장음표시 사용
181쪽
37o Tissica specialis Sectio L
cta haec sunt puncta aequinoctiorum, unde longitudines stellarum numerantur , jllis regredientibus fixae per tantum spatium progredi videntur , quae adeo progresso fixarum apparens so- Ium est, cum re ipsa non nisi puncta aequinoctialia regrediantur, 1 eu antecedentia moveantur;
motus hic prataesio aequinoctiorum audit. 3o
sit ista vatiatio, iii sensibilis sere est, & nonnisi post
plures armos diminutio certo dignoscitur: potest tamen haec variatio, praesertim quia non omnino est constans, Lunae & Planetis attribui ex parte saltem. Si quaerat quis cur tam lentus sit regressus aequato ris , cum lunarium nodorum regressus sit celerrimus zrespondetur hoc inde esse . quia annulus exiguus est,& modice elevatur supra sphaericam telluris portionem. unde re minimus est excellus vis, qua supra terrestrem reliquam massam attrahitur; & quia isto excessu non solus annulus, sed ob connexionem cum tota terra. integra moles terrena converti debet; unde minimus
ille excessus vis distributus in universam massam longius mihimani velocitatem conversionis producere de so Paulo clarius exponi meretur haec a Bra leso detecta aberrationis fixarum causa elegantissima. Fixas e locis suis aliquantulum singulis annis dimo veri jamdudum animadverterunt Astronomi equi in bu
jus motus causam inquirentes putaverunt saltem plinres eam esse parallaxim ex annuo terrae motu in e cliptica. At accuratioribus observationibus aberratio
nes fixarum iis, quae ex ea parallaxi provenire des uis sent, contrarias esIe demonstratum est: Bradisjus pro terea nescio conjectando ne an tentaiao ad istam ab Auctore indicatam causam feliciter se convertit.
. cogitabam, inquit Fig. Ior. SF radium esse i minis in rectam B G perpendiculariter inridentem. Iam floculus immotus maneat in F , adpares u illi obiectum jux'sa directionem S F. sive in instanti, e m tempore is
men propagetur. At vero si oculus ex B mersus F more ea tur , iux autem ea celeritate feratur, quae ad celerit te
182쪽
De Mundo universo aspectabili. 171
Quod alterum fixarum motum attinet, ostendunt Λstronomi, ac praecipue Bradisjus eum pa
greditur. Parιrcula ergo lumrnis, cujus actione, quum o 'ιus 1n F perveneriι. M jectum videbitur , ea ipsa erit in Squo tempore oculus an B existet. Iungantur puncta S, OB, ponamus lineam S B tubum aliquem esse ad lineam B Gynclinatum in angulo SBG: ac tam exiguam singamus ejus subi diametrum, ut unicam lucis particulam admittat. Facile intelligebam futurum ut particula lucis in Spoma tra Fres per tubum ulum, si hic ad rectam B G angulo S B G perpetuo inclinaretur nec Aret posse ut unquam ad oculum 6wmcut subo adplicarum pervent et , si alia quaelibet tubirncirnatio fores ad BG. Item si SB non ut tubus angustus, feta tit amphoris iubι axis uectetur ; nusquam ramen fleri poterit ut particula luminis S per axem illum transeat, ni-ρ hic axis au rectam BG in angulo illo S B G inclinatus sit. Ergo cum laxae locus obtervetur in caeso per axem telescopii, ejusque potitus dignoscatur ex inclinatione ejusdem axis ad horizontem, & proinde etiam ad rectam, quam terra annuo motu tunc percurrit, evidens
est stellam apparituram extra suum verum locum niti forte in eadem recta currant & lumen, & terra j; id est locus visus promotior est versus partem , quo ten die terra, angulo, cujus sinus est ad sinum inclinati nis semitae terrae ad lineam visionis, uti celeritas terrae ad celeritatem luminis. 3. Quaenam autem sit ratio harum celeritatum sic observatur. Observentur bina loca b, I ejusdem fixae S prope aut in polo eclipticae sitae , existente terra in punctis eclipticae oppossitis tunc enim directiones terrestris motus sunt contrariae; idest , si in eodem puncto eclipticae terra esse ponatur , quod ob immensam fixae dinantiam absque errore sumi potest, una a B ad
F, alia a G ad F , & stella in quadratura in hoe
quippe a pectu erit directio luminis normalis directi nis terrae. Invenietur latitudinum differentia I b, culus dimidium S bi erit aberratio observationis, in qua
terra tendebat a B ad F ; aliud S I , cum terra a G
183쪽
riter non nisi apparentem esse, deducunt que ip
sum tum ex successiva luminis propagatione, ob
ad F movebatur . Iam vero dato arcu s b datur ejus
angulus S F b, seu F S B ; & eum in trigono F S Bdetur etiam angulus rectus F invenietur ratio S F ad BF, velocitatis scilicet luminis ad velocitatem terrae.
q. Patet autem aberrationem maximam esse, quum
directiones luminis , & terrae normales sibi sunt ; est que haec χο ; dein minorem, quo minor aut major est recto: ille angulus , uti monstrat figura , si stante ea dem luminis directione ponatur terra moveri per CF, aut D F , aut L F. Inluper ex nota ratione Velocita tum luminis & terrae supra inventa , cum ex theoria Solis & as nectu fixae ad Solem notus sit angulus α' F S &e. direαionum luminis & terrae , inveniri se ver potest plaga , dc quantitas aberrationis quarumli
bet fixarum. Sicque reperiuntur revera quales obser vationes exhibent . Generatim vero stellae positae in plano eclipticae eunt redeuntque per lineam rectam,
seu si mavis areulum μ' . Quae in polis eelipticae, circulum describunt ejuidem diametri . Quae alibi sunt,
ellipsim , cujus axis major est ηοη , & parallelus est
ecliptic ἔ axis minor in circulo latitudinis jacet, estque ad majorem uti sinus latitudinis fixae ad radium .. . Qiare ex hoc invento merito licet luminis ce teritatem deducere; idque ita fiet. Cum aberratio ma xlina est, velocitas luminis est ad velocitatem terrae, uti radius ad tangentem 2s: ergo quo tempore luκ radium eclipticae percurrit, terra tangentem 1O' eme titur; sed terra hanc tangentem, seu ejus arcum ien s biliter eidem aequalem deleribit minutis horariis 8. circiter ; ergo 8. min. lux semidiametrum eclipticae peragrat. Hinc igitur computari posset ex retardatio
ne luminis in eelipsibus Iovi alium satellitum differen-
. tia distantiarum Iovis a terra. Lo 'S Nutatio autem axis aequatoris ab Auctore indieata non expositam aberrationem annuam , sed irre gularitatem aliquam in ea causat periodo I9. anno rum . Eam deducunt Astronomi ab inaequali Lunae a ctione in annulum Uuatorium terrae , quae inaequali tatem exiguissimam in praecessione aequinoctiorum pro ducit nempe intra 9. annos 9' .
184쪽
De Mundo universo aspectabili. 173 ob quam interea tellus loco suo jam abierit,
cum ad oculum observatoris pertingere debui Dset, tum ex mutatione aliqua axis terreni, quae nempe ex actione Solis, & Lunae in sequat rem terrestrem oriatur, ac intra I9. annos p ragatur, extremisque in limitibus sensibilis esse debeat.
S. LSatis' nonnullis objectionibus .
Io7. I. CI Planetarum motus proveniret a vio centripeta, quae sit reciproce ut quadratum distantiae, Planetae omnes in Solem decidere deberent; idque ex eo, quia, quo magis accedunt ad perihelium, eo magis cresceret attractio Sulis, adeoque deberent incipere reces sum a Sole, dum maxime attrahuntur; ex adverso autem accessum, dum minime attrahuntur, quod videtur impossibile. II. Saltem stellae fixae deberent in Solem decidere, quia haec attractio universalis esset, &in fixis descensus versus Solem non posset impediri per vim projemlem; atque adeo nec in Planetis admittenda haec attractio. III. Sit orbita Lunae L AB Fig. 43. te rae TFD, radii exprimant distantias , sitque T S χχ-o semidiamet. terrest. T G vero 38. Quare GS, seu distantia Lunae a Sole in conjunctione erit a I9 a; porro soliditas terrae est ad soliditatem Solis ut I ad Ioooooo, igitur si attractio sit in ratione directa massarum, Sreciproca duplicata distantiarum, erit attractio
185쪽
374 . Tissica specialis Semo I.
terrae in Lunam in G existentem ad attractionem Solis in eandem ut I 2iς χ' ad
336 oooooo sive sere ut I ad 7, vinceret adeo necessario attractio Solis, dc Luna deberet terram deserere.
IV. In hac sententia complura manent dubia; puta: an spatia coelestia absolute vacuua' unde vis projectilis, unde motus circa axes 8 &αIo8. Respondeo ad I. Quo magis Planetae accedunt ad perihelium, eo magis quidem cre-1cit attractio Solis , crescit autem etiam vis composita ex attractione, di vi projectili, seu diagonalis parallelogrammi , quae semper tan gentem arculi mox describendi repraesentat, per
quam ex lege Ι. motus corpus abire conatur.
Nempe licet semel tantum e. g. in apside summa vis projectilis Planetae impressa sit, diagonalis tamen semper varia fit, crescitque semper in prima medietate orbitae usque ad apsidem
imam, cum non modo vis centripeta crescat,
sed etiam semper sub angulo acutiori hae vires conspirent; atqui ex mechanicis patet, diag nalem motus compositi majorem esse, si vires componentes sub angulo acutiori conjungantur; quare cum haec vis composita, vicem solius vis projectilis deinceps semper agat, fit, ut in apside ima maximam celeritatem , qua per tangen tem abire conatur, Planeta habeat, ex hac ubi abivit, vis centripeta semper sub obtusiori angulo tangenti conjungitur , quare diagonalis, ac consequenter celeritas Planetae semper minor fit usque ad superiorem apsidem, ubi iterum transitus fit ab angulo recto ad acutum.
186쪽
De Mundo universo aspectabili. II y Ad II. Ajo tam immanem esse distantiam
fixarum, ut licet a Sole attrahantur, haec at
tractio non nisi post multa saecula sensibilis fieri possit. si
Ad III. Concedo vi calculi actionem Solis
in Lunam esse sortiorem actione telluris; contendo tamen exinde non sequi, ut Luna terram deserat, sed solum, ut describat orbitam versus Solem semper cavam, contraria ratione, quam in satellitibus Jovis contingit , qui in conjunctione cum Sole orbitam versus Solem
si Responderi etiam posset vires caeteras comporum ad distantiam quamcumque actionem suam non extendere: proinde etsi Solis, α fixarum attractio aa se mutuo non perveniat; non ideo sequitur vim hanc erga suos planetas longe proximiores non existere. Ast nexui totius universa convenire videtur attractio uni Persalis inter omnia eorpora e ideo verisimile est
mnes fixas in mutuis distantiis , in quibus ab initio fuerunt. regi & retineri per vim tangentialem. Nam quid vetat singulis fixis eum suis systematibus circa commune mundi totius gravitatis centrum motum concedere ρ Sane illa aliquarum fixarum in duas plures e stellas distinctio successive enata , ex hoc motu derivare potest ; quae enim nobis proximiores sunt fixae , possunt inde sensibiles nobis mutui situs variationes recipere. Neque ideo nefandus hic motu quia hactenus observatus non fuit: tiiquidem in primis ob immanem circulum, in cujus periseria fixae perge re debent , & suam tarditatem, motus is nequit plumTium etiam saeculorum decursu eas transferre, nisi perexiguissimum arculum. Insuper nonne fixae in cons queritia moventur ρ Ecquis autem certo asseret hujus motus ne partem quidem realem esse ρ Denique si hoc motu proportionali ter distantiae , quam habent fixae a
centro illo seruntur ; etiam Sol noster cum suo syst male ferri debet; ergo insensibilis , seu inoblarvabilis nobis in hoe systemate collocatis esse debet. Et haec est verior responsio.
187쪽
I76 Fissica specialis Sectio I.
convexam percurrunt. Quod ut paulo clarius fiat, notandum : dum orbita Lunae in Fig. ψῖ. repraesentatur per circulum L A B, solum repraesentatur motus Lunae nobis apparens, & relatus ad planum L AB, cujus centrum tellus T occupat in TFD mobile, non autem exhibetur motus Lunae in plano immobili,& quem Luna absolute in spatio mundano habet. Quare repraesentet arcus a i Fig. 44. partem orbitae telluris, quam tellus spatio mensis lunaris synodici percurrit, adeoque sere 3o grad. tellure
in a existente sit Luna in A in oppositione, seu plenilunio, ubi tellus ad b progressa fuerit , exb apparebit nobis Luna in B , atque octantem ab oppositione consecisse , cum atramen in te ea lineam punctatam A B percurrerit ; dein tellus ad c perveniet & Luna videbitur in ultima
quadratura in C, translatis nobis ex c in d, videbitur iterum octantem versus , conjunctionem
Luna consecisse in D ; inde cum in e extiteri. mus, Luna consecto spatio D E in conjuncti ne videbitur; postea; terra ad S promota , --na' nobis a conjunctione octante in F sistetur; cum in g suerimus, Luna in ultima quadratura in G, tum in H ex terra ii, tandem iterum ad Ι, seu ad oppositionem cum Sole ex terra ireseretur. Ex quibus duo manifesta fiunt , primo: si motus Lunae referatur ad planum AKL, quod successive ad b , c , d , dic. transferatur,
conficere videatur integrum circulum, dum te ra unum signum percurrit , qui motus tantum apparenter talis est. Secundo : quod motus v
rus Lunae re ipsa non fiat circa terram, sed circa Solem, ira, ut ejus orbita quovis mense fiax
188쪽
De Mundo universo aspectabiti . 277jam minus cava versus Solem ; ex oppositione enim A usque ad conjunctionem in E propius accedit ad SoIem ; postea haec curvatura minuitur , atque alicubi in G orbitam terrae secat. Verum hi flexus orbitae Lunae circa Solem ne quaquam sunt tanti, quanti in figura exhibentur; est enim e E non nisi ἱ εν pars radii e S. Ceterum, cur orbita Lunae ita flectatur , ratio ab iis, quae n. Io . insinuavimus; pendet. Ad IV. Dieo dubia ,.quae hic recensentur, tanta non esse, ut ab iis facile quis sese expe- , dire non possit . Nam primo ad quaestionem, sintne caelestia spatiis absolute vacua, quod quibusdam prorsus incredibile videtur, respondeo: in hac etiam sententia admitti posse in spatiis illis materiam quamdam, attamen rarissimam , cujus nempe densitas Iooooooooo vicibus minor sit, quam densitas aeris, ejuscemodi enim materia, ut ex calculo cognoscitur, motui astrorum saltem sensibiliter , & intra brevius temporis intervallum non offficiet . Deinde dum de origine vis projectilis in corporibus caelestibus , itemque motus vertiginis quaeritur, illud quidem universim dandum erit , siquidem in natura media non suppetunt ea mechanice explicandi, ab ipso Naturae Auctore Mundique Conditore profesta esse; neque erit, cur magnopere vereamur , ut quidpiam eum sana philosophandi ratione non cochaerens dare videamur , id quod nostra etiam philosophandi principia paulo curatius expendenti apertum esse poterit.
189쪽
Non sat aeque secum actum haud dubie putaret Philosophus noster, si in doctrina de corporibus caelestibus nihil de influxu astrorum in tellurem, resque terrestres sibi traditum ad verteret , posteaquam tamen in hoc ipso hodie sensum Philosophorum haud mediocriter a sensu vulgi differre notum est . mare necessitate quadam adigimur , ut hoc discutiendum assumamus , quidque sentire potissimum deceat , clarum, apertumque facere conemur , quod ipsum tamen , cum alia restent , maxima , qua poterit, brevitate acturi sumus.1ος. In disquisitione super influxu astrorum haec nemo non tanquam aliunde certa , indubitataque supponit. I. Summam quamdam vim, ac essicaciam intellurem, resque terrestres Sol habet , tum lumine suo , tum calore.
II. Lumine suo praestant quoque aliquid intellure caetera sidera nobis conspicua, quatenus nempe in oculis certa impressio ab aliis producitur, di si de Luna speciatim sermo sit , objecta exposita lumine sensibili collustrantur , seu demum lumen hoc sit proprium sideribus , ut in stellis fixis, seu alienum idque solare , quod
in tellurem reflectitur, ut in Planetis. Porro III. Paulo inserius evincemus tum Soli, tum Lunae suam esse vim ad aestus recipro- eos in aquis marinis producendos , evicitque
190쪽
De Mundo universo aspectabili. 179. tiam non adeo pridem R. P. Josephus Stepling. ordinis Nostri Caesareo-Regius director dissertatione peculiari in Conventu literario lecta , ab his sideribus aestus marinis analogos etiam in atmosphaera telluris produci. Quapropter in themate praesenti videndum solum restat , num alia, & a recensitis diversa effecta astris recte tribui , adstribique queant, unde ajor
IIo. PRAETER ACTIONES RECENSITAS PERPERAH ALI Us INFLUXUS ASTRIS TRIBUITUR .
Argumenta quibus Philosophi contra vulgi
opinionem ad hoc tuendum inducuntur, eo generatim recidunt, quod neque cum sana ratione, neque cum experientia cohaereant omnes
illi alii influxus, quos homines ab astris provenire gratis sibi persuadent, id quod quidem vel ex sequentibus haud obscure colligendum. I. De Luna in qua adversarii plurimum confidunt, compertum est, quod radii ejus ope optimi speculi, vel lentis collecti in mobilissimo thermometro ne minimam quidem mutationem produxerint, uti testantur Hookius , de la Hire, Villetius, Tschirnhusius, quo igitur pacto fieri. posse credamus, ut in aliis casibus tam notabiles, quales nempe vulgo sparguntur, Luna effectus edat Z unde merito inter. temere vulgata habentur, quae de frigido. ac humido
Lunae praesertim crescentis, indeque pendente augmento pilorum, cerebri, medullae ossum, incremento carnium in ostreis, cancris, conchi.
I iis, item de aegrotis hominibus in plenilunio pejus habentibus, &c. maxime cum Rohauitius in tract. suo philos testetur observationibus per M a I S.