebruit datur , unde ejRS Gompressio.

λ Hoc apparet in fuspensis, in quibus ven j v gulares comprimuntur , apparet, quoqae,