Anicii Manlii Torquati Seuerini Boethii De consolatione philosophiae, lib. 5. ex vetustissimis libris a Theod. Pulmanno Graneburgio emendati

131쪽

sidiatentium rerum caussaε euoluere, velata'. caligine explicare rationes: quaeso uti hinc decern .as,& quoniam hoc me miraculum maxime perturbat, editteras. Tum illa paullus er arridens,ad rem me inquit, Om uium quaesitu maximam Vocas, cur vix exhausti quidquam fatis sit. . Talis namouemateria ost, ut vhti dubitatione succisa, innumerabiles aliae, 'elut hydrae capita suta crescant : nec ullus fuerit modus ,misi quis eas vivacissimo meritis igne coerceat.ii In

hac enim de protridentiae simplicitate, defati serie, de repentinis casibus, de cognt-tione,ac praedestinatione diuina,de arbitri libertate quaeri solet: quae quanti oneris sint,ipseperpendis. Sed quonia haec qum. te nosse, quaeda medicinae litae portio quamquam angusto limite temporis septi, 'me aliquid deliberare conabimur. Quod si te musici ea inis oblectam enta dele

132쪽

ptatem, dum nexas sibi mine contex'raationes. Vt libet, inqxiam. Tum vel t ab alio orsa principio, di vit, O mnivis gen iratio rerum,cunctusque mutabilium naturarum progressu , & quidquid aliquo mouetur modo, caussas, ordin- , formas; ex diuinae mentis stabilitate sortitur. i Haec iustiae simplicitatis aree composita, multiplicem rebus gerendis modum statuit . quimodis clim in ipsa diuinae intelligetiae pu-rirate consipiuit ., prouidentia nominatur: cum vero ad ea quae mouet , atq. disponit. refertur, fatum a veteribus appellatum est.

Quae diuersa esse sacile liquebit, si quis

triusque vimmenteconspexerit. Nam pro-

uidentia est illa ipsa diuina ratio in summo, omnium principe constituta , quae euncta dispqmt:fatum vero inhaerens rebus mobilibus dispositio, per quam petouiden tia suis quaeque nectit ordinibus . Prquidemia namque cuncta pariter , quamvis diuersa, quamuis infinita,complectitur: fatum vero singula digerit in motum locis, formis , ac temporibus distributa: ut haes temporalis ordinis explicatio ι in diuinae mentis adu-Mata prospectu, pr0uidenua sit:eadem vobadunatio digesta. atque explicata tempori : ι' bus,

133쪽

A R T V S. 23 3 bus,setum vocetur. Q uae licet diuersa sint, alteru tamen pendetex altero.Ordo nam q.

fatalis ex prouideliae simplicitate procedit. Sicut enitia artifex factedae rei serma mete percipiens,mouet operis effectum, & quoa simpliciter,praesentarieq. prospex erat, per temporalvis ordines ducit: ita deus prouidentia quidem singulariter,stabiliterque faetenda disponit: fato vero haec ipsa, quaedi sposuit,multipliciter, ac temporaliter administrat. Sive igitur,famulatibus quibus dam prouidentiae diuinis spiritibus,'fatum exercetur, seu anima, seu tota inseruiente natura, seu caelestibus sideru motibus, seu angelica virtute, seu daemonum varia sollertia , seu aliquibus horum, seu omnibus talis series texitur:illud certe mahisestum est, immobilem, simplicemq. gerendarum formam rerum esse trouidentiam: fatum 'vero eorum, quae diuina simplicitas gerenda esse disposuit, mobilem nexum,atq. --dine temporalem. Quo fit, yr omnia quae fato subsunt, prouidentiae quoque subiecta sindiculissum etiam subiacet fatum. Quaedam vero.quae sub prouidentia locata lunt, fati seriem superant. Ea 'ero sunt, quae

Primae propinqua diuinitati stabiliter fixa, fata.'

134쪽

'L. I E E fi f. talis ordinem mobilitaris excedunt. Nain ut orbium circa eundem cardinem sese veristen ium qui est intimus, ad simplicitatem medietatis accedit,ceterordiriq. extra loe rorum veluti cardo quidam , circa que versentur,existit: extimus vero maiore ambita

rotatus. quanto a puncti media iόdiuiduitate discedit, tanto amplioribus spatiis explicatur:si quid vero illi se medio connectae&seciet, in simplicitatem cogitur, diffundique, ac diffluere cessat. Simili ratione, quod longius a prima mente discedit, maioribus fati nexibus implicatur, Rc tanto aliquid sato liberum est, quanto illum rerum cardine vicinius petit. 'Quod si stipei nae mentis haeserit firmitati, motu carens, fati quoque supergreditur necessitatem. ' lIgitur uti est ad intellectum ratiocinario,ad' id quod est, id quod gigni ur, ad aeternitatem tempus, ad puncti medium circulus: lita est fati series mobilis ad prouidentiae sta- lbilem simplicitatem. Easeries caelum ac

dera mouet, elementasn sie inuicem tem- lperat, & alterna commutatione trans r- lmat. Eadem nascentia, oecidentiaq. omnia per similias fetuum , seminum6ue rehouat

progressus. Haec irius etiam, tortorias)yio

135쪽

0 ARTUS. hominum indissolubili causarum connexione constringit et quae cdm ab immobilis prouidentiae proficiscantur lexordiis . Ipsas quoque immutabittis necesse est esse. . Ita enim res optime reguntur manens in diuina mente simplicitas, indeclinabilem caussarum ordinem promat: hic vero ordores mutabiless,& alioqui temere fluituras propria incommutabilitate coerceat. Quo fit, ut tametsi vobis hunc ordinem minimε considerare valentibus, confusa omnia peris

turbataq- suus modus ad bonum diligens euncta dis potiat . Nihil est enim quod itiali caussa. nee ab ipsis quidem improbis fiat: quos,

ut uberrim Edem obstratum est; bonu quaerentes prauus error auteriit, nedum ordo de summi boni eardine proficistens , a suo quemquam defleoat exordio. Quae vero, inquies , potest ulla iniquior esse confusio, quam ut bonis tum aduersa, tum prospera, malis etiam tum optata , tum odiosa contingant Num igitur ea mentis integritate homines degunt, ut quos probos impro-h6 Me censiuerint, eos quoq., uti existimat, esse necesse sit 3 Atqui ir hoe hominum iu

136쪽

I38 L I B E Rsupplieio dignos arbitrantur. Sed needamus , ut aliquis possitbonos , malosue diλeernere. N um igitur poterit intueri illa intimam temperie , eluti in corporibus diei let,animoru: Non enim dissimile est mi- raculu nescienti, cur fanis corporibus, his quidem dulcia,illis vero amaraconueniant. C ur aegri etiam quida lenibus , quida vero acribus adhauatur. At hoc medicus,quia nitatis ipsius, atq. aegritudinis modu temperamentumque dignoscit , minime mir tur. QKd vero animorum aliud salus videtur esse , quam probitas λ quid aegritudo quam vitia λ'Quis autem alius vel laruator bonorum,vel malorum depulser, quM e ctor,ac medicator mentiu deus m, eum ex alta prouidentiae specula respicit, quid unicuiq. conueniat, agnoscit, & quod conuenire nouit, ace5modat Hine iam sit illud Eatalis ordinis insigne miraculum , cum a sciente geritur, quod stupeant ignorantes. Nam ut pauca , quae ratio valet humana,de diuina profunditare perstringam, de hoc, quem tu iustissimum, & aequi seruantissimum putassomnia scienti prouidentiae dDuersum videtur. Et victricem quidem G

sam diis, victam vero Catoni placuisse is l

miliarii l

137쪽

Hiliaris noster Lucanus admonuit. Hie igitur quidquid citra sipem videas seri, rebus quidem rectus ordo est: opinioni veto' tuae peruersa confusio. Sed sit aliquis ita bene 'moratus , ut de eo diuinu iudiciu pariter,humanumque consentiat: sed est antini viribus insismus: cui si quid eueniat adueria ,si, desinet colere forsitan innocentiam, per quam non potuit retineresortunam. Parcithaq. sapiens dispensatio ei, quε deteriorem facere possit aduersitas; ne cui no conuenit laborare,patiatur. Est alius cunctis 'iniuriis bus ab lutus, sanctu'.; ac deo proximus: hunc aeontinui. quibuslibet aduersis nefas prouidentia iudicat adeo, ut mecorporeis quide morbis agitari sinat. Nam ut quidam me quoqι excellcntior ait. -α-Mκοδομουσι. Fit autem saepe, ti bonis summa rerum . gerenda deseratur,ve re da exuberas retundatur improbitas. A liis mista. v. quaedam pro animoru qualitate distribuiti quosdam rc mordet, ne longa felicitate tua diues eoi : alios duris agitari ' sinit, ut virtu- η per toto animi patientiae, tu, atque exereitatio: rar, se confirment Alij plus nequometuuntiquod ferre possunt : abj plus aequo despiciun quod sente no possunt: hos,in e periamentum

138쪽

14 L I B E Rimentum sui tristibus ducit. N5 nulli vene- l randum saeculi nome gloriolae pretio mortis emerunt.Quida suppliciis inopugnabialps exemptu ceteris praetulerunt; inuictam: malis esse virtutem et quae quam recte atq/dispositE, 3c ex eorum bono,quibus accidiare videntur,fiaor,nulla dubitatis est. Nam

illud quoque, quod improbis' nunc tristia,

nunc Optata proueniunt,ex eisdem ducitur scaustis. Ac de tristibus quidem nemo mira- ltur, quod eos mal meritos omnes exist mant: quorum quidem supplicia tum ceteros ab sceleribus deterrent, tum ipλs, quibus inuehuntur, emendant e laera vero ma gnum bonis argumentum loquuntur, quid

de huiusmodi felicitate debeant iudicare, quam famulari saepὲ improbis cernanto In qua re illud etiam dispensari credo quod

est sorsitan alicuius tam praeceps atque im-lortuna natura ut en in scelera potius exacerbare possit rei familiaris inopia: huius morbo prouidentia col la tae peeu n i ae rem dio medetur. Hic foedatam probrisco scientiam spectans, & secum fortuna suam comparans, sersitan petiimescit ne rei: cu ius iucundus usus est,sit tristis amissio. M

rabit igitur mores , ae dum sortuna meruit

139쪽

mitrere,ilequitiam derelinquit. Alios in cladent praecipitauit ij digne aucta felicitas. Dibu dam perinissum puniendi ius , ut exercita, bonis& malis esset caussa sipplici j. Nam ut probis atque improbis nullum foedus est, ita ipsi inter te in probi nequeunt comtenire. 2id ni 2 cii a semetipsis discerpentibus conscientist vitiis quiqLdisIemiani .faciamq. saepὸ,quao cum gesi rim, non futile tenda decernant Ex quoiaepE samma iIra prouidebito protulit m- signe iriiraculu malos mali bonos face reti tauamdu iniqua s; bi a pessimis quidam

perpeti videnrur, noxiorum odio flagrantes ad virtutis frugem rediere , dum se eis dissimilias student esse, quos oderInr. Sola est enim diuina vis , cui mala quoque bona sint,cum eis ctim petentem, o I isticuius boni elicit effectum.' . ordo enibi qfidam cuncta ccmple tur , ut quod ab allignata ordinis ratione distetisset, hoe idem licet in alium, tamenin Mnem rei a tur 1 quid in regno pmuideritae liceat' meritati. γεμιτ ρα δεῖν παντ' ἀγορευειν; nequeenmitis eli homini cunctas diuini operis mWhinas vel ingenio e-prehendere, vel explicane sermone. Hoc

140쪽

tantum prospexisse sufficiat, quod naturamgum omnia proditor deus idem ad bonum, dirigens cuncta dis nate dumque ea ctuae protulit,in suisimilitudinem retinere nat, malum omne de reipublicae suae re minis per fatalis serie necessitatis eliminat. fisivi quae interrisabundare credun- Nir. si dispodentem prDuidentiam, spectes,. lnihil usquam mali in perpendas. Sed video iam dudum te & pondere quaestionis oneratqm, rationis prolixitate fatigatum, aliquam rarminisexspectare dulcedinem . Accipe igitur haustu, quo resectus, firmior

in ulteriora contendas. - , MET. VI.

s r v I s αἰ iura tonantis:

Pu sollers cernere. mente, i . . t in

Adspicesummio ina ressi allie iusto fioedere rerum Veterem semant Merapacem.

Non Sol rutilo concitus igne Glidum P hoqiss impediti amma. . . Nec quaε summo vertice mundi , Flectit rapidos Ursa meatus, . lNumquamocciduallo profundo, C etera cernens sidera mergi , pii Oceano tingerestum M.' . . i