장음표시 사용
411쪽
Committens delictum haeresis aut a terius specie , ob quod bona ipso facto publicantur,
non tenetur ante sententiam criminis declarat riam bona fisco restituere. Et qui ad poenam non condemnatur ob denegatam in iudicio veritatem , non tenetur ad solutionem Cenae , quan . soluisset, si veritatem detexistet secus dicendum de poena conuentionali , quae soluenda est ante sententiam , nisi alite constet de mente contrahentium Poena quoque conditionalis obligat ante iudicis sententiam lom. 2.M. - .uum. 2O.
c. Foemina cui rclictum est togatum , modi caste vivat, non potest legatum recipere , sed tenetur statim illud restituere , si turpiter vivat. Qui vero ad Collegium admissus est hoc onere, ut si tale delictum admiserit, ipso facto priuilegiis loci priuetur,non remanet priuatu S, nec restituere tenetur ante sententiam , nisi aliud constet per consuetudinem ibid. num. 2 .ctris. T. Vouens, vel iurans se certam eleemosynam daturum pauperibus, si amplius luserit, vel peierarit, c. statim post voti vel iuramenti violationem tenetur eleemosynam soluere uia talis censetur fuisse intentio vovent, , vel iurantis.
3. Saeres , quas Gnas Teus teneatur post sententiam subires, seu sibi infigeres Respond. reum non teneri sibi ipsi eam poenam infigere, quam licite non potest infigeres consequent crnon tenet M ad mortem sibi ipsi inferendam rattenetur ad soluendam pecuniam , ob quam fuit
39. Reus post sententiam declaratoriam cri-
412쪽
minis , non tenetur ipse bona fisco deserres, seu sententiam confiscationis per se ipsum exequi, at tenetur secuta sententia in exilium proficisci, persistere in carcere , scalas patibuli ascendere, ieiunare,&c. Item potest reus obligari ad verbera in ad alias poenas corporales distinctas ab illatione mortis, abscillione membri,&c. ibiιl.λι. I. 6O. Quaeres, an haeres teneatur ad onera rcalia,
quae tenebatur soluere defunctus ob delictum prohibitum subicen ipso facto lata , secus si
sententia erat ferenda, seu comminatoria , vel si
obligatio erat personalis' Respondetur a rimatiues, quia haeres succedit in onera defuncti realia,&vicem unius personae gerit cum defuncto in obligationibus realibus tom.2fol M.
6 I. Lex dicitur iniusta, quando repugnat legi
praecepto diuino, unde vitium a Principe praecipi nequit 'uando aduersatur bono communi, quando transcendit, excedit facultatem Ῥο- testatem legi statoris 'uando subditis imponitur onus improportionatum causae in quando fundatur in falsa praesumptione contra rei veri- ratem , notam illi contra quam sertur lex Lex his modis iniusta non obligat in conscientia, nec peccat qui eam,praeciso scandalovi perturbatione Reipublicae, non obseruat propterea iniuste excommunicatus non asscitur effectibus excommunicationis in qui falso iudicatur reus obligationis restituendi, non tenetur restituere in si Cogatur,poterit uti occulta compensationes haeres quoque qui non confecit inuentarium , Montenetur in conscientia ad soluendum cressitoribus testatoris vltra vires haereditatis. Item non
413쪽
valent testamenta vel legata facta sine debita solamnitat ab eo qui poterat disponere tom. a. I l. .num. I is fol. 4. num .2. is seqq.61. Obediendum est legi, quando dubitariae de ipsius iustitiais obligatione tom. 2 fol. 46.
63 Vnde autem colligere poterimus legem humanam sub mortali obligare' Respondetur posse colligi ex his capitibusci ex intentione c-gi satoris , qui si nori explicuit se velle inconscientia obligare, censetur obligare in conscientia pro ratione materiae grauis vel leuis deinde ex verbis praeceptiuis quibus lex humana fertur, quamuis hoc non valeat in omni leges ex
grauitate materii, cognoscitur autem materia
grauis, vel leuis ex fine quo legissator adductus legem condit De una lege alteram explicante , vel quia passim homines ita putant ex acceptione legis in denique ex graui poena corporali aut temporali , ex graui aliqua censura vel poena Ecclesiastica imposita. Quando inspectis huiusmodi regulis adhuc dubitatur an lex obliget sub mortali,vel sub veniali, probabile est
6 . Collige, verba praeceptiua in lege diuina obligare subi hortali & etiam legem tam ciuilem , quam Ecclesiasticam in materia graui, si verbis praeceptiuis feratur, v .g. quando adhibentur haec verba, mun2imi a racipio ex vi voti et iuramenti , oportet, c. Idem dic de lege verbo imperativo condita , quae ut plurimum obligat sub mortali in materia graui , nisi aliud ex coniecturis appareat: de lege verbis decretatiuis
414쪽
ωstabiliti uis condita , secus si verba solum int
cf. Ad discernendam materiae grauitatem inspiciendus est finis, circumstantiae ob quas lata et lex , naim potest aliquando Praelatus sub mortali praecipere silentium , quando hoc ne cella
6s. ccna capitis,mutilationis, amictionis multorum bonorum , c. obligat sub mortali haec enim grauis CZna censetur rom. 2 foto I.
67. Lex continens leuem poenam , non inducit obligationem sub mortali, neque etiam continens graium poenam , quoties poena in re leui imponitur ad terrorem ibid. num. 28. θ 29.68. Non obsta uans legem humanam praeceptiuam, vel poenalem in lateria graui,peccat contra illam virtutem ad quam pertinet praeceptum.
69. Acta quae fiunt contra legem irritantem ipso facto inualida sunt,non solum in foro externo , verum etiam in foro conscrentiae hinc fit vice lebrans matrimonium irritum, non possit reddere vel petere debitum. Ad cognoscendum autem an lex ipso facto irritet aliquem adium, inspiciendus est verborum sensus in est facienda stricta interpretatio tom. 2 fol. si .n. ι of ι 13. nuri 3. 4. 7o. Irritatio ipso facto statim incurritur ante sententiam, nisi adsit falsa praesumptio ac modo fuerit seruata forma substantialis. Neque ad incurrendam irritationem , praesertim illius actus qui defectu sormae substantialis irritatur, requi-xitur scientia legis irritamis.
415쪽
Actus humana leo e irritus obligatne in conscientia aespondetur non obligare ibid. ratim. I. i. Acta quae fiunt contra legem prohibentem non sunt inualida per se in ex natura sua , ex eo solum capite quod prohibentur a leges, multa enim illicite fiunt, quae tamen facta tenent , Scaliud est irritare,& aliud prohibere. Vnde actus factus contra legem prohibentem tales actus, non est simpliciter irriciis ante sententiam. Imo actus, per sesio quendo,est validus, quando prohibetur ii cum stantia ipsi is actus in quando prohibetur ipsemet actus , sed non irritatur forma subitantialis 1 d.num.8 isse l. q. uum. IO. Θ Iaa 2 Quoties deest potestas moralis, aut deest incapacitas materiae, actus irritus est iure naturae. Item actus est quoque irritus non solum quando legissator utitur verbis prohibentibus4 irritantibus ipso iure, sed etiam impedientibus transsationem domini , quando actus celebratus est sine forma substantiali, seu sine solemnitate requisita a iure, etiam inualidus est in utroque foro, consequenter matrimonium clandestinum, alienatio bonorum Ecclesiae, & electio facta sine solemnitate, est inualida in utroque foro, imo omnes contractus sine solemnitate Torma substantiali inualidi sunt in utroque fores, exceptis actibus factis ad causas pias Censetur autem forma substantialis , quando praetcribitur aliqua forma seu solemnitas, apposita clausula irritante factum sine tali forma celebratum in quando pra scribi tau aliqua solemnitas dum committitur seu communicatur alicui potestas ad faciendum aliquid seruata tali forma seu solemnitate;
416쪽
eensetur vὰro forma tantum accidentalis si dum praescribitur aliqua forma,pbtestas ad faciendum acetum non communicatur , sed iam supponitum, consequenter actus sine tali forma Hebratus, non est irritus, nisi apponatur aliqua particula Irritans. Hinc sequitur validum esse matrimonium sine denunciationibus celebratum, quia denunciationes non praescribuntur tanquam forma
substantialisci sequitur quoque Episcopum valide excommunicare sine solemnitate requisita a iure in inualidam esse alienationem bonorum Ecclesiae factam sine forma praescripta cum particula non potest. Adverte tamen cuem quandam forinae substantialis omissionem , non esticere actum irritum, cum parum pro nihilo reputetur. tom. L .foc 3.num. 9. 9fel. q. .n. I 3. ct seq.73. Quaeres, an actius ex urgentissima causa factus sine solemnitate praescripta inualidus trRespond. inualidum esse, quia oosita iusta causa, adhuc verum est dicere actum celebratum fuisse sine sua forma substantiali, actus autem sine forma substantiali celebratus non est validus.to .et fol. s. num 22.9 D. 6.n. 23.74. Licitum est lege interpretari non soluin exponendo, verum etiam ampliandi, aut coar 7s. Declarationes Cardinalium circa Tridentinum non videntur vim legis h. ibere antequam sifficienter promulgentur; suntque amplectendae
tam pro singulari casu , quam respectu aliorum. Ex hi declarationibus colligitur obli alio, quoad futura, praeterita facta post legem circa quam sertur declaratiori debentque iudices sententias ferre iuxta declarationes Cardinalium. ibid. v. .ctfLS8.u. I. isse 2.
417쪽
6. Lex humana odiosa explicanda ,α extendenda est , quatenus important verba iuxta proprietatem naturalem in materia vero fauorabili explicanda, extendenda est quantum verba satiuntur,non solum iuxta proprietatem natura-em , verum etiam iuxta ciuilem propterea lex
fauorabilis loquens de filiis , extendenda est ad filios adoptiuos in lex loquens de legitimis extendenda est etiam ad legitimatos ibid.vum. 8. 77. Potest dari lex ex uno capite odiosa ex alio ita fauorabilis , ut potius ut fauorabilis, quam ut odiosa explicanda sit,& e contra. Dicitur autem lex fauorabilis, quae primario prodest aliquibus in odiosa quae primarioi Tnam continet, quamuis secundario alteri prosit ibid. 3. Lex tam auorabilis quam odiosa non est explicanda, tra proprietatem verborum naturalem ciuilem, nisi nece litas cogat. Et in dubiis in materia legis poenalis benignior pars arn plectenda est, seruata verborum proprietate; standumque est verbis legis secundum propriam significationem acceptis, etiamsi legislator extra legem dicat se aliter intellexisse ibid. num. I . 79. Seruanda est mens legislatoris intrinseca, non vero extrinseca. used sit verba legis plures habent sensus proprios,in dubitatur quinam intendatur a legi satore, verba accipienda sunt iuxta sensum rei magis proportionatum. Si vero Iex duplicem habet sensum , virum iuxta verborum proprietatem,in alterum iuxta communem
loquendi modum , explicanda est iuxta modum,
quo accipiebatur , quando condita lex fuit. Quando
418쪽
Quando abiem verba legis duplicem habent
sensum communem, sed unum proprium, alterum
improprium, explicanda sunt iuxta sensum , qui probabilius coniicitur intentus a legi satore. ibi. num. I7.948. item fol. 6O.n 3 9. λαο.8o. Sed quaries,unde dignosci poterit mens legislatoris in dubiis' Dignoscetur ex incommodis quae ex verbis alio sensu acceptis sequerentur, si ex verbis uno sensu acceptis sequitur contrarietas ad leges, deinde ex ratione legis in iis quae continentur in prooemio. Quod ii particulariter aliquid statuatur quod habetur in iure communi, talis constitutio explicanda est iuxta formam iuris communis, nisi aliter intendat le
8 i. ex poenalis ob paritatem rationis non debet extendi et uno casu ad alium , modo hic casus non ponatur in lege exemplariter , seu gratia exempli iam quando hoc sit, poena per legem
imposita contra surripientes centum aureos, X-
tenditur ad surripiente rem aequalis valoris Icquod dicitur de uno correlativo , dicitur etiam de alio, quando unum ponitur exemplariter ibid. num. 23.θ seqq. 81. In lege fauorabili non est facienda extensio, nisi verba legis hanc extensionem patiantur, knisi necessitas cogat,in ita suadeat iustitia legis tom. 2 cs Num. 26.83. Praeceptum adimpleri potest peractum ex aliqua circumstantia malum , t si quis ieiunet ob vanam gloriam aliquando tamen non potest ad inipleri non adimpleto modo in aliquando econtra,vt si quis recitet ossicium sine attentione.
8 . Possumus unico actu pluribus praeceptis satis
419쪽
atisfaceres, quoties Superior concedit, ut eodem actu pluribus praeceptis satisfiat , quamobrem vovens ieiunium in Vigilia omnium Sanctorum, eo die ieiunando , satisfacit utrique obligationi voti ieiunii: qui tenetur diuinum officium recitare ratione plurium beneficiorum,uel ordinis Dbeneficij, satisfacit unica recitatione viri cive obligation R. denique quoties unus actus non impedit alium, possumus codem tempore per di uersos actus satisfacere pluribus praeceptis. .
8 autem praeceptum, seu leges adimpleantur, requiritur intentio faciendi opus quod prete-cipitur , propterea ebrius assistens Miu:e, vel re citans orationem ex votb,&c. non satisfacit praemcepto accedens quoque ad Ecclesiam, vi meditationi vacet, non satisfacit praecepto audiendi Millam , si eo tempore Sacerdos adeat altare ad celabrandum decus dicenduna despuero audiente attente sacrum , quamuis illud nollet audire, nisi mater' hoc ei praecepisset audit enim huma no modo, id est, cum debita attentione,quod non praestat, qui per vim absolutam cogitur interesse sacro, si illud audire non intendat tom.2fol.ς
86. Audiens sacrum intentione illius audiendi, satisfacit, quamuis non intendat adimplere princeptum. Item qui vovit inuisere sepulchrum D. Caroli , satas facit voto visitando sepulchrum sine intentione ad impicndi votum; amplia etiamsi dum sepulchrum visitat, oblitus sit voti, adhuc enim humano nodo praestat opus praescriptum.
8 . Qui aliquid multis titulis praestare debet, dum illud. Praestat satisfacit ei obligationi cui
420쪽
ipse satisfacere decreuit. Et qui ex praecepto Ecelesiae, ex voto,& poenitentia tenetur illam audire, satisfacit praecepto Ecclesiae unicam audiendo , nisi decreuerit , seu elegerit cuinam obligationi vellet satisfacere. Item faciens opus quod pluribus vitulis praestare tenebatur, censetur velle satisfacere urgentiori debito, si prius decreue xat omnibus debitis per diuersa opera satis fac re. Similiter audiens Missam in die festo intendens aliam audire, ut praecepto satisfaciat,etiam si aliam non audiat, satisfacit. Imo qui Missam audiuit antino non adimplendi praeceptum auditione istius Missae, si aliam non audiat, non teneatur intra tempus obligationis mutare animum, Malium voluntatis actum eliceres, quo velit satisfacere seu satisfecisses; quia scit iam se praecepto satisfecisse cum adimpleuerit opus praescri
Curando cesse obligatio legis.
88. Causiae propter quas cessat obligatio legis
sunt haeci vis absoluta, impossibilitas, in aduertentiain ignorantia inculpabilis, metus seu periculum grauis incommodi, lex contraria , seu reuocatio, restrietto,dispensatio,cessatio causae finalis& motiuae epitheia quatenus per epitheiam, seu aequitatem aliqui casus censentur exceptici
89. Quando multa per legem praecipiuntur, causa totalis cessat respectu unius tantum , obligatio cessat respectu illius, cuius causa totalis cessat in quando multae sunt causa legis in natauium cessat, legis obligatio micessat , quia