장음표시 사용
271쪽
in glaciem conversa globus valde intumuerat, ita ut per trochum nequaquam trajici potuerit. Expanditur autem glacies tanto cum impetu , ut vasa terrestria vitrea, metallica , &c. rumpat. Hugenius Du Hamel. hibi. Acad. Reg. lib. I. S. Σ. e. Σ. serream catapultam aqua plenam clausam , vi glaciei magno cum strepitii crepuisse observavit. 18 i. Quae igitur causa hujus mutationis , qua aqua in glaciem abit, statui poterit Z Muschen-broehius censet aquam dii rescere, ac in glaciem abire, non tantum quia privatur igne, nec quia ejus partes quiescunt, sed ex eo, quod frige stat, simulque ex atmosphaera nonnulla corpuscula subtilia aquae admisceantur, quae cum aqua quasi effervescunt, ignem expellunt, dein . de aquae partes figunt intrando particularum poros clavorum instar, vel iis loco glutinis interponuntur , quemadmodum ipsa aqua alio.
rum corporum gluten est. 88 3 Atque ab his particulis laudatus Author speciatim augmentum voluminis in glacie, huius
88 Gluten sunt illa corpuscula quatenus eorum interpossitione partium contactus major fit . Ignis au tem expulsionem, & accommodationem partium ad dictum contactum adjuvari videtur succussione vasis , in quo est aqua congelanda r congelatio enim , quae aut non fieret, aut diu adhuc suspenderetur , & lente ac cideret, protinus fit si vas modieum succutiatur. Illa igitur Corpuscula, aut per aerem volitantia a vento, aut in mixtione vas ambiente ab effervescentia supra
dicta agitata in aquam advehuntur ; & prius quidem ad aquae partes exteriores, dein in magis internas; de ubi satis copiosa diffeminata jam fuerint, aquam con Eelant. Hinc aqua prius a superficie sui voluminis,&hanc versus solidius quam versus centrum, glaciatur.
272쪽
De tellure. 26 Ijus vim distringentem, aliorumque phaenomenorum rationem derivat, puta: cur rigidiore quandoque frigore nulla fiat interdum congelatio, ut observat Maraldus histoire de P. Aeadem. ROyal. an. I722. rigidissimum frigus teste thermometro nullam effecisse congelati nem, quae tamen subsecuta est boream nitrosas secum particulas afferentem quamvis frigus in thermometro minus fuerit indicatum ; nempe prius pauciores frigoriserae particulae per aerem
erant dispersae, quibus postea copiosius advectis glacies illico enascebatur e cur in quibusdam Persiae, Armeniae, &c. locis c teste Tournesomtio per noctem ingens frigus saevire coeperit,
etsi diurno tempore ob situm climatis admodum caleant, nam regiones illae salinae , dc nitrosae sunt, ut adeo sal diurno calore 'volatile redditum, nocturni tempore relabens congelatio
Sed haud paulo alia de congelatione est Cl. Matra'i Dissen. sur la glaee sententia, quam &stiis in Praelect. Cl. Nollet proponit. Nempe ad
glaciei genesim exponendam adhibet fluidum elasticum Nolletus ignem elementarem vocat ratiocinaturque ita: dum locus aliquis frigore corripitur, motus materiae subtilis, seu ignis ita attenuatur, ut aequilibrium materiae in ipsis liquoribus latentis cum exteriore, per plurimos liquorum poros communicante, obtineri non possit, nisi post multam agitationem ejusdem motus minuatur, debilitato hoc motu motum quoque aquarum partium imminui est ne-eesse, unde sequitur particularum arctior approximatio, superficierum se contingentium
273쪽
26 a Pissea specialis Sectio u
major affrictus, cohaesio, & durities. I 82. Quamcunque ex geminis his sententiis amplexus fueris , non una te dissicultate implicatum senties. Contra primam opponitur. I. particulae quas Muschenbroehius adstruit, essent salinae; enim vero teste experientia certi syrupi admixtione salium colorem mutant, quare etiam iidem syrupi congelati colorem mutare deberent; sed contrarium observatur . 2. Haec
salia in glacie soluta sapore sese manifestare deberent; atqui nec hoc observatur. 3. Salia in
aquam congelantem immissa circa medium concentrantur, quae pars aut non congelatur, aut
exiguam consistentiam habet, atque universim tota ejusmodi glacies minus dura est. 4. Universim aquae sagae marinae dissicilius in glaciem abeunt, quam aquae dulces. 89
Contra alteram sententiam praecipue militare videtur, in ea rationem lassicientem non apparere, cur volumen aquae congelatae augeatur; 1 ne metalla dum liquefacta sunt, majus volumen
89 in His tamen roonderi potest particulas frigorificas certi generis esse & subtiliores , quam ut es sectus eosdem eum salibus sensibilibus quae vere etsi illis particulis abundent; sunt tamen composita ex di versis aetherogeneis praestare queant: adeoque nec colorem nec saporem tribuunt rei cui admit centur; sicuti nec pondus quamvis per totam glaci em sparsa sint: non secus ac Mercurius verminecem , dc antimonium hematicam vim relinquendo veras sui particulas toti vino aut aquae communicent sine ulla ponderis vel sui, vel vini mutatione. Ad 3. negatur concentrari in aqua salia illa , quae eam congelant , immo ex dictis pauciora ad centrum perveniunt. Ad particulae aetherogeneae salium eae sunt , quae congelationi aquae, cui salia communia sunt immissa , obuant , non illae
de quibus Muschenbrockius disserit.
274쪽
De tellure . 263men habent, quam in statu firmitatis; itaque& aquae firmae, si aliud nihil accedat, volumen minus esse oporteret, quam cum fluida est . Deinde quomodo phaenomena a Muschenbros hio explicata in hac sententia explicari possunt . . . Ut itaque in hac opinionum varietate mentem nostram aperiamus , etsi sententia Mu Lehenbroekii penitus improbabilis mihi non videatur, malim tamen interim dimissis illis particulis figentibus congelationem ita explicare. i. Moleculae aquae perinde plane ut mole-culae metallorum ejus sunt indolis, ut, nisi i- nis interpositione actu dissociatae sint, per vim attractivam in mutuos contactus abeant , atque inter se cohaereant. ac Dum itaque ex aqua ignis re vera abscedit, moleculae aquae re ipla ad se invicem accedunt , firmamque adeo in massam abeunt. 3. Hic vero accessus molecula-
i Oo Idest quomodo explicari potest eur aqua minus & serius versus centrum , , quam ad extrema gla cietur a. Cur aeri minus frigido eo, qui ulu non parit, si ventus addatur gelu producat y g. . Cur aqua ιλ- hero aeri patens induret prae reclusa; mmimum Vero,
quae in vitro hermetice clausa est y ' Cur gelu inimicus ignis applicatus mixturae vasi . e tu tamen multum promoveat ἔ aut etiam cur spiritus vini quid simiis emciat y Iahrenheyt enim an . I729.. τquo hyems rigidissima fuit , therm metrum diu detinuit in nive contusa, liquor descendit ad gradum summi frigoris tune cogniti: assus' vero super nivem 1pi-τitu nitri . - grad. ulterius depressit liquorem: Idem faeie spiritus vini , qui tamen aquae mixtus elus eo glaetationem impedit. Demum cur In illis regionibus 3n quibus salia abundant, frigus & gelu magis vigeant
275쪽
264 Pissica specialis Sectis II.
rum tum ob figuram, tum ob attractionem aquae ita sit, ut earum situs majus omnino spatium requirat, in quo adeo ratio expansionis continetur . Postremum hoc observatione D.
Reaiimurii stabilitur, quippe qui in serro ex
liquido in consistens, ac firmum abeunte ejuscemodi situs mutationem notavit. 183. Mairanus, a cujus sententia haec nostra non penitus recedit, existimavit expansio
nem glaciei aeri in ea incluso adscribi posse: sed enim accurasis Musthmbrae ii , b Arasti
experimentis constitit, etiam glaciem, ex qua aer eductus est , aquae innatare; adeoque ea
tur ἰ minus tamen et dilatatur nempe proportionaliter ad aerem residuum. Nam Nolletus testatur nulla arte aquam omni aere evacuare potuisse unquam, etsi glaciem solita graviorem potuerit enicere. Insuper etiam in glacie ex am hac orta bullae plurimae adsunt, quare autem iiii aero sunt istae plena: ὸ Quare robusta illa eon elationis dilatatio ita fieri videturri particulae frisorinem ignem & aerem sparsum per aquam pellunt; hi alium ab insequentibus illis particulis fugiunt versus aquae centrum occurrunt alii tum igni, tum aeri et &Hα porro summae illae procedunt, donec tot utri utque Hementi partes in unum collectae sunt, ut corpusculis frigorificis resistere possint p tunc enim sistunt gradum illae moleeulae, dc elaterio suo aquam undique expan dunt, bullasque effetunt: aeris enim particulae quum
nonnisi se mutuo repellant, quandiu per aquam dispei sae erant, eius volumen non augent ψ bene vero cum plures proximae invenientur; igneae autem etsi non nihil a se omita removere conentur; tamen mult. plus valent,& ipsae accumulatae eccum aere mixtae, quam
sparsae. At salina spicula interim permeantia aquam, quae bullas illas circumda t, eamdem in flaciem vertunt. Soli
276쪽
De te re. 26sciterum quod ad nonnulla phaenomena attinet, quae D. Muschenbr h. per particulas salinas explicat, ea in hac quoque sententia ha-
l ud difficulter explicantur, & quidem etiam peri particulas salinas , sed non . ita, quasi hae
quam ingrederentur , ejusque moleculas fige-j rent, sed in quantum tanquam materiae frigidiores ex materiis calidioribus ignem in se sumunt , ideoque ad congelationem ocasionem praebent. l Demum nota e credibile non esse, totam , quae portionem ita glaciari , ut aliquae partes fluidae non permaneant; quo quidem sup
Solidata autem aqua possunt sensim sine sensu ignea corpuscula ut aereis subtiliora magna ex parte e gla ciet bullis abire; ite uti etiam plurima ab aqua expelluntur antequam 1 olidetur: unde si aliquanto post con gelationem bullae ampliores aperiantur , aer non sen tietur in illis arctatus ; quia se ilicet jam abest calor, a quo dilatabatur, quique etiam per se bullae efformationem adjuvit. Quamquam quae Oeeurrunt notabiles bullae in glaeie, ex causis aliis proveniunt ἔ a Causa vero allegata non sunt nisi illae, quae exiguissimae sunt& undique glaciem spargunt; quae proinde an aerem
condensatum contineant, an non , explorare non licet.
Cum igitur ea sit singularum bullularum vis, quam aeris elaterium auctum ab igne,&.ignis ipse accumulatus producere potest: facile apparet omnium harum virium summam abunde sufficere ad vasorum etiam metallicorum ruptionem , arborum scissionem , teneriorum plantarum , dc membrorum animalium corruptionem e hyeme enim saepe arbores crepunt, & plan tarum textura scinditur , & in regionibus f eptentrionalibus passim ob frigus aliqui narum aut digitos auresve perdunt: nimirum congelati humores dilataptur
deo, ut vasa, in quibus sunt, lacerent.
277쪽
a66 Fb sca specialis Sectio II.
I 84. Ex his omnibus, quae de aqua allata sunt, circa naturam eius hoc. concludere licet: aquam constare partibus admodum subtilibus, duris, lubricis, quod insinuasse nobis satis est, cum ad alia properare debeamus. c sa
De Terra. er 84. Um de terra hoc loco agere , constitu
tum habeamus, nequaquam eam con sideramus , ut a Geographis ceu corpus Certae magnitudinis, & figurae, ac certo quodam inter alia corpora . totalia loco constitutum , de , hoc enim infra agetur ; sed ut principium aliorum' eorporum compositioni deser
Ubi tamen id mox lateri cogimur, vi X nobis raccurrere, quod de terra sic sumpta adfer mus, nisi quod a Chemicis de ea annotatum
legitur. Paucis rem omnem expediemus.
I 86. Terram, ut pridem alibi diximus, ita definiunt , vel describunt Chemici : esse eam corpus aridum , fixum , insipidum , friabile , quod neque aqua solvi, neque igne liquefieri potest. Per
9α ὶ Subtilitas particularum aquearum tanta est, ut vasa insectorum microleopio vix visibilium subeat; impervium, tamen eis est vitrum ; siquidem ex Florentinis aqua nil afleeit sal in phiala hermetice clausa detenta per plures dies in fundo putei ἰ alius vero aliquot annis eamdem aquae quantitatem in hujusmodi phiala servavit. Adeo insuper porosa est aqua ut plu rimum aeris re salis a se soluti admittat absque proportionato voluminis incremento.
278쪽
De rellure . 267 Per terram autem, quam ita definiunt, vel deseribunt, terram puram intelligunt , quam etiam virgineam appellant , ostenditque Boer-rhave elensent. Chem. de serra eam in aqua pluvia reperiri; ab hac terra pura longe differt
terra nostra vulgaris, cujus 'omnino variae sunt species pro varia commixtorum corporum conditione, de quibus autem alio loco agendum
erit. 187. Quantum ex peritorum Chemicorum operationibus constat, TERRA EST PRINCIPIuM
is tantia Boerrhavium recito igne apertos exusta collabuntur in cineres alias , fixos ,
B tenues .... neque ulla adhuc inter notas
is inventa fuit planta , quin exustione hos deis derit cineres. Si deinde natam sic favillam ,, prorsus bibulam purissima laveris pluvia saepe, &is accurate , elicies inde omnem adhaerescentem ,, salem . Quum vero ignis inde jam prius se consumpserit omne oleosum, & volatile sal- , , sum: restabit sola terra in aqua tandem M. a. Quicumque animalium liquores sanguis, saliva, lotium, item ossa, caro, cornua , &c. successivis ignis gradibus exercitata aquam primo fundunt , tum spiritum , tandem oleum
spissum; in omnibus istis liquoribus distillatis
rursus terreum quid superesse deprehenditur.3. Nativa salia nitrum, sal gemmae, &c. in aqua dissoluta in fundo. solutionis pauxillum terrae relinquunt . Quoad metalla non pauci
quidem Chemicorum existimant in serri solius
279쪽
268 Pissica specialis Sectio II.
resolutione quidpiam consimile terrae deprehendi, in caeteris metallis omnino nihil, sed enim holum sentςntia ex eo originem traxisse videtur, quod ipsi metalla radicaliter solvere n quiverint; qui namque hac scientia sunt praediti, fatentur pauxillum terrae ex metallis quidem educi, sed non nisi dissicillime .
SCH. Plura de terra pura his non adferimus; de speeiebus terrae, ut mox ante monuimus, alio lo-
De materia electrica .a 83. I A Agnam affinitatem, quod facile pa-
IVA tebit, cum corporibus primis habet materia, quam electraeam vocant, de hac itaque is hoc adhuc loco agere non inconvenienssuerit, maxime cum notitia electricitatis in sequentibus opus habituri simus.
I 89. Si Electrum , sive Succinum Dictione
non nihil incalescat, paleas attrahit , aliaque corpuscula leviora , rursumque repellit . Hatevis attrahens, ac repellens antiquis electricitas dicebatur ; hodie vis attrahens , ae repellens friactione excitata in quoeunque corpore electrici tatis nomine donatur. Hinc corpora , in quibus per solam frimonem hae electricitas Deile excitatur , electrica appellantur ; non electrica vero , in quibus electricitas vel plane non , vel di culter hoc modo excitatur. Corpora electrica sunt ei ctrum , vitrum , pix , resina , stricum, gemmae , ct complura alia ; non electrica metatilum a
280쪽
lum, liquores, & quotquot affrictui per se in
Ipo. Electricitas in corporibus electricis excitata in alia corpora propagatur οῦ propagata
93 Post plurium Philosophorum conjecturas, &sine lege tentata experimenta Franklinus paucis annis ante quam has institutiones suas Sagner typis mandaret, verae theoriae electricae fundamenta detexit, quam P. Beccarias in Taurin. Reg. .Univers. Physicae professe sor vir sane, & in experiundo solertissimus & in experimentis perspicacissimus adeo auxit & perfecit , ut in hac re mereatur Μagister appellari r e; us proinde sensus et si nil fere dicturus sim quod saepe non sue rim expertus & loquendi formulas usurpans breviter electricam theoriam spretis adnotatoris legibus exponendam a me censui: arguendus enim essem, si in tanta hujus rei luce, quae heic affulsit, iis essem contentus, quae vix indicavit & satis etiam confuse vir Ger
I. Corpora electrica uti adipes , aer , vitrum &e. Cohibentia dicimus: non electrica uti metalla , humo res &c. Deferentia: quia nempe electricitatem haec deserunt ad alia corpora, & suscipiunt, illa eidem transitum non concedunt. 2. Μodus insignior electricitatem excitandi omnibus est notus. Nempe cylindrus aut globus ex materia cohibente , plerumque vitro ita rotae adnectitur ut in gyrum Ui queat , dum a corpore deserente veluti manu prenus fricatur e aptaturque eorpus deferens ita ut lambat globum rotatum et hoc eorpus seu series hujusmodi corporum, vocatur , cujus pars globum lambens metallica fimbria esse s let et Series corporum deserentium connexorum cum Dicante globum dicitur Machina et connexio autem hic significat contactum inter . corpora deferentia : Separare e contra sumitur pro circumsaepire corporibus cohibeti tibus aliud quodcumque, puta, catenam , machinam shominem &c. Iam vero quoties rotatur globus scintillae eleiactricae globum inter & manum , ae fimbriam catena Perpetuo apparent r a. Si tamen separata fit aut ea-