장음표시 사용
231쪽
Ir o Tissica specialis Semo II.
flammam concipiunt, pendet. Sic spiritus vini flamma caerulea est, aeris mixti cum sublimato viridescens , laici flavescens camphorae albescens &c. Iv. Flammae passim sursum tendunt, ac figura conica praeditae conspiciuntur; cujus phoe- nomeni rationem ab aere ambiente repetendat nesse jam alibi monuimus. 69
satisfit nonnullis objectionibus contra bactenus dicta de igne , fimulque ad quasdam adhuc quaestiones cim
342. I. QI non omnes , certae saltem materiaeo in ignem converti possunt, reque ipsa saepissime convertuntur, non igitur ignis est materia specialis. II. Radii Lunae ope optimi speculi, vel le iis concentrati in thermometro nullam mut tionem producunt, igitur materia lucis diversa
ερ Veritatem huius responsi quisque facile experiri potest, si igni aut Soli exponat, puta, duas tabulas albam aliam, alteram nigram, statimque utrique faciem Avertat , ita ut tamen non impediat earum illustrationem ab igne , aut Sole ; clarissime sentiet majorem calorem reflecti ex alba, quam a nigra: quods aliquanto tempore utramque expositam igni , aut Soli relinquat, re tangat, inveniet nigram notabiliter magis calentem, quam albam . Item speculum concavum ex nigro marmore valde calefit, 1ed in s o exi- suam efficaciam habet. Item boves , equive nigri mimnus relistunt labori sub Sole ardente.
232쪽
De tellure . a a I III. Ignis summa est essicacia, ergo non potest esse materia aliqua tam subtilis, uti ii. III. dictum. Iv. Si in hypocausto manu contrectetur marmor , citius, magisque refriπratur manus , quam si tangatur corpus laneum; ignis proinde nou. utique aequabiliter distributus est. Ad I. Nulla materia etiam ex iis, quas pabulum ignis vocant, re vera in ignem conmvertitur, quidquid enim ignis in flamma ha tur , id totum vel ab extrinseco advenit, vel jam ante intra partes pabuli continebatur, s Iumque eliberatum fuit, ut prodere sese posset. Sed dices: experientia constat, ea quae flammam concipiunt, re vera aliquid amittere de substantia sua, hoc itaque vel annihil atur, vel alio transfertur ; atqui neutrum dici potest 'non primum: quia annihilatio vires naturae transcendit; non etiam secundum: quo enim
transfertur illa substantia, aut quid eum illa acciditi itaque potius dicendum, quod in i
Substantia , quam eorpus inflammatum amittere notatur, quandoquidem non est nisi certa congeries particularum minutissime solutarum in atmosphaera, tanquam communi quodam receptaculo hinc inde dispergitur , unde denuo natura ad novas compositiones, ac mixtiones dum ordo, ac cursus ita seri, eam d promit ; quare opus non est illa conversione. Ad II. Quod radii Lunae etiam quomodocunque concentrati nullam sensibilem mutatio. nem in thermometro producant, ratio est: quia lux etiam h modo concentrata adhuc rarior est,
233쪽
etas P sica sperialis Sectis II.
est, quam ut effectum sensibilem praestare possit. Nam juxta calculum D. Mutauer densitas lucis lunaris in plenilunio habet se ad lucem Solis ut I ad 3ooooo; optimum autem speculum ustorium vix condensat ultra 3o6 vices; igitur lux Lunae sic condensata adhuc milies rarior erit luce solari terram illustrante. Ad III. Vix credi omnino posset stante subtilitate ignis tantam esse posse ejus efficaciam, quantam in effectibus, quos edit, videmus, si is summa vi expansiva non 'gauderet; sique na quaedam portio ignis eorpus aliquod agens alium consimilem, earundemque virium ignem non offenderet, ut ita actiones conjun, sorti
res evadant: atqui autem utrumque re vera in
igne, ejusque actione locum haut p Ceterum illae etiam partes, quae ignis non sunt, hujus
tamen vim eatenus adjuvant, 'atque augent,
quatenus ab eo agitatae simul in alia objecta impetum faciunt; sic certae materiar solidae non nisi tune sunduntur, quando alia quaedam materia eis adjungitur, quae, dum actionem ignis facile excipit , dein una . cum igne in corpus fundendum agit ita , ut 'ipis fusio cons
Ad Iv. Etsi marmor', dc corpus laneum eiusdem sint caloris, manus tamen citius, magisque refrigerari debet- ex contrectatione mammoris, quam lanae propterea, quod dum marmor contrectatus, in pluribus partibus tanquam corpore compactiore contatas fiat', quam in lana tanquam corpore minus compacto , unde manus calidior plures- partes igneas in marmor, quam in lanam transfundere cogitur.
234쪽
De tellure. 223I 3. Sed complura alia dubia circa ignem superiunt. Scilicet:
I. Cur certae materiae ignem conspicuum augent, aliae vero eundem minuunt, cur eaedem materiae , quae aliquando eundem augent, alia vice eundem minuunt ZEae materiae ignem conspicuum minuere
possunt, quae dum per ignis extantis actionem, ceu aequo minorem sese inflammari, ac accendi non 1inunt, eandem destruunt; ejuscemodi materia est aqua, quae idcirco in lassiciente quantitate sumpta aptissima deprehenditur ad ignem extinguendum , a jo in s ciente quantitate sumpta , si enim haec quantitas nimium exigua sit, aqua in vaporem abit, ulterioremque combustionem non impedit. Ex adverso ignem augent omnes illie mat riae , quibus inflammandis, atque accendendis vis extantis ignis sufficiens est, cujusmodi sunt omnia olea, materiaeque, quae satis multum de oleo in se continent. Interim tamen & materiae inflammationem respuentes, ignem, vel po-ε ius ejus actionem nonnunquam augere,& eandem alias facile admittentes hunc imminuere, ac extinguere possunt. Primum sit, quatenus partes igneae arctius constringuntur , ne quaquaversus sese diffundere possint; sic lithantra. cibus ab omni parte ignitis affusa aqua efficit, ut serrum in iis jacens citius, sortiusque igni a.
tur. Alterum accidit, quatenus materiae alias etiam Deile inflammabiles in ea quantitate igni tanti admoventur, ut hujus actio tantae quam titati improportionata sit. Sic I. Exiguo fasci culo straminis accenso adjiciens complures trabes
235쪽
a 24 P sica specialis Sectio n
ias ligneas extingues potius, quam augebis ignem. 2. Extingues exiguum ignem , e. g. prunam adhibita lassiciente copia spiritus vini, vel olei frigidi, idque ex eadem ratione , quod actio illius ignis improportionata sit ad tantam quantitatem spi ritus , vel olei NB. frigidi inflammandam; quod si spiritus, vel oleum sufficienter calefacta, etiam modici ignis actio sufficiet ad me.
moratas meterias inflammandas, quo adeo casu ignis augebitur.
II. Cur certi impetus flatus vim flammae, vel ignis auget, & cur ventus major flammam extinguit λR. In priori casu ignis ad materias inflammabiles promovetur, vel ibidem detinetur. In p 1feriori autem casu ab iisdem dispellitus. III. Quomodo ignis alia corpora emollit, alia indurat stPrimum fit: quatenus partes corporis a se removet, ideoque contactum imminuit. Alterum; quatenus interpositum fluidum in se cie vaporis exire compellit, unde partes solidae propius coire, atque latioribus superficiebus se contingere, ideoque magis cohaerere debent. Iv. Cur quaedam materiae magis, aliae minus ab igne dilatantur p . Discrimen pendet a consti tu tione pamtium, quae promptius, vel aegrius actioni ignis
v. Cur corpora nigra maxime, ac citissime, minus, ac tardius colore violaceo tincta, a hucque minus, ac tardius purpureo colore tincta, ac ita porro usque ad colorem rubeum,
alba autem minime ae dissicillime ab iisdem x diis
236쪽
. zas De tellure . diis calefiunt, atque accenduntur λCalefiunt corpora nigra tam celeriter ,
quia nigredo constat ex partibus minutissimis, admodum mobilibus et tum praeterea ignis in eas illapsus plurimas refractiones patitur, quibus inter partes irretitur, adhaeret, vix, aut saltem parcissime reflexus: ad nigredinem autem vergit color subcaeruleus obscurus, plurimum etiam ignis imbibens, retinensque, paulo plus lucis illapsae repercutiens: &.quia corpora eo plus lucis , ignisve reverberant, quo sunt floridioris coloris, omnium minime corpus album , plus rubeum , adhuc plus aurantium, plus flavum, viride, caeruleum, purpureum, violaceum, & omnium maxime nigrum calescit.
344. R Erem interim vocamus substantiam αλ quandam , quae spatia a corporibus terrestribus relicta occupat, cususmodi substantiam re vera dari, eamque materialem esse vii, gari experientia docemur; promove enim celeriter manum per spatia, quae vacua esse viden-rur , iaciem versus, impetum quemdam in eam fieri advertes, tametsi manus ipsam non contingat . Porro experieris id. ipsum ubique, in omni terrae plaga, in locis profundis non mimis, quam editissimis montibus, ex quo manifestum simul fit, substantiam istam, sive aerem undique circa tellurem circumsusum esse.
147. Experimentis, ac obstruationibus pene
237쪽
innumeris comperti mimum est, ex omnis gens ris corporibus avolare particulas tenuissimas , quas vapores, vel exhalationes nominant. Hinc vero in eam nonnulli sententiam descenderunt, aerem equidem aliud non esse, quam congeriem ejusmodi vaporum, ac exhalationunt ubique diffusarum: mod autem si ita foret, aer prosecto non alias proprietates habe e posset, quam quales in ejuscemodi vaporibus, ac exha- Iationibus deprehenduntur. Sed quae mox dicentur, plane oppositum docebunt; quare dandum quidem erit illi substantiae, quam aerem dicimus, jam plus, iam minus de vaporibus, ac exhalationibus permixtum non tamen admitti poterit,' aerem nihil ab his diversi esse. Nota hic aerem, telluri circumfusum una cum universis ei permistIs Mei ' Atmospharam terr
IV. Itaque aer rectius pro materia quadam speciali habetur, de cujus tamen natura vix fas fuerit anquid ante statuere, quam proprietates ejus notae satis, perspectaeque unt, harum complures numerantur, quas ordine jam discu
o Praeeipuas differentias inter aerem , & vapores duas affert Auctor infra I 72. , quibus adde enatationes quasdam ignem,& animalia suffocare, cum econtra aer eorum vitae sit noeessarius . Insuper etsi caloris vi plurimae particulae a quibusque corporibunevellantur, aut etiam longe ab ipsis projicianturi attamen cenante calore in terrae superficiem recidero deberent ; densiores evadere , hincque hyeme rigente particulae ilIae ad eontactum aeredere, de quasi pulvis terrae faciem operire, nisi fluido alteri naturali, ecconstanti raritate , ac elaterici dopato innatarent, a tio sustinerentur . .
238쪽
De tellure. 227 147. AER EsT MATERIA CONSTANTER FLui-DA . Nam primum aerem re vera esse fluidum ex supra relata vulgari experientia satis certum fit, dum enim manus versus iaciem promovetur, libere plane moveri nobis videtur, ita ut nihil de aliqua resistentia experiamur, quod ipsum argumento est , particulas aeris non nisi levissime, vel plane non cohaerere: atqui in hoc
fluiditas consistit; c per princ. phys. gen. γ pr
indeque &e. Porro est fluiditas haec aeris constans; caete- .ri passim liquores summo frigore in massulas solidas concrescunt , nonnulli per compressionem solidescunt,jnulla autem unquam in regione , nulla anni tempestate notari potuit, portionem aliquam aeris coactam esse in corpus firmum, neque id efficere potuit quantacun
posse pluribus constat experimentis. Boherave e. I. in arteiacto frigore notabiliter majore , quam sit frigus naturale notum compressit summis ponderibus aerem; nee tamen nil in sua fluiditate mutatum reperit; eam dem quoque invenit immutabilitatem aeris in tot aliis Experimentis circa plurima fluida captis. Elem. Chim. P. p. 2I3., Halles append. ad Stat- veget. P. aerem semper aeque fluidum sex annis in vasis clausum servavit e Rohauit vero tribus annis in vase, quem in subterranea cella in dolium aqua plenum repo fuerat . Quare ridendi sunt Peripatetici , cum ajunt aquam in aerem, dc vicissim hunc in illam posse converti ; si enim res ita esset , saltem guttula. aquae in tubo Rqhaulti , aut aeris ausmentum vel diminutio fuissent inventa4. Ludunt pariter cum docent aerem decies rarefactum ignem fieri; constabit enim cum ae frem permanere etiam , cum plusquam decies centies dila-
239쪽
et et 8 Ndifica specialis Sectio II.
SCH. Deciatim vapores, ut infra audiemκs , per frigus in nives, ct grandinem eonvertuntur; es proinde constans fluiditas specialis proprietas aeris pneque adeo aer ejusdem eum vaporibus substantia est. I 48. Globus vitreus aere plenus ponderetur, atque id pondus accurate notetur; si de in orificio sursum converso aer extrahatur, notabilis
ponderum differentia globi vacui, & pleni observatur. 72 Nota: Aer ope rintlia pneuma
dilatatur. Immo etsi certum sit a corporibus, praeser tim cum sermentant , plurimum aeris sorberi , it aut corpora quaedam resoluta aeris molem dent trecenties maiorem suo volumine , uti Hallesius expertus Depissime est e. 6. Stat. veget. z. tamen ne tunc quidem , eum adeo condensatus intra poros corporum erat , di ei debet amisisse fluiditatis naturam , nam eliberatus idem reperitur ae ante inclusionem . Nimirum attra ctione partium illius corporis , a quo absorbetur , ita fixatur , ut superata repulsione mutua particularum aerearum ipsae particulae viciniores aliae aliis consist
a J Propter minimum aeris pondus , accurat usi stud detegetur si e globo illo aer non extrahatur , sede eontra pluries dentior congeratur, quam sit in Hatu naturali. Porro ex cognita capacitate tubi, & antliae cognosci potest, quoties densior sit naturali aer conj
ctus per certum numerum antlhationum . Item cum
gravia amittant in medio gravi eκ suo pondere par tem aequalem ponderi medii contenti sub eodem volumine; ex differentia ponderum in vacuo aut aere ra Tiore rerum, quae in ὶibero aere aequi ponderabant; ae ris etiam pondus potest aestimarit sed necesse est adhibere duo eorpora ejusdem figurae , dc voluminum ma Xime inaequalium veluti globos chartaceum cavum, ceplumbeum solidum . Utroque vero hoc modo detegi posset ratio gravitatum absolutarum , seu densitatum aeris in valla, & in montis celsissimi media, ac sum ma altitudine . Hineque si observatio in tribus illis .cis aere valde quieto, &-eodemque tempore instim
240쪽
De tellure. 229tiea ex vasis extrahitur , cujus hae praecipuae partes sunt: I. Cylinder orichalceus cavus, at
que interne exacte politus Λ B C D Fig. 4ς. γ
2. Huic adaptatur embolus BD, ex orbiculis, sive discis eortaceis, cui assigitur parallelepipedum serreum dentatum g h, quod ope manubrii, & rotae dentatae I embolum extrahit . 3. In m assigitur tubus pariter aeneus m n, qui
inter cylindrum ΑΒ, & eatinum, sive discum
p q ope cochleae in n assixum communicationem aperit . q. Huic tubo immittitur episto-mium o o, cujus clavicula s duobus foraminibus instructa est, unum secundum claviculae latitudinem iactum est, ut praedicta communicatio vigeat; alterum oblique, ita ut cum priore non communicet, secundum claviculae longitudinem aperitur, eique parvum epistomium r,
quo claudi & aperiri pro lubitu potest, adaptatur . Servit haec Antlia tum rarefactioni, tum condensationi aeris, cujus autem ulterior ratio ex dicendis patere poterit. I 9. AER EST FLUIDUM GRAVE. Qiiod si enim aer gravis non foret, ratio nulla foret cur eo extracto ex globo, globus minus, quam cum plenus esset , ponderet ; atqui re vera notabiliter minus ponderare observatur: proin
institueretur , atmosphaerae altitudo inveniri posset. Nam certa ratio , qua sursum astendendo decrescit Pondus columnae aereae superincumbentis , determinat certam altitudinem columnae , cujus integrae notum est pondus et respondet enim istud columnae mercurii in barometro suspensae ; dc quidem, si loco mereurii ad hiberetur oleum, aut alius liquor multo levior, etiam multo accuratiora prodirent pondera columnae illius in diverus altitudinibus.