장음표시 사용
201쪽
aliquo , de eodem etiamnum coniunctim dicἰposse pro bantur. Quod quia aliquando ita continus aliqtiando ucro minime, certe ad hoc regula ex ino Aristotele colliguntur,quibus id disiernere licet,et quas proinde hic
Iubrcere nongrauabimur. . Iam uereo. J Dissoluit quandam quaestiqnem quae ex su
perioribus oritur. Husin san.. J Prima ratio cur ex propositionibus copulatiuis per se sumptis, non fiat syllogi iamus conditionalis. Oniam in conditionalibus, conditio uel exprimitur uel subintelligitur: at in copulati uix neutrum contingit. Vnde O.J Secunda ratio, in syllogii mis conditionalibus optima struitur argumetatio , in qua consequens colligitur ex antecedente. a tota copulariaua. J Vt Deus est immortalis, & homo est mortalis, ergo Deus eis immortalis. Ex copulatiuis. J Hic locus i telligetur ex tribus regulis capitis sequentis . ISequuntur tres regulae. ' Ex his igitur prima regula est,auacunque dura sim sicundum accidens de aliquo praedicatur subiecito , aut alterum de altero, hac simul atque coniunctim de eodem praedicantur minime. Cuius regulae hanc red-At rationem. Aristoteles, quod uidelicet unum non 'riant. Quare non recte sequitur,Socrates est albus, ct Socrates es musicus,igitur Socrateου est albus musicus. Dictu est autem secundum accidens, quonia sciens θ' Vrammaticus licet secundu accides de subie to aliquo dicantur,tamen alteru de altero non secundu accidens, sed per se dicitur: ct proinde ut dissimila ct coniunntim de eodem praedicaripossunt: ut,Socrates estsciens, ct Socrates est Gramaticus, igitur Socrato Ulsciens' Grammaticus. Secunda regula, macunque diui
202쪽
ri pradicamur, ut de subiecto ,siid quod siqui
tur,in praecedenti includitur,ipsa de eodem simul ostiun tim non praedicantur. Huius quoBregula hac ab Aristotele redditur ratis,quia comitteretur uitium nutationis. cnde non recte sequitur,Socrates est homo,st
Socrates est animal, igitur Socrates est homo animal . Si quidem in homine animal includitur. Nec sequitur ob idi um,Socratci est Gramaticus,a Socrates enciam, igitur Socrates est cyramaticus sciens. Tertia est, quae ex his sequίtur, regula, Qua do aliqua de aliquo m
subiecto seorsim atq; divisim praedicantur, idi
cundu accidens omnino, nes ex his Posterius in priori directim continetur, haec de eode simulats coiunctiis praedicantur, ut Socratci est homo, or Socratci est albin, ergo Socratas est homo albus. Ite, homo est animat. est homo est rationalis,ergo homo est animal ratio'ale.
Ex his igitur. J Hae e regula est apud Aristotelem. is.
cap. ij. libri de interpretatione. cuius hic est sensus. Quado duo praedicata dicuntur per accidens, de subiecto aliquo, uel alterum praedicatum de altero per accidens, ea cbniunctina mininae praedicantur, ut non sequitur homo est musicus, homo est bonus,ergo homo est bonus musicus.Si autem utrunque praedicatu dicatur de subi isto per acciden ς,& tame alterum praedicatum dicatur de alteropsr se,ea colunctim praedicatur, ut homo est scie ,homo est philosophus, ergo homo est scies philosophu,. ratae fidei est consequentia,quia sciens est genus philosophi,ue scientia genus philosophiae. Secunda regula.J Quado duo praedicata diculur de subiecto per se, si posterius cotine- tur i finitione prioris,no recth colligitur a diuisis ad colucta,ux non ualet hapc ratiocinatio,Cato est homo, Cato est animal, ergo Cato est homo animal, sed sic erat colligendum, ergo Cato est animal homo. Posterius duobus
203쪽
DE SYLLOG. HYPO T. modis in priori includitur. Primo in ipsa prolatione, ut Cato est homo albus,& Cato est albus, ergo Cato est humo albus. Secundo modo posterius est in prioria finitione, ut homo est bipes,homo est animal , ergo homo est bipes animal. Neutro modo rectὸ colligitur a diuisis ad coniuncta. Tertia e i. J Haec regula tollit uitia duarum priorum,& docet quomodo liceat a diuisis ad coniu
PosT haec etiam de consequentia ratione haud absitirdum fuerit hac in parte nonnihil asicere,propte
rea quod in superioribus sepius in huius incidimus
mentionem. Primo igitur dicendum est quid sit deinde quomodo diuidatur, tertio regula quadam Fubjcienda sunt. Neque uero ut uana res existimari debet consequentiae uim posse intelligere: quoniam ad hossumma totius Dialcctica tendit ct militas. Sane hac ex eo potissimum percipitur ; si cui recte uti contigerit coniun-
Aione rationali ergo , siue igitur; aulsiqua huiusmodi estiqua alioqui ut Alexander Hegius dicere solebat Pmultum facessit negot3 studiosis huim artis hominibus.
Porro hac ipsa recte utipoteris,quicunque rei probanda tum causam um signum intellexerit. Ita enim res una ab alia dependa, ut certus proculdubio ordo alia quis in ipsa rerum natura esse intelligatur 4 quod Seneca inter Philosephos non contemnendus autor, primo G aturalium quaestionum libro his uerbis non tam disertequamgrauiter expressit: omnium inquit rerucertus ducitur ordo;ct altae aliqs ita complexastat, ut quod antecedi aut cassa sitsequentium,autsignum.
204쪽
Τ R A C Τ ΑγΤ V S VI. IorNwhaee. J Quoniam in superioribus regulis cosequenetiae habita est mentio, ideo quasdam regulas, & diuisiones de ea subiicit. Consequentia, ut generatim sumitur,
eadem est cum argumentatione, siue haec fuerit syllogis- , mus,enthymema, inductio,exemplum. Nam omnis consequentia est argumentatio & contr.i. Quoniam adhορ. JNa Dialectica est diligens differendi ratio : disserere autem nemo poterit, nisi inuenerit, & inuenta in formam argumentationis coniecerit.Porro.JLocus hic dignus est obseruatione.etsi enim omne uerum uero est consenta neum: ut Arist. viii.cap. i. libri Ethicorum, & xxiii .cap.i. lib. priorum, docet tamen non Omnibus probandis omnia c6ueniunt,sed id quod adfertur ad alterius probati nem,debet cum eo quodammodo esse colunctum.Id eleganter cut omnia) Rodolphus Agricola unicum eruditionis lumen.ii. cami.lib. de inuetione Dialectica docet.
De consequentia, & eius diuisione. CoNfE QI E N TI A M igitur hoc pasto quidam desinitin Consequentia es oratio ex antecedente ct consequente,suis quidem partibus constituta, quin rationatis aliqua coniun tio conne tit. Eam ita diuidunt, isto bona,& mala consequentia. Et bona quidem ab eisdem definitur, cuivi si antecedens uerum est, non potest esse, quin consequens quoque uerum sit rut uomo est, igitur animal est. Mala uer),cuim et si antecedens uerum est,non est tamen necesse, ut consequens uerum sit, ut Socrates ambulat, igitur coelum serenum est.Bonam rursus diuidρnt in materialem oe firmalem. Uerlim qui Arinotelem potius sequuntur,quam Barbaros sophistin,eam in necessariam,ct non necessariam disse scunt, visit tamen necessaria consequentia, quam illifrmalem uocant: non necessaria, quae materialis ab
illis dicitur. Ergo sormalis consequentia est , qμoties
205쪽
datis juibi liba terminis iuxta prascriptam alii uo
argumentandifirmam, si antecedens uerum en, consequens esse uerum necesse est. Cui modi in primis sunt1yllog ticis consequentia omne*, qua ex ipsarum propositionum tum conuersione,tum ae νιψossentia eliciuntur, si qua alia his consimiles sunt: Materiali uero, qua tamas bona quidem est,tamen iuxta ean
dem similemi argumentandi firmam Frma ubiquσct constans non est, qualos stre sunt Dialectica argu
mentatione1,es qua per Enthstmemata re ceteras argumentationis stecies constituuntur, nempe terminorum tantumgratia, uidelices qui materia uicempraestant.
Itas materialis consequentia ea , si hoc modo argumenteris, Coelum uolubile est, ergo coelum rotundumen uuippe quod iuxta eandem yrmam ita argumentari licebit, Coelum uolubile en, ergo coelum stellatum est. Caterum probabilitas in his ac confirmatio,ex Acorum aliquo Dialecticorumpat latroci*iturgh .
Consequentiam. J Tria in omni consequentia sunt necessaria, antecedens, quod est prima pars arsumentationis, consequens, quod est secunda, & nota illationis: tota argumentatio quae ex his tribus componitur, cons quentia est, ut nulli liberales sunt auari, omnes phi- .losophi sunt liberales, ergo nulli philosophi sunt aua A, Et bona quident.J Consequentiae bonitas non ex eo penc et, quod antecedens est uerum simul, & consequens. Nam huius consequentiar, Fabius est cuneator, ergo elum mouetur, utraque pars uera est, & tamen inepta est consequentia. Regula igitur haec perpetuo danda est memoriar, bonitas consequentiae ex eo spectatur, quod consequens necessariam cum antecedente habeat habitudinem ac connexionem , s uero consequenti sit syllogismus, adde praeter illam pecessariam conne-
206쪽
Υ. R A C T A Τ v s VI. - Ioa Monem, obseruandam esse modi & figurae aptam disposisitionem. partes bonae consequen tiae multis modis connectuntur. primo, antecedens potest esse uerum simul,& consequens, ut Iustitia est formosa, ergo uirtus formosa est. secundo, antecedens potest esse falsum, & cons quens uerum,ut homo est equus, ergo homo est animal. tertio, antecedens potest esse falsum, & consequens falsum , ut homo est equus, ergo homo est rationis expers. quarto,bonae consequentiae antecedens nunquam poteshme uerum,& consequens falsum. ea enim est inepta collactio, in qua antecedens potest esse uerum, & consequens falsum, ut princeps rerum Deus bonus est, ergo homines boni sunt.
- Scouuntur duae regulae, tum instantia contra secundam, tum etiam quae sit bonae cons quentiae proprietas.' SEQvvNTVR hinc regulae duae, quarum prima est, Si ad antecedens bona cosequentia sequitur conseqstes , ad O psssitum confer'entis oppositum sequitur antec dentis. Et oppositum quidem hic intelligo id, quod contradictorium dicitur. Caterum inius regulae tale sit exemplum , homo est , igitur animal est. Hic quia re te sequitur, homo est, igitur animalen, adio positum consequentis, quod e i, nullum animal est, recite quoque sequitrer, igitur nulli homo est. Secun-- regula, cuicquid sequitur ad consequens bona consequentia ,sequitur ad eius antecedens: ut quia ad hanc, homo es, rectesequitur, igitur animal est: ct ad hanc rursu, animal est, igitur subctantia ea:
ad eandem idcirco, quae erat, homo ect, refie quoque
sequitur substantia est , visit, homo est, igitur JUau
tia est. Sane has duas regulas ideo addicere libuit hoc
207쪽
D A s Y L L o G. H Y Ρ Ο T. loco,quod unaquaeque harum fer totam artem logicam principii uim obtineat. Contra secundam tamen regu '
lam huiusemodi sit instantia. Nam si quid necesse est ef se,illud quoque possibile es esse. Sursin autem, si quid possibiu est esse, illud iam non necesse en esse. Igitur si
quid necesse est esse dem erit non necesse Use: quod prorsus inconueniens uidetur. Sane huius discultatis no-du Theophrastvi Graecus auctor, vir utissi in omnibus disciplinis consumatismus,dignus proinde qui inAristotelis diatribam, i o etiam Aristotele id ita adiudi cante uccederet ut auctor est Aulus Gestim9 adhue modum solsit, Non omnino,inquit ,idem est possibile esse, ct non necesse esse: quod hoc negatiuam speciem ha-- beat, illud uero Urmativam: quamuis tamen eadem propemodum utrobiquesit significationis uis.Itaque ormat ionem, qua est, necesse est esse,non restes: quitur negatio, per quam aliquianon necesse esse proponitur . At de consequentia quidem qua sit, ct qua bona, tum qua necessaria, haslenus quam breuissime
distum sit. Tona praeterea consequentia id esse pro
prium obseruatam e i,ut ex uero quidem non nisi us rumsequatur unquam, ex fisso autem cumplurimum 'lfum,nonnunquam etiam uerum.
S E Q V v M T v R hine. J Prima haec regula sumpta est ex primo capite secundi libri de interpretatione, & ultimo capite primi libri priorum . cuius haec est ratio, quia
Oppositum consequentis non potest uerum esse cum antecedente, idcirco infert oppositum eius. Secunda regula. J Haec est quaedam species gradationis siue aceruus ii ocum necessario cohaerentium . nisi enim necessario cohaererent, non italeret collectio. Contra secundam.J Haec
208쪽
Υ R A 'C A T V s VI. Ιοῖ quaestio tractatur apud Aristotelem tertio capite secuti- .di libri de interpretatione , cuius haec breuis est dis luxio, dupIex est possibile, aliud est actu tantum quod a Minationem significat, & istud sequit r ad necpilarium, aliud quod actum & potentii am signi fi eat, & istud non sequitur ad necessarium. Vides optime lector, quaestionem satis impeditam & sinuosam uerbo uno esse expeditam, in qua multi & nobiles Aristotelis interpretes &multum desudarunt , & integras paginas impleuerunt, quocirca spero laaec ἰ nostra scholiolae studiosis mirifichesse profutura . Bonae praeterea.J De hoc praecepto uidendus est Aristoteles initio secundi libri priorum . Ipso etiam Alistotele J Hanc historiam eleganter Aulus Gellius libro decimotertio capite quinto explicat.
209쪽
Α Ε Ρ Ι V s mecum reputaui, ac totis
admiratione non parua captus sum, quid causa esses, cur bonus ille uir, qui cum in artem Tialecticam tram tus aliquot scribere constituisu , eodem pro sua ut uidetur opinione ita demum parauit, ut per eos ad Ari-Hieli, Logicam studi eius artis introducerentur: non id etiam tentaverit in eam huius disciplina par-rem , qua Demonstrativa dicitur, ac per Loc omnium potissma ores , ct habsur, etiam eorum iudicio ,qui illorum tractituum auctorem non figide, imo strenue sne dicam superstitiose stolantur, cum tamen illud neque grauiori illius labore, neque minori traduceniurum in hanc uoque huiuου artis partem misIitate fieri potuisse consta. maxime quod pueri olim quod utinam hodies obseruarsur, omiss siriolis cauillationibus 9 ad Ohilosophiam in iuuendi, in mathematicis disci linis, ad qum comparandas hac
parte plurimum iuvamur, antea exercebantAr, ct si non
210쪽
si non exacte,rudi saltem modo: quodor exempla pasee sim per Aristotetas libros distersa disseminatas, indi ,
care plane uidentur. Unde etiam infribus Φlatonidiatriba scripttim legebatur, Nemo huc ingrediarur Ueometriae expers: quo nomine simul ct Aritimetica intelligebatur. Sed ego iam causam ipsam uelAb iolyiscere uideor, quὀduidelica haec pars Dialectica uisa sit illi haud quaquam idonea ad sophisticas captiuurulasu fleri lci illas nugas,quibus per id temporis, quo Mir ille claruit scholae omnes atris literarq ludi non iam Macabansduώ, quam strepebant acriter. Ais interim proh pudor dum in his nugae illa leuiusculauem luti imperiose docebantur, optimi quique bonarum arrium auctores in plateis ct sub scamnis delitescebant, situ ct puluere obducti, ct quod hoc uiam miseraribilius M esca blatiis ct tineis. In quorumsubiere loricum barbari paulatim, ias stre in singulis artibuε,
qui uerbi causa in grammatica Alexander Gallus,in Diade tica Petrus Histanus, in Fosica Ga edus Britannus, ct in Rhetorica Ebe ardus quidam,qui Mia ob rem a se obscurius yrtassis traditam opusculusῖum Labyrinthi nomine inscripsit.Taceo Graecistam, Horistam, Cornutam, Alanum in parabolis,2 cate- ros huius 'rina uiros. Diν boni,quos hic audiorcs recen. seo'Sed nes defere tamen interim, qui in mathematicis quoqystusis opera μὰ nauarunt,quanquam nonsatis eliciter, uerum pro temporu iniuria excusandi potius quam incusandi. Qua quidemstudia, quonia cur paulo siverius diximus demostraὰi uia,quae viis certissima est,comparatur in primi de horti militate ρa -