장음표시 사용
281쪽
et o Pissica specialis Sectio II.
a corpore electrico electricitas vocatur eommunia
cata, quae amem in corpore electrico est excita, ta, propria audit. Unde etiam corpora electri-
citare propria praedita idioeuctrica , quae vero
tena, aut machina, aut ambae , cito languet , dc perit lux illa in secundo, & tertio casu omnino; in pri mo solum globum inter cic fimbriam . revivistit, si separatio tollatur , aut corpus deserens addatur. 3. Si catena sit separata sisna electrica edit; lacus , nequaquam: idem de machina: q. Et quidqm Majora quo aerest siiccior . s. Inter partes. machin , aut catenae nul la sunt signa, sed tantum. earum alteram inter dc cor pora extranea: 6. At inter catenam & machinam sunt validiora. 7. Si catena non separetur, & machinae seri paratae cum luκ utraque in globo disparuerit , cuspis admoveatur, en flammula prodit e cuspide , ac repente luces redeunt; perseverat flammula , donec separata catena paulo post langueat. ac extinguatur. 8. Si cuia pis eatenae exhibeatur, stellula; si machinae, flammula, seu pennicillus in apice apparet e si corpus vero planum accedat cuspidi, qui sit pars catenae , appare de contra amnulla illa conica ; si machinae, stellula. 9. Si dum globus rotatur, pars ejus sei cata, antequam ad catenam veniat, in fimbriam aliam non separ tam incurrat, in hanc e globo erumpunt scinti Ilae, nec aliae supersunt, quas hauriat fimbria catena ., nec ulla electricitas in catena excitatur : si tamen non tota P rs fricata a fimhria extranea lambνtur ἔ,pars intacta scintillas, & ele' ricitatem ad catenam deseret. 3. Εκ his sponte sua electricitatis nazura se pro. dit. Enimvero hactenus narrata sensibus omnibus exhibent ignem quemdam, qui ex affrictu ope machinae in globo exercito excitatur exper. I. . : 1. Excitatus in superficie globi haeret usque dum in corpus de serens primo sibi occurrens se effundat . 3. Electricitas proinde catenae est ignis illius per globum accumulatus in ea; machinae vero est subtractio ejusdem;
tur: q. utraquς autem electricitas est sensibilis solum quatenus iguis ille in corporibus admotis inaequaliter
282쪽
De tellure . a teommunicata gaicient IImperieis yriea appellari 1
. Ion Elect ricitatem in eo consistere diximus,
quod per eam certa corpora partim attrahan
tur sadest peto eorum naturali capacitate s. 6. . Duu re conus electraeus in cuspide apparens s 7. 8. est ignis a cuspide se exonerans in corpus , cui admove tur cuspis; stellula e contra est isnis e corpore in e spidem irruens. Sane ignis e virga abiturus in corpus minus electricum ob aeris resilientiam s infra ε probandam totus exit a parte corpori proximiore, nem se cuspide; simul tamen partim a rariore aere actue, interjacente , partim a majori resistentia , quam ignis invenit se diffundendi in corpus per angustiorem parrem, expanditur in filamenta divergentia ab axe vi gae, seu in serma coni erumpit . E contra pluta fila menta ignis a plano erumpentia propter eamdem laeris resistentiam inflectune ad cuspidem asteque nonnisi pro pe eum coeunt , dc ideo brevim ma lux fit ,seu stellula. Quoniam ignis hic excitatus e gloso,& ex catena . - i cumulatus est , immo e corporibus quibus. eamque deserentibus macianae exhaustae admotis erumpit sponte, rae demum inter partes machinae ad desectum, α eatenaeiad excessum aequaliter se distribuit revidens est istum iis em esse subtilissimum, ut tam savcile , v. pernicisiliunum ut tam et to , 3. vi propria nitentem se quaquaversum diffundere e 4. itemque in omnibus deserentibus latere immo in omnibus pror sus torporibus , φIl potentisre vi eius impetui non resistunt e nam s. proinde per se se diffundit teipsa hicumque minorem invenit resistentiam,&aequilibrium affectat 3 qaam indolem etiam' agnoscimus ex signis e lectricis inter corpora eodem senia desectu stilieet aue excesta. sed inaequaliter electriea. s. Porro fluidum vel istine se quiquaversus di fundens morum habet perturbatum , oc expansivum. tali ergo ignis hie donatur. Et sane valida ejus stine illa qhartas, bracteas metallieas perforat , combustibilia i inanimat, in ealeem etiam ae vitrum redigit : ida ,Mis uitat, evaporare facit, rarefacit. Si e. g.
283쪽
tur, partim repellantur, sed enim, ex rq tio electricitas curatius examinari coepit, constitit, eam praeter attractionem , ac repulsionem alia
Guttam aquas in cerea, aut sebacea candela includas, aut in tubo vitreo ; tum obtures aperturam ex una
parte filo metallico , ex alia pila cerea ; tum scintillam in filum exoneres, adeo dilatabituri aquae gutta, ut pilam explodat. & tubum vitreum saepe diffringat. Aerem vero urpote resistentem scintilla: scindit& iei Gitone concutit ; inde mepitum edit majorem quidem stellula, pennicillus vero leniorem susurrum jasem ob suam . minus consertam , sed diuturniorem ignis com
municationem. Auram etiam tenuem ciet , Valet etiam monticulum pulveris locatum, prope apice .cQ
ni vitrei ea vi pertusum dispersere , si inintilla, traha tur juxta cavitatem dicti eonia immo si exqneretur scintilla in crus, unum syphonis aquam continentis ,
in altero A . aut s. lin. aquam attollet. ιε. Expolitae vi ignis, electrici tamen plura corpora resistunt , i quae merito i propterea cohibentia dicta
Gntes. Nam n haec litem ant deserentia , impediuntque ignis etiam vise moestati & copiosi transsitum, nec iala recipiunt; inter cohibentia esis aerem quis ambigat ι eum; e corpore , in quo praepotens est , e rumperem Mixem coerceat λ Immo si in vacuum pars machinae , sponte apparet lux te se spargere, a catino vero machinae pn -ticae in i alio casu ascendere ignis ad partem m. hinae . Hinc. intelligitur quo modo electricua vapore citetur; nempe sub astrictu manus vapor electricus concitatus globo vitreo ut minus resistenti in aliqua quantitate adhaeret; de sub manu egrediens globus ei lius ad fimbriam catenae pervenit , quam eotus per aerem resistentem avolare potuerit ignis, qui inveniens fimbriam multo minus resistentem, quam globum , illisco in eam abit et hinc. cum aer siccissitius est diutius electricitas utraque servabitur , . ubi est item catena saturari adeo poterit ut in ea accumulatus ignis plias
284쪽
De tellure . 27 3 I. Corpora ut et e trica praedita, seu electri.
Zata, praesertim si corpus non electricum vicinum teneatur , lucem spargunt , praecipue a
cuspidibus, & partibus eminentibus, idque in-s star
stentia; & sic ignis a globo non transiet in catenam,f ed globo adhaerebit usque dum ad manum redeat, cu ius inter & globi ignes utpote seque pollentes nulla
erit mutatio: igitur lux omnis cellat , uti contingere diximus supra a. v. . . Cohibentia tamen non penitus vaporem respuunt, sed longe difficilius recipiunt , quam deserentia , sicuti enim magis deferentia persolun minus deserens non subito dispergunt copiosissimum ignem in i Psa exoneratum; ita ex catena visus est ignis modicus in funes cohibentes eam sustentantes abire: similiter quantumvis siccus sit aer , & separata catena , aut machi na electrificata , diis electricitatem non servat, se pro inde per corpora cohibentia dispergit ignis e tandem ignis excitatissimus e manu aliquis globo haeret .pora autem ex mox dicendis habent, ut sint cohibentia a magna quantitate ejusdem ista is ipsis connaturali id enim eonstat in vitro praesertim & tabulis eXcolophonio, aut pice, aut sulphure contectis in experimentis phialae Leydensis , & quadrati magici Fran kliani; ad caetera proinde cohibentia corpora extendi potest. 7. Phiala vitrea intus & extra ad collum usque indura aut si mavis intus repleta corpore deseren
te ope fili mettallici cum facie interna communican iis nectatur catenae electrificatae . r. Si aer siccus sit nullam electricitatem concipit si sit separata et bene vero sin minus r 2. Si qui eam tenet tangens faciem externam sit separatus , electricus fit ipse per excet
sum: 3. Phiala electrificata intus per excessum, extra per desectum invenitur, uti stellulae & coni signa indicant: nudo collo prehensa phiala & separata posita alternatim tactum filum faciei internae. dc facies externa exiguas , led plurimas dant seintillas: at si Utraque simul tangatur facies unica scintilla, sed ma-Κna totam electricitatem amittunt . Immo si seriei corporum deserentium etiam non separatorum primum
285쪽
2. Plurimis ex corporibus electrietatis, si iis corpus non electricum admovetur, non tantum lux exit, sed & scintillae erumpunt, quae equidem
Unam , ultimum aliam faciem simul tangant. ignis extemplo totam illam seriem discurrit; uti sentiunt homines, qui se manibus connectendo illam seriem con stituunt. Sentitur enim concussio in brachiis, causata scilicet ab igne, qui dum transit humores dilatat, quae
dilatatio sensibilior est in juncturis , ubi ossa inter ecdilatata vasa arctati nervi validius comprimuntur . oculis ipsis quoque res inspicitur , si serici corpora non se tangant , sed tamen quam proximis apicibus iun guntur ἰ inter apice, enim ignis transitus videbitur. s. Demum si duae phialae electrificentur ; iacies internae inter se sicuti & externae signa electrica non edente unius externa cum alterius interna edet: at simul communicantibus utriusque interna cum alterius externa vividissima erit concusso , dc scintilla . 6. Scintillae extractae ab una vitri superficie ii communicat corpusillas extrahens cum alia superficie , caeteris paribus longe validiores sunt extractis simpliciter a catenae
unde est quod effectus potentiores ignis electrici supras 1 dicti hoc potissimum modo detecti sint. 7. Phialade qua hactenus , Leydensis dicitur: eadem experimenta capi possunt, si vitrum cujusvis alterius figurae sit,' immo Beccarias saepius usus est tabula vitrea et expertus quoque eadem est in tabulis ex pice, aut colopho Dio, aut sulphure consectis ς quare merito dici potest idem eventurum , si in reliquis corporibus cohibentibus res tentaretur. 8. Eadem plice nomena evenire te satur Beccarias, si una phialae facies ad machinam electrificetur, ita tamen, ut electricitates sint positi-Vae ubi sunt negativae, quando ad catenam electrifica
8. Ex his vero apparet, r. corporum eohibentium eam esse indolem ut in una secie non recipiant, aut dimittant ignem, quin tantumdem in adversa e contra amittant, aut recipiant: a. ut igni illi impermeabilia snt; secus enim facies contrarie electricae non fierent
286쪽
dem crepitum edunt non . sine dolare hominis, aut alterius animalis, tum a quo ceu electrico scintillae erumpunt, tum quod huic tanquam non electricum admovetur, immo saepe ubi vis S et ele-3. proinde eadem plurimum . naturaliter hoc igne abundare; secus enim excessive electricus non redderetur qui phialam tenet a. r. J , nec adeo avide ebiberet una facies pinis exhausta ign- , qui ab alia exu dans aufertur c . 7. ). 4. Sed quomodo mechanice, re ex legibus aequilibrii concipi queant horum unum, aut duo haereo. 9. Praeter modum excitandi electricitatem globi rotatione, aliter experimenta plura recenter capta sunt a Io. Francisco Ggna relata tom. Μiscet. Taurin. ἰnempe si duae vel plures sericae taeniae, aut vitreae laminae invicem stiperpositae fricentur; variae, & div sae electricitatis vicissitudines apparent ex sola sep ratione, aut adhaesione ad planum , super quo polatae fricantur. aut ad se mutuo; ex diversitate plani, aut corporis fricantis; ex admotione indusii , seu armaturae , apicum doc. Quae omnia 'citatus auctor exponit
sui e & explicat juxta nostram theoriam. Io. Superest ex his determinare . Sit ne ignis hie , ignis communis . Sane igni simillimus est : lutet, demidem , noctu inspectus ipse aut corpora ab eo ill minata per prisma colores lucis inhibet; inspecta per lentes ampliata videntur perinde ac si luee illustrarentur , adeoque eodem modo ac lux refrangitur: as
frictu excitatur perinde ac ignis ; itemque ignis effectus potentiores etiam .praestat s : in vacuo etiam libere dispergitur , sicut ignis , quem propterea supra diximus non inflammare ad n. I o. . Equidem calorem non efficit, sed nec ignis calorem ciet nisi qua tenus sulphureis particulis , quibus innectitur, tempo
re. aliquo in parte corporis detinetur ne citissime per totum corpus adi aequilibrium se diffundat, uti electricus facit, purus ignis quoque emcere debetatem corpora quamiam. non permeat, quae ab igne facile penetrantur,. sed laudatus Cigna ad alium finem tom. 2.cit. MisceL p. I61. explorans , quae liquida igni des
287쪽
electrica intenditur, tanta cum concussione, ut
non digitus solum, sed brachia, tinnio totum eum cruribus latus graviter, diuque eam persentiscat. Porro erumpentium istarum scintil.
rendo essent aptiora, invenit ea esse; quae vapori electrieo sunt aptiora ; ita ut si quaedam corpora vapor
hic subire non videatur , id νossit tribui debilitati, quam habet purus ignis , & brevi tempori quo illis
corporibus applieat tuam actionem . Ergo videtur hic vapor ignis elementaris, seu purus, seu, si velis , secum vehens quasdam particulas diversas a sulphureis. II. Inter signa electriea etiam motus adest , cujus hae sunt leges et corpora aeuue electrica in medio ina qualiter electrim a se recedunt: velocitate proporti nati disserentiae electricitatis eorum & medii: Inaequaliter electrica ad se accedunt celeritate proportionalidisserentiae electrieitatis tum eorum inter se, tum e rum eum medio. Conspicuae sunt hae leges in corporibus levibus: e. g. fila duo catenae initio electrieitatis excitatae ambiente nondum electrificato a se recedunt: continuata excitatione aer fie electricus , & paulatim cadunt filar extracta tune aliqua parte electricitatis eatenae, iterum fila diversunt. Item fila duo eatenae unum aliud extraneum ad se aecedunt , corpuscula admota minus elinrica ad catenam avolant, ei brevi haerene, tum facta aeque electrica cadunt e etsi corpus deserens ea excipiat, ibunt redibuntque jugiter ; pendulum pariter inter duo corpora inaequaliter electrica perpetuo oscillat. Haec autem omnia expressis supra velocitatibus etiam fieri observabis. At motus omnes isti eo debiliores evadunt quo in rariore aere existunt comora ; ita ut in vacuo Boyleano summo plerique cessent prorsus, delicatioresque tantum languidissimi , ct tardissimi inpersint. Ergo aer in causa est motuum electricorum. Res igitux ita fit:. vapor excessivus e. g. in filo spargitur in aerem proxime ambientem , sicque ibi aer reliquo rarior est: moxa ut aliud filum ingre .ditur illum aerem, vapor a primo in hoe recta directione copiosior affluit; & inae aerem secundum illam dire'ionem magis rarefacit , ergo cedet aeri magis
288쪽
De triture. 277larum ea est efficacia, ut omnem materiam sa-cile inflammabilem accendere queant.
I92. Itaque triplicis cumprimis generis sunt electricitatis phaenomena , vel effectus ; attractio eum repulsione, lux vel ignis, concussio sive ictus; pro quibus autem ideo particularia exempla hic adserenda non duco, quod quae dici, scribi ve possent, facilius re ipsa exhiberi queant.
Solum de electricitatis excitatione, propagatione, ac intensione, seu sortificatione ante qua dam commemorabuntur, quam ad id , quod praecipue hic nobis proposuimus, veniamus. Quoniam electricitas excitatur amictu, electricitas omnino impedietur, . si quid adsuerit, quod hunc affcictum, indeque ortas vibrationes impediat, ut sunt halitus emissi ad corpus, in quo electricitas est. excitanda, vel aliud corpus idioelectricum huic adhaerens. Quare dum in cubiculo sunt plures spectatores, consultum
censetur, ut pulvillus, quo corpus electricunt atteritur, creta, vel terra iri pollitana inungatur. Vix notum est corpus, cui electricitas communicari nequeat, Ipsis tamen corporibus electri S 3 3 . t: ir is cis
prementi a tergo filorum, qui propterea fila ad se mutuo urgebit. quod si unum retineatur . aliud solum ac . cedet: sic pulviscula a catena emittuntur ad digitum approximatum. Fila vero aeque exeemve electrica innatant columnis aeris rarioris, re levioris, quare aer lateraliter premens illas elevare conabitur, sed quia extremo uno cum filis catenae haerent ; ideo extrema
Teliqua elevabit, seque fila pendula diversere faciet, seu a se niuiuo disj set. Qiod si fila minus quam
aer sint electrica, innatant columnis aeris erassioris , ergo columnae illae se contingentes efficient inter fila columnam aeris erassoris se se propterea expandentem:
arcebit ergo aer is se expandens a se invicem fila.
289쪽
a 8 Hrsica specialis Sectio II.
cis dissiculter, eaque debilis communicatur; iis quoque mediantibus vel plane non, vel dissicit.
Iime electricitas in 'alia corpora propagatur. Hac vero ipsa de causa aliis corporibus electri-randis apta praebent sustentacula, cum per ejusmodi sustentacula, nexus cum aliis corporibus non electricis tollatur, quod ad propagandam ac communicandam electricitatem necessarium esse pleraque experimenta testantur. ope corporum non electricorum ita dispositorum , ut cum aliis non electricis connexa non sint, facile electricitas propagatur, attamen longe melius per unum , quam per alterum corporum genus; sic metallum longe aptius propagationis medium est, quam lignum.
. Porro electricitatis propagatio velocissima est etiam ad insignem distantiam, idque seu attractio, ac repulsio , seu lux , ac scintillae spectentur . Experimentis R. P. Frango in Acad. Uienn. Ord. philos Caes. Reg. Direa. in catena S goo. ped. longa, di per varios flexus ducta
vis electrica promota est intra unum secundum ; in catena IO . ped. MF unum secundum numerabatur.
Augetur vel sortificatur electricitas variis modis: sie e. g. ex tubo metallico, vel pertica, aut etiam catena AB c Fig. 33. cui electricitas communicata est , pendeat filum ED intra
os lagenae vitreae non nimis crassae, atque ad
CF 1eobe metallica, hydrargyro, aut aqua plenae, ita ut filum lagenae landum non attingat. Hoc facto si altera manu ventrem Iagenae, ubi scobem continet, teneas, altera scintillam elicias e pertica prope vehementiorem sane, quam alias,
290쪽
De tellure. 279 alias Ceoncussum experiere. Si vitra multiplicentur scobem metallicam continentia , electrica quoque vis augetur , dc ictus ita sortis evadit, ut animalia satis sortia momento enecet, quasi fulmine icta, unde hoc experimentum sulmineum dicitur. I93. Haec itaque praecipua phoenomena electriciratis sunt, quorum autem causae vix adhuc' satis innotuerunt. Nobis proinde lassicere debebit quaedam , eaque sat certa circa illas monere , missis reliquis , circa quae inter eruditissimos quosque hodiedum iis, ac controversia
I94. ELECTRICITATEM CERTA EFFLUVIA SUBSTANT ALIA CONSTITUUNT, DAE HOC RESPECTU MATERIA i. ELECTRICA , NON IMMERITO FOCARI
Possu NT Testantur hanc materiam' omnes sen'sus. Nam I. experimur eam tactu , cum facies tubo ieiectri Eato applicata eum plane sensuin habeat , ac . si telis aranearum obduceretur , usnihil loquar de dolore illo, quo erumpentes scintillae homines, aliaque animalia a*ciun I.
Σ. Odoratu: dum enim acus aliqua mηjor , Ve
aliud serrum in angulos desinens . applicatur ad canalem electrizatum, urinosus quidam phosephori odor. percipitur . 3. auditu : scilicet , eη erepi ris scint illarum , flammarumque fragore ἀη. visur nempe varia corporum motitatione , t ce, &' stintillis. s. saporet teste enim D. M schenbr hio ea, quae . tapius electrica vi imb et a sunt, saporem quemdam austerum , dc: non nihil adstringentem acquirunt.