장음표시 사용
291쪽
tantus alter . Locus quidem differentia a paribus. Locus uero maxima, Farium idem est iudicium'
Similia sunt. J Ut Corvus & Aethiops dicuntur similia,
quia eis eadem qualitas secundum speciem ines . Vnde errare . J Omnium locorum e quibus argumenta ducuntur, nulli minus est uirium quam loco a simili: parum contra renitentem ualet aduersarium plurimum ad illustrandam orationem,ut apud Quintilianum,quemadmodum vascula oris angusti, sparsam humoris copiam respuunt, sensim autem initillantibus replenturi ita re uera puerorum ingenia pro modo uirium suarum docenda sunt, insuper in loco a simili hoc obseruaudum est, sat esse similia in uno
tantum consentire, non autem in omnibus . Ut quemadmodum oculus in corpore, ita mens in anima: in eo est similitudo, quia ut oculus eli ornamentum corporis, ita mens animae: si quis autem ita ratiocinaretur, at oculus in corpore,ita mens in anima : sed oculus e st corporeus, ergo mens est corporea,fallaci uteretur conclusione:quia in eo non consistit similitudo. Hanc rem togam paucis
uerbis Cicero in praeceptis Herennianis libro quarto expressit: non enim res tota toti rei necesse est similis sit ad ipsum, ad quod confertur, similitudinem habeat oportet. Si cui in animis. J De comparatione Demosthenis &Ciceronis uidendus est Plutarchus .
De loco aptoportione. CONFINIs porro duobus illis quodammodo est, qui a proportione locus dicitur. Nam υtsimilitudinerta rei comparatur secundum qualitatem, 2 Raritate secuetiam quantitatem: ita proportione habitudo comparatur habitu diui . Mi enim proportio quadaυ habitudiuis com aratio . A proportioue igitur,argu
minium darietur,ut si quaratur asserte eligeuiset in
292쪽
Υ R A;C T AaT Y β IX. rq sciuitatibus magistratus, imus,minime quia nee re, gendis nambinsorte praeficiturgubernator. Locus quidem diffretia maximi a proportione. Lqcus ueroxima, Quod in unaquaque re euenit id in eim propor-,tionali euenire probabile est. Hoc Aco Aristoteles Uus: es in Ethicis libro primo, cum ait, Hi oculus in capite, Da mens in anima. Sane hic locus accomodari in pri-.mo iudicibus potest,necnon ct negotiatoribus . Siqui--.dem G operatio ad operationem,ita meracre ad merce-,dem: ut meritum ad Seritum,ita praemium adstrammium:ct rursus,ut dei lum ad delictum tapoena ad poenam. Hatic enim omnia proportionalia sunt.
- Confinis porro. J Locus a proportione similis est duobus locis superioribus, a pari,& a simili. est igitur locus,a. Proportione unius habitudinis ad alteraria comparatio, hoc loco. Aristotelei. J locus est apud' Aristi tele sexto ca pite primi libri Ethicorum,huius exempli in superiori ca pit a nobis facta est mentio. Sicluidem Ati operatio. J Huius loci plenior explicatio ex libro quinto Ethicorumstqtelis, cum de iustitia distributiu disputati repe- De locis,a maiore, Ma minore . 'M A I v s quod hic dicitur,ct item minus, hoc pacto definiriposunt: netaim est, quod sua ueritatis maiorem habu probabilitatem e diuerso minus,quod minorem. maiore aluem argumentum ducitur, si ita dicra: Non potest rex arcem aut urbem expugnare, ergo nec miles te non sieuit Herodi babere uxorem uiri alieni,igitur ne gh statris. Locus quidem disserentia maxim a maiore.Locus uero maxima. Si id quod
magis uidetur inesse,non inest, nec id quod minus uide
293쪽
eur inesse,inerit.-minore uero coues modo,ut quilibet velgregarim miles potest expugnare aut arcem, aut urbem,ctimperator. Item, Si Scipionipriuato licuit Caium Gracchum mediocriter Reipublica statum laboctantem interficere,quanto magis consulibus lia
cuit persequi, ac demum ultimo asscere supplicio Catili
nam,terras cari,atq; incendiauastantem; Item,Sistra diligunt partus suos, quanam in liberos nostros uti diligeria debemus Locus quidem disserentia maximae,aminore. Locus uero maxima,Si id quod minus uidetur
inesse,inest,re id quod magis uidebitur inesse,inerit. Hos
locos Cicero Quintilianus uocant a coparatione maiorum' minorum. A comparatione quidem maiorῖ:m,Si quis acrilegium aut peculatum committit,erfrium committet. A comparatione vero minorum qui tamen oratoribus magis, quam philosophis ustui en ut, sui facile palam mentitur, idem ct peierabit.
Maius quod his dicitur. J IJorum locorum plena sunt omnia apud Dialecticos, & rhetores.unum hoc est dignum obseruatione,maius dici duobus modis. primo secundum rem,& quantitatem:huius exemplum est apud Aristotele primo rhetoricorum,hic patrem interfecit,erso quem uis alium interficere audebit.hoc est argumentum a maiori,si rem spectemus, sed a minori si probabilitatem. secundo aliud est maius secundum probabilitatem quod habet maiorem uel minorem suae probabilit iis ueritatem, ut Imperator non potest par esse uiribus Turcarum,ergo neque dux aut comes . eodem modo distinguendumsit minus, ex qua distinctione facile est intelligere locum Ciceronis in Topicis cum ait, quod ualet in in iore ualet in minore, re contra:quod enim ualet in maiore negativo eti m ua
let in minori. si. n. quod est dissicilius , & probabilius fier, non potest ergo nec id quod est facilius,& minus proba-
294쪽
olle.utli tines non regantur in urbe, nec aqua arceatur,&quod ualet in minori,ualet in maiori assirmative, ut aqua in urbe arceatur, ergo fines reantur. huius loci duo et menta topica apud Aristotelem frequenter repetita sunt.
si id quod uidetur magis ineme,non insit, nec id, quod uidetur,inesse,inerit,& si id quod minus uidetur inesse, insit,& id quod magis inerit. Si Seipioni. J Hec historia est apu d Plutarchum in uita Gracchorum.& Uderium Maximum libro tertio, capite, de sortitudine.
De loco,a transiimptione. CAETER v M qui a transumptione locis dicitur,non is est,quem uulgus dialecticorum esseputat,at que desinit, φιoties nomen magis notum transumitur pro nomine minin noto,in qua tamen o nione 2 Boe
lium est deprehendo, uirum alioqui de arte dialectica optime meritum.Sed ut cum bona eius uenia dixerim, quandoq; bonin dormitat Homerus e imo idem poeta ait, pe opere in longo's e Z obrepere somnum. Itaq; acutius atquesubtilius hoc animaduertentu, Alexauder Hesius,uoar er . at te apud Dauetriam, nobiis
proq. praeclarum Germaniae oppidum,haud incelebris gymnasiarcha,uir alioqui inter priscos philosephos connumeradus,et post hunc Iacobus Faber Stapuum obseruadibsimus quoia praeceptor meus, cum Parrisii Philosophia lud,s opera nauarem, es ante hos Buridanus homo certe ingenio felicior,q uam institutione, lue iter hunc locu exponutiat q; exemplis insuper declarat:unde re ab his transumptio desinitur esse, quoti nomen etaphorican:hoc est,translatitie sumptum,per propriu explicatur. Ab hoc autem argumensu ducitur,urrbi causa sidicamus. Dialectica utilis est ad Omuem
295쪽
ethodum,igitur ad omnem mentiam utilis est. Locri lquidem disserentia maximae, a nominiae transiumptio ne. Locus uero maxima Quicquid alicui conueuits2b nomine metaphoricgissmpto, eidem conuenit oesu, no imine proprie sumpto. Sane hoc loco non philosephi mο- do tituntur interdum caeterii scriptores,sed acra litera eo plenasunt,ac sicatent propemo umrvt,si leo ru
giens fugiendim est, is diaMliu figiendus est. Item,si Christiti leo eri,ct rex en . l
caterum. J Huius loci triplex est usus. Primus quando lthesim ad hypothesim transserimus,ut si quaeratur quid liustitia in omni re ualeat , & ostendatur eam multum in Reip. administratione posse.Secundus quando nomen notius sumitur pro in notiore , ut sapiens pro philosopho. Τertius quando nomen per metaphoram sumptu per pro lprium explicatur, ut si quis pro ardere amore, uehemen ter amare dicat. d omnem methodum. 3 est breuis uia,hinc per translationem significat dicendi comprehendiu m,& rationem rerii dicendarum.Et rex est J Na leo animal est serox,& omnium animalium generosissimum, &leones tantum ex seris clementia utuntur in supplices, prostratis ςnim parcunt,uide Plinium libro viij. cap. xvj .
De locis ab oppositis,& a repugnantibus.1 Aa oppositis uero toties argumenta ducuntur quos ties intersi aliqua opponi dicuntur. inponuntur au ltem modis quatuor. Aut enim contrarie, ut album, nigrum : aut priuatiue, ut iustum niustum: aut relative, lut dominus,servus: aut contradictorie,ut uidere,non uidere. At de his quidem in iraelatu de praedicamentis satis cat arbitror dictam est. Itaque a contra s virgumentum ducitur hoc meri,Si bona sesanitin, aegritu- t
296쪽
proficto non es cae cum. - relativis autem, at quisiquis
pater est,filium habeat necesse est. Hel si quis pater s
alicuius,eius Flius non est. Porro a cohtradictorqAutsi quis est uides dem G non es no uiden Locus quidem differetia maxima,ab oppositis. Locus uero maxima, In contrari eriuatit is,relativis,ct contradictorqs,oppositasibi conuenire non possunt. In relativo insiper alterum sine nitero esse non potest. Frater haec autem suntes repugnantia qua a nonnullis distarata dicuntur. Repugnantia quidem, quod licet nulla oppositione inter se aduersa si ase tamen adeo diuersa siunt, ut alterum de altero nequaquam Araricaripossit ae farata vero, quod ueluti distarci re3 significent. Ab his litin argumentum ducitur uisiita dicamus,homo est. igitur lapis
non est. Item,siquid homo est,tanes bos est, neq; equus,
neq aliorum quicquam, quod ab homine diuersum est. Locus quidem disserentia maximae, a repognantibus, siue a disparatis. Locus uero maxima, Quasibi repugnam,hac neutiquam conuenire possum. Ab Oppositit. J Regula tradi solet ab assrmario ne tinius
oppositoriim, ad negationem alterius, ratae & exploratae fidei est argumetum, quam regulam ex inductione facile est probare. A relatiuis . J Aliud sitiat relata, aliud relati De opposita. Dicuntur relata quando sumuntur sine comparatione alicuius tertii,& sic mutuo se inserunt, ut dominus est, ergo seruus est. Relata opposita dicuntur, quando conferuntur ad idem tertium, & sic assirmatio unius in fert negationem alterius, ut Anchises fuit pater Aeneae.
297쪽
De loco a transmutata proportione . ADIICITVR a quibusam prater praedicto, ut extrinsecim sumuntur, Acm a transimulata proportione dictus. Is autem huiusmodi est,ut si ita dicamus, Sicut octo ad quatuor ta sex ad tria: quippe quod utrobiq; dupla sit proportio. Ergo sicut octo ad sex, ita qua tuor ad tria: qua numerorum ad se inuicem habitudo, proportionem utrobique constituit sesequitertiam. Octo enim sexsuperant binario,qua tertia pars estsenariq:Itidem ct quatuor tria, unitate, qua or i a pars en tertia ad tria siue ad ternarium. Hinc ct transimulata proportio dicitur,quod ab una in aliam quasi transitus
flat. Caeterum talem argumentationem hac maxima eorroborant, Si ut primum ad secundum, tertium
se habet ad quarium:ct ut primum ad tertium, sicum dum se habet ad quartum.
Ad citur. J Proportio est mutua duarum quantitatum inter se commensurabilium habitudo, ut dupla inter unu& duo. Colligimus igitur ab hoc loco, ex quantitatum comutatione ab una proportione ad aliam,ut in ex eplo Caesari j a proportione dupla ad sesquitertiam. Huius loci exepta, ab Arithmetica petenda sunt. Proportio dupla est
quando maior numerus bis minorem continet. Sesquitertia est quando maior numerus continet minorem & te tiam eius partem ut inter quaternarium & ternarium.
De locis medijs. MEDii dehinc loci sequuntur, quibuου expositis,
finem protinus huic tractatui imponemus . Sed cur ita dicantur, dicendum prius . nodi1 quidem loci dici sidEtur,quoniam in his arguminta neq; extrinsecus omnino petuntur,neque ab is terminoram substantia, sed
298쪽
TRACTAT Vs I x. I sabi serum terminorum ut exempli cause uel casibus,uel coniugatis, leui quadam mutatione desectuntur. Similiter 2 qui a diuisione locus dictus est,medius
inter utrosque collocator: quonia ex eo nunc ab φω in quaestione positis terminis,nunc extrinsecus argumenta sumuntur.Sint igitur loci me' tres, a cassibm,a coniugatis,a diuisione. Et casus quidem e i, cum principale nomen in adverbium deflectitur , ut a iunitia iuste. Coniugata uero dicuntur qua ab eodem diuersi
Iode dedum xerunt, ut a iustitia iuste,ct iustus u
sa,iustum,Sed hac omnia a Ciceroine Coniugata dicuntur,quodquoiab uno iugo deducantur, qua-idem ita desinit,Coniugata dicuntur, qua sunt ex uerbis generis eiusdem. Eiusdem generis uerbasunt, qua orta ab
'Ruarie commutantur,msapiens, apienter, sapientia.A casibus igitur argumentum ducitur, ut si quaeratur de quo iam, sit ne prudens: arguatur esse talis, hoc modo,Frudenter agit,ergo prudens est. A coniugatis uero si hoc pasto, Iust ista bona est,ergo qui tu ius est,
bonin est: Locus quidem disserentia maxim ,a conium gatis. Locus uero mamma, Si unum coniugatorum cuipiam conuenit, ct retiquum.
dehine locus dicitur quando ducitur, argumentum ab eo quod partim conuenit cum eo,de qu. quaeritur,& partim dissert. Ut si in dubium reuocetur an iustitia sit laudanda,sie colligendum est, iustus est laudandus,ergo iustitia est laudanda. Argumentum ducitura coiugatis,quae partim eonveniunt & partim disserunt.Et ea In quidem est . J Casus hoc loco dicuntur ea nomina,quae a derivata cum eo ipso componuntur, ut sapienter iuste a sapiens iustus . Haec tamen omnia quia perte nui leparantiit discrimine, eodem nomine coniugata T dicuntur.
299쪽
. DE LOCIS DIALEC T. gicuntur. ocus est in Topicis Ciceronis ad Trebatium. orta ab eodem uerba uocat quae habent idem principiu& finem diuersum,ut temperans temperantia. Hanc uerborum coniugationem Graeci συζυγόαν uocant,quam Aristocin Topicis multum & saepe commendat.
De loco a ditiisione. Ra s T A T locus a Luisione,qui ut Boetioplaceto hoc modo tractatur, Omnis enim cinquio diuisio uel negationesit,uel partition e . Negatione quidem, ut siquis ita pronuntia, Omne animal aut habes pedes,aut non habet. Fartitione uerῖ,ut si quis ita dica Omne animal aut sanum est , aut aegrum: ct quotire uox diuiditur insuasignisicata. piunt igitur argumenta a iuvisione,tum per negationem,tum perpartitionem. rum qui di iusionibus utunturibi aut directa ratiocinatione contendunt, aut ad aliquod impossibile inconusniensi ducunt,atque id quod reliquerant, rursus assemunt. Sit igitor in quaestionepropositum, an ulla ori temporis fuerit: quoa qui negare uolet,is diremet ratiocinatione id demonstrabis hoc modo. 7 empus aut originem habu,aut no babar. Sed quia mundus aternus est, id enim pauli fer disciplina gratia concedatuo tem lpus quoque aeternum,qui8ye quod mundus sine tempore esse non potuerit. d uero aeternum est,origine omnino careae,tempus igitur originem non habu . Arsister impossibile idem ostendi desideretur, dicetur hoc patiis. Tempus aut originem habet,aut non habusdsi tempus habet originem,non sitsemer: Tempus autemhabor originem, fuit igitur, quando non fit tempus.
Atqui sit se, tEmporis Usignificatio: fiit igitur tempus , quando nouisit tempus: quod fieri prorsus im
300쪽
Υ R A C TUA T V s I x. I 'possibile est: non est igitur ullampriseipium temporis .umst,ut ad alteram diuisionis Partem tandem redeatur, est dicatur tempus origine carere. Locus quidem disserentia maxima, a diuisione. Locus uero maxima, Condiuidentium uno sublato, alterum manu, ct posito altero,tollitur reliquum. uero qui ster partitionem diuision Uus utuntur, hi id duobis modis tentant. Na
qua diuiduntur, aut simul esse possunt, aut non possunt: simul se possunt, cum uocem insignificationes diuidimus, non possunt uero, qua negationis modo diuiduntur , ut auisanus est, aut ager. Itaque si quaeratur, an
ranis substantiast, tum quoiam per diuisionem id ita monstrauerit, Latrabile animaisubstantia est, bellua marinasubstantia est, sidus item coeleste substantia est.
Hac autem tria canis nomensignificat:s igitur canis substantia. Per modum uero negationis a diuisione a gumentum ducitur hoc modo, Ausanus est, aut ager , se anus non e i,igitur ager. Velsic, ager non est, igitvrsanus . Vel ita, sanus est, igitur ager non est. Uel hoc modo, Aeger est,igitur sanus non est. locus. J QEemadmodum diuisio sit duobus modis per negationem & partitionem: ita etiam duobus modis argumentamur a diuisione, per diuisionem & partitionem. Divisio fit per negationem, quando alterum membrorum negative circunloquimur. Per partitionem,quan
do membra diuidentia affirmative efferuntur. Cum diuisio fit per negationem, colligimus ab affirmatioue unius membri ad negationem alterius. - uero. J inando diuiso fit assirmatiue, ostendere oportet id de quo dubitamus singulis membris inesse diuidentibus, & sic inerit Otiam diuiso. Quem-