장음표시 사용
141쪽
DE INVENT. ORAT. LIB. II. Iz3e' interturbatius. caeterum Fabi dum omnes pedes in orationem cadere recte quidem docet, hoc ipso mihi peccare videtur, quod , cum uid et Ciceronem praemcepissi proximos pocemis, unum, aut duos superiora res esse 1lpectandos, nec tamen hos indicasse, ipse,qui penultimi essent, certos quosdam praescribere nobis coeperit. Nam penultimos ese quarendos, ultimis, ubi maxime numerus fientiatur liberis,non puto: neque ibi magis struitutem, quain hisicin ipse praesertim nuru iam admittat, ese oportere. O igitur omnes in ora tionem pedes cadant, nec certis ex his setius sit utenm
,quod de indust id crebro positi, atque iterati, sautient cr sisurim adstrant, nemo propcto in quaeret dis locandus ijs folicitus erit quod ut tro ipsis, quibus. animifensa explicantur uerbis inclusi, fest nobis,uel nouocati oobrant. Quare,si quod res distendum est,ina.
nis propemodum omnis de iis praeceptio est . cum omne verbi ,aut ex longis, breuibus,aut ex his foας. lis,aut illis constet, ieri non potest, quin uel ructifimi G. HSs oratio numeros pedess habeat. Nec uero hos in Herodoto, qui nullius rei minus, atque huius curambabuit , desideramus. Equidem numerosam orationem esse oportere non negauerim, sed idem Axerim, s pomtiim, quorumsupra meminiinus, imilibus confici : si latinii, proprijs , atque usitatis uerbis constet: si nec consonantium a1beros, nec uocalium hiulcos hambeat concursus: si non repetitionibus abundet: si non leuiora in contextu grauioribus postponantur,sed ut qμαs res postgle apte ora locentur si non logior Deo
142쪽
ri4 GERAR DI BV K. uioque, quam conueniat, periodus ducatur: uerbis,
nisi asteritu obstet cludatur. mod si fit, uerba,
quibuε mentis concepta explicamus inclusi numeri flat, hoc assequemur, ut nec numeruε desideretur , nec rem bus cognoscendis intentum auditorem , lectorem uestud emur. De s uris,quae duo in genera, uerborum de sententiarum sparguntur.
DIcendum subinde de figuris erit quibus non modo
amplificatur oratio , sed er exornatur maxime. lschemata autem alia λ Φεωs esse, hoc es uerborum, alia δο*d uis. hoc eis sententiarum, sensuums, tum Graeci ritum nostiis placuise uideo. Inter haec autem hoc discrisi minis cicero tertio de Oratore, Cr Aquila Ronuinus esse dicunt,quod uerborum figura tollatur, ipsasi uerba iaut mures, aut alio transferra: flententiarum uero pera manea quibuscunq; uerbis uti ueli um igitur scheman auit in uerbiis, aut in sensu consumi, primum de veraborum schematis dicemuε : quae quod uerbis diritum acci dant, parum corpus orationis extendunt: deinde quae sententiarum fiunt subqciemus : quibuscum non modo oratio augeatur,feὸ Cr plurimum exornetur, quod non
nisi ex locis fieri iam Daum docetur, quae quibus ex locis sumpta sunt ostendemus. Singula porro ad eos, quos supra exposuimus locos, quo magis ipforum vis
declaretur exigemus. De uerborum figuris. C A P. X κ κ IIII. Inter
143쪽
DE INVENT. ORAT. LIB. II. INter uerborum igitur schemata, maximam gratiam
habent,quos Graeci πρ is uocat.sunt autem
cum nunc verbi, nunc Remonis nativa proprias signia sicalis ii non propriam tranfistur.
METAPHORA est, cum uerbi, seu nominis propriasignificatio, in non propriam transfertur. Fieri autem id autores dicunt, nunc uocabulorim penuria, nunc explicandae augentis rei causa. Penuria dicia inu generosim equum: durum hominem: Cr in uitibus gemmam pascere apes luxuriare,c sitire Semri mare uitem: Cr equitare eum, qui asino insidet: quae, cr his sinulta, alijs uerbis reddere non possumus. E plicandae autem, atque augendae rei causa, dicimus aliae quem ira accensum: Iumen eloquentiae: belli semen. Atque hoc genus metaphorarum, quando aliqua ex parte orationem extendi ex comparationis frusimis tudinis loco sumitur. siue enim dicas, cicero est ueluti
lumen eloquentis,quae similitudo est ue est Iumen Horiquentiae, idem est. Verin quod breue, contractum, id Ger a nonni breuis est; rituso uocata. Samitur u
144쪽
rie mei hora: a bruto ad hominem: ut si gannire, pr' ineptire,er oblatrare,pro aduersari Acas:aut contra si vulpem,perfidum:CT grum,canorum appelles. Stua tur er magna cum gratia ab animali, ad inanimatum: ut terris irascitur aer: Cr ponto nox incubat atra. Aut contrarui, florida aetas :uiridus iuuenti. Ducitur Cr ab animali ad animat: ut si equum incedere, aut currere, quod hominum est,aut uolare, quod auium est, dicas:σpascere apes. Iam err ab inanimato ad inanimatum ut si orationem luere,Cr odium suppullulascere dicas. Porro summumiumen orationi dori recte accommodat plura lximums, cum oratores, tum poetae hac maxime re dem temini.Danda autem opera est,ne aut dura, i longius ipetit fordidaq, sit:quali ille est usius,qui Scipionis itiorare,castratam Rempub.dixit. sΥNEC DOCHE est admodum autoribus miliaris tropus, cum pars pro toto accipitur: ut tena, pro aedis's. Totum pro parte:ut apud Poetam ingensa vertice pontus.fumerus pro numero: ut Romanus ipraelio uicit, pro Romani Cr oratores uisi sumus, de se lsolo cicero rixit. Species pro genere: ut pocula Acbem stola poeta pro quavis aqua dixit. Genus pro specie: ut 'rum pro gladio. Continens pro contento: ut Roma olim caput rerum, pro Romani. Denique quotiescunq; aliud est ex alio intelligendum. M ET ONYMI A superiori uicina est, cuminae i uentorem, pro re inuenta, aut cui prafidet ponimus: ut Bacchum pro uitio: cererem pro frumento: Neptunum pro mari: Martem pro bello.
145쪽
DE INVENT. ORAT. LIB. II. ΤαγΜET ALEPs Is est,cum a causis mcientibus, em indicamus: ut pallida mors. Pallentos habitaint morbi, tristis, feneri. Morbi nans, Cr senecti,
lites Cr trines reddunt. ANTONOMASI A est,cum breui uerbor ircuitione,er descriptione, personam significamim: uti Troiani belli scriptorem,pro Homo,Cr eloquentiae, incipein,pro cicerone dicamus.
ONOMATO PEI A est nominis fictio, nobis
dii iuxta ac Graecis concessa. Huius generis fiunt, mun itus,sbilus, Cr hinc uerba mugire,sibilare,conficta ex nimantium uoce.Hunc in modum Cr personatos, Iuro utos,nu matos, laureatosq; dicimus: quae quanquant uerbis deductu participia uideantur, tamen unde cara lant, urisa desiderantur. Et hoc tempore bellicum inobramentum,bombardam vocamus.
CATAc HRESIs est uocabuli abusio ut si horinis uires breues,Cr longum consilium dicamus. Quin x per hunc figuram, pro uirtutibus uicina uitia ac unius dum audaciam,yrtitudinem: prodigalitatem, tia realitatem dicimus.
A L L E G O RI A est,cum alia quum uerba prae 'unt intelligi uolumus : hac, omissa altera collamionis parte, nunc similitudinem, nunc contrarium βαnificamus. Similitudinem hoc pacto: si canes funganu;r olfrijs luporum, cuinam praesidio pecuaria crederatus Huius generis Cr illa fuit pedon consere : pro eo uod est argumentis confutare: Cr iugulum petere: proo quod est firmis argumentis aggredi . contrarium
146쪽
etis GERAR DI BV K. autem innuimus, ct impium, qui patrem uerberauerit Aeneam uocemin, quem in patrem pistam extitissconsis. Verum hoc postremum, Ironiam licet uoces quam allegoria sub ciunt. ΜΙΜ Η ΣΙ Σ cognata ironia est, quando alteriuverba, seu gestum imitiniar: quod fre deridentes ini: probanteis scimus. Hac usius figura Phaedria Teremtianus,dum Thaida suam corripit his uerbis. At ego nesciebam quorsum tu ires: paruula Hinc est abrepta eduxit mater pro sua: 'Soror est dictu cupio abducere,ut reddam uis. lA E N I G Μ A allegoriae quos ad ijciunt. Est na perplexa allegoria: atque adeo, nisi suo loco positum
Dic quibus in terris,eT eris mili magnus Apollo, AT reis pateat coeli statu non amplius ulnus iHYPERBOLEN tropis attribuunt: qua quae
voLmus,nunc attollimus,nunc diminuimus. Hac figura, quanquam corpus orationis nonnihil augeatur, tamen
cum ornatus is in uerbis sit, 3uibus grauioribus hic, quam ueritas requirat utamur, a tropis non separandum putaui. Huius generis sunt: frit aurea fidera clamor: nix Uibus haeret: gentinis minantur in coelum scopuli. Interdum nonnisi uirium ex comparationis loco fumit: vi, Nestoris ab ore fenim melle dulcior fluebat. ΑΥΣ Η ΣΙΣ superiori uicina, cum pro proprio,graviori uerbo utimur: ut si improbum, latronem: I in
ita tenus de in figuris, quas milli νοή
147쪽
DE INVENT. ΟRAT. ἘIB. II. t: quae sequuntur, grammatices precepta sapiunt, inde petendae sunt. Quod gerim fiunt, Uncope, Ennα Dysis, Aphaeresis, AnamopbGΗγperbaton, Ecbrili, Aposiopess. Ηγpallage item buc pertinet, quae poetis 1ermittitur: er est inuersa sententia: ut dare es φει
luod in casibus it accipstu est quando inflantes casus,m uerba, alis ue uoces desinit oratio:ut perditifima raio est,more petere: pudorem fugere: diligere 'mam: iegligere famam. Hoc exemplo utruns docetum,crim in imiles calvi er verba desinat oratio. λ Σ Υ N Δ Ε τ o N est, quo minutes utuntur. ine colarissionibus enuntiatur oratio: ut, Ferte citi flamnas,dure tela,impellite remos. Nostri Arti sim uocati ANAPHORA est repetitio, quae ut nunc indirincipio,nunc in 'Galijs atq; alijs modis sit,in Graeis
e diserant, satis est,quoties aliquid uis de causis reperi
itur, apboram vocare: ut, Verres cal niatore opis,onebat: Verres de causa cognoscebat: Verres pronuniabat. Item,quis legem tuliis Ru : quis tribus sortia 'us estes Rullus: quis decemviros creauiis Rullus. De fibris sententiarum, quibus. ex locis
8 Ententiarum autem schemata sunt, quibus oratio, ueluti corpus, gradescit ers ledescit maxime.Inter
148쪽
uo G E R A R D Ι B V K. lis insigne amplificandi si re descriptio est, quam
Prolun sp Graeci uocant: sua res,omnibus explicatis circuns iijs ita Dpinistrar,ut non narrari es geri uide tuo. Describuntur autem, rum personae, qua illi uocant: quales sunt Annibalas apud T. Liani : Thersitae, π aliorum principim apud Homera Tum loca, quas uocant, si certa sint: ut rein gionum, urbium, portuum, aliarums id genus rerugindescriptiones pasta apud autores: si uero sim,rim: ut cinnaeae SIM .e antrum apud Maronem:
Regiis solis apud Nasonem. Tum tempus, qllam χρν dicunt illi: qualis est apud Maronem: Vere novo gelidus,canis cum montibim humortiquitur, er Zephdiro putris sie gleba resoluit: Denique describuntur res omnis generis: pasta. AEutores,copiosa descriptione,res ueluti ob oculos ponunt: ut Τ. Liuius primo libro, cum er alibi pasta, certamen
tergeminorum fratrum Horatiorum, Cr curiatiorum, in medio duorum exercituum confessu pro imperio, sin mas rerum dimicantium: er noster uates Troia excitadium. Nam cum paucis urbem dolo a Graecis captam exta
plicare Didoni potuisset, equum ligneum describit: SArionem dolo instructum stuperinducit: quae deinde urbis flammae, qui ruentium aedium,templorumis fragor,qui irruentium resistentiunt animi, quae pasta fugientia, morientiums steries extiterit,plaribus exprefit. Surigaetur autem ἴ i, m ex adiunctorum Ioco. Neque enimasti unde T. Liuius Annibalem nobis describere, quam ς-- corpori idum animi uirtutibis uit si potuit: nec aliunde
149쪽
DE INVENT. ORAT. LI. II. 'aliunde regiam solis Naso, quam ex quibus rebus conestiret. Qi re personarunt, locorum,urbitum Scitorum, denique omnis generis rerum,praesertim quae cerni, Di gis possunt, hoc ex loco, qui omnes complectitur chriscutis fias, descriptiones petuntur. Verum uirtutes,uiatias,quae cerni oculii nequeunt, a causarum Cr euentota
rum loco,nempe ab iis, quae in animis hominu esciunt, cum aliunde non intelligamus,stre describimus Vt si tu, stitiam describas,quam haec uirtus homines in oscio reis. tineat, ne ath alijs suum eripiant, alij alios udant,plutaribus erit depingendum. Est nanque descriptio,rhetoria ea definitio: atque adeo per se lacus: qui tamen rerum reptam fumit ab adiunctis. Hinc Nasio inuidium,er Maro liuorem ita descripsit:
Livor tabificum malla uenenum: Indictis uorat Uibus medullas.
Reddit enim Midos liuor. Quod si uero quae impenadeant, visq; de causis sutura sint diuinemus,er ab euentis descriptio siumetur: ut illa apud Cicerone, i er e primedae rei cosas litudo est admixt . a d si istrum iudices,uestris sentent s liberaueritis,stium, sicut ex cauea leo misim, aut aliqua teterrima belua, solata ex calatenis uolitabit, uagabitur in 'ro,acuens dentes nudaetos in cuiusq; fortunus: in omnes amicos, ais inimicos, notos atq; ignotos incursans: aliorum imam depecuislans: aliorum caput depugnatis: aliorum domum,ac Οαmnem familiam perfringens: Remp. finditus labefactus. Hic suae euentura incommoda essent, si malum hominEsuis lenientqs liberarent, uitatis describit uerbii.
150쪽
INCREMANTVM est, cum Tauroribus verbis,
insurgit incresciti oratio: ut Facinus est uincire ciuem l Roman : scelus uerberare: paricidium necare: quid dicam in crucem tolleres Id singulis interdum ' uerbis, ut ueri, vidi, uiri. Sumitur autem schema hoc ex aliis ιitque aliqs locis. Prin ex definitionis loco ductum est. Funt nanque conglobatae definitiones. Posterius ex dia lanctorum loco: nempe fictis, rebus gestii, quae si de quibus dicitur personis adiacent Interdum er ex comi parationis loco fumitur: ut illud ciceronis in Verrem Non enim Iurem, sed raptorem, non adulterum, sed pugnatorem pudicitiae, non sacrilegum, sed hostems crorum religionums, non prarium, sed crudelisimum carnificem ciuium, striorum ,inutarum iudicium ad
CONOBRIEs, quum illi uocant, est verborum, sententiarum idem nificantium coaceravatio: er ead T cum expolitione Huius M,hoc nobis exoratione pro Ligario fit exemplum. Q id enim tuus ille Tubero distinus in acie Pharsalica gliam agebati cuius latus ille mucro petebais qui siensius erat armorum tuorums quae tua menses oculi s inanimes ardor anim quid cupiesius quid optaueas uno hic in loco ententatus manetur: quae alijs atq; alijs,idem ualentibus ueris bis inculcatur. Sumitur autem sepius ex adiunctorum la
SENTENTIA etiam,quam illi uocantiose