Exercitationes physicomedicae circa res fere omnes non naturales ad valetudinem spectantes regiae celsitudini Ferdinandi ... dicate ab Jo. Antonio Terenzoni ..

121쪽

tur 4 revehuntur verum etiam penetrant, aetanta concitatione se se in trudunt in omnem quantumvis minimam portiunculam solidam, ut earum nulla prorsus sit, quae vim non patiatur, ideoque inaequabit iter contrahatur.& distrahatur, laxetur, commutetque m tum, figuram,icontactum, cohaerentiam

indeque deperdat aliquid propria substantiae quinimo nulla etiam fluidorum molecula reperitur,ri 2 non ebulliat, concitetur, concutiatur, ac veluti sub praelo diversarum, sine ullo ordine, virium prematur, proindeque depromere cogatur, & explodere aliquid proprii Doris rumma cum violatione, aede trimento totius corporis Spirabiles ergo vini partiaculae quacumque diffusae adeo laxant, dilatantio texturas fibrarum, ut tumida evadant singula vasa, ialem, aliisque humoribus implicatus laxetur oporte quo fit, ut minima vasa serpentia per membranas adeo turgida , pervia, dissoluta evadant, ut invicem praepediantur , nec concinne sibi respondeant, nec debita virium proportione contrahantur, laistrahantur; quare anguis adinstar maris procellos esse vescit, spumescit, actatur, violenter percutit parietes vasorum4 propterea nec apte fluit, nec aptela rivatur in partes, nec satis depuratur, nec satis sece nitur uno verbo tali vi ac impulsu fluit, refluit, ut omnes partes inordinate potius alluat, quam alat, quasi ultra resistentiam illarum exagitet, irritet spulset, concutiat, atque excalefaciat quamobrem glandulta omnes, praesertim cerebri, tenuiores

ipse vino, sani lymphas

122쪽

copia, tum memoratis particulis ita solicitantur, ut Ogantur evomere multum lymphae, qua perinde, sive detineatur in anfractibus, loculis, ac porulis imi et jestis, obruit corticem cerebri ejusque glandu . las quare non solum praepedit consonam spirituum

Tegenerationem, aut ob epit, premit prima nervorum filamenta, verum etiam penetrat eorum substantiam, simulque ingreditur hiatus, ac indebite per eo rum intercedentia spatiola excurrit, ibique interdum

tam valide agit,&circumprimit nervorum filamenta, ae ita perturbate cietur per earum inanitates, per quas

undatim uere solet spiritus, ut eum modo irretiat,& quodammodo devinciat, soporemque conciliet; modb ver igne, ac sale, quo lympha liquoresque caeteri scatent, ade exagitat, vellicat,in laxat ne lavorum primordia, ut spiritus, qui tunc ibi regenerantur, quas flammei, ac aestuosi fiant, ae idcirco

depravent omnes functiones. Nolo hic repetere innumeras contractiones, distractiones, pressiones, atque Unfricationes ema

nantes ab igneis praesertim vini, sanguinis, at aliorum liquidorum particulis, quae violentas excitare solent irritationes insolidis, mille modis stimulate, atque solvere alium ignem, illis implicatum cum quisque in hisee rebus satis versatus, propria mentis acie concipere possit, quanti momenti sint in organis motui, & sensu dicatis , quanti in viscerum structura, ac in quibuslibet minimis mole culis astruentibiis fibrasingulas quatine ac quam variae sint horiam omnium vires, atque resistentia: ti quam varie inter

se se discrepent Potetit se dulci ea pendere ignis, ac

123쪽

ρ EXERCITATIO

salis conatus, quibus non modo contrantiuntur aquae, seri, lymphe waliorum humorum portiunculae veth etiam lingulae machinulae organorum, pro diis versa contextura, aetate, sexu tempore, temperie figura &c. quin imo observare poterit, est rem aliquo exemplo clariorem reddam in iis tormentis, quibus jam diu in bello utimur, inaequalis cingitudi nis, atque latitudinis, vires pulveris pyrii persectioris, aut imperfectioris naturae , scatentis nimirum majori, vel minori copi 1 sulphuris, ac salis nitti, observare , inquam, poterit in nisu explosionis vim expans, ac diffusi undique pulveris non aeque niti,

sed vam Eurgere latera tormentorum, varie penetrare

eorum substantiam , ideoque inaequalite illa cales

cere. Observabit varias eorumdem tormentoram resistentias, quatenus majorem, vel minorem partium unionem, densitatem, atque nexum sortiuntur. O servabit varia tempora in pulveris accensione, infra

gore, collisione, in diffusone, atque explosi globi volatu longiori vel breviori. Demum observabit, qui sulphur, quid sal nitrum &Tal vulgaris faciant, si in ignem projiciantur, illorum enim particulae illico

in ignem facessunt, haoquoversam diffunduntur, aliorum autem portiones crepitant, aerem collidunt, undique vibrantur. Hoc idem fere accidit ebriis corporibus vario sale, ac igne cumulatis, quorum particulae invicem confricantur, collidunt a succera duntur,in penetrant cuncta instrumenta, ac fere omianem eorum resistentiam superant, nexumque mole- eularum aliquantulum diffolvunt, atque illas diu exagitatas temulentas, de diversimode vacillantes reddunt

124쪽

dunt, donec ignis, salis, ae aliae similes mollieulaw-

multuosae undique diffunduntur ad instar irritatarum prunarum velocissime vibrantium ignis emu via, quae sicuti eo magis effunduntur, quo magis prunae solicitantur, ita vini alacriores particula magis, magi ae in sanguine commoventur, quatiuntur, prout maior, vel minor est assumpta generosi vini copia , aut major, vel minor est in organis, atque humoribus quantitas minimorum impetum facientium vel major denique, aut minor est resistentia, densitas scilicet

ipsius corporis.

His praehabitis, nemo non intelligit, in iras distblutiones veniant ut plurimum illi , qui assidue nec pauco, nec diluto vino utuntur universa enim eorum fabrica laxatur,in nutat in qualibet minima machinula, praesertim in cerebri glandulis in ne vorum exordiis eorumque prole sionibus, tum peviolenti motus liquidorum, tum vi agitati ignis, ac salix in ordinate non solum agentis in exaratis partibus, verum etiam in succo nervorum, quo fit ut villi, ac fibra alluantur, ac stimulentur humore predicto, quinimo vitienturiori fibrarum, & glandularum, qui per assiduum fluidorum inaequabilem transitum

laxantur, at te tu rur, ac propemodum erodunturmaehinulae, vel aliquam substantiam deperdunt, unde laedatur oportet figura, earumque constructioeliaeetur, at veluti ta hescat, ut contingit durio cibus metallis, quae diu tractata gracilescunt. Multa vero corpora camosa, vel obesa, etsi nativam habitudinem conservent, salem retundant, ignemque infringant, hebescunt tamen, vatillant,

125쪽

propriumque agendi munus amittunt, quia succus Cerebrum, ac nervos accolens, aut evanidus est, aut inepte regeneratur a sanguine concitato , Ine or

dine fluente Be refluente, ideoqae sine proportione debita derivatur in fibras, easque prave perlustrat. Quare si alaetiores immodici vini molecular tantae sunt energiae, quid asserendum de nimio ususpiritus quid de variis hujus generis potionibus hac

aetate satis laute paratis Dicendum profecto eas tanto magis concitare, dissolvere unionem fibrarum, atque interturbare mist aram humorum, quanto a

gis puri, atque defaecati sunt praedicti liquores, ut apertissime colligitur ex ebullitione, quae fit in saniamine recenter educto, si cum illo permisceatur purior vini spiritus, vel ut comprehenditur ex stultillo earnis animalis recenter machati in eodem spiritu posito, cujus fibrae quamvis diu serventur, coangustantur tamen, breviantur,o ignis, ac salis vi surripiunturh

mores earum, & cogantur depromi Nec sit qui aures temere praebeat asserentibus vinum continue ac etiam immodice sumptum inoffencam unionem, ac fulcimentum, tam ventriculi fibris tribuere, quam incolumem temperat raminia verso corpori impertiri Tentet autem priusquam hane amplectatur sententiam, an telae, vel panni seu statum melios , ac diutius conservetur prope ignem, an aqua mersum tentet an magis intra vi num dilutum, an intra merum , sive in spiti tu vini evanido , aut in generoso. Quo facto agnoscet, humores sale, ac igne saturos longe magis , quam aquam exedere, ac erodere tenuia panni, ac telae stamina

126쪽

is propterea fretus observationibus fidenter assere te

potetit membranarum filamenta, fibrasque vasorum, incolumes potio servari ab hamoribus temperatis , quam immodico igne , ac sale refertis, quorum jugivi, a nimio praesertim vino, prodeunte , plerumque ventriculus languore corripitur, muniversum opitacium diversimode labefactatur, quamvis in aliquibus, prima semina, consuetudo, e partium firmitas non parum lagitati resistant. Acta sane multorum iterum agerem, si h cis ferre vellem, vinum non sulphure, edacilitate, qua pollet, inebriare, vel mixtione Varia, aut figura mutatione diversorum alium, atque igniculorum, quibus abunde dita tur, calorem excitare, aut vi narcottiaca conciliares porem spiritus namque vini rem hanc evincit, cum illius tenuissimae particulae, tam seors maeceptae, quam copulata pulveri pyrio exardescant. Quamobrem non incongrue arbitrari fas est, eas cum humano sanguine permixtas tantum impetus,in con citationis ciere, ut fabricam hominis inflamment, de

bitosque perinde motus, ac sensus intervertant. Spirituos igitur ignis, ac salis particulis vino irretita illae sunt, quae illud perpetu,ssui dum servant; quete in sanguinis vasculis degentes impetum actuat,sIiusque serum, ae lympham lacteo quodam veluti

colore inficiunt, funduntque, ac diffundunt per uniuversas glandulas cerebri, atque interiecta spatiola , ut in hrietate enecatis , dissecto cranio, observavit ophilus Bonetus illae sunt quae nimiam urinam promovent,4 vasa turgida reddunt, nervos plegionibus

gravant, urgent, indeque ope lympha plus justo se-

127쪽

cretae, atque eorum radices alluentis hiatus ob struunt, ac idcircb vinolentos homines de medio totilant, ut refert racutus Lusitanus. Nulla itaque aetate est immodice sorbendum vianum, ne, ut docet Gai 0 de Placitis Hip.,4 Platonis, &Com. tertio de Victus ratione in Acutis, celeriter,& vehementer corpus ealefaciat me nimis caput gravet, ac feriat, atque adolescentum fervidam,in valde agitatam temperiem magis adhuc exagitet, in adeque ad insanas, immanesque motiones furibundos extimulet, ne pariter senilem habitudinem duram seiulicet, cannis erosam, laxam constructionem pe nubet; sed illust tantum vini bibendum, quod potest, vel conservare iuvenilem temperaturam, vel d elinantem symmetriam caloris instaurare. Rem hane cognoverunt omnes Medicinae Proceis Tes, eamque in . Legum sorsan nimis anguste sanci in Divinus Plato de Vini potu, his verbis Nulli penitur evinum comederem, sexere talis sior rea, marborum que auia bol tu opus fuerit.

128쪽

NON NΑΤURALIBUS

A Valetudinem spectantibus

corporis exercitationes si modum non exesiserint,s brusant, improba autem noxia. OUI serio Valetudini student, sciunt cum Platone in Theaeteto motum corpora fovere,o conse Vare,' cum Hip. VLEpidem exercitationem sanit tis esse non reeunte laborem,in praesertim motum progressivum, qui fieri solet eum juvamine necessarii motus musculorum thoracis, venarum, arteriarum, viscerum, ac totius fabricae Sciunt, illius ope inniamum, curis etiam improbis vexatam, corpusque inutilium sarcina gravatum levari, ac propterea sinε ullo incommodo singula instrumenta obire munera propria. Sciunt pariter cum famigeratissimo Borello. aliisque hujus temporis Anatomicis, corporis machunam deambulando uti musculis directoriis articuloia Tum, crurum, qui on solum debent retinere animal in situ recto, verum etiam ejus pondus suspendere, atque anterius impellere. Sed cum deambulatio fieti nequeat, sine tibiarum flexione, tune fabrica cruribus non nititur, quemadmodum stando contingit, at musculis extensoriis sumino conatu elevatur Madeti

129쪽

alterne, ae tali interposita mora, memorati musculi contrahuntur,in distrahantur, ut idem pondus modo in parte dextera, modo in finistra sustineant, &novum terminum acquirat animal.

Haec autem mutua vis exeritur ab instillationε sanguinis, ac spirituum extendentium, chebita proin portione inflantium eorumdem musculorum fibras, quae ob assiduam hane liquidorum affusionem non laxantur , sed firmantur magis , neque in hoc motu, nervorum ductus proprio succo destituuntur, nec moleculae solida ita confricantur, atque laborioso conatu contrahantur,in distrahuntur, ut languoris sensu vexentur, quinimo humores melius, ac perse

et ius fluunt, refluunt, ideoque inertia inutilium fragminula pellantur, utiles mole cui et porulorum diametris aptentur, se seque ubique per illos insinuent,

omnemque iacturam instaurent. Verum eo tempore, quo hic motus voluntarius persolvitur a memoratis crurum musculis, moventur mille modis musculi a tuum superiorum, aliarumque partium,in praesertim fibrae, ac villi arteriarum, Et venarum majorum, minorum, atque minimarum in quibus fiunt pressiones, ei reum pressiones, occursus,in succussationes ,ria rum omnium auxilio, singuli necessarii musculi, tura ad circuitum spectantes, cum ad respirationem, non solum firmiores evadunt, verum etiam integre ab uvunt operosas illas contractiones, Histractiones,

quae spectant ad viscerum glandulas, ad attrit agunt, nutrilint,in vent vel quae pertinent als cretionem sordium inquinantium, aut infarcientium fibrall

130쪽

ut depellatur, quasi Iimae morsu, videtur indigete vi motus voluntarii, ac necessarii, quemadmodum ita exercitatione secunda mei opusculi jam Pissediti diffuse probavi. In violentia autem itineris, aut cujussi bet alterius ni niti motus contrarium evenire sensus ipse satis

ostendit, cum in frequenti, atque erebra contractione,&distractione concitentur partes fluidae, &coha sicinem , figulam, impetum illico permutare coga tui, idcirco spiritus non parum iacturae patiuntur, villorumque, ac fibrarum fasticuli humam fabricae viribus destituuntur, atque rela Xantur. Duo autem preseferre videtur lassitudo, imminutionem scilicet foederis mole cularum solidarum. Ndefeetum virtutis impetum facientis jam in labore improbo adeli concitatur effervescentia, & motus lia quid rum, ut omnes, quot sunt, molecul e solidae fibras, villos, ac eorum ilias astruentes, quasi ultra res stentiam onmeentur,4 irruentur, ideoque con trahantur,&distrahantur eodem conatu, perindeque turgeant, laxentur. N propemodum redigantur ad- instar mollis cene, cum manibus contrectatur, vel levi tentatur igne inuo fit ut spirituosi succi perpatentes vias inanitatum , pororum, atque meatu maheant in tenues auras, &fibrae nervorum, eorumque

protensiones, ac hujus generis membranae spiritibus cie tuta reddantur eum quodam doloris , ac Iasiutuis dinis sensu, simulque carnosae priori vi, consueto ulcimento carentes haud valeant, nisi summo cum

languore, iterum contrahi,&distrahi