장음표시 사용
261쪽
t 6. Sed nempe haec de aqua pura, quam
vix, ac ne vix quidem ullibi terrarum reperias; naturalis enim aqua . omnis generis parti
culis insecta 8a γ, ac inquinata est. Solent
hae aquae communiter ad sex classes revocari.
Est a. pluvialis, quae ex aere in terram subsorma pluviae, nivis, aut grandinis decidit; a. fontana, quae in scaturigine e terra prorumpit; fluviatilis, quam flumina provehunt; q. putealis , quae ex profundis puteis hauritur; s. palum
issa, quae in paludibus stagnat; & 6. marina ,
quae in maribus deprehensa ratia est, ac amara. Impurae tamen hae aquae ab suis inquin mentis purgari possunt variis modis. I. Pereolatione , si per arenam puram, scilicet transmittatur, ut pluviae in cisternis, aqua marina in
quibusdam puteis in littore esistis. Glatur mliam per chartam bibulam,& lapides arenosos; sed tum iaces aliqu/s deponit, salia transmittit slationes advenire ab aere qui omnino arceri nequitquin alembicum subeat; in aere autem volitant semper Iulveres . Ceterum quod ait Bovie aquam dueenties estillatam adhue terram exhibere, non a se probatam narrae rem, sed cujusdam chimi ei dictum. Similiter nec in aerem vertitur aqua; Μuschenbroehius quippe a quam aere purgatam in vacuo aliquot annis servatam nihil aeris genuisse reperit. Neque demum aer in a quam mutatur uti jam dixi; licet enim Halles expertus sit saepe ab aqua aere orbata aerem iterum sorb Tiἰ tamen quantum aeris absorbebat tantum Protinus reddebat. ἐα Ex mixtis extraneis particulis vires miras habent nonnullae aquae; aliae lethiserae sunt; aliae de tes vacillantes reddunt; aliae ligna &. plura corpora in lapides; aliae ut sontes Neosolienses prope Hern grund ex Brovvnio mem. trans phys. n. 4IQ. serrum
262쪽
De tetrure . 211tit. 'Si aqua pereolata putrescere sinatur, ut salia volatilia in auras aiaant, ac dein destilletur, purior evadit. a. Comiatione , in qua partes spiritosae separantur. 3. Evaporatione, cum calore mediocri crassiora non attollantur. Hinc nautae maris salsi ebullientis vapores spongiis, ac linteis exceptos dulces experiuntur. q. Pr esitatione, qua essicitur, ut particulae perurianae ad fundum subsidant. s. Clari eationa per admixta glutinosa, qualia sunt albumen ovi, lac , butyrum , quae sorditiem omnem ad se trahunt. 6. Omnium optime destillatione , qua sola saepius repetita aquae puriores emi posi
Porro ad cognoscendam aquae puritatem, ac salubritatem sequentia indieia habe. Si illa sit pellucida, omni colore, sapore, ae odore destiis tuta, cibis coquendis, linteis dealbandis, & sa- poni aequabiliter dissolvendo idonea; tum etiam si ab infuso oleo tartari per deliquium non a Llamat colorem,& spissitudinem lactis; & si per affusam solutionem argenti in aqua sorti factam colorem non mutat: quae mutatio si fiat, serri in aqua latentis dat indicium. vide plura
apud Host annum operi tom. F. p. Σοῖ. in dissert. de aqua, medicina universali . Ceterum saepius fit, ut uno, alterove examine adhibito aqua
83 Evaporatione, seu lentissima destillatiqne
P. Gentilis ipsam aquam marinam potabilem reddit ridem obtineri prompta destillatione tradit Iosue Api hi si in clinabo paucae unciae lapidis insernalis dc ossi perfecte ealcinati immittantur. Aliis quoque modis a qua marina purgatur, quos habet Hallesias in exper.
263쪽
212 P sea specialis Sectio II.
proba videatur , etsi dein , si plura succedant,
mixtio heterogeneorum detegatur . Μedia servandi aquam a corruptione sunt sequentia . Cum corruptio aquae potissimum oriatur ab insectis, ac vermiculis, quorum. ovilla iacilius in una, quam altera aqua excluduntur, aqua pura, & a corruptione immunis praestabitur, si vermiculi enecentur, insectorumque succrescentium occasio impediatur. Inventum igitur est,
illam genesim impediri, si vasa, antequam aqua uuii futura impleantur, eluantur calida, accensique sulphuris sumo inficiantur; dein vero ipsi aquae aliquid olei vitrioli affundatur. Idem effecit Halesius olei sulphuris unc. I. singulis doliis assula. Si aqua multas Deces secum vehens in vasis magnis fictilibus , dc in loco frigido subterraneo; conservetur , depositis plerumque sordibus limpida evadita 77. De aqua iam alibi memoravimus , quod in minus volumen sese redigi non sinat.
8 Porro autem habet ipsa vim solvendi
8 Agitur nempe de hac aquae incompressibilitate n. 4o8. phys. gen.: neque dubia redditur aut quia Verulamius globum plumbeum aqua plenum in duabus partibus mauei ictu complanaverit ; aut quia Boyle compressionem aliquam in vase observavit, & insupere perforato aquam ad aliquot pedum altitudinem ex plosam. Nam comprimi utique potuit globus Verula mii satis crassus, nee penitus plenus aqua incompres s a. compressionem vero suam ipse Boyleus dc propulsionem aquae potuisse ab aere copioso aquae intermixto provenire, fatetur. Aquam enim aere non purgatam tantillum comprimi posse indieat Μusehembroehii e perientia ; globos enim stanneos & plumbeos aqua non evacuata aere plenos nonnihil compressit ant quam eorum pori aquam sudarent, quod non conti sit
264쪽
De tellure . a Zomnis generis salia. Solvit item omnia terrca , di cretacea, quae prius acidis suerint penetrata.
eum aqua purgata eos replebat. Sed aquam vi agente in minutissimas ejus particulas parum posse coarciari probat, di densatio illa, quae congelationem proxime raecedit. & glaciei levis elasticitas , ouam Georgius rastius ex motu duarum ex glacie iphaerarum post mutuam collisionem invenit . Ceterum absolute adeo exigua est aquae compressibilitas , ut ejus particulae durissi e dicendae sint , quam duritiem ostendit insin yer reiistentia illa, qua dura corpora veluti lisna exsuschenbr kio magna vi in se collidentia discindit.& globos plumbeos e catapulta in se explosos compla nat, aut in frusta disjieit. a. Aliqui convicti experimentis de aquae incombressi litate, aiunt inde tamen non sequi aquam elate Tio quoque carere. I. Quia adamantes, chrystalli montanae, aliaque sunt simul dc incompressibilia , & maxime elastica; immo aer eo magis elasticus, quo com pressioni plus resistit; unde volunt elasticitatem compressionum rationem sequi non directam, sed e contra reciprocam . 1. Reipsa absolute compressibilem esse aquam ex densatione ante congelationem, & ex glaciei elasticitate probari: s. Elaterium aquae elare ostendi a reflexione lapillorum oblique super aquam project rum. & a dispersione aquae super corpus durum, puta lapides stillantis. Verum duo priora nostrae sententiae non opponuntur; quia solum statuimus adeo duras aquae particulas, ut externae pressioni etiam validissimae non comyrimantur . At aquam maxime elasticam exaltatis argumentis probari paradoκum censemus. Enimvero fatemur quaedam corpora valde dissicilis compressionis magnae elasticitatis esse posse; sed haec ipsa elastica non agnoscerentur, neque elasticorum effectus producerent , nisi comprimerentur et unde eum aquam eotiam in magno volumine comprimi non posse constet, indicium habemus potius non elasticam, quam elasticam iudieandi; certum est enim non omnia dura esse elastica. Sed ajunt aquae elasticitatem ex duobus po stremis effectibus progi. Nego. Nam certum est elasti ea suos effectus non producere nisi comprimantur; ergo
265쪽
83 Solvit olea, dum ad summam alelioIis puritatem sunt deducta, sapones e pingui & cido
eo si elaterio suo aqua stillans reflectitur , & lapides illos reflectit, necesse est aquam in illis pereussionibus
comprimi. Porro aqua clausa validissime pressa ut auri etiam poros subire ematur, nil cedit, etsi ob grandem particularum numerum, ὀuae premuntur, vel misnima data singularum compressio in toto volumine sensibilis saeillime esse deberet ;& aqua solo sui ponderis ictu , & libera eitissimeque a lapide percussa ad latera di fluxu eadens ita comprimi poterit, ut eos edat esse Rieitatis effectus e quis credat δ Dispersio itaque sti lantis aquae provenit partim ab obteis, partim ab amris , quem cadens secum ad eumdem obicem allidit,
3. Lapillorum vero reflexionem istandes plumbeas eatapulta explosas pariter reflecti eκpertus est primum Nolletus, & alii postea ) causam P. Marella ingenio sissime, verissime invenit, atque suis exponit tona. lib. pari. v. cap. un. ἔ estque ista. Lapis ad angulum valde acutum cum aquae superficie , & celeritate notabili propinus aquam, in quam incurrit a palate anteriori disjieit, de pellit ; subjecta vero deorium premit ; inde autem pretia columna subito humili ambientibus fieri deber; at antequam aqua istarum a partibus posteriore aut lateribus refluat suprae lapidem , is aufugit per Vesocitatem horiEoritatem , qua, cietur et hare experientia ipsa probat, lapides quippe reflexi in sola superficie inferiore , & in una ora laterali , nempe certe anteriore aquam scindente, macidi fiunt . Eodem modo quo in primo impacta primam, alias ciniumnas , quas suceemve percurrit humiliores reddit, donee vim suam deorsum versus totam absumpserits nam in pririis occursibus, in quibus majori vi aquae occurrit, lapis per tractum aliquem non apparet, mersus scilicet infra libellam aquae , in qua foveam sibi excavat ). Eκtincta vero vi deorsum incipit columna depressa cedere columnis lateralibus altioribus , di sic attollitur, & lapidem elevat , & ita ei imprimit -- tum sursum, qui eum horizontali perdurante combina tus Iapidem urset quω suceessive efficiunt etiam a
266쪽
De tellare . a scido natos. Quae semel solverit, aequabilissime distribuit , & eodem caloris gradu nunquam
sponte dimittit. In multorum solutione naicitur attritu mutuae attractionis, ae replusionis calor. Si huic attractioni naturali. accedat actio mechanica per pressionem extrinsecam adjuta,
hae vires plurimum cres eunt, ut in Digestore Papini clarum est, de quo mox uberior memato siet. Denique penetrat facile aqua in porost corporum, ingressa auget horum pondus, partes a se removet, emollit, tumefacit quaquaversus, inflat viribus ingentibus, ita ut sunes prius si ei deinde aqua madefacti pondus ingens appe
I TRliae colimanae, quas percurrit lapis ascendendo anam sibi exestuarae, donec emergat ab aquae liuella λirectione ad reflexionis ansulum paulo minorem incidentiae : & ita cur am parabolicam super aquam describit, donee vi sursum versus extincta per gravitatem iterum in aquam recidat; & inde denuo exiliat, re temporis donis horimntalis vis perdurat tanta, ut lapis, recidens in aquam citius moveatur, oc adeo ob lique, ut aufugiae refluentem a lateribus aquam.
3s S ua , & testas solvere videtur aqua sol
suarum particulariun pondere , quo ob suam exilitatem, facilem aditum per poros eorum corporum sibi a peritant, di sic dis inne partes eorum imiter cohaerrentes. aut saltem non notabili attractione, . aut re vulsione partium; fiam ectram saepe Videmus in aquae
ruiem sando jacere, Qua ipsa limpidissima existenter
alia vero ab aqua diligenter quiescento fervata parum latui.& solutas particulas per totam aquam non
dispergi, ita n licum vix supra sandum va*s, in quo est sal, aquae admiseeri saepissime observavit Beecaririus,' e contra cito soluptur in de undique aquae misce in .. si aut igne, seu calore , aut aliter aqua agitetur .diota etiam aquam salibus saturari et nempe non
solvit salia aqua . nisi ad certam quantitatem usque maiorem vel minorem iuxta aquae differentias.
267쪽
I78. Tametsi aqua perpetuo suam retineat nativam indolem, varias tamen subire potest, soletque mutationes ; notabiles eum primis eae sunt , quas tum per calorem , tum per frigus . subit. Λqua in vase igni admota post breve tempus concepto calore expanditur, ita ut voluismen ejus majus evadat eo, , quod habet proxima gradui . congelationis, qui est 32 ther Fahren heit, tum incipit sonare, dein bullas a reas expellere, tandem ebuli re in formam und rum : quae dum fiunt, . particuIae subtiles in altum elevantur vaporemque constituunt.
Hujus vaporis, quamdiu calet, incredibilis pene est vis sese expandendi, hinc in vase coemcitus validissime in quaevis obstacula agit, id quod plurima exempla testantur. Sic sphaera vitrea guttam aquae continens igni injecta maximo cum fragore di it; dissiliunt quoque multi lapides a vapore delitescente , nonnullaque ligna in gne ardentia insigni cum crepitu s villas expliaunt. Cum primis autem haec vaporum essicacia in machinis Papini, quae & De stor Papinianus nominatur , sese prodit Constat haec Machina robusto Cylindro a neo Α Β Fig. 3 . cujus opereuluin per V Ehem C D, dc vertebram E firmissime adstringitur. Quod si hic cylinder ex parte aqua repleatur, eique carnes, ossa, Sc. immittantur, ac dein mum ignes subjieiantur, aqua servens vaporem cxpellit, a quo ipsa vehementer pressa in ossa,&c. irrepit, ea permeat, emollit, eexibilia reddit, ac plane in massam pultiformem redigit Huc accedunt machinae, quae per solos vapores
268쪽
actae immania pondera aquae e fodinis elevant. Vid. curc phys experim. Desaguliers tom. a. IM. I a. ubi Anglicanas machinas partim describit, partim emendat. Experimentis accuratius institutis comperiatum est vaporem aquae calentis ad minimum in volumen Iqooo. majus expandi; Unde porro liquet vim hujus sortiorem esse, quam incen
si pulveris pyrii incipari quantitate ; quand
quidem secundum Amontonsum , dc Belidorum praestantissimus pulvis pyrius in volumen dumis taxat qooo. majus expanditur , adeoque plus
86 Eκ mira hae aquae expansione etiam fit ut ejus gutta in sus a metalla immissa ipsa spargat, & si
adsit in formis, in quas eliquata illa infunduntur, eas disjiciet, quae non sine adstantium periculo accidunt. Item modica aqua affusa valido igni hunc potius auget e sic Vesuvius post pluvias terribilius laevit . En autem quomodo tantam vaporum vim possibilem concipiam. Μodica aqua ignem sutacare non valens ab hoc dissipatur in exiguas moleeulas , quas cum ignis copiosus pervaserit, easdem quoque prorsus dissolverenititur ; sed propter attractionis particularum eas
componentium aequalitatem in diverus earumdem motibus, quatenus scilicet talis sunt fisturae rotundae scilicet, ut diversimode versatae aequales servent contactus j adhaesione sua . quae apparet in guttis proximis in unam abeuntibus,& in gutta quavis, quae non se expandit in plano , in quo est , sed rotunditatem affectat di lutioni ita relistunt , ut ab interno ignoundique aequaliter pulsae distendantur in sphaerulas ea
Vas ignem includentes, a quo semper magis ae magis dilatantur, donec ruptae liberum igni exitum aperiant. Sunt igitur vapores conseries thecarum igne plurimo repletarum, & multo etiam aere , quem in aqua val-
. de abundare constat . Quid mirum igitur si fluidum,
269쪽
αs 3 Pissica specialis Sectio u
179. Per frigus aqua in glaciem abit, de qua . plurima notavit Muschenbr kius , quae tum in institui. phys pari. a. β. 937. ct seq.
tum in commentariis ad Tentamina Florent. reperiuntur; nos praecipua dabimus. Dum aqua incipit congelari, congelatioque lente fit, circa circumferentiam vasis subtilissima quaedam filamenta formantur,iinclinata ad latus vasis sub diversis angulis, haec filamenta a circumserentia versus medium seruntur. Po stea oriuntur alia, quae inordinate, dc quaqua- versum ad imum descendunt, sensim latitudinem acquirunt, vix crassitiem, ita ut pelliculae evadant, quarum diversissimus respectu superficiei situs est. Ejuscemodi pelliculae plures inter se sub variis angulis junguntur, sibi imponuntur, vel arearum instar aquae massam intercipiunt , abeunt in notabilem crustam , cujus
superior superficies aspera est, dc inaequalis. Si autem saeviente gelu subito aqua conglaciat, inritur primum in superficie lamella tenuis, a pariete ad medium extensa, obliquo ad superficiem situ, mox undequaque ad parietes vasis aliae similes Iamellae nascuntur versus medium procurrentes, triangulares , cuspidibus medium spectantes, inordinateque jaeentes hae areas intercipiunt, quibuscum erustam glaeiei formant.
cujus singulae parti uiae tanta vi dilatantur, edat in credibiles elaterii essectus fluuis item non videat ignem sic adunatum debere illic majus incendium eiere, quo vapores pelluntur λ Λceedit ab eis etiam incendium adsuvari in quantum medium circa ignem inbrmatur densius, oc aptius dispersioni ignis coercendae , quam ob causam supra dixi herem ad conservationem flammmae requiri.
270쪽
De tellure . a 'Atque huc usque glacies doas modo, tresve lineas crassa apparet pellucida, & homogenea;
Cum autem procedente tempore crusta ni de
sor, aer, dc fluida elastica ex interstitiis aquae prodeunt, formant bullas per totain glaciem
dispersas, unde iam opaca sit glacies, & eo minus pellucet , quo plures , majoresque bullae
I8o. Dum certa portio aquae in saetem abit, in majus. volumen expanditur , glacies enim innatat aquae , qua specifice levior est. Sed cumulatius id evicerunt Philosophi Horentini, cum enim aureum eavumque globum aqua implevissent, clausissentque, mensuratus est opetr hi metallici ejus circulus maXimus, aqua. R et in .
87 Arte congelatio efficitur vas aquae nive veIglacie trita circumdando . nivemque sale quocumque aspergendor immo si sal marinum eum nive ad aequam les partes misceatur mixturae igne supposito celerrime aqua glaciabitur. En autem , quae in hac congelatione primi observarunt Academici Florentini: et aqua
congelanda in phiala colli oblongi posita in nive; illico aqua ascendit in collo, ex subita nempe phialae restrictione : a. Paulo post lente descendit infra etiam altitudinem naturalem ; quod indieat aqua in ipsam frigore condensari: 3. Tum quiescit per aliouot minuta: ' Dein iterum aequabili celeritate ascendit et 3 Τandem repente salit , & conglaciatur . Artesecta autem glacies a naturali differt per filamenta tenuiora ac breviora, dc pororum figuram , quae conica est & oblonga. Omnis autem glaciei fila uniuntur ad ansulum
con ntem nempe , aut Iao , quae res aequalem distribationem causae congelationis supponit. ,, i di, Insuper constaet nivis , & glaciei evaporatione. . plurimum iuvari sale eis admixto et Nolletus enim a Lnotat crepitationem audiri,& effervescentiam conspia ei talem, quae aliquas etiam xl aciei particulas exilire