장음표시 사용
251쪽
t 63. Posteaquam certa portio aeris per vim aliquam permentem in minus volumen redacta, atque adeo densior reddita est, major vis r quiritur ad eam porro comprimendam, id quod comprimentes satis superque animadvertunt; itaque magis renititur aer magis compressus, quam minus compressus, vel dilatatus; ac con
sequenter majori ille , quam iste elallieitate
quod habebat in aqua inclusus. Certe minus fallax est noc aliud experimentum . Nempe invertatur in aquae catinum phiala aqua plena colli longioris , & ea sic inversa inclusaque in recipiente pneumatico aer ex trahatur, donec aqua in phiala descendat ad libellam cum aqua Catini ; evidens est tunc aerem in parte phialae aqua evacuatae contineri , qui aquam colli aeque premat, ac residuus in recipiente , ex capacitate phialae cognoscetur volumen illius aeris. Quod si aeri externo liber aditus in recipiens aperiatur; phiala it rum replebitur aqua in minimum spatium , seu bullam reducto supradicto aere . Hoe spatium Gravesandas scribit esse ro O. aut Isocio. , aut ultra etiam mimis eo, quod ante erat. Porro aer in hoc spatiolo aequilibratur cum exteriori ; dc cum in phiala dilatatus rat, adhuc compressus erat a residuo aere recipientis. Ergo stupenda est spontanea aeris dilatatio. Sed coasectari ultra naturalem statum multo minus potest: uti apparet ex hoc numero. Caloris ope in ceolipila fusio ni proxima Μersennus ait is aerem dilatasse ad volamen usque septuagesies majus naturali . Frigore vero nonnisi paululum coarctatur. Interina hic praenotare iuvat sententiam auctoris de causa elasticitatis aeris , ex dictis probabilissimam reddi . Etenim si aeris elasticitas non explicetur per vim centrifugam partium ejusdem a se invicem distantium, restae eam esse ab elasticitate partium earum dem te tangentium , di compressibilium . Atqui tam enormis compressio, qualis revera datur , vix concipi potest in volumine particularum certe subtilissimarum so contingentium: erro &e.
252쪽
De tellure . a 1 a M. Si vesica vervecina, vel suilla pauculum aerem in se continens collo firmiter obstricto, ne aeri incluso exitus pateat, carbonibus candentibus admoveatur , ea distenditur , atque ita dura redditur , ut comprimi non posisit, immo notabili cum fragore tandem disrumpitur, quod si vero ante ex vicinia ignis removeatur, quam disrupta sit, flaccida iterum evadit. Itaque
I. AER PER CALOREM, sEU IGNEM IN MAIUS VOLUMEM EXPANDITUR . PER FRIGUS VERO
IN NINus ITERUM COARCTATUR; primum liquidum fit ex vesicae expansione, alterum ex reis deunte flacciditate. II. ΛERIs ELAsTICITAs Ex CALORE INCRE-ΜENTUM suMIT . Nam quamdiu aer in vesica contentus non calefit, elasticitas ejus aequalis
est vi comprimenti, scilicet in hoc casu ponde ri atmosphaerico , ideoque non plus praestat, . quam pondus hoc atmosphaericum , ac cons quenter vesica neque distenditur , neque amplius constrigitur ; at accedente calore contra vim ponderis atmosphaerici vesicam extendit, itaque
elasticitas major evasit. . rIII. FRisus ELasTicITATEM AERIS MINUIT. Nam calore abeunte non amplius ut ante vesica
distentitur, quod si autem elasticitas eadem finret, perinde ac ante distensa manere deberet, per abscessum igitur caloris, hoc est per frigus elasticitas imminuta est. 1 .a63. Ab his pene innumera phaenomena naturae pendent, ex quibus antequam saltem nonnulla in medium adseramus, de causa plastiei-ia iis aeris quidpiam dicendum.
253쪽
a a Ndisca specialis sectis II.
in majus: volumen expanditur; sed quomodo id fieri possit, nisi partieulae a se inviem recedant, non apparet; elasticitas proinde in particulis requirit conatum a se invicem reredem di. si Fod erat unum. Ratio nulla adferri potest, eur, sint partiaeulae ignis per eonatum sibi intrinseeum a se inviem reredere conantur, ita dc partietris a ris ejuscemodi conatu non gaudeant; probabile itaque est in particulis aeris conatum a se invicem recedendi provenire a vi repulsiva earundem eo sensu, quo id de particulis ignis supra
dictum est. erat alterum. SCH. Denuo equidem his argumento ab analogia desumpto utimur, eui tamen amplius robuν Meedelen particularibus pboenomenis , qua nunc proposituri,ae explicaturi sumus.166. In Bammetro, cujus vasculum modico aere relicto ita obstruitur, ut omnis cum aer exteriori communicatio tollatur, adhuc inreu-mus ad eandem altitudinem suspenditur , ad quam in libero aere suspenderetur. Λer hic in vaseulo conclusus re vera m statu compressionis est; comprimebatur enim pondere columnae atmosphaericae incumbentis, quare elasticitate sua id praestat , quod praestaret vis comprimens, hoe est pondus columnae atmosphaericae.
167. Si duo hiemisphaeria Magdeburgiea, de
254쪽
De tellure. 243 quibus supra mentio facta est, sibi imponantur
absque eo, ut aer interior extrahatur, vel rarior efficiatur, ea non cohaerent. Pariter nempe hic aer inclusus in statu compressionis est, cujus vis comprimens est pondus atmosphaericum, hinc per vim elasticam tantum renititur,
68. Si vas aliquod ab aere vacuum prope
tellurem aperiatur, aer ambiens externus conistinuo in ejus cavitatem irruere debet. Quia mnim aer prope tellurem ab incumbente comprimitur , elasticitate sua quaquaversus expande re se nititur; ubi proinde obstaculum non reis perit, illuc se recipiat, oportet, proindeque M. Ex hoc intelligitur, quo pacto ope antliae ex vasis aer extrahi possit. I 6o. Parantur stlopeti, quos pneumaticos v cant ideo , quia ex illis ope aeris globi ejici non minori vi possunt, quam ejiciuntur pulvere pyrio. Nempe in his stlopetis aer fortiter comprimitur , unde vi comprimente sublata summo impetu sese iterum expandit, obstaculaque removet. 77 am. Sit vas ABCD cujus nam dio assurgat tubus EF fundum non prorsus contingens, quod si e. g. per aperturam G sive ope antItae pneumaticae , sive flatu oris ae-
λ Exiguus rumor . quo stlopeto hoc piIae exineoduniux sorte originem cedit fabulae de pulvere alo. Ceterum impolubile est in Mre eeleritate maenapilam, aut quodvis aliud oplodi a fluido quocumquale se expandente, quin Bagor celeritati , & magnitis dini expansionis proportionat latur auem enim elasticum concutit.
255쪽
rem intruseris in vas ad medietatem aqua repletum, dein clauso epistomio G epistomium Faperias, aqua ex vase AD per tubum EF expellitur . Nam intruso aere , aer in reliqua parte vasis comprimitur , adeoqtie eIasticitas ejus augetur, ita ut vincat pondus atmosphaericum . Aericompresso adscribitur Fons Heronis, cujus fabricam tum apud Uvolssium Hydraul. c. 2., tum apud
Nollet. pari. 3. Prael. Io. aliosque reperies. 78 ITI. Quemadmodum aucta per compressionem elasticitate aer notabiles quosque effectus praestat, ita praestat quoque aucta elasticitate per ignem; seu calorem , cujus rei rassina exempla r peries, rationemque ex dictis facile perspicies. 372. In elasticitate aeris inprimis notabilis est summa durabilitas, nec ponderibus ingent,
bus, nec calore, vel frigore variante unquam
sensibiliter imminuta, ubi ex compressione pri-
er varios tubos communicantes duo vasa. in quorum uperiore aqua , inferiore aer continetur ,&per aquam,
quae in initum prosilit recidentem in vas inferius pres-ho aeris conservatur , sed ob imminutam in eo aeris quantitatem minor pressio sueeessive fit , donee sup rius vas aqua suerit evacuatum. Λlia etiam sunt so elum genera , & machinarum elegantium, cinae apud Hydraulicos videri possunt: e. g. nota sunt simulacra illa, quae diaboli Cartesii dici solent et haec nimirum sunt vitrea re intus cava ; immersa in vase aqua sere pleno stant ob pedes graviores reliquo eorpore dc campi te supernatant aquae et si pellis , qua apertura vasis clauditur, prematur , aqua urgetur & cogitur per soraminula pedum in aliqua quantitate in ipsa ingredi eompressis aere in illis contento; unde hoc novae aquariaecessu simulacrorum volumen fit specifice gravius aqua; adeoque descendunt: sublata compressione aer aquam novam iterum expellit , & minuitur fravitas homon culorum; hincque ascendent.
256쪽
De teiaure . a s stinae libertati restitutus est aer. Robervallius in sclopeio pneumatico eundem aerem compres sum I 6. annis servavit, qui tamen postea eundem effectum praestitit , quem recens intrusus. Mulchenbroehius in tubo ope Mercurii compressum aerem post triennium nihil ab alio discrepare deprehendit. I73. De vaporibus oppositum compertum est; hi enim elasticitatem subinde ammittunt, lateribus vasorum applicantur , defluunt , in massam redeunt; ex quo denuo apparet sit, stantiam aeris a vaporum substantia diversam
Sed & illud fluidum elasticum, quod putrefactione , ct fermentatione, & effervescentia ex corporibus in magna copia exit, uti in primis experimenta a Myleo A Halesio instituta testantur, pro materia substantialiter ab aere distincta recte habebimus; & istud enim successu temporis quasi perit, cum nempe partes amissa elasticitate conjunguntur in densius fluidum conversae, veluti pluribus experimentis Mylea- 'nis in aere fiftitio, ita nempe non immerito ob analogiam fluidum illud vocatur, ex uvis, pasta, farina, carnibus, aliisque rebus putrescentibus, sermentantibus, effervescentibus, combustis, Iournal de Mavaris I 676. tum & nonnullis Halesianis Siat. veget. exper. 83. 9 in Haemi attea Appen. experi 2. mpertum est. Alii equidem aliter statuunt, censentque fluidum hoc quod ex corporibus exit, iplum aerem esse, qui jam ante in corporibus latuerat, memoratis autem operationibus eliberetur, atque in majores massulas collectus elasticitatem
257쪽
α is Pissica specialis Sectio II.
prodat, sed non est, cur a priori sententia r cedamus. Nempe dabimus equidem corpora quaevis aerem in se continere, eundemque variis modis ex illis educi, hoc autem non obstabit, quo minus alteri cuidam fluido, quod aeri analo
Τ9 Hallesius tamen eκ suis experimentis deduxit fluidum istud esse verum aerem . nec sane temere znam certe fluidum illud conservatum inclusum suam fluiditatem, & elasticitatem diutissime retinet , & eosdem ae aer effectus producit ; porro sine necessitate non est ponendum aliud fluidum in rerum natura eterso &e. Quod si saepe fluidum illis operationibus
erutum a corporibus amittit paulo post elasticitatem. cum qua se primum prodidit esse id debet ex magna exhalationum, dc vaporum copia, qua vitiatur ἱ cum enim caleant corpora dum ex illis eliberatur; necessae est eum eo simul avolare plurimos halitus valde cal re dilatatos . quique proinde ostendunt in fluido nascente , aut recenter nato majorem elasticitatem ea. quae propria est aeris avolantis, quaeque sola superest cessante paulo post halituum ephimera elasticitate. Immo si diu inclusus cum illis haritibus aer conservetur δfieri potest ut calore , aut frigore ita iterum commisceantur cum aere eodem illi halitus , ut reipsa ejus
a Cum cibi in ventriculo animalis digeriuitur, P trescunt, dc sermentant; ergo ex illis fluidam elasticum, de quo hic loquimur , eruitur ἔ apparet igitur quid sine uatus ; cur dolorem creent . si in visceribus excitentur, e quibus facilis eritas non patet , dilatans enim se ob calorem illud fluidum dissendit nimium nervos adjacentes; aut etiam aliquando halitibus aeribus, quibus refertum est, moleste vellicat. Hinc I iuuet eos cibos plus valere statibus eausandis , qui eo quido, vel plus abundant, vel aut calore, aut sermentaeone evacuata non sunt ἔ veluti cibi erudi, vina non ene purgata: attamen si abbundent quidem eo fluido,
sed facile mediocri sui solutione illud amittant , par
258쪽
De tellure. 247174. Hactenus praecipuas aeris proprietates comptemplati sumus; porro mirum dictu est, quantum ipse his proprietatibus instructus usum rebus fere omnibus praestet. Sine aere nec producitur, nec conservatur ignis n. 14o. II. ; ab aeris activitate fluit, quod humores per vasa sibi propria in animalibus decurrant ἰ Plantae omnes, animalia in loco, aere destituto, languescunt, & moriuntur ; nee semina quidem
vegetantium , nec ova. animalium germinans
sine aere; immo etsi aer in loco quopiam sit, nisi libere commeare possit , pauco tempore vitas animalium conservat; hinc est , quod aer clausi cubiculi, in quo plures homines recepti sunt, multis foeculentiis impraegnatus, phthisicis parum sit salutaris; quod in magnis urbibus saeculentus aer iubeat homines non nunquam villas in suburbanas concedere, re puriore aere valetudinem tueri. 8o In raresacto ni-
tim dum in ore teruntur dentibus, partim in ipsa ven triculi digestione eliberatur , unde flatus in visceribus non adeo facile excitabunt . Item ii magis flatus vi sterum patientur, qui in stomacho non bene cibos l-vunt in intestinis cuippe ab his adhuc fluidum elasticum a cibis extrahitur, quod eructari jam non Po test: qui etiam fibris non satis rigidis donantur ἔ d biles enim fibrae cedunt cuilibet etiam modicae quan titati illius fluidi; unde reipsa in his generantur natus plurimi, qui a rigidioribus fibris reprimerentur . Centent Halletius sulphur aptum esse flatibus reprimendis ἔ α ideo aquam pluvialem , quae eo abundat, eorum remedium judicat.
8o Simili de causa propter quam flamma ex
dictis ad n. I o. , etiam animalia, dc stirpes in vacuo aut clauso aere emoriuntur .. Nam animalia scuti si ne respiratione non vivunt, nec sine aere respiram
259쪽
mium aere pariter difficilius respiratur, quod in altissimis montibus experimur. Iosephus Acosia refert apud Boleum in novis experimentis phy
sic re possunt, nec proinde vivere et plantae autem cur a re egeant ad vivendum infra 343. constabit. Quia vero aer clausus halitibus tandem saturatur & ulteri res respuit , ideo expiratos noxios halitus a plantis tandem recipere nequit unde earum expurgatio impe
ditur; immo per solia, ct corticem aerem ebibentes, eos halitus quoque simul imbibunt ; replentur propterea plantarum tubuli noxiis halitibus , sicque locus non subest ascendenti humori vitali : indeque pereunt tandem. Animalia etiam censet Hallesius suis ari ab illis halitibus, quatenus per eos minus elasticus factus aut respirationi ineptus est, & quatenus obturant m
atus pulmonum, per quos aer inspiratur. At cit. diis. de causa extinct. flammae ,& mortis animalium in aere clauso com. Acead. Tauri n. eom. 2. n. o. ,δc seqq.
pluribus suaderi videtur eos halitus respirationem impedire, quatenus stetore suo irritant adeo nervosum systema , ut brunchia & pulmones contrahantur, &restringantur , qua contrari ione stante animal aerem inspirare neduit, seque cessat respiratio. Sane id indieae stomaenum movens aeris sic vitiati laetor vomiti animalium et frequens primum respiratio & parva duod scilicet aspirati halitus irritando pulmones ad subitam expirationem sollicitent e tum deinde e natus. animalis magna aspiratione vincendi restricti
nem jam habitualem pulmonum r & alia ibi alles a-
a. Pro diverso etiam statu suo aer in animalibus diversas impressiones facit ; tum quia intrudit in poros eorum diversi generis corpuscula, tum quia prout densus, aut elasticus inaequaliter evadit ac ille , qui Per texturam eorumdem est interspersus , aut dilatat
aut restringit eorum corporum volumen d quas tamen
impressiones utpote exiguas aut infirmi ac debiles homines. aut in vulneribus qui iis laesi sunt, plerumque solum sentiunt; animalcula autem ut delicatiora
veluti mustae, & saepius & fortius , uti obse vatione 'vulgari constat.
260쪽
De tellure . - 2 9co mechanicis, se, cum montes altissimos Peruanae Provinciae transiret, una cum sociis vi Iento vomitu conflictatum, dc prope extinctum fuisse; quod expansus nimium aer respirationis fini non deserviret.
a s. 'Uid passim aqua vocari soleat, nemo non novit. Compluribus autem proprietatibus ipsa instructa est, quae philosophi attentione , examine dignissimae sunt . Aeprimo quidem.
EST AquΛ FLUIDUM suI GENERis. Colligitur id ex eo, quod suam indolem perpetuo retineat . A qua enim purissima in vas vitreum, hermetice sigillatum indita nullo unqu/m tem-POre mutatur, non concrescit, non terram in te, non aliud quidquam progignit. Porro quomodocunque aqua congeletur, semper in aquam calore resolvitur; qualicunque exerceatur igne, aqua perpetuo manet, vapor enim rursus colli
376. t 81 suspicantur aliqui aquam in terram chimi eis observationibui posse converti ex quo quoties lubet destillata semper in fundo alembiei relinquat ali-' quid terrae. At Boherave haec experimenta capiens in magna copia aquas pluviae invenit in fundo vitri s lum tenuem valde maculam; interim tamen observa-Vie per juncturas vitri ut ut diligenter obturatas sequam inter destillandum evaporasse; quare merito in