장음표시 사용
221쪽
bus; demum autem fluida in vaporem convertuntur, unde actio, qua hoc ignis efficit, evaporatio , vel exhalatio dicitur. I 37. Tam circa fusionem corporum firmorum stiorum lapidum frustulum intra eas decidat statim aut rumpuntur, aut rimas agunt, paullo post sponte di
silentes: si frustulum sit metalli alicujuν rigidi valde& elastici , paveas horas rimas agunt : quod si frustum sit minus rigidum & elasticum, ut rumpantur in phiala concuti debet frustum , ut sortius , & pluries ejus internos parietes percutiat . Item aliquando phialae hae etiam diligenter asservatae sponte ruptae in veniuntur: rumpuntur autem per frustuli immissionem perinde in aere, ac in vacuo, si vacuae sint , & ipsae intus; at si solum vaeuae intus sint, rimas tantum a
gunt, certe quia aer eXterior premens parietes ut ut
ruptos e loco suo sensibiliter removeri non sinit; nam immisso aere statim ruunt frustula. Demum si hae ampullae iterum igne eandeant δc lente refrigescant, ruptioni illi evadunt ineptae . Eadem prorius expertus est Calatius in cylindris vitreis collo in os destinente, di lando conico, euius apex intra cylindrum invertitur, instructis, sed re debiliores ictus ferunt haec vasa, de dissicilius ac tardius rimas agunt. . Μissis caeteris explicationibus horum phaenomenorum probabilior mihi est ista . I. Resistunt haec omnia ictibus ob vitri eram item exterius valde compacti praesertim in guttis ob vehemens frigus aquae. Certum est subita cc violenta frigefactione exteriorum Parietum hultae , ejus texturam constipari maxime, ita ut plurimus ignis sic in gutta ipsa cIaudatur , qui frigorificis particulis tunc advenientibus interspersus constipari ita potest, ut se non moveat , quatenus in aequilibrio fune vires attractivae vitri , dc partieularum frigorificarum eum repulsivis ipsius ignis; undo per se non dissiliunt guttae. Rupto apice ex aperto
aditu ignis proximus exit, sicque tollitur aequilibrium illud in contiguo, qui etiam nonnihil recedit versus apertum ostium : & sie successive quidem sed quasi in instanti mulaatur distantiae mutuae particularum illarum i
222쪽
De ιellure . a Irrum, quam fluidorum ebullitionem. ω ae evapori rationem complura moneri possent, quae tum
uetus , tum Muschenbroetius , doctissime
annotarunt. Sed non vacat ita longos Ulix
rum; qua mutata eo ipso totus ignis aequilibrium amittit , oc vim suam libere exercet undique vitrum urgens sicque grandi impetu distringit. s. Simili de causa rumpi vasa vitrea illa videnture nam spontanea disruptio phialarum , di in vacuo, aerem externum illius rei causam non esse sed eam esse intern m suadet . Item temperaturam vaso xcim illorum conferre frangibilitati omnes agnoscivit; ει violentam internorum parietum constipationem a tequam ignis interior excessivus exeat , eas frangibiles reddere , probat ineptitudo ad ruptionem phial rum lentissime frigefactarum et quamvis enim Castalius in vasis suis in aere aliquantum calido frigefactis fransibilitatem illam invenerit ; tamen difficiliorem reperit ; & hare modica potest hinc esse quod aer ut uecalidus eum tamen infinities minus quam vitrum susum caleat, violenter adhuc temperet externos parietes , qui clauduntur antequam ignis exundans propter crassitiem vitri possit erumpere. Iam vero interni ivs orum parietes , quia per collum oblongum & angum
sum aer novus in vasa , dum frigefiunt , subire noquit , delicatius temperantur , sicque exiguo ictu vulnerari queunt quo dato vulnere aequilibrium ignis , perinde ac in guttis , prius constipati tunc tollitur, de fractura sequitur ; sed sentius ob minus violentam frigefactionem, dc minus proinde copiosum ignem inel sum . Ex eadem delicatiori temperatura interna contingere potest aliquando, ut diverso solius aeris cal re vel frigore per poros penetrante aequilibrium illud tollatur, re spontanea vasorum disruptio fiat r multo magis autem per aquae ebullientis immissionem aut silicis in nomium .ene frigefactas phialas rumpi has posse hinc apparet; nam non requiritur persecta frigefactio ut temperatura illa habeatur.
6. Quare insufficiens videtur hoe Belgradi expertamentum t ruptio nempe phialae nondum bene frigefactae
223쪽
Certae materiae ita dispositae sunt, ut subito atque ex integro ignis actione Alvantur, atque
in vaporem convertantur, quo casu vehemen
ctae ex aqua servida &e. immissa ad dubiam redendam allatam explicationem quidquid aliqui contra suspicati sint . Laghius ex opusc. de vit r. fract. Com.
Acad. Bonon. tom. 1. P. I. pag. 31 I. repetit has fracturas ex electricis particulis, quae ictu ad se accedantusque ad distantias , in quibus se repellunt . At haec theoriae electricitatis repugnant , & nimis arbitraria sunt. Alii plures censent ab aere per vulnus ex aliquot stratis exeunte ubi erat aequo densior, ad alia exteriore irruente, ubi nullus fere adest, vasa rumpi. At tam modico aeri qualis requiritur replendis ad aequilibrium interstiti is vitri tantam vim tribuere nimis inverosimile mihi videtur. 7. Dilatatione ab igne producta hi exitiales oriuntur etiam effectus . I. Si quis frigore vehementer correptus igni exponatur; subito dilatantur valde fluida existentia in partibus externis , at minus vasa ut pote solida , & adhuc multo minus fluida & vasa intima, seu viseerum; hinc aucti volumine humores nimium turgentia reddent vasa angustiora effecta a frigore ; sicque motus fluidorum perfici non poterit , aue etiam delicatiora viscerum vasa rumpentur ;& morte tur sorte in utroque casu animal. a. Sicuti etiam qui immotus ardenti Soli simul de vento frigido stat, ignis solaris utpote frigore efficacior intimius penetrat , di magis dilatat interiora fluida , quam exteriora , quo rum dilatationi ventus frigidus obstat: unde irregularis fit fluidorum agitatio in corpore , de febris . I. Rcontra quum quis aestuans ealore frigido balneo me Situr, aut aeri frigido exponitur , subita restrictione vasorum. exteriorum circulatio dilatatorum internorum humorum impeditur & sic aut sebris oritur , aut tiam subita mors. 4. Tribuunt etiam aliqui ex parte nimiae aeris dilatationi ab igne in clauso conclavi causatae hominum ibi degentium mors ; quatenus scilicet viscerum aer cessante pressione exterioris sese ex .
224쪽
De tellure . a Igtissima explosio oritur, qua non modo circum-
iustis aer maximopere commovetur, ita ut fra
gor percipiatur, sed etiam quaevis alia obstacula summa vi disjiciuntur.
pandit & inde opprimit hominem ; ex parte imminutae elasticitati aeris ab halitibus aetherogeneis , qui a car bonibus avolant; valde enim elasticitas aeris consertad necessariam respirationem . At cum occisiones hae causentur non a quovis igne, sed a carbonibus, qui, dum ardent, ad nares emittunt particulas, quae caput gravare vehementer sentiuntur ; praesertim tribuendae videntur mortes illae hisce particulis , quae per nares attractae cerebrum subeant , in eoque spiritus animales , ex quorum actione animalis vita pendet, aut irinretiant , aut vias eorum occludant . Simili de causa moriuntur quandoque qui in sedinis aut prosuridos puteos descendunt igne prius non admoto ori eorum ut aer pestilens mutetur ascendendo per tubum, cujus sena apertura flammae sit proxima , alia aerem exitialem recipiat ; cedens enim dilatatus aer prope flammam locum relinquit aeri putei ut pressus a laterali puteo super incumbente per tutam ascendat. Simili artificio e navium sentinis aer mutatur , & in carceribus renovari posset.
s 6 Huc spectant mixtiones relatae ab Auctoret n. 123. , quibus adde mixtionem eκ libra spiritus dicti flamminet, At libra olei cinnamomi , quae ex Ia
quieri O p. 2. leae a. art. I. ignem violentissimum mnium concipit, ita ut conclave clausum apta sit solo aequare . Μixtio etiam pulvis fulminans vocata
constansque ex partibus salis nitri tribus , floris sulphuris duabus , ct una salis tartari seorsim contusis tum bene permixtis igne calefacta accenditur, & m jore vi, ae strepitu quam pulvis pyrius in auras abit. Sed notior est hie orius pulvis , qui sertur casu in Europa inventus a v. Gregorio a S. vincentio Franciseano. Componitur is ex sulphure, nitro, dc carbone per plures horas simul contusis , quibus identidem aqua affunditur ne incendantur: eribro deinde in grana cedi situr. Aliter etiam commodius conficitur immisse
225쪽
ar Tissica specialis Sectio ILI 38. Inter actiones ignis iacile praecipuam quis illam censuerit, qua in corporibus ignis
conspicuus, ac luculentus excitatur, seu de
mum in specie flammae, seu saltem carbonis
massis illis simplicibus in vase aquam continente, &ebullitione agitur , ut in pultem firmam redigatur, tum ut ante in grana redigitur . Etiam sine sulphure pulvis hic componitur , qui ob magis simultaneam ac censionem majorem vim in obstacula exercet ; sed hoc ipso magis ictum detorquet a scopo, in quem tormen
tum directum fuit; de ideo, tum etiam quia dissicilius aerenditur, & nonnulla alia incommoda habet, non ad hibetur nisi in ignibus festivis. Causam subitae accensionis omnes agnoscunt in spiritus nitri, ac sulphuris facilitate ad flammam concipiendam . Σ. Prompta propagatio accensionis ad omnes partes ex una, in qua incipit, provenit ex igne,
qui ab hac ad proximas avolat; qui proinde quia in vacuo libere dispergitur, ob desinum aeris resistentis,
minus condensatus in eas irruens saepe non valet ac censionem propagare. 3. Fragor oritur ex violenta collisione aeris ambientis impressa abs materia plurimum& celerrime dilatante se dum accenditur: in specie enim Pyrothecnici docent pulverem pyrium accensum occupare spatium Aooci vicibus majus eo , quod Oceu pet ante accensionem, & saepe etiam adhuc amplius. . Ex hac velocissima , ct maxima dilatatione iste viae ex omnium sententia earum explosionum oritur stupenda vis . s. Sed censent aliqui vim illam totam exeri a spiritibus nitri, ac sulphuris, aut etiam aqua quae in mixtionibus contentae igne dilatantur in vapores valde elasticos . At ignem brevissimum nec sum mae efficaciae posse vapores ex se non elasticos utque adeo valide expandere , ut tanta vi removeant obstacula, concipiere non oleo. Cum plerisque proinde tenendum in hisce mixtionibus pulvere praesertim pyriore is murante pruristium aeris contineri valde compa cti seilicet ex Salutii experimentis saltem Lam. vici bus densioris, quam in naturali statu, qui in pulveris
inflammatione lolvatur a di ideo insenti vi juxta suam
226쪽
De tellare. 2IFardentis, actio haec combustio dicitur; corpora vero quae apta , atque idonea ad hoc sunt, ut in ipsis ignis conspicuus excitetur, combinibilia appellantur . I 39. In omnibus sere corporibus, dum comis buruntur, complures partes sensibiles in specie fumi avolant, complures post combustionem remanent, quae cinerum, vel eastis nomine indi-gitantur; ex quo passim inserunt: certam aliquam in corporibus combustibilibus materiam contineri, quae sola demum ignem conspicuum, ac luculentum concipere, ipsumque ignem diutius conservare, vel etiam augere possit; quare huic etiam nomen pabuli ignis imponunt, censentque hanc materiam olea esse, qualia tum in vegetabilibus, tum in animalibus, tum etiam in nonnullis mineralibus deprehenduntur.
I o. olea non immerito haberi pro pabu Ioignis quisque iacile dabit', quandoquidem nihil
fere tam experientia compertum est , quam substantias oleosas, ac pingues igni luculento sustinendo, ac augendo aptissimas, ac maxime
idoneas esse; 63 sed an idcirco solis oleis
indolem aliunde notam ad naturalem raritatem se rinstituens validissima obstacula vincit . Communior haec sententia, eum nihil admittat pluribus non probatum experimentis a multis jamdudum captis recenter vero
ab Equite de Saluti is, qui a se inventis etiam theoriam hanc penitus hersecie , di clarissime dei-nstra iet uti apparet in eius dissert. de pulvere pyrio, ganico sermone edita in Μiscellaneis Taurin. Acad. partim tom I. R. I., & p. II f., partam lom. a. p. 93. nunc certa hΔeri debet.
εν Cum ex supradictis ignis eonspieuus fiat de conservetiis di propagetur quatenus imia latens in
227쪽
haec dos propria sit 8 non equidem ita vide. tur Cel. Nolleto, in cujus sententia quod improbes, vix aliquid reperias. En illam: Corpora omnia ignem in se continent, Iicetque sumere minimis etiam eorundem particulis, seu massulis quidpiam de igne inclusum esse, qui autem sese exerere, ac prodere ante non possit, nisi repagula, intra quae constrictus est, rumpantur. Quoniam ergo in certis materiis haec repagula facilius, in aliis difficilius rumpi possunt, id omnino eveniet, ut, dum in quibusdam materiis certa vis ignis adhibetur, repagula re vera rumpantur, ignisque conclusus Iese manifeste prodat, in aliis autem non rumpanis
tur , nec adeo se ignis inclusus prodere posse proditurus se tunc demum; ubi major ηs ignis adhibita suerit. Ex quo adeo consequens fit , etiam illas
materias, quae quidem in communibus casibus, ac exemplis ignem luculentum non concipiunt,
re Ipsa ad hoc inepta penitus non esse. Quare
dan- magna quantitate extricatus, & id continuo fit, vel in eodem , vel in contipuo corpore apparet eas res fore pabulum aptum ignis , quae de copiosum ignem continent, & a quibus semel accensi ignis actione jugiter excuti ille potest: quare pabulum ignis ea cor- Iora dici non ponunt, quae talia non sunt: cujusmodiunt aqua, fluida alia . Inter elementa autem chimica, ex quibus omnia corpora componi inveniuntur , sulphur solum ignem nutrit , eoque magis abundant corpora, quae magis ignem praestant,& olea adipesque magna ex parte sulphure constante aqua e cvtra nil
sere sulphuris habet . Ergo dubitari nequit quin sulphur sit ignis proprium pabulum , aut potius sit sub stantia naturaliter igne sumiente donata ad conspi icuum ignem fovendum.
228쪽
De tellure . at Idandum quidem erit: olea facillime inflammari, ignemque concipere , ac conservare , ideoque aptissimum pabulum ignis esse, dicere tamen licebit, quasvis alias etiam materias ignem con- Cipere, ac conservare, ideoque pro pabulo ignis haberi posse. I I. Ignis luculentus in corpore excitatus vel speciem flammae, vel earbonis ardentis, ut diximus, praesesert. De his ergo, phaenomenis que illorum quaedam porro hic docenda sunt. I. Flamma spectata natura sua non aliud, quam congeries particularum a corpore avulsarum , in quibus ignis c loquor jam ex
mente Nolleti re vera satis eliberatus est, ut sese manifestare, ac lucere possit; quas potissismum oleolas esse ex dictis colligitur. Hinc patet flammam parum a fumo differre , qui equidem etiam nihil aliud est, quam congeries
Certarum particularum a corpore actione ignis
separatarum, in quibus autem ignis lassicienter eliberatus non est; qui si subinde satis eliberetur , pariter in flammam abit; uti id ipsum experientia docet, qua scilicet constat fumum admota e. g. candela accendi. 66 γ
66 Ad hos duos modos ignis omnis conspicuus reducitur: ad carbones quidem etiam metalla canden tia, ac lapides. Flamma autem duplex est, alia, quae est congeries particularum, in quibus ignis satis eli
ratus est: alia puro igne constare videtur. Primae igitur partes sunt exiguissimi earbones ardentes , qui , cum congesti sint in superficie corporis comburentis, di aere leviores, pressione lateralium aerearum columnarum sursum elevantur,& in unam columnam collecti retinentur , quae flammam ascendentem exhibet.
Sed quia interea, dum ascendunt carbunculi iIIi , cito
229쪽
ai S Hrsica specialis Sectio II.
II. Qui libet ignis luculentus, tum flamma,
tum pruna ut excitetur, ac conlarmur aere
opus habet; id quod experimenta in recipiente initituta apertissime confirmant. CandeIa enim , aut spiritus vini accensus, carbo candens recipienti imposita , extracto aere extinguuntur et neque sussicit quaecunque praesentia aeris, aut etiam communicatio cum exteriori, sed ejuscemodi affluxus, ut prior, isque calefactus, sumoque insectus avolare, recens vero sat purus
advolare possit, uti saepius id notavit alias Ia
avolat, qui in eis est extricatus ignis; ideo in exigua altitudine iam flamma nulla est , sed solum sumus,
qui est congeries tum vaporum dilatatorum , tum diciorum carbunculorum jam extinctorum . tum etiam. aliarum partium rariorum combustibilis. Hi ne ob successive imminutam quantitatem carbunculorum accen sorum, tum maxime ob continuum accessum pressionis aeris ambientis flammae columna prout ascendit re
stringitur, seu conica est; sane condensari valde flammam ea pressione prodit intensitas ejus apicis , qui Ionge efficacior est , quam partes inseriores . Flamma denique puro igne eGrmata sunt radii lucis , sorte scintillae electricae et hare autem flamma conspieua est quatenus corpuscula per aerem volitantia,& aer ipse reflectunt partem aliquam ejus ad oculum. - Cum flamma nonnisi aeris actione ascendat; si flamma excitata in recipiente pneumatico aer ex trahatur ; debet flamma descendere; nec ulterius a scendere: proinde illi carbunculi uti te aequaliter undique igne sotato agitati; e loco , in quo sunt , non est cur moveantur , adeoque combustibile in vacuo nec flammam emittet, nec diu ardebit. cito quippe coope rietur ejus superncies carbunculis igne eliberato ex haustis; & ignis emissus a partibus nondum avulsis a combustibili libere dispergitur aere non impediente ἰunde satis rarus ad partes nondum accensas pervenir
230쪽
De tellure. 219 III. Flammae in diversis corporibus excitatae diverso colore gaudent et Diversitas haec col
xum c 68 a diversitate materiarum , quae
flam-Rdeoque eas nequit accendere, nec consequenter ignem Conservat. Haec omnia ita esse experientia quoque demonstrat.
Extinguitur autem Ignis in aere elauso simili de causa; hic enim exhalationibus a combustibili avolantibus repletus, perinde ac aqua sale saturata ulteri rem non solvit, tandem alios respuit ; qui proinde ab eodem combustibili non discedentes ignem fu eant. Accedit aerem vaporibus resertum , uti experimentis Constat, elasticitate sua multum privari , inde autem ineptior etiam fit cum circulationi illi , quae necessaria est, ut ascendant elementa flammae, tum resiste tiae, qua ignem condensat, quantum satis est ad ejus Propagationem. Quoniam autem aer purgari, aut mutara non potest, etiam extinguitur flamma in vase nota omnino clauso, sed in unica parte aliquantum aperto; Conservatur porro, si aut apertura ampla sit, aut duae sint oppositae. Reipsa autem halitibus extiinionem ignis esse tribuendam exinde constat , quod eo citius CXtinguitur, quo est aut major ignis , aut minus spatium, in quo includitur,oc ex aliis multis experimen his relatis p. s68.& seqq. tom. 2. Acad. Tauro Viden
tur item illi vapores istii infesti eue etiam positive, puta illum irretiendo , nam vapores e musto . aliisque fermentationibus erumpentes in aere ubero , in
quo certe moventur, ignem extinguunt. Attamen extinctionem unice tribuere vaporibus sorte Iicee , pro ut ignem extricatum tere totum absorbent nec 1atis
reflectunt ut condensatus possit propagari , vel quare nus , ut initio dicebam, respuunt halitus a combusti bili avolare nitentes.
68 Μanifestum est eombustibilia is eis partie
lis eiusdem specier non aeque abundare ἔ ted alia eo Drubris , viridibus , alia e. g. caeruleis , violaceis oce. Etenim flamma videtur igne, seu lMe excussa ab ipso combustibili ; porro res qiraevis ejus coloris videtur, cujus sunt radii, quos ad oculum mittit. saltem -- piosiores: Ereo nammae diversorum tolorum indicant